Sorular

Bahsi geçen mesele, Hz. Cabir'e (r.a.) nispet edilen şu rivayettir:Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Cabir b. Abdullah'a (r.a.) hitaben şöyle buyurduğu rivayet edilir:“Allah'ın yarattığı ilk şey, senin peygamberinin nurudur ey Cabir!”Bu sözü Cebrail (a.s.) şaşkınlıkla karşılayınca Hz. Peygamber (s.a.v.), Cebrail'e (a.s.) kaç yaşında olduğunu sorar. O da şöyle cevap verir:“Bilmiyorum ey Allah'ın Rasulü. Ancak bildiğim şu ki, dördüncü kat semada yetmiş bin yılda bir kere doğan bir yıldız var ve ben o yıldızı yetmiş bin kere gördüm.”Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurur:“Rabbimin izzetine yemin olsun ki, işte ben o yıldızım.”Daha sonra Cebrail'e (a.s.) vahyi nereden getirdiğini sorar. O da şöyle cevap verir:“Göklerin herhangi bir köşesindeyken zil sesi duyar, hemen Beyt-i Ma'mur'a gider, vahyi oradan alır ve ulaştırmam gereken rasul veya nebiye götürürüm.”Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) ona şöyle der:“Şimdi Beyt-i Ma'mur'a git ve benim nesebimi zikret.”Cebrail (a.s.) derhal gider ve “Muhammed (s.a.v.) b. Abdullah b. Abdülmuttalib…” diye Hz. Peygamber'in (s.a.v.) nesebini sıralamaya başlar. Bunun üzerine daha önce Cebrail'e (a.s.) hiç açılmamış olan Beyt-i Ma'mur açılır. Cebrail (a.s.) içeride Hz. Peygamber'i (s.a.v.) görür, şaşırır ve hemen yeryüzüne döner. Döndüğünde Efendimiz'i (s.a.v.) bıraktığı gibi Cabir (r.a.) ile birlikte otururken bulur.Bunun üzerine Cebrail (a.s.) tekrar olağanüstü bir hızla Beyt-i Ma'mur'a gider ve Hz. Peygamber'i (s.a.v.) orada bulur. Tekrar aynı şekilde yeryüzüne iner ve Hz. Peygamber'i (s.a.v.) ve Cabir'i (r.a.) yine aynı yerde, aynı şekilde otururken görür. Bunun üzerine Cabir'e (r.a.), Hz. Peygamber'in (s.a.v.) yanından ayrılıp ayrılmadığını sorar. O da Efendimiz'in (s.a.v.) oradan hiç ayrılmadığını söyler.Bu defa Cebrail (a.s.) şaşkın bir vaziyette Hz. Peygamber'e (s.a.v.) dönerek şöyle sorar:“Ey Allah'ın Rasulü! Eğer vahiy senden çıkıp yine sana geliyorsa, ben arada niçin yoruluyorum?”Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle cevap verir:“Teşri için ey kardeşim Cebrail!”Hz. Peygamber (s.a.v.) bunun ardından Taha suresindeki şu ayeti okur:“Kur'an sana vahyedilirken, vahiy tamamlanmadan önce (unutma korkusuyla) Kur'an'ı okumada acele etme ve 'Rabbim! İlmimi artır' de.” (Taha, 20/114)Sahih hadis kaynaklarında yer almayan bu rivayet sûfî eserlerde geçmektedir.1KaynakçalarMuhyiddîn İbn Arabî, el-Futûhâtu'l-mekkiyye, thk. Osman Yahya (Mısır: el-Mektebetü'l-Arabiyye, 1985) 1/119; el-Kastallâni, el-Mevâhibu'l-ledûnniyye (Beyrut: yy., 1991), 1/46;Muhammed Osman Abduh el-Bürhânî, Tebrietu'z-zimme fî nushi'l-ümme (Hartum: yy., ts.), 14-15

İslam fıkhında beden kıllarının hükmü üç ana kategoride değerlendirilmektedir:1. Temizlenmesi Emredilen / Sünnet Olan KıllarKasık (etek) ve koltuk altı kıllarının temizlenmesi ile bıyıkların kısaltılması, fıtrattan sayılan sünnet amellerdendir. 12. Alınması Yasaklanan veya Mekruh Olan KıllarKaşların keyfi olarak inceltilmesi veya yolunması, yaratılışı değiştirmek veya fıtratı bozma kapsamında değerlendirilerek yasaklanmıştır. Ancak, insanlar tarafından aşırı derecede yadırganan (iki kaşın birleşmesi veya kaşların çok dağınık olması gibi) ve insanın psikolojik olarak etkilenmesine sebep olacak ölçüde bir anormallik veya fazlalık bulunursa, bu kılların normal ölçülere uygun düzeltilmesinde bir sakınca yoktur. 2Erkeklerin Sakallarını KesmesiMaliki ve Hanbeli mezheplerinde baskın görüşe göre, erkeklerin sakallarını tamamen kesmesi haramdır. Hanefi mezhebinde sakalı tamamen kesmek tahrimen mekruhtur. Şafii mezhebinde ise fetvaya esas alınan baskın görüşe göre sakalı tamamen kesmek tenzihen mekruhtur. Ancak İbnü'r-Rif'a gibi bazı müteahhir Şafii âlimler haram demiştir. 