Sorular

Şafiilerin dışında kalan cumhura yani Hanefi, Maliki ve Hanbeli1 mezheplerine göre satranç haramdır.2 Bununla beraber İmam Yusuf'tan gelen bir rivayete göre ve bazı Hanefi âlimlerinin tercih ettiği görüşe göre satranç bazı şartlara riayet edildiği taktirde haram değildir.3 Satranç ile alakalı Hz. Ali şöyle demiştir:"Satranç da kumar türündendir"4"Hz. Ali (r.a.) satranç oynayan bir grubun yanından geçmiş ve şöyle demiştir: "Şu önlerinde eğildiğiniz putlar da ne oluyor? 5Şafiilere göre ise satranç oynamak mekruhtur.6 Çünkü din konusunda kendisinden yararlanılan bir oyun da değildir; onu oynamayı gerektiren bir ihtiyaç da yoktur. O bakımdan terkedilmesi evladır; fakat haram değildir. Çünkü İbni Abbas, İbni Zübeyr, Ebu Hureyre ve Said b. el-Müseyyeb (r.a.)'in satranç oynadıkları rivayet edilmektedir; haram olduğuna dair her hangi bir nas da gelmemiştir. Hakkında nas bulunan oyunlara da benzememektedir. Eşyada aslolan ise mübahlıktır.7 Ömer Nasuhi Bilmen şöyle demektedir:İslam dininde meşru eğlenceler, mubahtır. Lehv ve leab denilen bir takım muzır, faydasız eğlenceler ise caiz değildir. Bunlann bir kısmı haramdır, bir kısmı dâ tahrimen mekruhtur. Bunlar, haddi zatında abes şeylerdir. İnsanın hayatı ise pek kıymetlidir, daima faydalı şeylere sarf edilmelidir. Zararlı, faydadan hâli şeylere sarf edilmesi doğru olamaz. Meselâ: Kumar oyunu haramdır. Hanefi Mezhebinde Tavla, satranç gibi oyunlar da tahrimen mekruhtur. Bunlar, kıymetli vakitlerin ziyanına sebep ve kumara sebep olacağı cihetle iyi şeyler değildir. Yalnız İmam Şafiî Hazretleri ve bir rivayete göre İmam Ebu Yusuf Hazretleri de satrancın mubah olduğuna kail olmuştur. Fakat bu ibahe, satrancın kumar yoluyla oynanmadığı ve bir vâcib vazifenin yapılmasına mâni olmadığı takdirdedir.8Bütün bunlarla beraber  'Muhit' ve 'Bahir' gibi kitaplarda Hanefi imamlarından İmam Ebu Yusuf'tan gelen cevaz rivayeti tercih edilmiş; İbni Abidin gibi bazı muhakkikler de cevaz yönüne meyletmişlerdir.9Kumar veya namazı terk illetleri bulunmadığı takdirde satrancın mübah olacağı, Ebu Zeyd el-Hâkim tarafından da dillendirilmiştir. Hanefi Âlimi Serahsi'de bunu nakletmiştir. Bu bilgiyi veren 'Muhit' sahibi, böylece satrancın hükmünün hafiflediğini, satrancı zihni açması maksadıyla oynayana selam vermekte bir beis olmadığı ifade etmiştir.10 Buradan ibahayı anlamak mümkündür. Aynı ifade Hindiyye'de mevcuttur11 Bütün bu bilgilerden hareketle İbn Abidin şöyle demiştir:'Bahir' sahibi ve diğerlerinin bunu nakledip ikrar etmiş olmaları bize yeter...Tahkik ehlinden bazıları şöyle demiştir: Nerd (tavla) haramken, satranç helaldir. Zira satrançta hata yapan kendi aklını suçlar. Nerd de ise kaybeden kadere küfreder. Böyle bir şeye iten saikin de haram olması icap edecektir.12Sonuç olarak satrançla ilgili olarak âlimler arasında ihtilaf olmakla beraber son dönem Hanefi uleması da kumara aracı kılınmadığı, dinî ve dünyevî yükümlülükler ihmal edilmediği, taraflar arasında kin ve nefrete yol açacak tutumlardan uzak durulduğu taktirde helal olduğunu söylemişlerdir. Ayrıca Osmanlı döneminde padişahların zekalarını kuvvetlendirmek için oynadığı da bilinmektedir.Ayrıca BakınızTAVLA, SATRANÇ VB. OYUNLARİSLÂM'A GÖRE ZAR İLE OYUN OYNAMANIN HÜKMÜOKEY VE TAVLA GİBİ ZARLA OYNANAN OYUNLARIN HÜKMÜMAĞAZA VE MARKET ÇEKİLİŞLERİ KUMAR MIDIR?PİYANGO HARAM MIDIR?Kaynakçalar İshak b. Mensur el-Mervezi, Mesailü'l-İmam Ahmet b. Hanbel ve İshak b. Rahaveyh, r.3363.Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yay., İstanbul 1990, c.4, s. 376Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınları, İstanbul ts., s 434Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yay., İstanbul 1990, c.4, s. 376Beyhaki, es-Suğra, h.n: 4316.İmam-ı Şafii, el-Ümm, c.7, s.54.Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yay., İstanbul 1990, c.4, s. 376Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınları, İstanbul ts., s 434 İbn Nüceym; el-Bahru'r-raik, c.7, s.91.Burhanettin İbni Maze, el-Muhitu'l-burhani, c.9, s.174.Heyet, Fetava'l-hindiyye , c.2, s.117.İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1994,  c. 6, s. 394-395