Prof. Dr. İsmail Lütfi Çakan’ın "Hadis Edebiyatı" kitabı, hadis kaynaklarını türlerine, yazılış amaçlarına ve içerdikleri hadislerin sıhhat durumlarına göre tasnif eden en temel akademik rehberlerden biridir.
Bir metnin hadis olup olmadığını veya sıhhat derecesini bu kitaptaki sistematiğe göre taramak gerekirse, başvurulacak sahih ve muteber kaynaklar şu şekildedir:
1. Temel Başvuru Kaynakları (Kütüb-i Sitte)
İsmail Lütfi Çakan hocanın da belirttiği üzere, hadis araştırmalarında ilk müracaat edilmesi gereken ve üzerinde ümmetin ittifak ettiği altı kitaptır:
Sahîh-i Buhârî: En sahih hadis kaynağı kabul edilir.
Sahîh-i Müslim: Buhârî ile birlikte "Sahîhayn" (İki Sahih) adıyla anılır.
Sünen-i Ebû Dâvud: Ahkâm (hukuki) hadisleri toplar.
Sünen-i Tirmizî: Hadislerin sıhhat durumlarını (sahih, hasen, zayıf) bizzat belirtir.
Sünen-i Nesâî: Hadis seçiminde en titiz sünen kabul edilir.
Sünen-i İbn Mâce: Kütüb-i Sitte'nin tamamlayıcısıdır.
2. Kütüb-i Sitte'ye İlaveten Başka Eserler
Hadis Edebiyatı kitabında, bu eserlerin de sıhhat ve otorite bakımından Kütüb-i Sitte ile yarışır düzeyde olduğu vurgulanır:
Muvatta (İmam Mâlik): İlk dönem hadis ve fıkıh kaynağıdır.
Müsned (Ahmed b. Hanbel): Sahabe râvisine göre düzenlenen en geniş hacimli koleksiyonlardan biridir.
Sünen-i Dârimî: Bazı âlimler tarafından İbn Mâce yerine Kütüb-i Sitte’nin altıncı kitabı olarak önerilmiştir.
3. Sahih Hadisleri Toplayan Diğer Özel Kaynaklar
Sadece sahih hadisleri toplama amacıyla yazılmış (Musannefât-ı Sahîha) diğer önemli eserler:
Sahîh-i İbn Huzeyme: Buhârî ve Müslim derecesinde bir titizlik hedeflenmiştir.
Sahîh-i İbn Hibban: Hadisleri alışılmışın dışında bir yöntemle (emirler, nehiyler, haberler vb.) tasnif eder.
el-Müstedrek (Hâkim en-Nîsâbûrî): İki Sahih’in (Buhârî ve Müslim) şartlarına uyan ancak onlarda yer almayan hadisleri içerir.
4. Rivayet ve Tespit İçin Diğer Türler (Mu'cem ve Câmi'ler)
İsmail Lütfi Çakan’ın kitabında "Hadisleri Bulma ve Tespit Etme" başlığı altında önemli gördüğü diğer türler:
Mu’cemler (Örnek: Taberânî'nin El-Mu’cemü’l-Kebîr'i): Hadisleri hocalara veya sahabelere göre sıralar.
Câmi'ler (Örnek: Süyûtî'nin el-Câmiu’s-Sagîr'i): Binlerce hadisi alfabetik veya konularına göre bir araya getiren "hadis havuzlarıdır".
5. Hadis Taramada Kullanılan "Yardımcı" Eserler (Tahric ve İndeks)
Bir metni bulmak için İsmail Lütfi Çakan’ın özellikle üzerinde durduğu teknik araçlar:
El-Mu'cemü'l-Müfehres: Kelime bazlı hadis tarama anahtarı (Kütüb-i Tis'a için).
Miftâhu Künûzi's-Sünne: Konu bazlı hadis tarama anahtarı.
Tuhfetü’l-Eşrâf (Mizzî): Hadislerin senet ve metin varyantlarını bulmak için kullanılır.
İsmail Lütfi Çakan, sadece metni bulmanın yetmediğini, o metnin "hadis tekniği" açısından değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır. Buhârî ve Müslim dışındaki kaynaklarda zayıf rivayetlerin de bulunabileceğini, bu yüzden eserin "tahkikli" (uzmanlarca incelenmiş) baskılarına bakılmasının önemini vurgular.