33. Hakkında Sükut Edilen (Mübah) KıllarBacak, kol, göğüs ve sırt kılları bu gruba girer. Dinen bu kılların alınmasına dair açık bir emir bulunmadığı gibi, bunları yasaklayan sarih bir hüküm de yoktur. Örf bakımından, erkeğin bilhassa kol ve bacak kıllarını aldırması, kadına benzemeye yol açacağı düşüncesiyle hoş görülmemiştir. Bununla beraber, fıkıhta bu hususta kesin bir yasaklama da yer almamaktadır. İhtiyaç bulunan hallerde bu kılların alınmasında sakınca yoktur. Mesela sporla meşgul olanlarda, sağlık sebebiyle, aşçılık ve gıda üretimi gibi yerlerde kol kıllarının dökülme ihtimali bulunduğunda veya aşırı kıllılık sebebiyle kişinin rahatsızlık duyması yahut alay konusu olması durumunda bunlar temizlenebilir. “Hakkında nass bulunmayan meselelerde aslolan ibahadır.” kaidesince, erkeğin ihtiyaç duyulan hallerde kol, bacak, göğüs ve sırt kıllarını kesmesinde veya temizlemesinde dinen net bir yasaklama yoktur. 4Kadınlar İçin Vücut Kıllarının Alınmasıİslam fıkhına göre kadının kol ve bacaklarındaki kılları temizlemesinde (ağda, epilasyon, tıraş vb. yöntemlerle almasında) dinen hiçbir sakınca yoktur ve caizdir. Vücudun bu bölgelerindeki kılların alınması genel olarak mübah kılınmıştır. Koltuk altı ve kasık (etek) kıllarını temizlemek kadın ve erkek için fıtrat gereği sünnettir. Kol, bacak, göğüs ve sırt gibi bölgelerdeki tüylerin alınması caizdir. Ayrıca kadının yüzünde sonradan çıkan sakal ve bıyık benzeri sert kılların temizlenmesi de caiz ve hatta müstehaptır. 5Ayrıca estetik veya kişisel bakım amacıyla lazer epilasyon ya da ağda yaptırırken, kadının kadınlara karşı olan avret mahallini (göbek ile diz kapağı arasını) bir başkasına açması ve baktırması caiz değildir. 6Ayrıca BakınızTIRNAKLARI UZATMAK CAİZ MİDİR? İSLÂM'A GÖRE TIRNAK ADABI VE BAKIMIYÜZDEKİ BENLERİ ALDIRMAK CAİZ MİDİR?SAÇ BOYASI GUSLE ENGEL MİDİR?/ KADINLARIN VE ERKEKLERİN SAÇ BOYAMASI CAİZ MİDİR?KADININ YÜZÜNDEKİ TÜYLERİ VE KAŞLARINI ALMASININ HÜKMÜKaynakçalarMüslim, Tahâret, 49-51; Buhârî, Libâs, 63-64; Nesâî, Tahâret, 9-12; İbn Mâce, Tahâret, 8Vehbe Zuhaylî, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 6, s. 372Vehbe, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 1, s. 223–224Vehbe Zuhayli, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 5, s. 149; Serahsî, Şemsü'l-Eimme Muhammed b. Ahmed, Usûlü's-Serahsî, Kahraman Yayınları, Cilt 2, s. 185; Şâtıbî, Muvâfakât, Dergâh Yayınları, Cilt 1, s. 186; Cilt 4, s. 283–284Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yay., İstanbul 1990, c. 1, s. 228-229.Heyet, Fetvalar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2024, s. 337

Akik Taşı Hakkındaki Rivayetler ve HükmüKonu ile ilgili bazı hadisler şöyledir. Taberânî, el-Mu'cemü'l-Evsat adlı eserinde Hz. Âişe'den (r.a.) şu rivayeti nakletmiştir:Cafer b. Ebî Tâlib'in oğullarından biri Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelerek şöyle dedi: “Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü! Benimle birlikte bana bir ayakkabı ve bir yüzük satın alacak birini gönder.” Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (s.a.s.), Bilâl b. Rebâh'ı çağırdı ve şöyle buyurdu: “Çarşıya git, ona siyah olmayan bir ayakkabı satın al. Bir de ona yüzük al; yüzüğün taşı akik olsun. Çünkü akik taşıyla yüzük takan kimsenin başına ancak kendisi için daha hayırlı olan şey gelir.1Başka rivayetler ise şöyledir:Akik taşıyla yüzük takan kimse, sürekli hayır görür.2Akik taşıyla yüzük takın. Çünkü o mübarektir.3Görüldüğü gibi bazı kaynaklarda Sevgili Peygamberimize (sav) nisbet edilen, akiğin mübarek olduğuna ve akik yüzük kullanmanın bazı faydalarının olduğuna dair çeşitli rivayetler yer almaktadır. Hz. Peygamber'e (sav) nisbet edilen, sıhhatleri tartışmalı rivayetler akik kaşlı gümüş yüzüğün ilgi görmesine yol açmıştır.4 Hadislerin sıhhat durumuna gelince, bazı âlimler bu hadisleri zayıf olarak nitelendirmiş, bazıları ise mevzu/uydurma olarak