“Kader fetva verdi” ifadesi, meydana gelen bir musibetin veya neticenin, bazı şartların ihmal edilmesi sebebiyle ilahi takdire uygun şekilde vuku bulduğunu anlatır. Buradaki mana, insanın iradesinin ortadan kalkması değil; bilakis kendi tercihiyle bazı sebepleri yerine getirmemesi yüzünden o neticeye maruz kalmasıdır.

Bazen bela nazil olur. Gelirken karşısına sadaka çıkar; onu geri çevirir. ¹

Bu hadis-i şerifin işaretiyle anlaşılıyor ki bazı takdirler, birtakım şartlara bağlı olarak cereyan eder. Şart gerçekleşirse netice meydana gelir; şart yerine gelmezse o netice değişebilir veya tamamen ortadan kalkabilir. Sadakanın belayı defetmesi de bu hakikatin bir misalidir.

Demek ki varlığı belli şartlara bağlanan şeyler, o şartlar bulunmadığında meydana gelmez. Mesela bir kimse için, “Eğer zekatını verirse malı zayi olmayacak” hükmü söz konusu ise, o kişi zekatını vermez ve ardından malının bir kısmı telef olursa, “Bu musibetin gelmesinde kadere fetva verdirdi.” denilebilir. Yani belanın gelmemesi için gerekli olan şartı yerine getirmedi; musibet de geldi. Kader de bu neticenin meydana gelmesine müsaade etti.

Aynı şekilde, “Diline sahip olursa sıhhatiyle beraber dünya saadetine kavuşacaktır.” denilen bir kimse, dilini muhafaza etmez, bundan dolayı huzurunu kaybeder ve çeşitli sıkıntılara düşerse, ona “Sen kadere fetva verdirdin.” denilir. Bunun manası şudur: Dilini korumadın; bu sebeple o sıkıntıya düştün. Belanın gelmemesi için gereken şartı yerine getirmediğin için kader bu neticenin meydana gelmesine müsaade etti.

Bir başka misal de şudur: “Eğer çalışırsa muvaffak olacak.” denilen bir kişi çalışmaz, ihmalkarlık eder ve sefalete düşerse, “Hangi tavrınla kadere fetva verdirdin de bu hale düştün?” denilir. Yani hangi şartı yerine getirmedin ki bu sıkıntının gelmesine sebep oldun, demektir.

Burada kaderin hakikati de doğru anlaşılmalıdır. Kader, Allah’ın ezeli ilmiyle her şeyi; ne zaman, nerede, nasıl ve hangi sebeplerle meydana geleceğini bilmesidir. Allah’ın insanların kendi cüz’i iradeleriyle neyi tercih edeceklerini bilmesi, onları zorlamaz. Bu ilim, kulun iradesini ortadan kaldırmaz, cebir altına almaz.

Bununla beraber ağızdan çıkan sözler özellikle dua, beddua, şükür ve gıybet gibi iradî ifadeler Levh-i Muallak’ta “şarta bağlı” yazılmış hükümlerin tetikleyicisi olabilir.

Lütfen bakınız; Kadere Fetva Verdirmek

Özetle insan, yaptığı hatalar, yanlış tercihler ve işlediği günahlar sebebiyle bazı musibetlerin gelmesine sebep olabilir. Bazen de Cenab-ı Hak, hikmeti hemen anlaşılmayan; fakat ileride hayırlı neticeleri ortaya çıkacak bazı hadiseleri takdir eder. Bu cihetle “kader fetva verdi” denilir. Yani ortada hikmetsiz, başıboş ve rastgele bir oluş yoktur; insanın tercihi, ihmali veya kusuru ile ilahi takdirin adaleti ve hikmeti o hadisede beraber görünmektedir.