Sorular

Evet, verilir. Sigara içmek bir günahtır; fakat kişiyi İslam dairesinden çıkarmaz. Bu sebeple sigara içen bir Müslümana selam vermekte dinen bir mahzur yoktur.Selam, Müslümanlar arasında muhabbeti, duayı ve uhuvveti kuvvetlendiren bir şeairdir. Bir kimsenin günah işlemesi, açıkça küfrü veya İslam'a düşmanlığı bulunmadıkça, ona selam verilmesine mani olmaz.Bununla beraber, sigaranın zararını uygun bir dille hatırlatmak ve bu alışkanlıktan vazgeçmesine vesile olmaya çalışmak daha münasiptir.Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİ

Sigara, Müslüman ülkelerde görülmeye başlamasından itibaren İslam alimleri tarafından değerlendirmeye tabi tutulmuş, hakkında muhtelif eserler yazılmıştır.Anlaşıldığı kadarıyla Osmanlı Devleti'nde ilk defa 1601 yılında Saray Başhekimi Cerrah İbrahim Efendi, tütün içmenin hem sağlığa zararlı hem de İslam dinine aykırı olduğunu söyleyerek tütüne karşı mücadele başlatmıştır. Bu mücadelede kısmen başarılı olmuştur. Ancak bu dönemde kendisi de keyif veren maddelere düşkün olduğu bilinen Şeyhülislam Bahai Mehmet Efendi'nin, tütünün İslam'a göre haram değil, mekruh olacağına dair fetva vermesi, Anadolu'da tütüne karşı verilen ilk mücadeleyi zayıflatmıştır.1Altıparmak Mehmed Efendi'nin, tütünü helal gören ilk Hanefi alimlerinden olduğu ifade edilmektedir. Daha sonra bu görüşten döndüğü de söylenmektedir.2Tütünün haramlığı ve helalliği ile ilgili olarak Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile Altıparmak Mehmed Efendi arasında geçen bir şiir atışmasından bahsedilmektedir. Bu bilgiler internet sitelerinde dolaşmaktadır.3 Ancak bunun doğruluğundan emin değiliz.Şeyhülislam Ebussuud Efendi'nin afyon, esrar ve benzeri maddelerle ilgili fetvaları vardır.4 Tütün ile ilgili fetvasının olması şüphelidir. Çünkü tütünün Osmanlı ülkesine girişinin en erken 1598 yılı olduğu, bazılarına göre ise 1601 veya 1606 yılları olduğu kaydedilmektedir. Her ne kadar bu tarihler, ilk ithal edildiği değil, yoğunlaşmaya başladığı zamanlar olarak ifade edilse de Ebussuud Efendi'nin vefatı Miladi 1574 yılıdır. Bu bilgiler tarih açısından tutarlı gözükmemektedir.İsmail Nablusi, (v.1652/1062) Hanefi alimi olan bu fakih, en önemli eseri kabul edilen Molla Hüsrev'in Dürer'ine yazmış olduğu el-İhkam isimli eserinde, dikkat çeken bir husus olarak, tütün içmeyen kişinin; soğan, sarımsak gibi ağzı kokutup rahatsızlık veren her şeyde olduğu gibi sigara içen eşini engelleme hakkı olduğunu, çünkü bu durumdan rahatsızlık duyacağını söylemesidir.5Üchuri, (v.1656/1066), Maliki fakihi olan Üchuri, Gayetü'l-beyan adlı risalesinde tütünün insan sağlığına zarar vermediği sürece helal olduğunu savunmuştur. Tütünün mübahlığını savunan ilk alimlerden birisi olduğu ifade edilmektedir. Kendisinin de tütün içtiği kaydedilmektedir. Daha sonra bu görüşünden vazgeçerek tütünün haram olduğunu söylediği, talebesi Ahmed et-Türki'den naklolunmuştur. Ancak önceki görüşü daha yaygınlık kazanmıştır.6Hanefi fakihlerinden Şürünbülali, (v.1659/1069) tütüne haram diyen alimlerdendir.7İsmail Hakkı Bursevi, (v.1725/1137) Ruhu'l-Beyan isimli eserinde Vakıa suresinin (56/42-44) ayetlerinin tefsirinde sigaranın cehennem ehlinin durumuna benzediğini söyleyerek haram olduğuna hükmetmiştir.8Abdülgani