İctihâd

Sözlükte "çaba göstermek, bütün gücünü kullanmak, ısrarlı olmak, zahmet çekmek" anlamındaki cehd kökünden türeyen ictihâd "bir konuda elden gelen çabayı sarf etmek, bir şeyi elde edebilmek için olanca gücü harcamak" demektir. Hadislerde bunun yanında ictihad, "kadı ve yöneticinin doğru hükme ulaşmak için elinden gelen gayreti göstermesi" manasında kullanılmıştır. Terim olarak ictihadın, ekol ve fakihlerin farklı bakış açılarını ve kavramın içeriğinde zamanla görülen genişlemeyi yansıtacak şekilde birçok tanımı yapılmış olup bunların ortak noktasını, "fakihin herhangi bir şer‘î hüküm hakkında zannî bilgiye ulaşabilmek için bütün gücünü harcaması" fikri teşkil eder.¹

Fetva

"Yiğit, delikanlı" anlamındaki fetâ kelimesinden gelen fetva (fütyâ, çoğulu fetâvâ, fetâvî), sözlükte "bir olayın hükmünü açıklayan veya hükmünü koyan, güçlükleri çözen kuvvetli cevap" anlamındadır. Fıkıh terimi olarak "fakih bir kişinin sorulan fıkhî bir meseleye yazılı veya sözlü olarak verdiği cevap, ortaya koyduğu hüküm" demektir. Örfte ise sorulan dinî sorulara müftüler tarafından yazı ile verilen cevaptır.²

Aralarında ki Fark

İctihad ile fetva arasındaki fark, temelde birinin hüküm çıkarma süreci, diğerinin ise çıkarılmış hükmü açıklama olmasıdır. İctihad, bir fâkihin Kur’an ve sünnet gibi temel kaynaklara bakarak yeni bir mesele hakkında hüküm çıkarabilmek için bütün gücünü kullanmasıdır. Yani bu, yoğun bir düşünme, araştırma ve delil bulma işidir. Fetva ise bu çalışmalar sonucunda elde edilen hükmün, bir soruya cevap olarak insanlara sunulmasıdır.

Kısacası ictihad daha çok işin üretim kısmı, fetva ise sunum kısmıdır. Ayrıca ictihad yapabilmek için çok yüksek ilmi seviyeye sahip olmak gerekirken, fetva veren kişi bazen mevcut ictihadları da aktarabilir. Bu yüzden her müctehid fetva verebilir ama her fetva veren kişi müctehid olmak zorunda değildir.