İslam ahlak sisteminde, insanın onuru, iffeti ve şahsiyeti dokunulmaz kabul edilmiş; insanlara karşı kaba, çirkin ve küfürlü ifadeler kullanmak dini yönden haram ve fısk (günah) sayılmıştır.¹ Hz. Peygamber (s.a.v.), Müslümanı "elinden ve dilinden diğer Müslümanların emniyette olduğu kimsedir" şeklinde tanımlamış²; sövgüye, hakarete veya sözlü tacize maruz kalan bir müminin nasıl hareket etmesi gerektiğine dair hem ilkesel hem de pratik nebevi ölçüler koymuştur. Bu hususta, asr-ı saadette yaşanan şu hadise çok manidardır:

Hz. Peygamber (s.a.v.) ashabıyla birlikte mecliste otururken, bir adam gelip Hz. Ebu Bekir’e ağır hakaretlerde bulunmuş ve ona cefa vermiştir. Hz. Ebu Bekir, adamın birinci ve ikinci hakaretinde sükut ederek sabretmiştir. Ancak adam üçüncü kez hakaretini tekrarlayınca, Hz. Ebu Bekir dayanamayıp adama hak ettiği cevabı vererek mukabelede bulunmuştur. Hz. Ebu Bekir karşılık verir vermez Hz. Peygamber (s.a.v.) derhal yerinden kalkarak meclisi terk etmiştir.

Hz. Ebu Bekir arkasından yetişip, "Ey Allah’ın Resulü, yoksa bana darıldınız mı?" diye sorduğunda, Allah Resulü olayın manevi boyutunu şöyle açıklamıştır:

"Hayır, darılmadım. Ancak semadan bir melek inmiş, sana söylenen çirkin sözleri yalanlıyor ve seni savunuyordu. Sen intikamını alıp karşılık verince melek gitti, yerine şeytan oturdu. Bir yere şeytan oturdu mu ben orada duramam."³

Bu ve benzeri hadiselerden hareketle İslam alimleri, ilk andaki sükutun ve sabrın yüksek bir azimet ve fazilet olduğunu; kişinin haklı olduğu halde nefsine uyup karşılık vermesiyle meleklerin manevi muhafazasından mahrum kaldığını belirtmişlerdir.
Çirkin sözler söylemenin fıkhi açıdan hükmüne temel olan rivayetlerden birinde Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

Birbirine söven iki kişinin günahı, mazlum olan haddi aşmadıkça ilk sövene aittir.⁴

Dolayısıyla İslami sınırlarda aynıyla karşılık vermekte fıkhi açıdan bir sakınca yoktur.

Bu ölçüye paralel olarak kötü muameleye maruz kalındığında takınılması gereken tavırla ilgili bir ayet-i kerimede Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:

Eğer bir ceza verirseniz, o halde size yapılan eziyetin misliyle ceza verin! Fakat sabrederseniz, elbette bu, sabredenler için daha hayırlıdır.⁵

Yine Kur’an-ı Kerim, kötülüğe misliyle karşılık vermeye ruhsat vermekle beraber, affın ve ıslahın daha üstün olduğunu şu şekilde ifade etmektedir:

Bir kötülüğün cezası ise onun misli olan bir kötülüktür. Artık kim affeder ve ıslah ederse, işte onun mükafatı Allah'a aittir. Muhakkak ki O, zalimleri sevmez.⁶

Dolayısıyla İslam hukuku ve ahlakında, kişinin maruz kaldığı haksızlığa karşı sınırları aşmadan karşılık vermesine ruhsat verilmişse de, affetmek her zaman daha hayırlı görülmüştür. Susmak veya kavgadan uzak durmak eziklik değil, nefsini tutabilmektir. Eğer mesele sözlü hakaret sınırını aşmış, fiili saldırıya dönüşmüşse, o zaman nefsi korumak için saldırıyı defedecek kadar karşı koymak mümkündür. Fakat burada da ölçü, saldırıyı durduracak kadarla yetinmektir; öfke ile intikama dönüşen fazlalık, yukarıdaki ayette de belirtildiği üzere zulüm olur.