İslam fıkhında kadının kocasına itaat alanının sınırları belirlenirken temel kural, "Yaratana isyan olan hususlarda yaratılmışa itaat yoktur" esasıdır. Kadının kocasına itaati, dinin meşru kıldığı, helal olan alanlar ve aile hukukunun gerektirdiği şartlar ile sınırlıdır. Eğer bir erkek hayırlı amellerden uzak durup dünya menfaatleri peşinde koşuyorsa, bu durum erkeğin yöneldiği işlerin özelliğine göre değerlendirilir. Erkeğin meşgul olduğu dünyalık işler helal dairede kaldığı müddetçe (kazancın helal olması ve harama bulaşılmaması şartıyla), kadının evlilik birliğinden doğan meşru görevlerinde kocasına itaati devam eder. Ancak erkek hanımından dinen yasaklanmış haram bir fiili işlemesini isterse veya onu günaha zorlarsa, kadının ona itaat etme yükümlülüğü tamamen ortadan kalkar. Nitekim bir hadis-i şerifte Sevgili Peygamberimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
Yaratıcıya (Allah’a) isyan olan bir işte yaratılmışa (kula/emire) itaat yoktur!1
Böyle bir durumda kadının buradaki sorumluluğu, eşine üslubunca nasihat etmek ve ona hayrı tavsiye etmektir.
Hayırda koşturan ve salih ameller işleyen bir eşe evinde destek veren, onun hayırlarına vesile olan kadın, niyeti ve katkısı nispetinde bu sevaplara ortak olur. Buna karşılık, tamamen dünyaya dalan veya helal-haram çizgisine dikkat etmeyen bir eşin durumu hanımı için doğrudan bir günah veya vebal doğurmaz. İslam dininde sorumluluk şahsidir. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulmaktadır:
Hem hiçbir günahkâr, başkasının günâhını yüklenmez. Artık (günâhı) ağır gelen kimse onu taşımaya (başkalarını) çağırsa ve (bu çağırdığı kimse) akrabâsı bile olsa, ondan (o günâhından) bir şey yüklenmez. (Ey Habîbim!) (Sen) ancak, gıyâben (görmeden) Rablerinden korkanları ve namazı hakkıyla edâ edenleri korkutursun. Artık kim (günahlardan) temizlenirse, o takdirde ancak kendi lehine temizlenmiş olur. Ve (nihâyet) dönüş ancak Allah'adır.2
Kadın kocasının gayri meşru işlerine ortak olmadığı, haram kazancına veya hırslarına destek vermediği sürece kocasının dünyalık peşinde koşmasından veya hatalarından dolayı sorumlu tutulmaz.3 Aksine, böyle bir durumda iffetini ve duruşunu koruyup eşini helale davet ettikçe gösterdiği sabır sebebiyle Allah katında ayrıca mükafat kazanır.
Hakim el-Müstedrek 123/3
Fatır, 35/18.
Heyet, Fetvalar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2024, s. 251-252.