nitelendirmişlerdir.5 Hatta Ukaylî “Bu konuda sabit hiçbir şey yoktur” demiştir.6Ancak bu konuda başka sahih hadisler de vardır. Örneğin şu hadis Müslimde geçmektedir:Hz. Enes'in bildirdiğine göre Resulullah'ın (asm) yüzüğü gümüştendi ve taşı Habeşî idi.7Nevevî bu “Habeşî” ifadesini şöyle açıklar: Alimlere göre bu, Habeş taşı, yani cez' (oniks) veya akikten bir kaştır; bu ikisinin madeni Habeşistan ve Yemen'dedir. Bir görüşe göre de rengi Habeşî, yani siyahtır. Buhari'de ise “taşı kendisindendi” (yani yüzükle aynı gümüştendi) rivayeti vardır. Nevevî iki rivayeti uzlaştırır: Efendimizin (sav) bir dönemde taşı Habeşî olan bir yüzüğü, başka bir dönemde de taşı kendisinden olan bir yüzüğü bulunmuştur.8Bunun yanında Hanefi fakihlerinden Serahsî ve Kâdîhân, yeşim ve akik taşlarının yüzükte kullanılmasının helal olduğunu belirtmiştir. Molla Hüsrev ise bu hükmü genelleştirerek bütün taşların kullanılmasının caiz olduğu kanaatine varmıştır. Bu âlimler, Hz. Peygamber'e (sav) nispet edilen “Akikten yüzük edinin; çünkü o mübarektir.” rivayetini, akik taşının bir fazileti olduğunu ispat etmek için değil, yalnızca yüzükte taş kullanmanın caiz olduğunu göstermek için zikretmişlerdir. Buradan hareketle, taş olma bakımından hepsi aynı hükme tabi olduğu için akik gibi diğer taşların da yüzükte kullanılabileceği sonucuna ulaşmışlardır.⁹ Dolayısıyla bu rivayetin sıhhati tartışmalı olsa da, yüzükte akik veya başka bir taş kullanmanın caiz olduğu hükmü değişmez.Netice olarak, akik taşı taşımanın veya akik yüzük takmanın sünnet olduğu sahih bir rivayetle sabit değildir. Ancak akik ya da başka bir taştan kaşı olan gümüş yüzük takmak caizdir.Değerli Taşların Faydaları ve Şifa ÖzellikleriBu ve benzeri taşların faydaları hakkında doğrudan bir ayet yahut hadis yoktur. Ancak geçmişte eski tıp ve kaynak eserlerde değişik cihetlerle insanlara fayda sağladığı söylenmiştir. Tecrübe ile bunu aktarmışlardır.Örneğin; Akik taşının kalbi kuvvetlendirdiği, kalp çarpıntısını giderdiği, bedene ferahlık verdiği, görme gücünü artırdığı ve kanı temizlediği gibi çeşitli faydaları bulunduğuna inanılmıştır. Ayrıca takı olarak taşınmasının mutluluk verdiği ve yoksulluğu önlediği ileri sürülmüştür. İnciye ise göz hastalıklarından kalp rahatsızlıklarına, melankoliden bedensel güçsüzlüğe kadar çeşitli rahatsızlıklara iyi geldiği; kederi hafifletip ruhsal ferahlık sağladığı yönünde özellikler atfedilmiştir. Elmasın toplumda saygınlık kazandırdığı, bazı kronik hastalıklara ve böbrek rahatsızlıklarına karşı koruyucu ve iyileştirici olduğu düşünülmüştür. Kehribarın mide ve kalp rahatsızlıkları, verem, yanık ve sarılık gibi hastalıklara iyi geldiği, hatta hamileleri ve bebeklerini koruduğu kabul edilmiştir. Yakutun ise özellikle kalp rahatsızlıkları, veba ve vesveseye karşı faydalı olduğu; kalp çarpıntısını giderdiği ve vücut ısısını düşürdüğü aktarılmıştır. Bununla birlikte söz konusu özellikler tarihî tıp ve halk inanışları çerçevesinde değerlendirilmelidir; bunların tıbben kanıtlanmış veya dinen sabit şifa özellikleri olduğu anlamına gelmez.9Bu Meselede Dikkat Edilmesi Gereken İki Önemli Husus Vardır:Birincisi, bu taşlara atfedilen faydaların tamamı doğrulamaya muhtaçtır. Burada aktarılan bilgiler, eski tıp ve kaynak eserlerde yer alan, tecrübeye dayalı olduğu ifade edilen bazı değerlendirmelerdir. Bunlar ayet veya hadis değildir. Ayrıca günümüz tıbbında bilimsel bir karşılıklarının bulunup bulunmadığı, ancak ilgili uzmanlar tarafından yapılacak araştırmalarla ortaya konulabilir.İkincisi, şifayı veren yalnızca Allah'tır. Bu taşlar kendi başlarına şifa verme gücüne sahip değildir. Şifa, ancak Allah'ın dilemesiyle ve yarattığı sebepler vasıtasıyla meydana gelir. Dolayısıyla bu taşları kutsallaştırmak, onlara bağımsız bir şifa gücü atfetmek veya şifayı Allah'tan değil de doğrudan taşlardan beklemek dinen sakıncalıdır. Bunlar ancak birer vesile olarak görülebilir; asıl şifanın Allah'tan olduğu hiçbir zaman unutulmamalıdır.Ayrıca BakınızSEBEPLER NEDEN YARATICI OLAMAZ?