Nablusi, (v.1731/1143) es-Sulh beyne'l-ihvan fi hükmi ibahati'd-duhan isimli risalesini yazmıştır. Burada müellif, tütün içmenin normalde mubah olduğunu, kokusunun mekruh olup kendisine tütün zarar verenlere haram olacağını ifade etmiştir.9Hanefi mezhebi alimlerinden Ömer Müfti Kilisi, XIX. yüzyılda yaşamış olup Risaletü'd-duhan isimli eserinde, terki evla olan şeylerle ilgili yasaklayıcı nassın kat'i olmaması durumunda tahrimen mekruh hükmünün verileceğini ve sigara hakkındaki delillerinin de zanni olduğunu belirtmekle birlikte sigara içmenin ve satmanın haram olduğunu ifade etmiştir.10İbn Abidin, (v.1836/1252) Reddü'l-Muhtar'ında tütün hakkında genişçe bilgi vermiş, bu konudaki alimlerin görüşlerini değerlendirmiştir. Mübahlıktan haramlığa kadar görüşler olduğunu, hakkında müstakil eserler yazıldığını, sigara içmenin orucu bozmasında bir şüphe olmadığını ifade etmiştir. Sigaranın sarhoş etmediğini, bazı kimselere zararının olmasının herkese teşmil edilemeyeceğini, mescitte içilmesinin tahrimen mekruh olacağını, haram bir madde ile karıştırıldığında sigaranın da haram olmasında şüphe olamayacağını söylemiştir.11Muhammed b. Cafer el-Kettani, (v.1926/1345) tütün ile alakalı yazdığı İ'lanü'l-hücce ve ikametü'l-bürhan ala men'i ma amme ve feşa min isti'mali üşbetü'd-duhan isimli eserinde tütünü bütün yönleriyle ele almıştır. On yedi maddede tütünün haramlığını ortaya koymuş, tütüne mubah veya mekruh diyenlerin delillerini zikrederek bu delilleri çürütücü cevaplar vermiş, dört mezhepten tütüne haram diyen birçok alimi tek tek zikretmiştir.12Tütün hakkında görüşü bulunan ilim adamları daha çoktur. Ancak örnek olarak burada birkaç tanesini zikretmek yeterli olacaktır. Görüldüğü gibi tütünün ortaya çıktığı yıllarda tartışmalar daha çok, herkese zararı olamayacağı, kendisine zararlı olanlara haram olabileceği, israf durumu, nafakayı etkilemesi gibi hususlar üzerinde olmuştur. Günümüzde de bu tartışmalar devam etmektedir. Ancak günümüzde sigaranın azının bile her içene, vücudun bütün organlarına zararlı olduğu, zararının bununla sınırlı kalmadığı, içmeyen yakınlarına ve çevreye de zararı olduğu kesin olarak bilinmektedir.13Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİSİGARA VE İBADETKaynakçalarBursevi, İsmail Hakkı, Ruhu'l- Beyan, y.y., ts. IX, 328.Kaptanağası, Selahattin, Sigara Raporu, (A'dan Z'ye Sigara 2), Yeşilay Cemiyeti, İstanbul 1992, s. 15Özen, Şükrü, “Tütün”, DİA, XXXXII, 5; Karaismailoğu, Adnan, “Altıparmak Mehmed Efendi”, DİA, İstanbul1989, II, 542.Bkz. ww.halisece.com/sosyal-meseleler/3183-at-agzindan-onu-cennet-ates-yeri-degil.html, Erişim, 11.01.2017Ebussuud Efendinin Afyon, esrar, berş ve ma'cun ile ilgili bazı fetvaları şöyledir: Mes'ele: Esrarı keyfiyet için yiyicek, kalilen ve kesiren haram mıdır? Elcevap: Haramdır; Mes'ele: Esrar ekl eden kimseye şer'an ne lazım olur? Elcevap: Ta'zir-i şedid lazımdır; Mes'ele: Berş ve afyon ve ma'cun ki içinde esrar ola, mertebe-i eskere varmayıcak haram olur mu? Elcevap: Feseka ve ehl-i heva yiyişi üzerine hiçbirisi helal değildir. Bkz. M.Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları, Kanuni Devrinde Osmanlı Hayatı, Kapı Yayınları, İstanbul 2012, s. 184, 185.İbn Abidin, Reddü'l-muhtar, Dar-u İhyai't-türasi'l-Arabi, 2. Baskı, Beyrut 1987, V, 295.