İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:
Güneşin harareti ve elektrikle çarpmasıdır ki: Amerika’da beş saat bütün makineleri durdurmuş. Ve Kastamonu vilayeti cevvinde ve havasında semayı kızartmış, yangın suretini vermiş, diye ma‘nasız hezeyanlar ediyorlar. 1
İnsan, çevresinde meydana gelen olayları anlamaya çalışırken genellikle görünen sebeplere bakar. İlim de olayların nasıl gerçekleştiğini araştırır ve fiziki sebeplerini ortaya koyar. Ancak bazı insanlar bu sebepleri olayın bütün açıklaması zannederek daha geniş bir bakış açısını gözden kaçırabilir. Bediüzzaman Hazretleri bu cümlede böyle bir bakışın yanlışlığına dikkat çeker.
Metinde geçen “Güneşin harareti ve elektrikle çarpmasıdır ki…” ifadesi, bir kısım maddeperest insanların gökyüzünde meydana gelen olağanüstü hadiseleri yalnızca güneş ısısı, elektrik olayları veya atmosferdeki değişimler gibi maddi sebeplerle açıklamalarına işaret eder. Amerika’da birçok makinenin çalışmasını beş saat boyunca durduran büyük bir elektrik olayı ile Kastamonu’da gökyüzünün kızıl bir renge bürünüp yangın görüntüsü vermesi, o devirde bazı kimseler tarafından yalnızca bu tür fiziki sebeplerle açıklanmıştır. Bediüzzaman Hazretleri ise bu izahları, ilmi görünmekle beraber hakikati göstermeyen, yalnız zahirdeki tesirlere bakıp asıl faili (Allah'ı) unutan “manasız hezeyanlar” olarak nitelendirir.
Bediüzzaman Hazretlerinin burada dikkat çektiği nokta, bu sebeplerin tamamen yok sayılması değildir. Güneşin sıcaklığı, elektrik akımları veya atmosfer olayları elbette birer sebeptir ve bilim bunları araştırır. Ancak yalnızca “Sebep budur” demek, olayın arkasındaki hikmeti ve düzeni açıklamaya yetmez. Çünkü bir olayın nasıl gerçekleştiğini bilmek ile o olayın niçin ve hangi maksatla gerçekleştiğini anlamak farklı şeylerdir. Güneş hararet ve ziya veren büyük bir yaratılmış varlıktır; fakat kendi kendine iş gören müstakil bir güç değildir. Onun tesiri de, hareketi de, faydası da Cenab-ı Hakk’ın emri ve kudretiyledir. Dolayısıyla güneşin ve diğer sebeplerin vazifesini, kendi hesabına iş gören kör bir kuvvete vermek yanlıştır.
Mesela bir kitabın mürekkep ve kağıttan meydana geldiğini söylemek doğrudur. Fakat yalnızca “Bu kitap kağıt ve mürekkepten oluşmuştur” demek, kitabın içindeki bilgileri yazan bir yazarın varlığını açıklamaz. Aynı şekilde kâinattaki olayların maddi sebeplerini bilmek de, bu düzenin arkasındaki yaratıcı kudreti ve hikmeti görmezden gelmeyi gerektirmez.
Sonuç olarak bu cümlede anlatılmak istenen şudur: İnsan tabiat olaylarını ilmi olarak inceleyebilir; ancak gördüğü sebepleri asıl güç ve irade sahibi gibi kabul etmemelidir. Sebepler, olayların meydana gelmesinde birer vasıtadır. Asıl manayı ve hikmeti görmek için olayların arkasındaki ilahi düzeni de düşünmek gerekir. Risale-i Nur, insanı yalnızca görünen sebeplere takılıp kalmamaya ve kâinattaki hikmeti daha geniş bir bakışla değerlendirmeye davet eder.
Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.44