ŞİFAYI SEBEPLERDEN BİLME HATASISEBEPLERİN HAKİKİ TESİRİ NEDEN YOKTUR?SEBEPLERE RİAYETTEN SONRA NETİCEYİ ALLAH'TAN BEKLEMEK (TEVEKKÜL)ALTIN YÜZÜK TAKMAK CAİZ MİDİR?İŞARET VE ŞEHADET PARMAĞINA YÜZÜK TAKMAKSAHTE TAKI TAKMANIN HÜKMÜKaynakçalarTaberânî, el-Muʿcemü'l-Evsat, thk. Ebû Muâz Târık b. Avadullah b. Muhammed ve Ebü'l-Fadl Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, Kahire: Dârü'l-Haremeyn, 1415/1995, c. 7, s. 7.Taberânî, el-Muʿcemü'l-Evsat, thk. Ebû Muâz Târık b. Avadullah b. Muhammed ve Ebü'l-Fadl Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, Kahire: Dârü'l-Haremeyn, 1415/1995, c. 39, s. 103.es-Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekir. Câmiʿu'l-Ehâdîs. thk. Ali Cum'a vd.. , c.11, s. 227.İsmail Yalçın, “Yüzük (Fıkıh)”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 44 (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2013), 57-58.Kastallânî, el-Mevâhibü'l-ledünniyye, Beyrut, ts., c.1, s.334.el-Ukaylî, Ebû Ca'fer Muhammed b. Amr b. Mûsâ b. Hammâd. ed-Duafâü'l-kebîr. thk. Abdülmu'tî Emîn Kal'acî. 4 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1404/1984, c. 4, s. 448.Müslim, Libas, 2094.Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc Şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, 1392, c. 14, s. 71.Yağız, B. (2025). Değerli Taşların (Cevherlerin) Şifalı Kullanımı: Tuhfe-i Murâdî Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi / International Journal of Turkic Dialects (TÜRKLAD). 9. cilt, 2. sayı, 411-433.

Mülk suresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 67. suresi olup otuz ayet-i kerîmeden meydana gelmektedir. Mekke döneminde nâzil olmuştur. İlk ayetindeki “mülk” kelimesinden dolayı bu isimle anılır. Halk arasında Tebâreke Suresi olarak da bilinir.Hadislerde bu surenin şefaatinden ve kabir azabından koruyucu oluşundan söz edilir. Peygamber Efendimiz (asm)'in gece yatmadan önce okuduğuna dair rivayetler de bulunmaktadır. Fakat Mülk suresinin fazileti yalnızca kabir hayatıyla sınırlı değildir. Bu sure, insanın dünyadaki hayatına da istikamet verir. Ona kâinatın gerçek sahibini tanıtır, ölümün hikmetini öğretir, yaratılış üzerinde tefekküre davet eder, gizli ve açık bütün davranışlarından sorumlu olduğunu hatırlatır.Ebu Hureyre (ra)'den rivayet edildiğine göre, Peygamber Efendimiz (asm) şöyle buyurmuştur:Kur'an'da otuz ayetlik bir sure vardır ki o sure bir adama şefaat etti. O adamın günahı bağışlandı. O sure “Tebarekellezi bi yedihil mülk” süresidir.1Bu hadis-i şerif, Mülk Suresi'nin faziletine dair en önemli rivayetlerden biridir. Dikkat edilirse hadiste, otuz ayetlik bir surenin bir insanın bağışlanmasına vesile olmasından söz edilmektedir. Fakat bu müjdeyi anlamak için şefaat kavramı üzerinde durmak gerekir. Şefaat, Allah'ın izni ve rızasıyla bir kulun affına veya derecesinin yükselmesine vesile olunmasıdır. Bu hususta Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyurulur:O'nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir?2Demek ki Mülk Suresi'nin şefaati, Allah'ın iradesinden bağımsız bir tasarruf değildir. Şefaatin kabulü de mağfiret de Cenab-ı Hakk'a aittir. Dolayısıyla hadisin verdiği müjde şudur. Cenab-ı Hakk bu sureyi okuyup onunla ünsiyet kuran kuluna, Mülk Suresi'ni bir rahmet ve mağfiret vesilesi kılabilir. Mülk Suresi'ni her gece okuyup Cenab-ı Hakk'ın kudretini, ölümün hikmetini ve ahiret sorumluluğunu düşünen insanın kalbinde zamanla farklı bir şuur meydana gelir. Bu şuur, onun günahlardan uzaklaşmasına, tevbe etmesine, ibadetlerini güzelleştirmesine ve ahirete hazırlanmasına vesile olabilir.Mülk Suresi'nin en meşhur faziletlerinden biri de kabir azabından koruyucu olmasıdır. Bu hususta İbn Abbas (ra)'tan gelen rivayet şöyledir:Peygamber Efendimiz (asm)'in ashabından biri kabir olduğunu bilmediği halde bir kabrin üzerine çadırını kurmuştu. Bir de ne görsün orası Mülk süresini sonuna kadar okuyan bir kimsenin kabri değil mi? Bunun üzerine o çadır kuran adam Peygamber Efendimiz (asm)'e gelerek,“Ey Allah'ın Rasulü! Kabir olduğunu bilmediğim bir yere çadırımı kurmuştum, ansızın oradan bir adam belirdi ve Mülk suresini sonuna kadar okudu.” dedi.Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (asm),“Bu sure engelleyici ve kurtarıcıdır. Okuyan kimseyi kabir azabından kurtarır." buyurdu.3Câbir b. Abdullah (ra) ise şöyle rivayet etmiştir:Peygamber Efendimiz (asm), Secde ve Mülk surelerini okumadan uyumazdı.4Bu sebeple Mülk sûresini her gece okumayı bir alışkanlık hâline getirmek güzel bir sünnettir.KaynakçalarTirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.Bakara, 2/255.Tirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.Tirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.

Zümrüdüanka, İslâm ve Türk kültüründe, özellikle tasavvuf edebiyatında karşımıza çıkan efsanevî bir kuştur. Âlem-i misal ise İslâm düşüncesinde, maddî âlem ile tamamen mücerret (soyut) varlık mertebeleri arasında bulunan, suretlerin yer aldığı bir varlık mertebesidir. Bu ikisi arasında özellikle tasavvufî ve sembolik bir bağlantı kurulabilir.Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde gerçekten yaşayan bir kuş olduğu, Kur'ân ve sahih hadislerle sabit değildir.Zümrüdüanka kuşu, Anka, Sîmurg veya Anka-yı Muğrib gibi isimlerle anılan efsanevî kuş tasavvurlarıyla ilişkilidir. Bu isimler farklı kültürlerde gelişmiş, zaman içerisinde birbirine karışmıştır.Anka, Arap edebiyatında adı bilinen, fakat kendisine ulaşılamayan efsanevî kuştur. Sîmurg ise İran mitolojisinde olağanüstü özelliklere sahip olan kuştur. Zümrüdüanka da Türk edebiyatında bu iki geleneğin birleşmesiyle şekillenmiş efsanevî kuştur.Anka'nın çok uzaklarda, erişilmesi güç bir yerde yaşadığı anlatılır. Sîmurg ise kimi hikâyelerde bilge, koruyucu ve yol gösterici bir varlık olarak tasvir edilir. Zümrüdüanka'nın ateşte yanıp küllerinden yeniden doğduğu da yaygın biçimde anlatılır.Tasavvuf edebiyatında Anka ve Sîmurg çoğu zaman sıradan bir kuşu değil, insanın manevî yolculuğunu anlatan sembolleri temsil eder. Bunun en meşhur örneği, Ferîdüddin Attâr'ın Mantıku't-Tayr (Kuşların Dili) adlı eseridir. Bu eserde kuşlar, kendilerine hükümdar olacak Sîmurg'u aramak üzere yola çıkarlar. Yolculuk boyunca çeşitli zorluklardan ve manevî mertebelerden geçerler. Nihayet yolun sonuna ulaşan otuz kuş, aradıkları Sîmurg ile kendi varlıkları arasında derin bir sembolik ilişki bulunduğunu fark ederler. Burada Farsçadaki sî (otuz) ve murg (kuş) kelimeleri üzerinden edebî bir anlam kurulmuştur.Attâr'ın anlatısında Sîmurg, hakikati arama, nefsin perdelerini aşma ve insanın kendisini tanıması gibi manevî konuların sembolüdür. Bu, zoolojik veya tarihî bir kuş hikâyesi değil, tasavvufî bir temsildir.Âlem-i misal ise, tasavvufta, ruhlar âlemi ile maddî âlem arasında, mana ve hakikatlerin latif suretlerle göründüğü bir âlemdir. Maddî olmayan fakat suretlerle temsil edilen varlık mertebesidir. Acayip ve garip şeylerin sergisidir. İnsandaki hayalin gördüğü vazifeyi görmektedir. Hayal, sâdık rüyalar, sâdık keşf, şeffaf şeylerdeki temessüller, misâl âlemini gösteren pencerelerdir. Mesela insan rüyasında bir kuşun konuştuğunu, bir dağın yürüdüğünü veya soyut bir mananın bir insan suretine girdiğini görebilir.Zümrüdüanka, hakikat arayışını, manevî yükselişi ve erişilmesi güç bir kemâli temsil edebilir. Yani aslında soyut bir mana, kuş suretinde anlatılmaktadır. O halde bu soyut mana, âlem-i misalde Zümrüdüanka kuşu şeklinde görünmektedir diyebiliriz. Ama bu yine de Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde fiilen mevcut olduğunu ispatlamaz.