Çavuşoğlu, Ali Hakan, “Üchuri”, DİA, İstanbul 2012, XXXXII, 274-276.Topal, Şevket, “Şürünbülali”, DİA, İstanbul 2010, XXXIX, 274; Özen, Şükrü, “Tütün”, DİA, XXXXII, 6.Bursevi, İsmail Hakkı, Ruhu'l- Beyan, y.y., ts. IX, 328.İbn Abidin, Reddü'l-muhtar, Dar-u İhyai't-türasi'l-Arabi, 2. Baskı, Beyrut 1987, V, 295, 296.Baysa, Hüseyin, Ömer Müfti Kilisi'nin Sigaranın Hükmü Hakkındaki Görüşünün Değerlendirilmesi-Risaletü'd-Dühan Bağlamında, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, s. 37-57İbn Abidin, Reddü'l-muhtar, V, 295-297.Bkz. es-Seyyid Muhammed Seyyid Cafer el-İdrisi el-Haseni eş-Şehir bi'l-Kettani, İ'lanü'l-hücce ve ikametü'l-bürhan ala men'i ma amme ve feşa min isti'mali üşbetü'd-duhan, s. 1-275.Mustafa BORAN, Tütün/sigara Ve Kat Gibi Zararlı Maddelerin Dini Hükmü, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 29, 2017, s. 425-455.

Hüsrev Efendi'nin talebeleri arasında çiftçiler de vardı ve meslekleri ile alakalı bazı fıkhî meseleleri kendisine sorarlardı. Bilhassa tütün ekme meselesi hakkında sorulan sorulara şu şekilde cevap verirdi:Tütün yerine başka nimetlerin ekilip dikilmesi lazım zira tütün insanlığa zararlıdır hatta değil Müslümanlara ve Nur talebelerine, gayr-i müslimlere dahi içirilmemesi lazım. Biz beşere hizmet için geldik, tahribat yapamayız, yaptıramayız.1Talebeleri bazı âlimlerin sigaraya mekruh hatta mübah dediklerini hatırlatınca Hüsrev Efendi şu açıklamayı yapardı:Tütün 1600 yıllarında Türkiye'ye girdi. O zamanlarda tütünün zararları tıbben tespit edilemeyip bazı hasta insanlara tütün içmeleri tıbbi olarak tavsiye edildiğinden ulema da tıbben mübah olduğuna kani olmuşlardı. Halbuki öyle değildir çünkü bak Risale-i Nur'da Hazreti Üstad, hadd-i zâtında mübah olan su için bile ortaya beş nevi hüküm koymuştur: Hastanın durumuna göre su mübahtır, mekruhtur, haramdır gibi.Bu (tütün) bütün insanlara zararlı olduğu gibi kanser hastalığının da büyük nispette sigaradan olduğu tespit edilmiş durumdadır. Onun için Nur talebeleri tütün ekip dikemezler, içemezler. Değil Nur talebeleri bütün beşeriyet dahi (sigara) içmemeli!2Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SİGARA SATMANIN HÜKMÜSİGARA İÇEN KİMSEYE SELAM VERİLİR Mİ?SİGARA İÇEN BİRİNE FİTRE VE ZEKAT VERİLEBİLİR Mİ?SİGARA, TELEFON VEYA BİR İNSANA BAĞIMLI OLMAK ŞİRKE GİRER Mİ?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİKaynakçalarHeyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237Heyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237

Bediüzzaman Hazretleri, eserlerinde bahar mevsiminde yeniden yaratılan canlı türlerinin çokluğunu ifade ederken bazen “üç yüz binden ziyade”, bazen de “dört yüz bin” ifadelerini kullanmakta ve bu şekilde yaklaşık bir sayı vermektedir. Eserlerin kaleme alındığı dönemde tabiat bilimlerinin ulaştığı bilgi birikimi ve canlı türlerine ilişkin sınıflandırmalar bu çerçevede olabilir. Ancak bilimin gelişmesi ve teknolojinin ilerlemesiyle canlı türlerinin sınıflandırılması ve tespit edilmesi zaman içerisinde daha da gelişmiş, bilinen türlerin sayısı artmıştır.Burada Bediüzzaman Hazretlerinin asıl maksadı, canlı türlerinin kesin ve net sayısını ortaya koymaktan ziyade, bahar mevsiminde çok kısa bir zaman içerisinde yeniden yaratılan canlıların sayı ve çeşitlilik bakımından ulaştığı olağanüstü büyüklüğe dikkat çekmektir. Bediüzzaman Hazretlerinin “üç yüz binden ziyade” ve “dört yüz bin” ifadelerine örnek cümlelerden bazıları şunlardır:Ezcümle, haşr-i bahârîde görüyoruz ki: Beş-altı gün zarfında, küçük-büyük, hayvanât ve nebâtâttan üç yüz binden ziyâde envâı, haşredip neşrediyor. Bütün ağaçların, otların köklerini ve bir kısım hayvanları aynen ihyâ edip iâde ediyor.1Hâlbuki Hayy u Kayyûm, şu muhteşem ordusu içinde, üç yüz binden ziyâde milletlere ayrı ayrı techîzât-ı hayatiyeyi veriyor. Hem külfetsiz, müşkilâtsız, kolay bir tarzda, hafîf bir şekilde, gāyet hakîmâne ve intizâmperverâne veriyor.2Acaba her senede, dört yüz bin envâı birden zemîn yüzünde îcâd eden; ve semâvât ve arzı altı günde halkeden; ve altı haftada, her baharda, kâinâttan daha san'atlı ve hikmetli zîhayat bir kâinâtı inşâ eden bir kudret-i ezeliyenin...3Bana bu âyet bildirdi ki; intisâb-ı îmânî vesîkasıyla, Kadîr-i Mutlak öyle bir Sultân'a intisâb edersin ki, zemîn yüzünde her baharda dört yüz bin milletten mürekkeb nebâtât ve hayvanât ordularının bütün cihâzâtlarını kemâl-i intizâm ile vermekle beraber...4Günümüzde bilim dünyasında tanımlanmış türlerin sayısı 2,2 milyonu aşmaktadır. Bu sayıya bakteriler gibi mikroorganizmalar da dâhildir. Tanımlanan türlerin yaklaşık 1,5-1,8 milyonunu hayvanlar, 380-400 binini ise bitkiler oluşturmaktadır. Yeryüzündeki tanımlamaların haricinde gerçek tür sayısının ise 8-9 milyon civarında olduğu tahmin edilmektedir.5 KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Zülfikar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 40.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.. 87.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.. 204.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.. 267.Michael Ohl, “How Many Species Are There?”, Philosophical Studies (2026), 1-14.

Online oyunlara para yatırmanın hükmü, oyunun mahiyetine ve yapılan harcamanın şekline göre değişir. Her oyun içi satın almaya haram denemez. Satın alınan şey haram bir içeriğe hizmet etmiyor, kumar ve bahis unsuru taşımıyor, israfa ve bağımlılığa kapı açmıyor, farzları aksatmaya sebep olmuyor ve meşru bir menfaat çerçevesinde kalıyorsa aslen caiz olabilir. Fakat içinde kumar, aldatma, israf, vakit zayi etme, harama yardım etme veya dinen sakıncalı başka unsurlar bulunan bir oyuna para yatırmak caiz olmaz.Bu meselede asıl ölçü, malın nerede ve nasıl kullanıldığıdır. Müminin vakti, malı ve kalbi lüzumsuz şeylerde tüketilmemelidir. İslam'da eğlence mubah olmakla beraber, insanı vazifesinden alıkoyan bir meşguliyet ona zarar verir. Bu sebeple online oyunlara yapılan harcamalarda şu ölçülere dikkat edilmelidir:Oyun açıkça haram unsurlar taşımamalıdır. Kumar mantığı, çıplaklık, şiddeti özendirme, küfür ve ahlaksızlık gibi unsurlar varsa bu oyunlardan uzak durmak gerekir.Satın alınan şey aldatma ve belirsizliğe dayanmamalıdır. Özellikle “şans kutusu”, “rastgele ödül”, “kasa açma” ve “çekilişle eşya” gibi sonucu belirsiz uygulamalar kumar şüphesi taşıdığı için caiz değildir.Harcanan para israf derecesine varmamalıdır. Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur: Yiyiniz, içiniz; fakat israf etmeyiniz. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.1Rabbimiz helal olan bir şeyi tamamen yasaklamadığı gibi, onun ölçüsüz kullanılmasını da doğru görmez. Online oyunlarda karakter geliştirmek için para harcamak, alınan şeyin helal ve gerçek bir karşılığı olması halinde caiz olabilir. Fakat sırf daha güçlü bir karaktere sahip olmak için ihtiyacın üzerinde ve sürekli masraf yapmak zamanla israfa dönüşür. Burada yalnızca “Bu alışveriş caiz mi?” diye sormak yeterli değildir; “Bu harcama benim için bir ihtiyaç mı, yoksa ölçüyü aşan bir tüketim mi?” sorusunu da sormak gerekir. Oyun farzları aksatmamalıdır. Namazı, diğer vazifeleri, aile hukukunu ve ciddi sorumlulukları ihmal ettirmemelidir.Oyun kalbe ve ahlaka zarar vermemelidir. Faydasız bir meşguliyet, vaktin insanın en kıymetli sermayesi olduğunu unutturmamalıdır. Buna göre mubah içerikli bir oyunda kumar ve aldatma bulunmadan, israfa kaçmadan ve farzları aksatmadan yapılan sınırlı bir harcamaya mutlak olarak haram denemez. Fakat sırf geçici dijital bir üstünlük için ölçüsüz harcama yapmak, hele bunu alışkanlık haline getirmek doğru değildir. Bugün birçok online oyunda bağımlılık, israf, şans unsuru ve vakit kaybı çok baskın olduğu için ihtiyatlı davranmak hatta uzak durmak daha uygundur. Asıl ölçü, harcamanın insanı faydasız bir eğlenceye bağlayıp bağlamadığı ve dini sorumluluklarına zarar verip vermediğidir.Ayrıca BakınızBİLGİSAYAR OYUNLARINDA BULUNAN İSLAM DIŞI SEMBOLLERE BAKIŞ AÇIMIZ NASIL OLMALI? BU TÜR OYUNLARI OYNAMAK CAİZ Mİ?OYUN OYNAMAKKaynakçalarA'raf, 7/31.

Ömer Hayyam Kimdir?Ömer Hayyam, İslam dünyasının yetiştirdiği meşhur matematikçi, astronom, filozof ve şairlerden biridir. Ancak onun ilmi şahsiyeti ile dini ve itikadi düşüncelerini birbirinden ayrı değerlendirmek gerekir. Özellikle rubailerinde geçen bazı ifadeler, inanç dünyası hakkında farklı yorumlara yol açmıştır. Bu sebeple meseleyi iki başlık altında ele almak isabetli olacaktır: Ömer Hayyam'ın tarihi şahsiyeti ve rubailerinde dile getirdiği düşünceler.Ömer Hayyam'ın Tarihi Şahsiyeti430-439 (1039-1048) yılları arasında Horasan eyaletinin merkezi Nişabur'da doğdu. Öğrenimini ve hayatının büyük bir kısmını orada ve Semerkant'ta geçirdi. Sözlükte hayyam kelimesi “çadır yapımcısı” anlamına gelmekle birlikte onun İran'da yerleşmiş Arap asıllı Hayyami kabilesine mensup olabileceği de düşünülmektedir. Kendisine büyük ilgi gösteren Selçuklu sultanlarının, Vezir Nizamülmülk'ün saraylarında görev yapmaktan hoşlanmadı. Bilimsel araştırmalara adanmış sakin bir hayatı seçerek zaman zaman Semerkant, Buhara, Belh ve İsfahan gibi bilim ve sanat merkezlerinde dolaşmayı tercih etti. Nişabur'da 517-526 (1123-1132) yılları arasında seksen beş yaşlarında öldüğü tahmin edilmektedir. İbn Sina ekolüne mensup bir alim-filozof olduğu kabul edilen Ömer Hayyam; cebir, geometri, astronomi, fizik ve tıpla ilgilenmiş, müzikle uğraşmış, ayrıca adını ölümsüzleştiren rubailerini kaleme almıştır. Ali b. Zeyd el-Beyhakī, Hayyam'ın hafızasının fevkalade kuvvetli olduğunu, dil, fıkıh, tarih ve kıraat sahalarında geniş malumatı bulunduğunu, riyaziye, tıp ve diğer akli ilimlerde eşsiz olduğunu söylerken Necmeddin-i Daye onun hakkında “bahtsız bir filozof, Allahsız ve maddeci” demektedir (İA, IX, 474).1Buna göre Ömer Hayyam, 11. yüzyılda Horasan'ın Nişabur