İlgili yer şöyle geçmektedir:

Üçüncü Suâliniz: Cenâb-ı Hak musibetleri veriyor. Belâları musallat ediyor. Hususan ma‘sûmlara, hatta hayvanlara bu zulüm değil mi? Elcevap: Hâşâ, mülk onundur. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Hem acaba san‘atkâr bir zât, bir ücret mukābilinde seni bir model yapıp, gayet san‘atkârâne yaptığı murassa‘ bir libâsı sana giydiriyor. Hünerini, mahâretini göstermek için kısaltıyor, uzatıyor. Biçiyor, kesiyor. Seni oturtuyor, kaldırıyor. Sen ona diyebilir misin ki: “Beni güzelleştiren elbiseyi çirkinleştirdin. Bana oturtup kaldırmakla zahmet verdin.” Elbette diyemezsin. Dersen dîvânelik edersin! ¹

Mülk Allah’ındır. Mülkün sahibi, mülkünde dilediği gibi tasarruf eder. Meselâ bir terzi, elbisesini ve ondaki sanatı göstermek için ücretli bir mankeni oturtup kaldırabilir; üzerindeki elbiseyi kısaltabilir, onu şekilden şekle sokabilir. Böyle bir durumda o mankenin, “Beni güzelleştiren elbiseyi niçin kısaltıyorsun, neden beni oturtup kaldırarak zahmet veriyorsun?” deme hakkı yoktur.

Aynen bunun gibi Allah da insanı göz, kulak, el, kalp gibi pek çok duygu ve latîfeyle donatmış, onları isim ve sıfatlarının nakışlarını gösterecek şekilde yaratmıştır. Bu hikmetle bazen hastalık verir, bazen açlıkla imtihan eder; kimi zaman zenginlik, kimi zaman fakirlik nasip eder. İnsanı böyle farklı hâller içinde gezdirir. Çünkü hayattaki kabiliyetler bu vesilelerle inkişaf eder, olgunlaşır ve hayat kuvvet kazanır. Bu sebeple, “Niçin bana musibet veriliyor?” diye itiraz etmek yerine, o musibetlerin arkasındaki hikmetleri düşünmek gerekir. Zira çoğu zaman o hikmetler insanı susturacak derecede derindir.

Faaliyetsizlik, hareketsizlik ve tekdüzelik insana fayda değil, zarar verir. Çünkü insandaki kabiliyetler bir çekirdek gibidir. O çekirdeğin büyüyüp gelişmesi ise hareketle, mücadeleyle ve imtihanla mümkündür. Zorluklar, ilk bakışta olumsuz görünse de çoğu zaman insanın kabiliyetlerini açığa çıkaran bir vesile olur. Bu bakımdan hayat, hareketle kemâle erer; insan da sabır ve rızâ ile karşılık verdiğinde âhirette mükâfatını almaya layık hâle gelir.

Asıl bilinmesi gereken şudur: Mülk Allah’a aittir. İnsanın güzel bir sûrette yaratılması ve kendisine sayısız nimetler verilmesi, başlı başına büyük bir ihsandır. Musibetler ve hastalıklar ise yalnız zahmet değil; aynı zamanda farklı esmâ-i İlâhiyenin nakışlarını gösteren birer vesiledir. Olumsuz gibi görünen hâller de çoğu zaman hayata hizmet eder, ona kuvvet verir ve onu besler. Hattâ insanın içinde saklı kabiliyetleri ortaya çıkarmak için bir idman, bir terbiye ve bir inkişaf vesilesi olur.