TILSIMLAR

32

[یگرمنجی مكتوبڭ اوننجی كلمەسی]

وَهُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ یعنی هیچ بر شی اوڭا آغیر كلەمز. دائرۀ امكاندە نە قدر اشیا وار، او اشیایە غایت قولای وجود كییدیرەبیلیر. و او درجە اوڭا قولای و راحتدركە، 〚 اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَیْئًا الٰی آخرە.. سرّیلە، كویا یالڭز امر ایدر، یاپیلیر.

ناصلكە غایت ماهر بر صنعتكار، زیادە قولای بر طرزدە، ألنی ایشە طوقوندیرر طوقوندیرماز، ماكینە كبی ایشلر. و او سرعت و مهارتی افادە ایچون دینیلیركە: او ایش و صنعت اوڭا او قدر مسخّردركە، كویا امریلە و طوقونمەسیلە ایشلر اولویور، صنعتلر وجودە كلییور.

اویلە دە، قدیر ذوالجلالڭ قدرتنە قارشو اشیانڭ نهایت درجەدە مسخّریت و اطاعتنە و او قدرتڭ نهایت درجەدە كلفتسز و سهولتلە ایش كوردیگنە اشارتًا اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَیْئًا اَنْ یَقُولَ لَهُ كُنْ فَیَكُونُ فرمان ایدر.

شو حقیقت عظمانڭ حدسز اسرارندن (بش سرّینی) (بش نكتەدە) بیان ایدەجگز.

[برنجیسی] قدرت الٰهیەیە نسبتًا اڭ بیوك شی، اڭ كوچك شی قدر قولایدر. بر نوعڭ عموم افرادیلە ایجادی، بر فرد قدر كلفتسز و راحتدر. جنّتی خلق ایتمك، بر بهار قدر قولایدر. بر بهاری ایجاد ایتمك، بر چیچك قدر راحتدر.

شو سرّی ایضاح و اثبات ایدن، حشرە دائر اوننجی سوزڭ آخرندە، هم ملائكە و بقای روح و حشرە دائر یگرمی طقوزنجی سوزدە حشر مسئلەسندە اوچنجی اساسڭ بیانندە ذكر ایدیلن (شفّافیت سرّی مقابلە سرّی موازنە سرّی انتظام سرّی اطاعت سرّی تجرّد سرّی ) آلتی تمثیل ایلە اثبات ایدیلەرك كوستریلمشدركە، قدرت الٰهیەیە نسبتًا ییلدیزلر، ذرّەلر كبی قولایدر. حدسز افراد، بر فرد قدر كلفتسز و راحتجە ایجاد ایدیلیر. مادام او ایكی سوزدە بو آلتی سرّ اثبات ایدیلمش. اونلرە حوالە ایدرك بورادە قیصە كسرز.

[ایكنجیسی] قدرت الٰهیەیە نسبتًا هر شی مساوی اولدیغنە دلیل قاطع و برهان ساطع شودركە: حیوانات و نباتاتڭ ایجادندە كوزیمزلە كورویورز، حدسز بر سخاوت و كثرت ایچندە، نهایت درجەدە بر اتّقان، بر حسن صنعت بولونویور. هم نهایت درجە قاریشیقلق و اختلاط ایچندە، نهایت درجەدە بر امتیاز و تفریق كورونویور. هم نهایت درجەدە مبذولیت و وسعت ایچندە، نهایت درجەدە صنعتجە قیمتدارلق و خلقتجە

33

كوزللك بولونویور. هم نهایت درجەدە صنعتكارانە بر صورتدە چوق جهازاتە و چوق زمانە محتاج اولمقلە برابر، غایت درجەدە سهولتلە و سرعتلە ایجاد ایدیلییور. عادتا بردن و هیچدن، او معجزات صنعت وجودە كلییور.

ایشتە بالمشاهدە، هر موسمدە روی زمیندە كوردیگمز بو فعّالیت قدرت قطعیًّا دلالت ایدركە، شو افعالڭ منبعی اولان قدرتە نسبتًا، اڭ بیوك شی اڭ كوچك شی قدر قولایدر. و حدسز افرادڭ ایجادی و ادارەلری، بر فرد قدر راحتجە ایجاد و ادارە ایدیلیر.

[اوچنجیسی] شو كائناتدە، شو كورونن تصرّفات و افعال ایلە حكم ایدن صانع قدیرڭ قدرتنە نسبتًا، اڭ بیوك كلّ اڭ كوچك جزء قدر قولای كلیر. افرادجە كثرتلی بر كلّینڭ ایجادی، بر تك جزئینڭ ایجادی قدر سهولتلیدر. و اڭ عادی بر جزؤیدە، اڭ یوكسك بر قیمت صنعت كوستریلەبیلیر.

شو حقیقتڭ سرّ حكمتی (اوچ منبع) دن چیقار. اوّلا:، امداد واحدیتدن.. ثانیًا:، یُسْرُ وحدتدن.. ثالثًا:، تجلّئ احدیتدن.

[برنجی منبع اولان امداد واحدیت: ] یعنی هر شی و بتون اشیا بر تك ذاتڭ ملكی اولسە، او وقت واحدیت جهتیلە هر بر شیئڭ آرقەسندە بتون اشیانڭ قوّتنی تحشید ایدەبیلیر. و بتون اشیا، بر تك شی كبی قولایجە ادارە ایدیلیر. شو سرّی شویلە بر تمثیل ایلە فهمە تقریب ایچون دیرز:

مثلا ناصلكە، بر مملكتڭ تك بر پادشاهی بولونسە، او پادشاه او وحدت سلطنت قانونی جهتیلە هر بر نفرڭ آرقەسندە بر اوردو قوّت معنویەسنی تحشید ایدەبیلیر. و ایدەبیلدیگی ایچون او تك نفر، بر شاهی اسیر ایدەبیلیر. و شاهڭ فوقندە پادشاهی نامنە حكم ایدەبیلیر. هم او پادشاه، واحدیت سلطنت سرّیلە بر نفری و بر مأموری استخدام و ادارە ایتدیگی كبی، بتون اوردویی و بتون مأمورلرینی ادارە ایدەبیلیر. كویا واحدیت سلطنت سرّیلە هركسی، هر شیئی بر فردڭ امدادینە كوندرەبیلیر. و هر بر فردی، بتون افراد قدر بر قوّتە استناد ایدەبیلیر. یعنی اوندن مدد آلابیلیر. اگر او واحدیت سلطنت ایپی چوزولسە و باشی بوزوقلغە دونسە، او وقت هر بر نفر، حدسز بر قوّتی بردن غائب ایدوب، یوكسك بر مقام نفوذدن سقوط ایدر. عادی بر آدم مقامنە كلیر. و اونلرڭ ادارە و استخداملری افراد عددنجە مشكلات پیدا ایدر.

