SİYER VE HADİS-İ ŞERİF

08.04.2026

0

Sükût-u Mütevâtir Ne Demektir?

Risale-i Nur'da geçen Sükût-u Mütevâtir hadis nedir? Hadis literatüründe bu anlamda hadis var mıdır?

11.04.2026 tarihinde cevaplandı.

Cevap

Risale-i Nur'da sükût-u mütevatir kavramı, bir hadisin veya tarihî bir olayın, söylendiği ya da yaşandığı dönemde büyük bir topluluk önünde dile getirilmesine rağmen kimsenin ona itiraz etmemesi durumunu ifade eder. Yani, eğer bir olay yüzlerce kişinin önünde anlatılıyorsa ve o kişilerin içinde o olayı yalanlayabilecek karakterde, yalana asla tahammül etmeyen ve hatayı hemen düzelten insanlar varsa; ancak hepsi itiraz etmeden sessiz kalıyorsa, bu sessizlik (sükût) o olayın doğruluğunu onaylamak anlamına gelir. Bu sessiz kalma hâli, o topluluğun o haberi sözlü olarak doğrulaması (sarîh tevatür) kadar güçlü bir kanıt kabul edilir. Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şu şekilde ifade etmiştir:

Nakil olunan haberler, eğer tevâtür sûretinde olsa, kat‘îdir. Tevâtür iki kısımdır. Biri sarîh tevâtür, biri ma‘nevî tevâtürdür. Ma‘nevî tevâtür de iki kısımdır.
Biri sükûtîdir. Yani sükût ile kabûl gösterilmiş. Meselâ, bir cemâat içinde bir adam, o cemâatin nazarı altında bir hâdiseyi haber verse, cemâat onu tekzîb etmezse, sükût ile mukābele etse, kabûl etmiş gibi olur. Hususan haber verdiği hâdisede cemâat onunla alâkadâr olsa, hem tenkîde müheyyâ ve hatayı kabûl etmez ve yalanı çok çirkin görür bir cemâat olsa, elbette onun sükûtu, o hâdisenin vukūuna kuvvetli delâlet eder.
İkinci kısım tevâtür-ü ma‘nevî şudur ki: Bir hâdisenin vukūuna, meselâ, bir kıyye taâm iki yüz adamı tok etmiş denilse, fakat onu haber verenler ayrı ayrı sûrette haber veriyor. Biri bir çeşit, biri başka bir sûrette, diğeri başka bir şekilde beyân eder. Fakat umûmen aynı hâdisenin vukūuna müttefiktirler. İşte mutlak hâdisenin vukū‘u, mütevâtir-i bilma‘nâdır, kat‘îdir. İhtilâf-ı sûret ise zarar vermez.1

Sükût-u mütevatir hadisine örnek vermek gerekirse, Ebû Dâvûd, Ahmed ibn-i Hanbel ve İmâm-ı Beyhakî gibi sadûk imamlar, Dükeynü’l-Ahmes ibn-i Saîdi’l-Müzenî’den, hem altı kardeş ile beraber sohbete müşerref ve Sahâbelerden olan Nu‘mân ibn-i Mukarrini’l-Ahmesiyyü’l-Müzenî’den, hem Cerîr’den naklederek, müteaddit tarîklerle Hazret-i Ömer İbnü’l-Hattâb’dan naklediyorlar ki;

Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Hazret-i Ömer’e emretti: Ahmesî Kabîlesi’nden gelen dört yüz atlıya yolculuk için zâd ve zahîre ver. Hazret-i Ömer dedi: Yâ Resûlallâh! Mevcûd zahîre birkaç sa‘dır. Kümesi oturmuş bir deve yavrusu kadardır. Ferman etti: Git, ver. O da gitti. Yarım yük hurmâdan, dört yüz süvâriye kifâyet derecesinde zâd ve zahîre verdi. Ve dedi: Hiç noksan olmamış gibi, eski hâlinde kaldı.

İşte şu mu‘cize-i bereket, dört yüz adamla ve özellikle Hazret-i Ömer ile münâsebetdâr bir sûrette vukū‘a gelmiştir. Rivâyetlerin arkasında bunlar var. Bunların sükûtu, tasdîktir.2

Hadis usulü kaynaklarında doğrudan "Sükût-u Mütevatir Hadis" adıyla teknik bir sınıflandırma göremiyoruz. Hadis ilminde mütevatir hadisler genelde ikiye ayrılır: Lafzî mütevatir; kelimesi kelimesine aynı nakledilenler. Manevî mütevatir; lafızlar farklı olsa da hükmün veya olayın özünde ittifak edilenler.

Ancak bu kavramın kökenine, fıkıh usulünde yer alan sükûtî icmâ meselesinde rastlamaktayız. Sükûtî icmâ; bazı müctehidlerin bir meselenin hükmünü kavlî veya fiilî olarak ortaya koymalarının ardından, diğer müctehidlerin buna açıkça itiraz etmeyip sükût etmeleriyle oluşan ve bu sükûtun muvafakat anlamı taşıdığı kabul edilen bir ittifak türüdür.3

Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, fıkıh usulüne ait bu yaklaşımı hadis usulüne teşmil ederek, manevi mütevatirin alt dalı olarak hadislerin ve tarihî olayların sıhhatini tespit etmede bir ölçü olarak kullandığı görülmektedir.

Kaynakçalar
  1. Bediüzzaman Said Nursi, Zülfikar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 231.

  2. Bediüzzaman Said Nursi, Zülfikar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 250.

  3. Mehmet Ali Aytekin, Sükûtî İcmâın Kaynak Değeri, s, 290.


Paylaş

Facebook'ta paylaş

Whatsapp'da paylaş

Hesaplarımıza abone olun sorularımızdan ilk siz haberdar olun

Yorumlar (0)

Yorumunuz

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız