Osmanlıca yazılmış Kur’ân tercümeleri elbette mevcuttur. Osmanlı döneminde Kur’ân’ın Türkçe tercümeleri iki şekilde göze çarpmaktadır;

Bunlardan birisi, cümle halinde yazılmış tefsirli tercümelerdir. Bu tercümelere Fatiha, İhlas, Mülk, Yasin gibi kısa surelerin tercüme edilmesiyle başlanmıştır.¹ Osmanlı döneminde bu tarz tefsir ve meal okumalarının en meşhuru Semerkandî’nin tefsirinin tercümesidir.

Osmanlı dönemindeki meal çalışmalarının ikinci şekli, kelime kelime olarak yapılmış Kur’ân tercümeleridir. Bu tercümelerde satır arasına, Arapça lafızların altına Türkçe karşılıkları yazılmıştır. 14. yüzyılın sonlarında yazılmaya başlanmış olan bu Kur'ân tercümeleri, gerektiği zaman kısa kısa açıklama ve tefsirlerle önce çıkmaktadır. Fakat bu tefsirler tercüme metne katılmayıp, bir nevi hâşiye (dipnot) olarak sayfa kenarına yazılmıştır.²

Anadolu’da kelime kelime yazılmış Kur’ân tercümelerinin en eskisi 1424 tarihli olup Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde 40 numarada kayıtlıdır.³ Bunun yanında Bursa Ulu Cami Kitaplığı Kataloğu’nda kayıtlı, istinsah tarihi 1435, yazarı da Musa el-İznikî olan Kur’ân tercümesinin en eski tercüme olduğu da söylenmektedir.⁴

Osmanlı döneminde Kur’ân’ın anlaşılması ise genel bir tasnifle üç şekilde oluyordu. Bunlardan ilki; şifahi (sözlü) olarak öğrenmedir. Buna göre halk hocalardan, imamlardan, tarikat ve cemaat mürşitlerinden vb. kişilerin vaaz ve nasihatlerinden, sohbet ve irşatlarından öğreniyorlardı.

İkincisi; medrese-sıbyan okulu vb. eğitim kurumlarından aldıkları başta Arapça olmak üzere diğer dini ilimler vesilesiyle öğreniyorlardı.

Üçüncüsü ise tefsir ve meal okuyarak Kur’ân’ı öğreniyorlardı. Bu bağlamda Osmanlı zamanında en çok okunan tefsirler; Râzi, Beyzavi, Ebu Suud, Nesefi, Molla Gürani’nin tefsirleridir.