عینًا اویلە دە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی شو كائناتڭ صانعی، واحد اولدیغندن، هر بر شیئە قارشو

34

بتون اشیایە متوجّه اولان اسمایی تحشید ایدر. و نهایتسز بر صنعتلە، غایت قیمتدار بر صورتدە ایجاد ایدر. لزوم اولسە، بتون اشیا ایلە بر تك شیئە باقار و باقدیرر. و مدد ویرر. و قوّتلی یاپار. و بتون اشیایی دخی او واحدیت سرّیلە، بر تك شی كبی ایجاد ایدر، تصرّف ایدر، ادارە ایدر.

ایشتە شو امداد واحدیت سرّیلەدركە، شو كائناتدە نهایت درجەدە مبذولیت و اوجوزلق ایچندە، نهایت درجەدە صنعتجە و قیمتجە یوكسك و عالی بر كیفیت كورونویور.

[ایكنجی منبع اولان یُسْرُ وحدت: ] یعنی برلك اصولیلە، بر مركزدن، بر الدن، بر قانون ایلە اولان ایشلردە غایت درجەدە قولایلق اولویور. اگر متعدّد مركزلرە، متعدّد قانونە، متعدّد اللرە طاغیلسە، چوق مشكلات پیدا ایدر.

مثلا، ناصلكە بر اوردونڭ بتون نفراتنڭ اساسات تجهیزیەلری، بر مركزدن، بر قانون ایلە، بر قوماندان اعظمڭ امریلە یاپیلسە، بر تك نفر قدر قولای اولور. اگر آیری آیری فابریقەلردە، آیری آیری مركزلردە یاپیلسە، بر اوردونڭ تجهیزینە لازم اولان بتون عسكری فابریقەلری، بر تك نفرڭ تجهیزاتی ایچون لازم كلیر.

دیمك وحدتە استناد ایدیلسە، بر اوردو بر نفر قدر قولای اولور. اگر وحدت اولمازسە، بر نفرڭ تجهیزی، بر اوردونڭ تجهیزی قدر مشكلاتلی اولور.

هم بر آغاجڭ میوەلرینڭ وحدت نقطەسندە بر مركزە، بر قانونە، بر كوكە استنادًا مادّۀ حیاتیەلری ویریلسە، بیڭلر میوەلر تك بر میوە كبی قولای اولور. اگر هر بر میوە آیری آیری مركزە ربط ایدیلسە، آیری آیری یرلردن موادّ حیاتیەلری كوندریلسە، هر بر میوە بتون آغاچ قدر مشكلات پیدا ایدر. چونكە بتون آغاجە لازم اولان موادّ حیاتیە، هر بر میوە ایچون دخی لازمدر.

ایشتە شو ایكی تمثیل كبی وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی شو كائناتڭ صانعی، واحد احد اولدیغی ایچون، وحدتلە ایش كورور. و وحدتلە ایش كوردیگی ایچون، بتون اشیانڭ ایجادی و ادارەسی بر تك شی قدر قولای اولور. هم بر تك شیئی، صنعتجە بتون اشیا قدر قیمتلی یاپابیلیر. و حدسز افرادی، غایت قیمتدار بر صورتدە ایجاد ایدرك، شو كورونن حدسز مبذولیت و نهایتسز اوجوزلق لسانیلە جود مطلقنی كوستریر. و حدسز سخاوتنی و نهایتسز خلّاقیتنی اظهار ایدر.

35

[اوچنجی منبع اولان تجلّئ احدیت: ] یعنی صانع ذوالجلال، جسم و جسمانی اولمدیغی ایچون، زمان و مكان اونی قید آلتنە آلاماز. و كَوْن و مكان، اونڭ شهودینە و حضورینە مداخلە ایدەمز. وسائط و اجرام اونڭ فعلنە پردە چكەمز. توجّهندە تجزّی و انقسام اولماز. بر شی بر شیئە مانع اولماز. حدسز افعالی بر فعل كبی یاپار. اونڭ ایچوندركە، بر چكردكدە قوجە بر آغاجی معنًا درج ایتدیگی كبی، بر عالمی بر تك فرددە درج ایدەبیلیر. بتون عالَم بر تك فرد كبی دست قدرتندە چوریلیر.

شو سرّی باشقە سوزلردە ایضاح ایتدیگمز كبی، دیرزكە:

ناصلكە نورانیت اعتباریلە بر درجە قیدسز اولان كونشڭ تمثالی، هر بر جِلالی، پارلاق شیدە تمثّل ایدر. بیڭلر میلیونلر آیینەلر نورینە مقابل كلسە، بر تك آیینە كبی، انقسام ایتمدن، بالذّات هر برندە جلوۀ مثالیەسی بولونور. اگر آیینەنڭ استعدادی اولسە، كونش عظمتیلە اوندە آثارینی كوسترەبیلیر. بر شی بر شیئە مانع اولاماز. بیڭلر، بر كبی.. و بیڭلر یرە بر یر كبی قولای كیرر. هر بر یر، بیڭلر یر قدر او كونشڭ جلوەسنە مظهر اولور.

ایشتە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی شو كائنات صانع ذوالجلالنڭ، نور اولان بتون صفاتیلە و نورانی اولان بتون اسماسیلە توجّە احدیت سرّیلە اویلە بر تجلّیسی واركە، هیچ بر یردە اولمدیغی حالدە، هر یردە حاضر و ناظردر. توجّهندە انقسام اولماز. عین آندە، هر یردە، كلفتسز، مزاحمەسز هر ایشی یاپار.

ایشتە، شو امداد واحدیت و یُسْرُ وحدت و تجلّئ احدیت سرّیلەدركە، بتون موجودات بر تك صانعە ویریلدیگی وقت، او بتون موجودات بر تك موجود كبی قولای و سهولتلی اولور. و هر بر موجود، حسن صنعتجە بتون موجودات قدر قیمتلی اولابیلیر.

ناصلكە موجوداتڭ حدسز مبذولیّتی ایچندە، هر بر فرددە حدسز دقائق صنعتڭ بولونمسی، بو حقیقتی كوسترییور. اگر او موجودات طوغریدن طوغری یە بر تك صانعە ویریلمزسە، او زمان هر بر موجود بتون موجودات قدر مشكلاتلی اولور. و بتون موجودات بر تك موجود قیمتنە سقوط ایدر، اینر. شو حالدە، یا هیچ بر شی وجودە كلمەیەجك. ویا كلسە دە، قیمتسز اولاجق، هیچە اینەجكدر.

ایشتە شو سردندركە، اهل فلسفەنڭ اڭ زیادە ایلری كیدنلری اولان سوفسطائیلر، طریق حقدن

36

یوزلرینی چویردكلرندن، كفر و ضلالت طریقنە باقمشلر. كورمشلركە، شرك یولی طریق حقدن و توحید یولندن یوز بیڭ دفعە داها مشكلاتلیدر. نهایت درجەدە غیر معقولدر. اونڭ ایچون بالمجبوریە هر شیئڭ وجودینی انكار ایدرك عقلدن استعفا ایتمشلر.

[دردنجیسی] شو كائناتدە، شو كورونن افعال ایلە تصرّف ایدن ذات قدیرڭ قدرتنە نسبتًا جنّتڭ ایجادی بر بهار قدر قولای و بر بهارڭ ایجادی بر چیچك قدر قولایدر. و بر چیچگڭ محاسن صنعتی و لطائف خلقتی، بر بهار قدر لطافتلی و قیمتلی اولابیلیر.

شو حقیقتڭ سرّی (اوچ) شیدر.

(برنجیسی) صانعدەكی وجوب ایلە تجرّد.. (ایكنجیسی: ) ماهیّتنڭ مباینت ایلە عدم تقیّد.. (اوچنجیسی: ) عدم تحیّز ایلە عدم تجزّیدر.

[برنجی سرّ] وجوب و تجرّدڭ حدسز قولایلغە و نهایتسز سهولتە سببیت ویرمەلری، غایت درین بر سردر. اونی بر تمثیل ایلە فهمە تقریب ایدەجگز. شویلەكە:

وجود مرتبەلری مختلفدر. و وجود عالملری آیری آیریدر. آیری آیری اولدقلری ایچون، وجوددە رسوخی بولونان بر طبقۀ وجودڭ بر ذرّەسی، او طبقەدن داها خفیف بر طبقۀ وجودڭ بر طاغی قدردر. و او طاغی استیعاب ایدر. مثلا، عالم شهادتدن اولان قفادەكی خردال قدر قوّۀ حافظە، عالم معنادن بر كتبخانە قدر وجودی ایچنە آلیر. و عالم خارجیدن اولان طیرناق قدر بر آیینە، وجودڭ عالم مثال طبقەسندن قوجە بر شهری ایچنە آلیر. و عالم خارجیدن اولان او آیینە و او حافظەنڭ شعورلری و قوّۀ ایجادیەلری اولسە ایدی، بر ذرّەجك وجود خارجیلری قوّتیلە، او وجود معنویدە و مثالیدە حدسز تصرّفات و تحوّلات یاپابیلیرلردی. دیمك، وجود رسوخ پیدا ایتدكجە، قوّت زیادەلشیر. آز بر شی چوق حكمنە كچر. خصوصًا وجود رسوخ تام قزاندقدن صوڭرە، مادّەدن مجرّد ایسە، قید آلتنە كیرمزسە، او وقت جزئی بر جلوەسی، سائر خفیف طبقات وجودڭ چوق عالملرینی چویرەبیلیر.

ایشتە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی شو كائناتڭ صانع ذوالجلالی، واجب الوجوددر. یعنی اونڭ وجودی ذاتیدر، ازلیدر، ابدیدر. عدمی ممتنعدر. زوالی محالدر. و طبقات وجودڭ اڭ راسخی، اڭ اساسلیسی، اڭ قوّتلیسی، اڭ مكمّلیدر.

37

سائر طبقات وجود، اونڭ وجودینە نسبتًا، غایت ضعیف بر كولكە حكمندەدر. و او درجە وجود واجب راسخ و حقیقتلی.. و وجود ممكنات او درجە خفیف و ضعیفدركە، محیی الدّین عربی كبی چوق اهل تحقیق، سائر طبقات وجودی اوهام و خیال درجەسنە ایندیرمشلر. (لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ) دیمشلر. یعنی وجود واجبە نسبتًا باشقە شیلرە وجود دینیلمەملی، اونلر وجود عنواننە لایق دگللردر، دییە حكم ایتمشلر.

ایشتە واجب الوجودڭ هم واجب، هم ذاتی اولان قدرتنە قارشو، موجوداتڭ هم حادث، هم عارضی وجودلری و ممكناتڭ هم قرارسز، هم قوّتسز ثبوتلری، البتە نهایت درجەدە قولای و خفیف كلیر. بتون روحلری حشر اعظمدە احیا ایدوب محاكمە ایتمك، بر بهاردە، بلكە بر باغچەدە، بلكە بر آغاچدە حشر و نشر ایتدیگی یاپراق و چیچك و میوەلر قدر قولایدر.

