Hz. Peygamber’in (s.a.v.) vefatının ardından İslam toplumunun liderliğini üstlenen Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in, onunla en çok vakit geçiren kişiler olmalarına rağmen rivayet sayısında geride kalmaları aslında bir eksiklik değil, "muazzam bir sorumluluk bilinci ve stratejik bir tercihtir." Sayılara baktığımızda Hz. Ebû Bekir’den bize ulaşan hadis-i şerif sayısı 142, Hz. Ömer’den ise 539’dur. Bu rakamlar, 5000’li rakamlarla ifade edilen Ebû Hüreyre’nin yanında oldukça mütevazı kalsa da bu durumun arkasında yatan sebepler, İslam tarihinin en kritik dönemlerini aydınlatır.
Bu iki büyük şahsiyetin az hadis rivayet etmesinin en temel ve insani sebebi, omuzlarındaki hilafet yüküdür. Hz. Ebû Bekir’in sadece iki yıl süren halifeliği, hadis rivayet etmeye vakit bulamayacak kadar büyük sarsıntılarla geçmiştir. Efendimizin (sav) vefatının hemen ardından patlak veren “Riddet (dinden dönme) Savaşları” devletin temellerini sarsmıştır. Hz. Ebû Bekir bir yanda zekat vermeyi reddeden kabilelerle uğraşırken, diğer yanda Müseylemetü’l-Kezzâb gibi "yalancı peygamberlerin" iddialarını çürütmek ve ordularıyla savaşmak zorunda kalmıştır. Özellikle Yemâme Savaşı’nda 70 kadar hafızın şehit düşmesi, onun bütün mesaisini Kur’an-ı Kerim’in korunması ve devletin birliğine harcamasına neden olmuştur.¹ Hem onun döneminde ilim meclisleri henüz sistematik bir "nakil" sürecine girmemişti. Efendimizin (sav) hatıralarını herkes zaten çok canlı bir şekilde yaşıyordu.² Dolayısıyla onun 142 hadislik mirası aslında bir "sessizlikten" değil, İslam’ın yok olma tehlikesine karşı verilen o devasa "mücadelenin yoğunluğundan ve hatıraların canlı olmasından" kaynaklanmaktadır.
Hz. Ömer dönemine geldiğimizde ise tablo daha da genişler. Onun on yıllık hilafeti, İslam Devleti’nin sınırlarının Arabistan dışına taşıp bir dünya gücü haline geldiği dönemdir. Hz. Ömer; İran, Irak, Şam, Kudüs ve Mısır gibi devasa coğrafyaların fethiyle bizzat meşgul olmuştur. Devletin kurumsallaşması, divanların kurulması ve adalet sisteminin inşası onun önceliğiydi. Bediüzzaman Hazretlerinin ifadesiyle halifeler "siyâset-i âlem" ile meşgulken, ümmetin ilmi yükünü sırtlanacak bir "akademik kadro" (Suffe ehli ve genç sahabeler) zaten bu işe manevi olarak memur edilmişti.³ Sahabe-i kiram arasında bir iş bölümü vardı. Yani bir yanda devleti yöneten "uygulayıcılar" diğer yanda bilgiyi koruyan "naklediciler" vardı.
Bilgiyi geleceğe taşıma görevine "Müksirûn (çok hadis rivayet eden sahâbeler)" denilen özel bir grup yoğunlaşmıştır. Bu isimlerin başında gelen Ebû Hüreyre (5374 rivayet), hayatını adetâ bir kayıt cihazı gibi Peygamberimizin (sav) her anını izlemeye vakfetmiştir. Muhacirler ticaretle, Ensar tarımla uğraşırken o Suffe’de kalarak sadece bu bilgileri toplamıştır. ⁴

Keza Hz. Peygamberin (sav) on yıl boyunca özel hizmetinde bulunan Enes b. Mâlik (2286 rivayet), başkalarının şahit olamayacağı mahrem ve detaylı sünnetlerin taşıyıcısı olmuştur. Hz. Peygamberin (sav) hane-i saadetindeki incelikleriyse Hz. Âişe (2210 rivayet) üzerinden öğreniriz. O sadece bir nakilci değil, aynı zamanda diğer sahabelerin hatalarını düzelten ve eksiklerini tamamlayan muazzam bir "eleştirmen" olarak ilim tarihinde yerini almıştır. Genç yaşta ilme yönelen Abdullah b. Abbas (1660 rivayet), sünnete olan aşırı bağlılığıyla bilinen ve babası Hz. Ömer’in aksine siyasetten tamamen uzak duran Abdullah b. Ömer (2630 rivayet) gibi isimler, uzun ömürleri sayesinde bu devasa bilgi birikimini binlerce öğrenciye aktarabilmişlerdir.
Özetle Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in rivayet sayısının azlığı, omuzlarındaki ağır hilafet yükü ve İslam tarihindeki stratejik iş bölümünün doğal bir sonucu olarak değerlendirilmelidir.