Sözlükte “dönmek; geri çevirmek, kabul etmemek” anlamlarındaki redd kökünden türeyen ridde ve irtidâd, fıkıh terimi olarak Müslüman bir kişinin kendi iradesiyle İslâm dininden çıkmasını ifade eder. İrtidad eden erkeğe mürtedd, kadına mürtedde denilir.¹

Amellerin Boşa Gitmesi

Kur’an’da masdar kipinde geçmese de farklı fiil kalıplarında kullanılan ihbât (الإحباط) kelimesi, genel anlamda "bir şeyi boşa çıkarma, heba etme" anlamına gelir. Farklı bir çok konuda kullanılan ihbât kelimesinin konumuzla alakalı olan hususu ise amellerin ihbâtıdır. Amellerin boşa gitmesi anlamını içeren bu ihbâtın üç şekli vardır. 1- İlki, dünyevî olması ve ahirette bir kazanç getirmemesi. 2- Ahiretlik olsa da işleyenin Allah için yapmaması itibariyle amellerin boşa gitmesidir. 3- Salih olsa da karşısındaki kötülükler sebebi ile amellerin mizanda hafif gelmesi yönüyle onların heba olmasıdır.

Amellerin boşa gitmesi meselesinde ise hem ittifak hem de ihtilaflar söz konusudur. Küfür üzere ölünmesi halinde amelin fayda sağlamayacağında fikir birliği vardır. Hak dinden dönen kimse (mürted) eğer bu hali üzere ölürse ameli boşa gitmektedir. Nitekim Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:

İçinizden kim dîninden döner de kendisi kâfir olarak ölürse, işte onlar yok mu, (onların) amelleri dünya ve âhirette boşa gitmiştir. Ve yine onlar ateş ehlidirler! Onlar orada ebedî olarak kalıcıdırlar.²

Konuyla ilgili başka âyetlerde ise şöyle geçmektedir:

Artık kim îmânı (Allah'ı ve İlâhî hükümleri) inkâr ederse, bu durumda şüphesiz ameli boşa gitmiştir; ve o, âhirette zarara uğrayanlardandır.³

Fakat şirk koşsalardı, elbette yapmakta oldukları şeyler (ameller) kendilerinden (kabûl edilmez) boşa giderdi.⁴

(Habîbim, yâ Muhammed!) Celâlim hakkı için, sana ve senden önceki(peygamber)lere şöyle vahyedildi: “And olsun ki, (sen de) eğer (Allah'a) ortak koşarsan, amelin mutlaka boşa gider ve elbette hüsrâna uğrayanlardan olursun!⁵

İrtidad sonrası İslâm’a dönen kişinin, önceki amelleri Ebû Hanefî'ye göre İslâm’a dönülsün yahut dönülmesin irtidad ile önceki amellerin boşa çıkacağını, burada bu hal üzere (irtidad) ölünmesinin şart olmadığını savunurken; İmam Şâfiî ise, amellerin boşa gitmesi için irtidad üzere ölünmesinin şart olduğunu, yoksa İslâm’a yeniden dönülmesi halinde amellerin heba olmasından bahsedilemeyeceğini ileri sürmektedir.

Hanefî ve Şâfiî fıkıh eserlerinde abdest, itikâf, oruç, zekât ve vakıf gibi kimi ibadet ve uygulamalar üzerinden irtidad sonrası İslâm’a dönüşün amelleri boşa çıkarıp çıkarmayacağı hususunda da bir kısım açıklamalar yapılır. Buna göre namaz kılıp irtidad eden, sonra da vakit henüz çıkmadan yeniden İslâm’a dönen kişi, Ebû Hanîfe’ye göre namazını yeniden kılacaktır. İmam Şâfiî’ye göre ise buna gerek yoktur. Hac için de aynı durum geçerlidir. Yani Hanefîler, böylesi bir kişinin yeniden hacca gitmesini gerekli görürken, Şâfiîler ise bu tür bir gereksinim olmadığını ifade ederler.⁶

Sonuç olarak bu konuda iki görüş vardır. Hanefî/Mâtürîdî âlimlerinin görüşüne göre mürted tekrardan Müslüman olursa önceki amelleri boşa gidecektir. Şâfiî/Eş’arî âlimlerine göre ise İslâm’a tekrar dönüşün amelleri boşa çıkarmayacağını söylemektedir.