[ایكنجی سرّ] مباینت ماهیت و عدم تقیّدڭ قولایلغە سببیتی ایسە شودركە: صانع كائنات، البتە كائنات جنسندن دگلدر. ماهیّتی هیچ بر ماهیتە بڭزەمز. اویلە ایسە، كائنات دائرەسندەكی مانعەلر، قیدلر اونڭ اوڭنە كچەمز. اونڭ اجراآتنی تقیید ایدەمز. بتون كائناتی بردن تصرّف ایدوب چویرەبیلیر. اگر كائنات یوزندەكی كورونن تصرّفات و افعال كائناتە حوالە ایدیلسە، او قدر مشكلات و قاریشیقلغە سببیت ویرركە، هیچ بر انتظام قالمدیغی كبی، هیچ بر شی دخی وجوددە قالماز. بلكە وجودە كلەمز.

مثلا، ناصلكە كمرلی قبّەلردەكی اوستەلق صنعتی، او قبّەدەكی طاشلرە حوالە ایدیلسە.. و بر طابورڭ ضابطە عائد ادارەسی، نفراتە بیراقیلسە، یا هیچ وجودە كلمز ویاخود چوق مشكلات و قاریشیقلق ایچندە، انتظامسز بر وضعیت آلاجق. حالبوكە او قبّەلردەكی طاشلرە وضعیت ویرمك ایچون، طاش نوعندن اولمایان بر اوستەیە ویریلسە.. و طابوردەكی نفراتڭ ادارەسی، مرتبە اعتباریلە ضابطلك ماهیّتنی حائز اولان بر ضابطە حوالە ایدیلسە، هم صنعت قولای اولور، هم تدبیر و ادارەسی سهولتلی اولور. چونكە طاشلر و نفرلر بربرینە مانع اولورلر. اوستە و ضابط ایسە، مانعسز هر نقطەیە باقار، ادارە ایدر.

ایشتە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی واجب الوجودڭ ماهیت قدسیەسی، ماهیات ممكنات جنسندن دگلدر. بلكە بتون حقائق كائنات، او ماهیّتڭ اسمای حسناسندن اولان حق اسمنڭ شعاعلریدر. مادام ماهیّت مقدّسەسی هم واجب الوجوددر، هم مادّەدن مجرّددر، هم بتون ماهیاتە مخالفدر.

38

مثلی، مثالی، مثیلی یوقدر. البتە او ذات ذوالجلالڭ او قدرت ازلیەسنە نسبتًا بتون كائناتڭ ادارەسی و تربیەسی بر بهار، بلكە بر آغاچ قدر قولایدر. حشر اعظمڭ و دار آخرتڭ، جنّت و جهنّمڭ ایجادلری، بر كوز موسمندە ئولمش آغاچلرڭ بر بهاردە یڭیدن احیالری قدر قولایدر.

[اوچنجی سرّ] عدم تحیّز و عدم تجزّینڭ نهایت درجەدە اولان قولایلغە سببیت ویرمەلرینڭ سرّی ایسە شودركە: مادام صانع قدیر مكاندن منزّهدر، البتە قدرتیلە هر مكاندە حاضر صاییلیر. و مادام تجزّی و انقسام یوقدر، البتە هر شیئە قارشو، بتون اسماسیلە متوجّه اولابیلیر. و مادام هر یردە حاضر و هر شیئە متوجّه اولور، اویلە ایسە موجودات و وسائط و اجرام، اونڭ افعالنە ممانعت ایتمز. تعویق ایتمز. بلكە (هیچ لزوم یوق.) فرضا لزوم اولسە، الكتریك تللری كبی و آغاجڭ داللری كبی و انسانڭ طمارلری كبی، اشیا، وسیلۀ تسهیلات و واسطۀ وصول حیات و سبب سرعت افعال حكمنە كچر. تعویق، تقیید، منع و مداخلە شویلە طورسون، بلكە تسهیل و تسریع و ایصالە وسیلە حكمنە كچر. دیمك قدیر ذوالجلالڭ تصرّفات قدرتنە قارشو اطاعت و انقیاد جهتندە هیچ بر شیئە احتیاج یوقدر. اگر احتیاج اولسە، هر شی قولایلغە وسیلە اولور.

[الحاصل] صانع قدیر كلفتسز، معالجەسز، سرعتلە، سهولتلە هر شیئی، او شیئە لایق بر صورتدە خلق ایدر. كلّیاتی، جزئیات قدر قولای ایجاد ایدر. جزئیّاتی، كلّیات قدر صنعتلی خلق ایدر.

اوت، كلّیاتی و سماوات و ارضی خلق ایدن كیم ایسە، سماوات و ارضدە اولان جزئیّاتی و افراد ذی حیاتیەیی خلق ایدن، البتە یینە اودر. و اوندن باشقە اولاماز. چونكە او كوچك جزئیات، او كلّیاتڭ میوەلری، چكردكلری، مثال مصغّرلریدر.

هم او جزئیّاتی ایجاد ایدن كیم ایسە، جزئیّاتی احاطە ایدن عنصرلری و سماوات و ارضی دخی او خلق ایتمشدر. چونكە كورییورزكە، جزئیات كلّیاتە نسبتًا برر چكردك، برر كوچك نسخە حكمندەدر. اویلە ایسە او جزؤیلری خلق ایدن ذاتڭ ألندە، عناصر كلّیە و سماوات و ارض بولونملیدر. تاكە حكمتنڭ دستورلریلە و علمنڭ میزانلریلە او كلّی و محیط موجوداتڭ خلاصەلرینی، معنالرینی، نمونەلرینی، او كوچوجك مثال مصغّرلر حكمندە اولان جزئیّاتە درج ایدەبیلسین.

اوت، عجائب صنعت و غرائب خلقت نقطەسندە جزئیات كلّیاتدن كری دگلدر..

