Bahsettiğiniz yer şu şekilde geçmektedir:

Veyâhûd o parçacık topraktaki her bir zerre, bütün o ayrı ayrı çiçekleri, muhtelif hâsiyetleriyle ve hayâtdâr cihâzâtıyla yapmalarını bilsin. Âdetâ bir ilâh gibi hadsiz ilmi ve nihâyetsiz iktidârı bulunsun. Aynen öyle de, emir ve irâdenin bir arşı olan havanın, rüzgârın her bir parçası ve bir nefes ve tırnak kadar olan [هُوَ] lafzındaki havada küçücük mikyâsta bütün dünyada mevcûd telefonların, telgrafların, radyoların ve hadsiz ve muhtelif konuşmaların merkezleri, santralleri ve âhize ve nâkileleri bulunsun. Ve o hadsiz işleri beraber ve bir anda yapabilsin. Veyâhûd o [هُوَ] deki havanın, belki unsur-u havanın her bir parçasının her bir zerresi, bütün telefoncular ve ayrı ayrı umûm telgrafçılar ve radyo ile konuşanlar kadar ma‘nevî şahsiyetleri ve kābiliyetleri bulunsun. Ve onların umûm dillerini bilsin. Ve aynı zamanda başka zerrelere de bildirsin. neşretsin. Çünki bilfiil o vaz‘iyet kısmen görünüyor. Ve havanın bütün eczâsında o kābiliyet var. ¹

“Emir ve irade arşı”, Allah’ın emrinin ve dilemesinin çok açık şekilde göründüğü bir merkez, bir saha demektir.

Hüve Nüktesi’nde bu ifade hava için kullanılır. Çünkü hava, gözle görülmeyen bir madde olduğu hâlde çok büyük işler görüyor. Aynı anda milyonlarca insanın konuşmasını, sesini, kelimesini taşıyor. Radyo, telefon ve benzeri nakillerde de yine hava çok geniş bir vazife görüyor. Üstelik bunları karıştırmadan yapıyor. Bu kadar düzenli ve ölçülü bir iş, havanın kendi başına hareket etmediğini gösterir.

Demek ki hava şuursuz bir madde olmasına rağmen, sanki her şeyi biliyor gibi hareket ediyor. Hâlbuki havanın ilmi, iradesi ve kudreti yoktur. Öyleyse onda görünen bu hârika işleyiş, doğrudan doğruya Allah’ın emri ve iradesiyle oluyor.

Buradaki “arş” kelimesi de taht, makam, merkez gibi bir mânâ taşır. Yani hava gerçekten bir hükümdar gibi iş yapıyor demek değildir. Asıl mânâ şudur: Allah’ın emirleri havada çok açık bir şekilde tecellî ediyor. Hava da o emrin bir memuru gibi çalışıyor.

Bu ifade bize tevhid dersini verir. Yani en dağınık, en çok ve en karışık görünen işler bile sahipsiz değildir. Tesadüf, tabiat veya sebepler kendi başına bir şey yapamaz. Her şey Allah’ın dilemesi ve emriyle meydana gelir.

Kısaca, “emir ve irade arşı” demek, “Allah’ın emrinin ve iradesinin açıkça göründüğü yer” demektir.