6.863
Kendilerine Zekat Verilen "Müellefe-i Kulub" Kimlerdir?
İlgili ayet şöyledir:Sadakalar (zekâtlar), Allah'dan bir farz olarak ancak, fakirlere, yoksullara, (zekâtı toplamak için me'mur kılınmakla) onun üzerine çalışanlara, kalbleri (İslâm'a) ısındırılacak olanlara, (âzâd edilmek üzere efendisiyle belli bir bedel karşılığında anlaşmış olan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara mahsustur. Ve Allah, Alîm(menfaatinize olanı hakkıyla bilen)dir, Hakîm (en doğru hükmü veren)dir.1Ayette “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” diye geçen ifadenin aslı “el-müellefetü kulûbühüm”dür. Türkçede bu kesim “müellefe-i kulub” diye anılır. Bu kimselerin kim oldukları ve onlara ayrılan payın bugün de devam edip etmediği konusunda müfessirlerin açıklamaları şöyledir:Fahreddin er-Razi'nin AçıklamasıFahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir'de bu grubu açıklarken önce İbn Abbas'tan şu rivayeti nakleder: “Bunlar, her kabilenin asilzadelerinden meydana gelen bir topluluktur. Rivayete göre Peygamber Efendimiz (asm), Huneyn Günü bu kişilerden on beşine deve vermiş ve böylece onları İslam'a ısındırmak istemiştir.Razi bu rivayeti nakletmekle birlikte ona bir itiraz da getirir: Huneyn'de yapılan bu bağışlar ganimetten verilmiştir; zekatla bir ilgisi yoktur. Bu yüzden İbn Abbas'ın bu olayı bu ayetin tefsirinde neden zikrettiğini bilmediğini söyler ve muhtemelen müellefe-i kulube mal verilebileceğini göstermek istediğini tahmin eder.Ardından Vahidi'nin görüşünü aktarır. Vahidi'ye göre “Allah Teâlâ Müslümanları, müşriklerin kalblerini İslam'a ısındırmaktan (yani müellefe-i kulûbtan) artık müstağnî kılmıştır. Ancak İslam devlet başkanı, Müslüman olduklarında Müslümanlara fayda sağlayacak bir topluluğun kalbini kazanmak isterse buna yine izin vardır.Razi'nin kendi görüşü ise bu payın müşriklere mahsus olmadığı ve bugün de geçerli olduğu yönündedir. Ona göre ayette müellefe-i kulubun müşrikler olduğunu gösteren hiçbir işaret yoktur. Çünkü Cenab-ı Hak “kalpleri ısındırılmak istenenler” buyurmuştur ve bu, müslim-gayr-i müslim hakkında umumi bir ifadedir. Bu hükmün neshedildiğine dair bir delil de bulunmadığı için, Razi'ye göre İslâm devlet başkanı bu özellikte birtakım kimselerin kalblerini İslam'a ısındırmak için, onlara zekattan müellefe-i kulübün hissesini verebilir.2Elmalılı Hamdi Yazır'ın AçıklamasıElmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili adlı eserinde “müellefetü'l-kulub” ifadesini “kalpleri İslam'a te'lif edilenler”, yani İslam'a ısındırılanlar diye açıklar. Ardından rivayetlerin özetine dayanarak bunları üç grupta toplar:Bazı Gayrimüslimler: Peygamber Efendimiz (asm), bunların şerlerini önlemek, Müslümanlara eziyet etmelerine engel olmak ve diğer müşriklere ya da zekat vermekten kaçınanlara karşı Müslümanlara yardım etmelerini sağlamak için kendilerine bağışlarda bulunurdu.Toplumunda Sözü Geçen Kişiler: Bunlara yapılan yardım sayesinde, çevrelerindeki ileri gelenlerin ve onlara bağlı olanların İslam'a girmesi ya da Müslüman olanların dinlerinde sebat etmesinin önündeki engellerin kaldırılması gibi İslam'ın menfaatleri gözetilirdi.İmanı Henüz Kuvvetlenmemiş Yeni Müslümanlar: Bunların fakir olmaları şart değildir. Kalplerinin İslam'a daha çok ısınması ve imanlarının güçlenmesi için kendilerine hususi yardım yapılırdı. Elmalılı, Uyeyne b. Hısn, Akra b. Habis ve Abbas b. Mirdas gibi isimleri bu gruplara örnek verir.Elmalılı'nın açıklamasındaki çok önemli bir nokta şudur: Müellefe-i kulub, sadece “Müslüman olsun diye para verilen gayrimüslimler” değildir. Bu kapsama, yeni Müslüman olmuş fakat imanının kuvvetlenmesine ihtiyaç duyulan kişiler de girer. Ayrıca İslam toplumunun menfaati için kendilerinden fayda umulan bazı gayrimüslimler de klasik uygulamada bu grupta değerlendirilmiştir.Elmalılı buradan şu sonucu çıkarır: “Müellefetülkulûb atıyyesi ehli islâmın kıllette bulunduğu hale mahsurdur.” Yani Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre müellefe-i kulub payı, Müslümanların zayıf ve az sayıda olduğu, dışarıdan desteğe ya da kalplerin kazanılmasına ihtiyaç duyduğu dönemle sınırlıdır. İslam güçlenip bu ihtiyaç ortadan kalkınca bu pay da uygulanmayabilir.Netice olarak, “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” ifadesi, kalbinin kazanılması gereken ve bu yolla İslam'a veya Müslümanlara fayda umulan kimseleri kapsar. Hem Razi hem Elmalılı, bunların yalnız gayrimüslimler olmadığını; yeni Müslüman olmuş, imanı henüz tam kuvvet bulmamış ya da çevresinde tesiri bulunan kimselerin de bu gruba girdiğini belirtir. Bu payın verilmesindeki asıl gaye, şahsi bir ihsan değil; İslam'ın menfaatini gözetmek, zararı önlemek, İslam'a yeni girenleri dinde sebat ettirmek ve tesir sahibi kişilerin desteğini kazanmaktır.İki müfessir, bu payın bugün de uygulanıp uygulanamayacağı konusunda ise farklı düşünür. Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre bu pay, Müslümanların zayıf olduğu dönemlere mahsustur. Razi ise hükmün neshedildiğine dair bir delil bulunmadığını söyler ve İslam devlet başkanının, ihtiyaç halinde bu payı yine verebileceğini savunur. Buna göre hükmün özü sabittir; uygulanması ise zamanın şartlarına ve maslahatın bulunup bulunmamasına bağlıdır.Ayrıca BakınızPEYGAMBERİMİZİN (SAV) VE SEYYİD OLANLARIN SADAKA VE ZEKAT ALMAMASININ SEBEPLERİSADAKAYI TEŞVİK ETMEK İÇİN AÇIKTAN VERMEK CAİZ MİDİR?ZEKAT HESABINDA BİR YILLIK GİDER DÜŞÜLÜR MÜ?KARDEŞE ZEKAT VERİLİR Mİ?KaynakçalarTevbe, 9/60Fahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, çev. Komisyon (Ankara: Akçağ Yayınları), 12/Tevbe 9/60 tefsiri, “Müellefe-i Kulub” başlığı.