39

چیچكلر ییلدیزلردن آشاغی دگلدر.. چكردكلر آغاچلرڭ مادونندە دگلدرلر. بلكە چكردكدەكی نقش قدر اولان معنوی آغاچ، باغدەكی نسج قدرت اولان مجسّم آغاچدن داها عجیبدر. و خلقت انسانیە، خلقت عالمدن داها اعجبدر. ناصلكە بر جوهر فرد اوستندە اثیر ذرّاتیلە بر قرآن حكمت یازیلسە، سماوات یوزندە ییلدیزلرلە یازیلان بر قرآن عظمتدن قیمتجە داها عظمتلی اولابیلیر. اویلە دە چوق كوچك جزؤیاتلر وار، معجزات صنعتجە كلّیاتدن اوستوندر.

[بشنجیسی] سابق بیاناتمزدە، ایجاد مخلوقاتدە كورونن حدسز قولایلق، غایت درجەدە چابوقلق، نهایتسز سرعت افعال، نهایتسز سهولتلە ایجاد اشیانڭ سرلرینی، حكمتلرینی بر درجە كوستردك. ایشتە شو نهایتسز سرعت و حدسز سهولتلە وجود اشیا، اهل هدایتە شویلە قطعی بر قناعت ویرركە،

مخلوقاتی ایجاد ایدن ذاتڭ قدرتنە نسبتًا جنّتلر، بهارلر قدر.. بهارلر، باغچەلر قدر.. باغچەلر، چیچكلر قدر قولای كلیر. 〚 مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ سرّیلە، نوع بشرڭ حشر و نشری، بر تك نفسڭ اماتە و احیاسی كبی سهولتلیدر. 〚 اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَیْحَةً وَاحِدَةً فَاِذَاهُمْ جَمٖیعٌ لَدَیْنَا مُحْضَرُونَ تصریحیلە، بتون انسانلری حشردە احیا ایتمك، استراحت ایچون طاغیلان بر اوردویی بر بورو سسیلە طوپلامق قدر قولایدر.

ایشتە شو حدسز سرعت و نهایتسز سهولت، بالبداهە قدرت صانعڭ كمالنە و هر شی اوڭا نسبتًا قولای اولدیغنە دلیل قطعی و برهان یقینی اولدیغی حالدە، اهل ضلالتڭ نظرندە صانعڭ قدرتیلە اشیانڭ تشكیلی و ایجادیكە، وجوب درجەسندە سهولتلیدر، بیڭ درجە محال اولان، كندی كندینە تشكّل ایلە التباسە سبب اولمشدر. یعنی بعض عادی شیلرڭ وجودە كلمەلرینی چوق قولای كوردكلری ایچون، اونلرڭ تشكیلنی، تشكّل توهّم ایدییورلر. یعنی ایجاد ایدیلمییورلر، بلكە كندی كندینە وجود بولویور، دییورلر.

ایشتە كل، احمقلغڭ نهایتسز درجاتنە باقكە، نهایتسز بر قدرتڭ دلیلنی، اونڭ عدمنە دلیل یاپار. نهایتسز محالات قاپوسنی آچار. چونكە او حالدە صانع عالمە خاص اولان نهایتسز قدرت و محیط علم كبی اوصاف كمال، هر مخلوقڭ هر ذرّەسنە ویرمك لازم كلیر. تا كندی كندینە تشكّل ایدەبیلسین.

40

[اون برنجی كلمە]

وَاِلَیْهِ الْمَصٖیرُ یعنی دار فانیدن دار باقی یە دونولەجك. و قدیم باقینڭ مقّر سلطنت أبدیەسنە كیدیلەجك. و كثرت اسبابدن واحد ذوالجلالڭ دائرۀ قدرتنە كیدیلەجك. دنیادن آخرتە كچیلەجك. مرجعڭز اونڭ درگاهیدر. ملجأڭز اونڭ رحمتیدر و هكذا.

شو كلمەنڭ بونلر كبی افادە ایتدیگی پك چوق حقیقتلر وار. شو حقیقتلرڭ ایچندە سعادت ابدیە ایلە جنّتە دونەجگڭزی افادە ایدن حقیقت ایسە، اوننجی سوزڭ اون ایكی برهان قطعِیِّ یقینیلە و یگرمی طقوزنجی سوزڭ پك چوق دلائل قاطعەیی تضمّن ایدن آلتی اساسیلە او درجە قطعی اثبات ایدیلمشدركە، باشقە بیانە حاجت بیراقمییور. غروب ایدن كونشڭ ایرتەسی صباح یڭیدن طلوع ایدەجگی قطعیتندە او ایكی سوز اثبات ایتمشلركە: شو دنیانڭ معنوی كونشی اولان حیات دخی، خراب دنیا ایلە غروب ایتدكدن صوڭرە، حشرڭ صباحندە باقی بر صورتدە طلوع ایدەجكدر. و جن و انسڭ بر قسمی سعادت ابدیەیە و بر قسمی دە شقاوت ابدیەیە مظهر اولاجقدر.

مادام اوننجی و یگرمی طوقوزنجی سوزلر بو حقیقتی كمالیلە اثبات ایتمشلر، سوزی اونلرە حوالە ایدوب، یالڭز دیرزكە:

سابق بیاناتدە قطعی اثبات ایدیلدیگی اوزرە، نهایتسز بر علم محیط و حدسز بر ارادۀ كلّیە و نهایتسز بر قدرت مطلقە صاحبی اولان شو كائناتڭ صانع حكیمی و شو انسانلرڭ خالق رحیمی، بتون سماوی كتابلری و فرمانلریلە جنّتی و سعادت ابدیەیی نوع بشرڭ اهل ایماننە وعد ایتمشدر. مادام وعد ایتمشدر، البتە یاپاجقدر.

