İlgili kısım şöyle geçmektedir:

İkinci Maksad’ın Hâtimesi: Bir zaman ehadiyete dâir bir tefekkürde bulunduğum zaman, odamın yanındaki çınar ağacının meyvelerine baktım. Arabiyyü’l-ibâre bir silsile-i tefekkürkalbe geldi. Nasıl gelmiş ise, öyle Arabî olarak yazıp, sonra kısa bir meâlini söyleyeceğim.¹

Nasıl ki, şu ağacın kesretli dal ve budakları bir tek çekirdekten gelmiş. Ve şu ağacın san‘atkârının îcâd ve tasvîrde vahdetini gösteriyor. Sonra şu ağaç, dal ve budak salıp tekessür ve intişâr ettikten sonra, bütün hakîkatini bir meyvede toplar. Bütün ma‘nâsını bir çekirdekte derc eder. Onunla Hâlik-ı Zülcelâl’inin halk ve tedbîrindeki hikmetini gösterir. Öyle de şu şecere-i kâinât, bir menba‘-ı vahdetten vücûd alır, terbiye görür. Ve o kâinâtın meyvesi olan insan, şu kesret-i mevcûdât içinde vahdeti gösterdiği gibi; kalbi dahi îmân gözüyle kesret içinde sırr-ı vahdeti görür.²

Ehadiyet: Allah’ın her bir varlıkta hususi ve ferdi yansımasını, yani tek tek varlıklarda görünen birliği anlatır. Yani tek bir şeyde Allah’ın kudretini, ilmini, hikmetini, rahmetini ve diğer isimlerini gösterecek delillerin bulunmasıdır.

Bediüzzaman Hazretleri çınar ağacına ehadiyet nazarıyla baktığında, ağacın başıboş ve kendi kendine meydana gelmediğini, bütün dalları, yaprakları, çiçekleri ve meyveleriyle tek bir merkezden, yani tek bir çekirdekten çıktığını görüyor. Sonra ağacın bütün özelliklerinin ve programının küçücük bir çekirdekte toplanmış olmasına dikkat ediyor. Bu durum ona, ağacı yapanın ilmi, iradesi ve kudretiyle ağacın her tarafını kuşatan tek bir sanatkâr olduğunu gösteriyor. Çünkü eğer birden fazla ilah olsaydı, ağacın parçalarında farklı iradelerin ve karışıklığın görülmesi gerekirdi. Halbuki ağacın her yerinde aynı düzen, aynı ölçü, aynı sanat ve aynı hikmet vardır.

İşte ehadiyet sırrıyla, Allah’ın hayat veren, şekil veren, rızıklandıran, koruyan ve hikmetle idare eden birçok isminin tek bir ağaçta birlikte yansıdığını gören Bediüzzaman Hazretleri, bu kusursuz birlik ve bütünlükten hareketle bir tek Yaratıcının varlığını anlamaktadır. Daha sonra bu hakikati bütün kâinata uygular. Nasıl ağacın bütün dalları tek çekirdeğe dayanıyorsa, kâinat da tek bir yaratıcıya dayanmakta, insan da iman gözüyle varlıkların çokluğu içinde bu birlik sırrını görebilmektedir.