İlgili bölümü cümle cümle şu şekilde açıklayalım:

Her musîbette bir cihet-i ni‘met var.
Ey musîbetzede! Musîbetin içinde bir ni‘met mündericdir. Dikkat et de onu gör.

Ey musibetzede! Sana isabet eden musibete dikkat edersen, o musibetin içinde bir nimet olduğunu görürsün. Çünkü âlemde safi, katıksız şer yoktur. Yaratılan her şeyin hayır tarafı, şer tarafından fazladır. Âlemde asıl olan hayırdır. Hayırlar, şerlerden çoktur. Yaratılan şerler ise hayrın, güzelliğin, iyiliğin derecelerinin anlaşılması ve görülmesi içindir. Eğer şerler olmasaydı hem hayırlar anlaşılmayacak hem de farklı birçok güzellik ortaya çıkmayacaktı.

Nasıl her şeyde vardır, bir derece-i harâret. Her musîbette vardır, bir derece-i ni‘met. Daha büyüğü düşün. Küçükteki ni‘metin, dereceyi görerek, Allâh’a çok şükret.

Nasıl ki her şeyin bir sıcaklık derecesi vardır. Sıcak dediğimiz bir şey, diğer bir şeye göre soğuk kalabilir. Öyle de her musibette bir derece nimet vardır. Musibete uğradığında daha büyük musibetleri düşün. İçine düştüğün sıkıntıdan başını kaldır ve daha büyük sıkıntıları çekenlere bak. Bir elin yoksa iki eli olmayanı gör. Bir gözün görmüyorsa iki gözünü kaybedenlere dikkat et. O zaman, o küçük musibet anında dahi aslında senin için bir nimet olduğunu anlarsın. Böylelikle Allah’a olan şükrünü artırabilirsin.

Yoksa isti‘zâmla ürkersen, Of! Of! la üflersen, o da aksine şişer. Şişer de dehşetlenir. Eğer merâk da etsen, bir iken ikileşir.

Yoksa yalnız kendi musibetine bakıp ürkerek ve sürekli oflayarak onu gözünde büyütürsen, o musibet de büyür. Şişe şişe gözünde dehşetlenir ve baş edilmez bir hâle gelir. Eğer musibetin sonucunda ne olacağını da merak edersen, o musibetin şiddeti daha da katlanır. O zaman hem musibetin acısını hem de merakın verdiği endişenin acısını yaşarsın. Yaşadığın musibetin bir de hayalindeki hâli dert olur. Hem çekmekte olduğun hem de hayal ettiğin iki musibet hâline gelir. Derdin bir iken ikileşir.

Kalbde olan misâli, döner hakîkat olur. Hakîkatten ders alır. Sonra döner, başlıyor kalbini tokatlıyor.¹

"Of! Of! Ne olacak hâlim? Ne kadar sürecek bu vaziyetim? Ne zaman kurtulacağım bu musibetten?" gibi meraktan kaynaklanan endişeler ve vesveseler, kalpte gerçek bir musibet şeklini alarak ikinci bir zarar verir. Vesvese hâlinde kalpte olan fakat gerçekte olmayan musibet, hakiki bir musibet hâline gelir. Sonra döner ve kalbine zarar verir. Mücadele azmini kırar, yaşama sevincini söndürür.