چونكە وعدندە خلف ایتمك، اوڭا محالدر. چونكە وعدینی ایفا ایتمەمك، غایت چركین بر نقصاندر. كامل مطلق، نقصاندن منزّه و مقدّسدر. وعد ایتدیگنی یاپمامق، یا جهلندندر ویا عجزندندر. حالبوكە او قدیر مطلق و علیم كلّ شی حقّندە جهل و عجز محال اولدیغندن، خلف وعد دخی محالدر.

هم باشدە فخر عالم علیە الصّلاة والسّلام اولارق بتون انبیا و اولیا و اصفیا و اهل ایمان، متمادیًا او رحیم و كریمدن، وعد ایتدیگی سعادت ابدیەیی رجا ایدوب یالوارییورلر و نیاز ایدوب ایستەیورلر.

هم بتون اسمای حسنا ایلە برابر ایستەیورلر.

41

چونكە باشدە شفقتی و رحمتی، عدالتی و حكمتی و رحمان و رحیم، عادل و حكیم اسملری و ربوبیّتی و سلطنتی و رب و اللّٰه اسملری كبی اكثر اسمای حسناسی، دائرۀ آخرتی و سعادت ابدیەیی اقتضا و استلزام ایدرلر. و تحقّقنە شهادت و دلالت ایدییورلر. بلكە اوننجی سوزدە اثبات ایدیلدیگی كبی، بتون موجودات، بتون حقائقیلە دار آخرتە اشارت ایدییورلر.

هم فرمان اعظم اولان قرآن حكیم، بیڭلر آیات و بیّناتیلە و براهین صادقۀ قطعیەسیلە او حقیقتی كوسترییور و تعلیم ایدییور. و نوع بشرڭ مابِهِ الافتخاری اولان حبیب اللّٰه علیە الصّلاة والسّلام بیڭلر معجزات باهرەیە استناد ایدرك، بتون حیاتندە، بتون قوّتیلە او حقیقتی درس ویرمش، اثبات ایتمش، اعلان ایتمش، كورمش و كوسترمش.

(اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَیْهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ بِعَدَدِ اَنْفَاسِ اَهْلِ الْجَنَّةِ فِی الْجَنَّةِ وَاحْشُرْنَا وَوَالِدَیْنَا وَاِخْوَانَنَا وَاَخَوَاتِنَا تَحْتَ لِوَٓائِهٖ وَارْزُقْنَا شَفَاعَتَهُ وَاَدْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ اٰلِهٖ وَاَصْحَابِهٖ٭ بِرَحْمَتِكَ یَٓا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖینَ اٰمٖینَ)

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖینَٓا اَوْ اَخْطَأْنَا٭ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَیْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ٭ رَبِّ اشْرَحْ لٖی صَدْرٖی ٭ وَیَسِّرْلٖٓی اَمْرٖی ٭ وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانٖی٭ یَفْقَهُوا قَوْلٖی٭ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّٓا اِنَّكَ اَنْتَ السَّمٖیعُ الْعَلٖیمُ ٭ وَتُبْ عَلَیْنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحٖیمُ

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

[یگرمنجی مكتوبڭ اوننجی كلمەسنە ذیلدر]

(بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ)

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلَا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ〛〚 ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً رَجُلاً فٖیهِ شُرَكَٓاءُ مُتَشَاكِسُونَ

[سؤٓال] سن چوق یرلردە دیمشسڭكە: وحدتدە نهایت درجەدە قولایلق وار. كثرتدە و شركدە نهایت درجەدە بر مشكلات اولویور. وحدتدە وجوب درجەسندە بر سهولت وار. شركدە امتناع درجەسندە بر صعوبت وار، دییورسڭ. حالبوكە كوستردیگڭ مشكلات و محالات، وحدت طرفندە دە جریان ایدر. مثلا دییورسڭ:

42

اگر ذرّەلر مأمور اولمازلرسە، هر بر ذرّەدە، یا بر علم محیط ویا بر قدرت مطلقە بولوناجق. ویا حدسز معنوی ماكینەلر، مطبعەلر بولونمق لازم كلیر. بو ایسە، یوز بیڭ درجە محالدر. حالبوكە او ذرّەلر مأمور الٰهی دە اولسەلر، یینە اویلە بر مظهریت لازم كلیر. تا حدسز منتظم وظیفەلرینی یاپابیلسینلر. بونڭ حلّنی ایسترم.

[الجواب] چوق سوزلردە ایضاح و اثبات ایتمشزكە: بتون موجودات بر تك صانعە ویریلسە، بر تك موجود كبی قولای و سهولتلی اولور. اگر متعدّد اسبابە و طبیعتە اسناد ایدیلسە، بر تك سینك سماوات قدر.. بر چیچك بر بهار قدر.. بر میوە بر باغچە قدر مشكلاتلی و صعوبتلی اولور. مادام شو مسئلە باشقە سوزلردە ایضاح و اثبات ایدیلمش. اونلرە حوالە ایدوب شورادە یالڭز اوچ اشارت ایلە او حقیقتە قارشو نفسڭ اطمئناننی تأمین ایدەجك (اوچ تمثیل) بیان ایدەجگز.

[برنجی تمثیل] مثلا شفّاف، پارلاق بر ذرّەجك، بالذّات كندی باشیلە قالسە، بر كبریت باشی قدر بر نور ایچندە یرلشمز. و اوڭا مصدر اولاماز. كندی جِرمی قدر و ماهیّتی مقدارنجە بالاصالە، جزئی، ذرّە كبی بر نوری اولابیلیر. فقط او ذرّەجك كونشە انتساب ایدوب، اوڭا قارشو كوزینی آچوب باقسە، او وقت او قوجە كونشی ضیاسیلە، الوان سبعەسیلە، حرارتیلە، حتّی مسافەسیلە ایچنە آلابیلیر. و بر نوع تجلّئ اعظمنە مظهر اولور. دیمك او ذرّە كندی كندینە قالسە، بر ذرّە قدر آنجق ایش كورەبیلیر. اگر كونشە مأمور و منسوب و مرآت صاییلسە، كونش كبی كونشڭ اجراآتندەكی بر قسم جزئی نمونەلرینی كوسترەبیلیر.