şehrinde doğmuş, hayatının büyük bölümünü ilme ve araştırmaya adamış bir alim ve filozoftur. Selçuklu sultanlarının yanında görev yapma imkanı olduğu halde saray hayatını tercih etmemiş; sakin bir hayat sürerek farklı ilim merkezlerini dolaşmıştır. Matematik, astronomi, fizik, tıp ve felsefeyle ilgilenmiş, bilhassa cebir alanındaki çalışmalarıyla tanınmıştır. Bunun yanında rubaileriyle de meşhur olmuştur. Ancak dini düşünceleri hakkında farklı değerlendirmeler yapılmıştır: Bazı tarihçiler onu büyük bir alim olarak överken, Necmeddin-i Daye gibi bazı alimler fikirlerini dini açıdan ağır bir şekilde eleştirmiştir.Ömer Hayyam'ın RubaileriÖmer Hayyam'ın felsefi yönü ağır basan pek çok rubaisinde insanın yokluktan gelip yokluğa gittiği ve bu sebeple içinde bulunulan anın iyi değerlendirilmesi gerektiği düşüncesi hakimdir. Hayyam, varlığı bir muamma olarak görmekte ve bu muammayı çözmeye çalışmanın boşuna olduğunu söylemektedir. Rubailerin ilgi görmesinde bu düşünceler yanında rubailerinin edebi açıdan kendine has özellikleri de etkili olmuştur. Derin felsefi konuların yalın bir dille ifade edilmesi, az sözle çok anlamın dile getirilmesi (icaz) ve her mısraın birbirini tamamlayacak şekilde sıralanması bu özelliklerin başlıcalarıdır. Her rubaide birbirini izleyen mısralar, işlenen temayı olgunlaştırmada birer basamak görevi yapmakta, böylece dördüncü mısra ilk üç mısraın çatısını oluşturmaktadır. Rubailerinde ortaya koyduğu düşüncelere bakılarak Hayyam'ın Arap şairi Ebü'l-Ala el-Maarri'den etkilendiği söylenebilirse de Maarri'nin şiirlerinde felsefi yeis hakimken Hayyam'ın rubailerinde felsefi hüzün baskındır.2Buna göre Ömer Hayyam rubailerinde insanın nereden geldiğini, dünyaya niçin gönderildiğini, nereye gideceğini ve ölümden sonra kendisini nasıl bir hayatın beklediğini sorgular. Ona göre insanın varlığı ve hayatın anlamı çözülmesi zor bir sırdır ve bu sırrı anlamaya çalışmak çoğu zaman boşunadır. İnsanın bir gün ölüp bu dünyadan ayrılacağını sık sık hatırlatır; bu sebeple yaşanılan anın kıymetinin bilinmesi ve hayatın sunduğu güzelliklerden faydalanılması gerektiğini savunur. Şiirlerinde az sözle derin manalar anlatması ve zor konuları herkesin anlayabileceği sade bir dille ifade etmesi dikkat çeker. Ölüm, hayatın geçiciliği, kader ve insanın akıbeti gibi konuları işler; ancak bu konuları ele alışında zaman zaman karamsarlık ve ümitsizlik de görülür. Ebü'l-Ala el-Maarri'nin şiirlerinde daha çok hayata karşı derin bir ümitsizlik hakimken, Ömer Hayyam'ın şiirlerinde hüzün, hayatı sorgulama ve varlığın sırrını anlama çabası ön plana çıkar.Bediüzzaman Hazretlerinin DeğerlendirmesiBediüzzaman Hazretleri Ömer Hayyam'ın şiirlerinden şöyle bahseder:Üdeba-yı İslamiyenin meşhurlarından, bedbinlikle maruf Ebu'l-Ala-i Maarri ve yetimane ağlayışıyla mevsuf Ömer Hayyam gibilerin, o mesleğin nefs-i emmareyi okşayan zevkiyle zevklenmesi sebebiyle, ehl-i hakikat ve kemalden bir sille-i tahkir ve tekfir yiyip "Edepsizlik ediyorsunuz, zındıkaya giriyorsunuz, zındıkları yetiştiriyorsunuz" diye zecirkarane tedip tokatlarını almışlar.3Bediüzzaman Hazretleri burada Ömer Hayyam ve Ebü'l-Ala el-Maarri gibi şairlerin şiirlerinde karamsarlık, ümitsizlik ve hayatın sıkıntıları gibi konuları işlediklerini belirtir. Bununla birlikte bu şiirlerin insanın nefsinin hoşuna giden bir zevki ön plana çıkardığına dikkat çeker. Yani bu şiirler, insanı Allah'ı tanımaya, güzel ahlaka ve iyiliğe yöneltmek yerine bazen nefsin isteklerini ve geçici dünya zevklerini cazip gösterir. Bu sebeple hakikati bilen ve dini hassasiyet sahibi İslam alimleri onları sert bir şekilde eleştirmiştir. Bediüzzaman Hazretleri, bu alimlerin “Edepsizlik ediyorsunuz, zındıkaya giriyorsunuz, zındıkları yetiştiriyorsunuz” sözleriyle, bu tarz şiirlerin insanları dini ve ahlaki bakımdan yanlış yollara sürükleyebileceği konusunda uyardıklarını anlatır.Bir şiirin güzel yazılmış olması, içinde anlatılan her şeyin doğru ve faydalı olduğu anlamına gelmez. Çünkü sözler insanın düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını etkiler. Bu yüzden okuduğumuz eserleri yalnızca güzel sözler içerip içermediğine göre değil, bizi hangi düşünceye ve davranışa yönlendirdiğine göre de değerlendirmeliyiz.Ayrıca BakınızFANTASTİK, ŞİİR, BİLİM KURGU, ROMAN VB KİTAPLAR OKUMANIN HÜKMÜEBÜ'L-ALA EL-MAARRİ KİMDİR VE RİSALE-İ NUR'DA NEDEN BEDBİNLİKLE MARUF DENMİŞTİR?KaynakçalarYavuz Unat , Ömer Hayyam , TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbulHicabi Kırlangıç, Ömer Hayyam, TDV İslam Ansiklopedisi , İstanbulBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 226 .

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Üçüncü Vecih: Şu dar-ı dünya, meydan-ı imtihandır ve dar-ı hizmettir; lezzet ve ücret ve mükafat yeri değildir. Madem dar-ı hizmettir ve mahall-i ubudiyettir; hastalıklar ve musibetler, dini olmamak ve sabretmek şartıyla, o hizmete ve o ubudiyete çok muvafık olur ve kuvvet verir. Ve her bir saati, bir gün ibadet hükmüne getirdiğinden, şekva değil, şükretmek gerektir.1Musibetleri şu şekilde izah edebiliriz:Dünyevi Musibet: Hastalık, fakirlik, mal kaybı ve bir yakını kaybetmek gibi insanın dünya hayatında karşılaştığı sıkıntılardır. Bunlar, insanın dini hayatına zarar vermediği ve sabırla karşılandığı takdirde kulluğuna kuvvet verir.Dini Musibet: İnsanın imanına, itikadına ve dini hayatına zarar veren manevi hastalık ve felaketlerdir. Bu musibetler, insanın iç dünyasında, kalbinde ve ruhunda meydana gelen manevi yaralardır. Kalpteki iman zayıflığı, şüpheler, kibir, gurur, riya ve şükürsüzlük gibi manevi hastalıklar; bedenle işlenen günahlar, ibadetlerdeki tembellik ve dini vazifelerden uzaklaşmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Kısacası insanı günaha sürükleyen, imanına ve ahlakına zarar veren ve ahiret hayatında mesuliyet doğuran her türlü manevi hastalık ve bozulma, dini musibet mahiyetindedir.İkinci Lem'a'nın Üçüncü Vecih'inde geçen “hastalıklar ve musibetler dini olmamak” ifadesi, hastalığın veya musibetin insanın dinine, imanına ve dini vazifelerine zarar verecek mahiyette olmaması anlamına gelir. Bediüzzaman Hazretleri burada önemli bir ölçüye dikkat çeker: Hastalık ve musibet insanın imanını zedelemiyor, onu isyan ve itiraza sürüklemiyor ve dini vazifelerini terk etmesine sebep olmuyorsa, sabredildiği takdirde ibadete ve Allah'a kulluğa vesile olur. Mesela insanın bedeni bir hastalığa yakalanmış olsa bile o insan imanını muhafaza ediyor, ibadetlerini imkanı nispetinde yerine getiriyor ve Rabbine karşı sabır gösteriyorsa, bu hastalık onun dini hayatına zarar vermemiş olur.Neden Sabır Şartı Getirilmiştir?Çünkü hastalık ve musibetin ibadete dönüşmesi kendiliğinden olmaz; burada belirleyici olan insanın tavrıdır. Aynı hastalık iki farklı insanda iki farklı netice verebilir. Bir insan, hastalığı sebebiyle Allah'a isyan eder, namazını terk eder ve ümitsizliğe kapılır. Diğeri ise hastalığını bir kulluk imtihanı olarak görür; sabreder, dua eder ve Allah'a yönelir. Birinci insan hastalığının manevi kazancından mahrum kalabilir; ikincisi ise sabrı sayesinde hastalığını ibadete dönüştürebilir. Demek ki Bediüzzaman Hazretleri burada hastalığın kendisini değil, hastalık karşısındaki imanlı ve sabırlı tavrı esas almaktadır.Mesela bir insan ağır bir hastalığa yakalandığını öğrensin. Bu hastalık sebebiyle bedenen yoruluyor, eskisi gibi çalışamıyor ve bazı dünyevi işlerini yapamıyor. Ancak bu insan hastalığı sebebiyle Rabbine daha fazla yöneliyor, dua ediyor, şükrediyor, sabrediyor ve namazını gücü nispetinde kılıyorsa, hastalığı onun için bir kulluk vesilesi olur. Çünkü hastalık, insanın acizliğini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamasına, nimetlerin kıymetini fark etmesine ve Rabbine daha samimi bir şekilde yönelmesine vesile olur.Şunu da özellikle belirtmek gerekir: Bir insanın hastalık veya musibet sebebiyle üzülmesi, ağlaması, korkması ya da zaman zaman zorlanması, sabırsızlık veya dine zarar vermek anlamına gelmez. Peygamberler de hastalık ve musibet karşısında üzülmüş ve dua etmişlerdir. Sabır, acı hissetmemek değil, acı içinde de Allah'a kulluk edebilmektir.Özetle dünya hayatının gayesi yalnızca rahat etmek, lezzet almak ve dünyevi nimetlerden istifade etmek değildir; asıl gaye Allah'a kulluk etmektir. Hastalık ve musibetler de insanın imanını zedelemediği ve sabırla karşılandığı takdirde bu kulluk vazifesine engel olmak şöyle dursun, ona kuvvet verir. Çünkü insan hastalık vesilesiyle acizliğini daha iyi anlar, Rabbine daha çok yönelir ve sabır ibadetiyle manevi kazanç elde eder. Burada hastalığın dini olmaması ile sabretmek iki ayrı şarttır. Birincisi, hastalık ve musibetin dini hayatı bozacak bir neticeye dönüşmemesidir; ikincisi ise insanın bu sıkıntıya sabırla mukabele etmesidir. Böylece bedenin çektiği sıkıntı, ruhun ve kalbin kulluğuna kuvvet veren bir vesile haline gelir.İbn Ömer (r.a.), Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) bir meclisten kalkmadan önce şu duayı okumayı âdet edindiğini ve pek az aksattığını bildirmektedir:Allah'ım! Bize, günahla aramıza engel olacak kadar korkundan hisse ver. Bizi, cennetine ulaştıracak kadar taatini nasip eyle. Dünya musibetlerini hafifletecek güçlü iman ver. Allah'ım! Bizi yaşattığın müddetçe kulaklarımızdan, gözlerimizden ve kuvvetimizden faydalandır; ölümümüze kadar da onları devamlı kıl. Bize zulmedenlerden öcümüzü sen al. Bize düşmanlık edenlere karşı bize yardım et. Bizi dinimizde musibete uğratma. Dünyayı en büyük düşüncemiz ve gayemiz, ilmimizin sonu kılma. Bize acımayanları üzerimize musallat etme.2Ayrıca BakınızMUSİBET ÇEŞİTLERİMUSİBET VE HASTALIKLARIN DÜNYEVİ FAYDALARIMUSİBETLER VASITASIYLA İNSANIN MÜTEHARRİK BİRER KALEM OLMASIKISACA MUSİBETİN HİKMETLERİKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 6Tirmizi, Daavat 80