İbnü'l-Arabî Hazretleri, Ankaü Muğrib fî Maʿrifeti Hatmi'l-Evliyâ ve Şemsi'l-Mağrib adlı eserinde Anka sembolünden faydalanır. Onun yorumlarında Anka, yalnızca olağanüstü bir kuş değildir. Varlığın meydana gelişi, âlem ile insan arasındaki ilişki ve görünmeyen hakikatler gibi meseleleri açıklamak için kullanılan bir kavramdır. Mevlânâ Celâleddin Rûmî Hazretleri ise Anka'yı, yuvası Kafdağı'nda olan bir kuş olarak tanımlar.Sonuç olarak; Zümrüdüanka, mitolojik kökenleri bulunan ve tasavvuf edebiyatında derin manalar kazanmış bir kuş sembolüdür. Bu derin manaların, maddi olmayan suretlerin bulunduğu bir varlık mertebesi olan âlem-i misalde Zümrüdüanka kuşu suretinde göründüğü şeklinde yorumlanabilir. Fakat Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde gerçekten mevcut olduğu, ayet veya hadis gibi kesin bir delille ispatlanmış değildir.

İlim tahsil edilirken yapılabilecek duaları kaynaklarımız zikretmektedir. Örneğin Kur'ân-ı Kerîm'de geçen bazı dualar şöyledir:رَبِّ زِدْنِي عِلْمًاRabbim! İlmimi artır. 1رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي“Rabbim! Benim göğsüme genişlik ver! Ve işimi bana kolaylaştır! Dilimden de düğümü çöz ki sözümü iyice anlasınlar!2رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَRabbim, bana hikmet ver ve beni salihler arasına kat.3Yine hadislerde geçen bazı dualar şöyledir:اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِلْمًا نَافِعًا وَرِزْقًا طَيِّبًا وَعَمَلًا مُتَقَبَّلًاAllahım! Senden faydalı ilim, temiz ve helal rızık ve kabul edilmiş amel isterim.4اللَّهُمَّ انْفَعْنِي بِمَا عَلَّمْتَنِي، وَعَلِّمْنِي مَا يَنْفَعُنِي، وَزِدْنِي عِلْمًا، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ، وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ حَالِ أَهْلِ النَّارِAllah'ım! Bana öğrettiğin ilim ile beni faydalandır, bana fayda verecek ilmi öğret ve benim ilmimi artır. Her hâl üzere Allah'a hamd olsun. Cehennem ehlinin halinden Allah'a sığınırım. 5اللهم أغننى بالعلم وزينى بالحلم وكرمنى بالتقوى وجملنى بالعافيةAllah'ım! Beni ilimle zengin kıl, hilim (yumuşak huyluluk) ile süsle, takva ile beni mükerrem kıl, afiyetle beni güzelleştir.6اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ، وَمِنْ قَلْبٍ لَا يَخْشَعُ، وَمِنْ نَفْسٍ لَا تَشْبَعُ، وَمِنْ دَعْوَةٍ لَا يُسْتَجَابُ لَهَاAllah'ım! Fayda vermeyen ilimden, huşû duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olunmayan duadan sana sığınırım.7Yine Sevgili Peygaberimiz Abdullah b. Abbas için yaptığı dua da o zamiri yetine ben zamiri konularak şöyle yapılabilir:اللَّهُمَّ فَقِّهْنِي فِي الدِّينِ وَعَلِّمْنِي التَّأْوِيلَAllah'ım! Beni dinde derin anlayış sahibi kıl ve bana (Kur'ân'ın) te'vilini öğret.8İmam Gümüşhanevi Hazretleri ise şu güzel duayı nakletmektedir:اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حِفْظَ الْمُرْسَلِينَ، وَإِلْهَامَ الْأَنْبِيَاءِ، وَفَهْمَ الْمَلَائِكَةِ، بِكَرَمِكَ يَا أَكْرَمَ الْأَكْرَمِينَ، وَبِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.Allah'ım! Bana peygamberlerin hafızasını, nebilerin ilhamını ve meleklerin anlayışını nasip et. Ey kerem sahiplerinin en keremlisi! Kereminle, ey merhametlilerin en merhametlisi!9Ayrıca BakınızKUR'AN OKUMADAN ÖNCE OKUNACAK DUASABAH VE AKŞAM NAMAZINDAN SONRA "ECİRNA" DUASININ YAPILMASININ HİKMETİÂYET VE DUALARIN ŞİFA NİYETİYLE SUYA OKUNMASI VEYA VÜCUDA ÜFLENMESİ UYGUN MUDUR?NAZAR DEĞMESİNE KARŞI OKUNACAK ÂYET VE DUALARAİLE HUZURU VE EŞLER ARASINDAKİ SEVGİ İÇİN HANGİ AYET VE DUALAR OKUNABİLİR?HAFIZAYI GÜÇLENDİRMEK VE UNUTKANLIĞI GİDERMEK İÇİN NE YAPMALI?HZ. PEYGAMBERİN (SAV) UNUTKANLIK VE ZİHİN AÇIKLIĞI İÇİN TAVSİYE ETTİĞİ DUAKaynakçalarTâhâ, 20/114Tâhâ, 20/25-28Şuarâ 26/83İbn Mâce, İkâmetü's-salât (925)Tirmizî (Deavât 129)Süyûtî, el-Câmiu's-Sağîr, hadis no. 1532.Müslim, Zikir 73Buhârî, Vudû, 10Ahmed Ziyaaddin Gümüşhanevi, Mecmuatül Ahzab, s. 134.

Hakikat-i hariciye, mevcut ve yaratılmış hakikat demektir. Mevhum emir ise hayali ve vehmi bir iş demektir. Buna göre ifadenin anlamı şudur: Var olmayan bir iş, var olan bir şeyin varlık sebebi olamaz.Mesela ışınlama yoluyla eşyanın nakledilmesi şu an için bir hayaldir. Önümüze nereden geldiğini anlayamadığımız bir top düşse, onun buraya bir ışınlama aletiyle gönderildiğini düşünebilir miyiz? Düşünemeyiz. Çünkü şu an vehimden başka hiçbir yerde bulunmayan bir ışınlama aleti, topun düşmesi gibi gerçek bir işi yapamaz.Kâinatta cari olan kanunlar da maddi vücudu olmayan, yalnızca ilmi vücudu bulunan varlıklardır. Bu açıdan vehmi sayılırlar. Mevcut bir hakikat olan hayat, böyle vehmi varlıkların eseri olamaz.Aynı şekilde kâinattaki faaliyetler de bu tür vehmi kanunların eseri olamaz. Bu faaliyetler, melaike gibi hakikat-i hariciye sahibi, yani gerçekten var olan varlıkların eliyle gerçekleşir. Mesela hadis-i şerifte bildirildiği gibi her bir yağmur tanesini bir melek indirir. Kanun gibi mevhum manalar yağmur indiremez; kanunlar hiçbir iş yapamaz.Not: Melekler de bu işleri kendi kuvvetleriyle değil, Allah'ın emriyle ve onlarda tecelli eden kuvvetle yaparlar. İnsanlar da kendi işlerini, Allah'ın onlarda tecelli eden kuvvetiyle görebilirler. Tevhid inancı, Allah'tan başka ikinci bir gerçek kudret sahibinin bulunmamasını gerektirir.

Latife, insandaki his ve duygulara verilen başka bir isimdir. Çoğulu letaiftir. Vücud-u harici ise, bir şeyin zatının hariçte/varlık aleminde tahakkuk etmesine denir. Kelam ilminde vücud-u harici, mahiyetin varlık aleminde kendisine mahsus bir kimlikle mümtaz olmasıdır.1 Yani bir şeyin, kudretin yaratmasıyla zihin dışında, dış âlemde gerçekten var olmasıdır.İnsan, ruh bakımından çok geniş bir mahiyette yaratılmıştır. İnsanın ruhuna takılmış birçok latife ve duygu vardır. İnsan bunların bir kısmını bilip isimlendirebilirken bir kısmını bilemez. Bu duyguların takıldığı ruha kudret, vücud-u harici giydirmiştir; yani ruhun müstakil bir vücudu vardır. Bediüzzaman Hazretleri, ruhun nurani bir vücuda sahip bir mahluk olduğunu şöyle vurgular:Ruh zihayat, zişuur, nurani vücud-u harici giydirilmiş, cami', hakikatdar, külliyet kesb etmeye müsteid bir kānun-u emridir.2Evet, ruh hayat sahibi, şuur (bilinç) sahibi ve nurani bir vücuda sahip bir varlıktır. Ruhun bu özellikleri ile var olması, kudretin yaratması ile bir vücuda sahip olması demektir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli husus, varlığı gördüğümüz aleme has zannetmememizdir. Evet, kudretin tecellisi ile varlığın birçok formu ve mertebesi vardır. Gözümüzle gördüğümüz varlıkların bir vücudu olduğu gibi, dünya hayatında gözümüzle görmediğimiz nurani ve manevi birçok varlık vardır. Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle ifade eder:Vücud, alem-i cismanide münhasır değil.3Bu sözde de ifade edildiği gibi varlık sadece gördüğümüz cisimlerden ibaret değildir. Gözümüzle gördüğümüz cisimler gibi farklı farklı formlarda, cisimlerden daha nurani ve daha latif varlıklar vardır. İşte ruh ve ruha takılan duygularımız bu tür varlıklardandır. Varlıklarını biliriz. Yansımalarını görürüz. Ama nasıl bir mahiyete ve vücuda sahip olduklarını bu dünyada göremeyiz ve bilemeyiz.İnsanın ruhuna birçok duygu takılmıştır. Bunların sayısı ile alakalı kesin bir bilgi verilemezken, en meşhurları letaif-i aşere (on duygu) adıyla alimler arasında meşhur olmuştur. Bediüzzaman Hazretleri bu konudaki düşüncesini şöyle dile getirir:Ben kendimce görüyorum ki: İnsanın mahiyet-i camiasında ve isti'dad-ı hayatisinde çok letaif var.4Bundan da anlaşılacağı üzere, Bediüzzaman Hazretlerine göre ruha takılmış birçok latife vardır. Bediüzzaman Hazretleri bunların bir kısmını şöyle sıralar: Kalp, akıl, sır, hafa, kuvve-i şeheviye, kuvve-i akliye, kuvve-i gadabiye, ene, vicdan, asab, heva, his, saika, şaika. Elbette bunlar, bilip isimlendirebildiğimiz latifelerimizdir. Bunların yanında, varlığını bilip de isimlendiremediğimiz pek çok latifemiz daha vardır.Bediüzzaman Hazretleri, latifelerimizin mahluk, yani yaratılmış olduğunu ve her birinin kendine has bir vücuda sahip bulunduğunu Risale-i Nur'un farklı yerlerinde farklı şekillerde vurgular.Örneğin Otuzuncu Söz'de (Ene Risalesi), enenin yaratılmış olduğunu ve kendine has bir vücuda sahip bulunduğunu şöyle ifade eder:Eğer onun (ene'nin) hakiki mahiyeti ve sırr-ı hilkati bilinse, kendisi açıldığı gibi, kainat dahi açılır.5Bediüzzaman Hazretleri, “sırr-ı hilkati bilinse”, yani “yaratılışındaki sır bilinse” ifadesiyle, enenin yaratılmış olduğunu ve vücud-u harici sahibi olduğunu ifade etmektedir. Bediüzzaman Hazretleri yine der ki:Cenab-ı Hakk celil uluhiyetiyle, cemil rahmetiyle, kebir rububiyetiyle, kerim re'fetiyle, azim kudretiyle, latif hikmetiyle şu küçük insanın vücudunu bu kadar havas ve hissiyat ile, bu derece cevarih ve cihazat ile ve muhtelif a'za ve alat ile ve mütenevvi' letaif ve ma'neviyat ile techiz ve tezyin etmiştir.6Bu sözlerden de anlaşılacağı üzere Allah, sonsuz kudretiyle insanı çok çeşitli latifeler ve manevi duygularla süslemiştir. Bu latifeler, kudretin vücud-u harici giydirdiği ruhun cihazları olduklarından, zihni ve itibari değil, hakiki bir varlığa sahiptirler. Yine başka bir risalede Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle ifade eder:Makine-i insaniyenin merkezi ve zenbereği olan kalbi, tarikat vasıta olup işletmesiyle ve o işletmekle sair letaif-i insaniyeyi harekete getirip, netice-i fıtratlarına sevk ederek hakiki insan olmaktır.7Burada da Bediüzzaman Hazretleri, kalple birlikte diğer latifelerin de harekete geçip fıtratlarının neticesine sevk olunmasından söz ederek latifelerin yaratılmış olduğunu ifade etmektedir. Çünkü fıtrat kelimesi, yaratılış ve yaratma anlamına gelir. Dolayısıyla bu ifade de latifelerimizin hakiki bir varlığa sahip olduğunu gösterir. Risale-i Nur'un pek çok yerinde bu tespiti destekleyen ifadeler bulunmaktadır.Ayrıca Bakınız"HAYAT BİR HAKİKAT-İ HARİCİYEDİR, VEHMİ BİR EMİR HAKİKATİ HARİCİYEYİ YÜKLENEMEZ" NE DEMEKTİR?RUH, VÜCUD-U HARİCİ GİYDİRİLMİŞ BİR KANUNDUR / LEMAAT"VÜCUD-U İLMİ, VÜCUD-U HARİCİ, EMR-İTİBARİ, KANUN-U EMRİ VE VACİBÜ'L VÜCUD" KAVRAMLARININ ANLAMLARIKaynakçalarMuhlis Körpe, Risale-i Nur Istılahları, Süeda Yayınları, Isparta 2023, s. 201.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 196.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 324.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 115.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 220.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 315.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c.2, s. 343.