ایشتە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی هر بر موجود، حتّی هر بر ذرّە، اگر كثرتە و شركە و اسبابە و طبیعتە و كندی كندینە اسناد ایدیلسە، او وقت هر بر ذرّە، هر بر موجود، یا بر علم محیط و قدرت مطلقە صاحبی اولملی ویاخود حدسز معنوی ماكینە و مطبعەلر ایچندە تشكّل ایتملی. تا اوڭا تودیع ایدیلن عجیب وظیفەلری یاپابیلسین. اگر او ذرّەلر واحد احدە اسناد ایدیلسە، او وقت هر بر مصنوع و هر بر ذرّە اوڭا منسوب اولور. اونڭ مأموری حكمنە كچر. شو انتساب، اونی تجلّی یە مظهر ایدر. بو مظهریت و انتسابلە نهایتسز بر علم و قدرتە استناد ایدر. خالقنڭ قوّتیلە، میلیونلر دفعە قوت ذاتیّەسندن فضلە ایشلری و وظیفەلری او انتساب و استناد سرّیلە یاپار.

43

[ایكنجی تمثیل] مثلا ایكی قرداش وار. بریسی جسور، كندینە كوونیر. دیگری حمیّتلی، ملّیتپروردر. بر محاربە زمانندە كندینە كوونن آدم دولتە انتساب ایتمز. كندی باشیلە ایش كورمك ایستر. و كندی قوّتنڭ منبعلرینی بلندە طاشیمغە مجبور اولور. تجهیزاتنی و جبخانەلرینی كندی قوّتنە كورە چكمگە مضطردر. او شخصی و كوچك قوّت مقدارنجە، دوشمان اوردوسنڭ بر اونباشیسیلە آنجق مجادلە ایدر. فضلە بر شی ألندن كلمز.

اوتەكی قرداش ایسە، كندینە كوونمییور. و كندیسنی عاجز و قوّتسز بیلییور. پادشاهە انتساب ایتدی. عسكرە قید ایدیلدی. او انتساب ایلە، قوجە بر اوردو اوڭا نقطۀ استناد اولدی. و او استناد ایلە، آرقەسندە پادشاهنڭ همّتیلە بر اوردونڭ معنوی قوّتی تحشید ایدیلەبیلیر بر قوّۀ معنویە ایلە حربە آتیلدی. تا دوشمانڭ مغلوب اوردوسی ایچندەكی شاهڭ بیوك بر مشیرینە راست كلدی. كندی پادشاهی نامنە، سنی اسیر ایدییورم، كل، دیر. اسیر ایدر، كتیریر.

شو حالڭ سرّی و حكمتی شودركە: اوّلكی باشی بوزوق، كندی منبع قوّتنی و تجهیزاتنی كندیسی طاشیمغە مجبور اولدیغی ایچون، غایت جزئی بر ایش كورەبیلدی. شو مأمور ایسە، كندی قوّتنڭ منبعنی طاشیمغە مجبور دگل، بلكە اونی اوردو و پادشاه طاشییور. موجود تلغراف و تلەفون تلنە ماكینەسنی كوچك بر تل ایلە ربط ایتمك كبی، شو آدم بو انتساب ایلە كندینی او حدسز قوّتە ربط ایدر.

ایشتە وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی اگر هر مخلوق، هر ذرّە طوغریدن طوغری یە واحد احدە اسناد ایدیلسە و اونلر اوڭا انتساب ایتسەلر، او وقت او انتساب قوّتیلە و سیّدینڭ حولیلە، امریلە قارینجە فرعونڭ سراینی باشنە ییقار، باش آشاغی آتار. سینك، نمرودی كبرتوب جهنّمە آتار. بر میكروپ، اڭ جبّار بر ظالمی قبرە صوقار. بوغدای دانەسی قدر چام چكردگی، بر طاغ كبی بر چام آغاجنڭ دستكاهی و ماكینەسی حكمنە كچر. هوانڭ ذرّەسی، بتون چیچكلرڭ و میوەلرڭ آیری آیری ایشلرندە و تشكّلاتلرندە منتظمًا كوزلجە چالیشابیلیر. ایشتە بتون بو قولایلق، بالبداهە مأموریت و انتسابدن ایلری كلییور. اگر ایش باشی بوزوقلغە دونسە و اسبابە و كثرتە و كندی كندیلرینە بیراقیلوب شرك یولندە كیدیلسە، او وقت هر شی، جِرمی قدر و شعوری مقدارنجە ایش كورەبیلیر.

[اوچنجی تمثیل] مثلا ایكی آرقداش وار. هیچ كورمدكلری بر مملكتڭ احوالنە دائر ایستاتیستیكلی بر نوع جغرافیە یازمق ایستەیورلر. بریسی، او مملكتڭ پادشاهنە انتساب ایدوب تلغراف و تلەفون

44

دائرەسنە كیرر. اون پارەلق بر تل ایلە كندی تلەفون ماكینەسنی دولتڭ تلنە ربط ایدر. هر یر ایلە كوروشور، مخابرە ایدر، معلومات آلیر. غایت منتظم و مكمّل بر جغرافیە ایستاتیستیگنە عائد صنعتكارانە بر اثر یاپار.

اوتەكی آرقداش ایسە، یا اللی سنە متمادیًا كزەجك و مشكلاتلە هر یری كوروب هر حادثەیی ایشیتەجك.. ویاخود میلیونلرلە لیرەیی صرف ایدوب دولتڭ تلغراف و تلەفون تمدیداتی قدر و پادشاه كبی تلغراف و تلەفونلرە صاحب اولاجق. تا اوّلكی آرقداشی كبی او مكمّل اثری یاپسین.

اویلە دە، 〚 وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی اگر حدسز اشیا و مخلوقات واحد احدە ویریلسە، او وقت، او ارتباط ایلە هر شی برر مظهر اولور. او شمس ازلینڭ تجلّیسنە مظهریتلە، قوانین حكمتنە و دساتیر علمیەسنە و نوامیس قدرتنە ارتباط پیدا ایدر. او وقت، حول و قوّت الٰهیە ایلە هر شیئی كورور بر كوزی هر یرە باقار بر یوزی هر ایشە كچر بر سوزی حكمندە بر جلوۀ ربّانیەیە مظهر اولور. اگر او انتساب كسیلسە، او شی بتون اشیادن دخی انقطاع ایدر. جِرمی قدر بر كوچكلگە صیغیشیر. او حالدە بر الوهیّت مطلقە صاحبی اولملیكە، اوّلكی وضعیتدە كوردیگی ایشلری كورەبیلسین.

[الحاصل] وحدت و ایمان یولندە، وجوب درجەسندە بر سهولت و قولایلق وار. شرك و اسباب یولندە، امتناع درجەسندە مشكلات و صعوبت وار. چونكە بر واحد، كلفتسز اولارق كثیر اشیایە بر وضعیت ویرر. و بر نتیجەیی استحصال ایدر. اگر او وضعیتی آلمەیی و او نتیجەیی استحصال ایتمەیی، او اشیای كثیرەیە حوالە ایدیلسە.. او وقت پك چوق كلفتلە و پك چوق حركتلرلە آنجق او وضعیت آلینیر و او نتیجە استحصال ایدیلیر.

مثلا، اوچنجی مكتوبدە دینیلدیگی كبی، سماوات میدانندە، شمس و قمر قوماندەسی آلتندە ییلدیزلر اوردوسنی حركتە كتیرمكلە، هر كیجە و هر سنە، شعشعەلی تسبیحكارانە بر سیران و جریان ویرمك دیمك اولان جاذبەدار، سویملی وضعیت سماویە و موسملرڭ دگیشمەسی كبی بیوك مصلحتلرڭ وجود بولمسی دیمك اولان او علوی و حكمتلی نتیجۀ ارضیە، اگر وحدتە ویریلسە، او سلطان ازل قولایجە كرۀ ارض كبی بر نفری، او وضعیت و او نتیجە ایچون اجرام علویەیە قوماندان تعیین ایدر. او وقت،

45

ارض، امری آلدقدن صوڭرە، مأموریت نشئەسندن مولوی كبی ذكر و سماعە قالقار. آز بر مصرفلە او كوزل وضعیت حاصل اولور. او مهم نتیجە وجود بولور.

اگر ارضە، سن طور، قاریشما! دینیلسە، او نتیجە و او وضعیتڭ استحصالی دە سماواتە حوالە ایدیلسە.. و وحدتدن كثرتە و شركە كیدیلسە، هر كون و هر سنە بیڭلر درجە كرۀ ارضدن بیوك اولان میلیونلر عددنجە ییلدیزلر حركت ایتمك و میلیارلر سنە مسافەیی یگرمی درت ساعتدە و بر سنەدە كسدیرمك لازمدر.

[نتیجۀ مرام] قرآن و اهل ایمان، حدسز مصنوعاتی بر صانع واحدە ویرر. طوغریدن طوغری یە هر ایشی اوڭا اسناد ایدر. وجوب درجەسندە سهولتلی بر یولدە كیدر، سوق ایدر. و اهل شرك و طغیان، بر مصنوع واحدی حدسز اسبابە اسناد ایدرك امتناع درجەسندە صعوبتلی بر یولدە كیدر.

شو حالدە، قرآن یولندە، بتون مصنوعاتلە، ضلالت یولندە، بر مصنوع واحد برابردرلر. حتّی بلكە بتون اشیانڭ بر واحددن صدوری، بر واحدڭ حدسز اشیادن صدورندن چوق درجە اسهل و قولایدر. ناصلكە بر ضابط، بیڭ نفرڭ تدبیرینی بر نفر كبی قولای یاپار. و بر نفرڭ تدبیری بیڭ ضابطە حوالە ایدیلسە، بیڭ نفر قدر مشكلاتلی اولور، كشماكشە سببیت ویرر.

ایشتە شو حقیقتی، شو آیت عظیمە، اهل شركڭ باشنە اورویور، طاغیتییور.

ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً رَجُلاً فٖیهِ شُرَكَٓاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ یَسْتَوِیَانِ مَثَلاً اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ بَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا یَعْلَمُونَ

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

(اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ بِعَدَدِ ذَرَّاتِ الْكَٓائِنَاتِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ اٰمٖینَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ)

(اَللّٰهُمَّ یَٓا اَحَدُ یَا وَاحِدُ یَا صَمَدُ یَا مَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَحْدَهُ لَا شَرٖیكَ لَهُ یَا مَنْ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَیَا مَنْ هُوَ یُحْیٖی وَیُمٖیتُ یَا مَنْ بِیَدِهِ الْخَیْرُ یَا مَنْ هُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ یَا مَنْ هُوَ اِلَیْهِ الْمَصٖیرُ)

(بِحَقِّ اَسْرَارِ هٰذِهِ الْكَلِمَاتِ اجْعَلْ مُسْتَنْسِخَ هٰذِهِ الرِّسَالَةِ وَاَمْثَالَهُ مِنَ الْمُوَحِّدٖینَ الْكَامِلٖینَ وَمِنَ الصِّدّٖیقٖینَ الْمُحَقِّقٖینَ وَمِنَ الْمُؤْمِنٖینَ الْمُتَّقٖینَ اٰمٖینَ)٭ (اَللّٰهُمَّ بِسِرِّ اَحَدِیَّتِكَ اجْعَلْ قَلَمَ كَاتِبِ هٰذَا الْكِتَابِ نَاشِرًا لِاَسْرَارِ التَّوْحٖیدِ وَقَلْبَهُ مَظْهَرًا لِاَنْوَارِ الْاٖیمَانِ وَلِسَانَهُ نَاطِقًا بِحَقَٓائِقِ الْقُرْاٰنِ اٰمٖینَ اٰمٖینَ اٰمٖینَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ)

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç