[یگرمی ایكنجی سوزڭ ایكنجی مقامی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ وَبِهٖ نَسْتَعٖینُ

〚 اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَیْءٍ وَهُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ وَكٖیلٌ ٭ لَهُ مَقَالٖیدُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ٭ فَسُبْحَانَ الَّذٖی بِیَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَیْءٍ وَاِلَیْهِ تُرْجَعُونَ٭ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ٭ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِیَتِها اِنَّ رَبّٖی عَلٰی صِرَاطٍ مُسْتَقٖیمٍ〛

[مقدَّمە] اركان ایمانیەنڭ قطب اعظمی اولان ایمان باللّٰهە دائر قطرە رسالەسندە، شو موجوداتڭ هر بریسی، اللی بش لسانلە جناب حقّڭ وجوب وجودینە و وحدانیتنە دلالت ایدوب شهادت ایتدكلرینی اجمالًا بیان ایتمشز. هم نقطە رسالەسندە، جناب حقّڭ دلائل وجوب و وحدانیتندن، هر بریسی بیڭ برهان قوّتندە درت برهان كلّی ذكر ایتمشز. هم اون ایكی قدر عربی رسالەلرمدە، جناب حقّڭ وجوب و وجودینی و وحدانیتنی كوسترن یوزلر قطعی برهانلری ذكر ایتدیگمزدن، شیمدی اونلرە اكتفاءً درین تدقیقاتە كیریشمەیەجگز. یالڭز شو یگرمی ایكنجی سوزدە رسالۀ نوردە اجمالًا یازدیغم (اون ایكی لمعەیی)ایمان باللّٰه كونشندن كوسترمگە چالیشاجغز.

[برنجی لمعە] توحید ایكی قسمدر. ناصلكە بر چارشویە و بر شهرە بیوك بر ذاتڭ متنوّع ماللری كلسە، ایكی چشیت ایلە او ذاتڭ مالی اولدیغی بیلینیر.

[بریسی] اجمالی عامیانەدركە، بو قدر عظیم مالە اوندن باشقە كیمسەنڭ حدّی دگلكە صاحب اولابیلسین. فقط بویلە آدمڭ نظارتندە چوق خیرسزلق اولابیلیر. پارچەلرینە چوق آدملر صاحب چیقابیلیر.

[ایكنجی چشیت] اودركە.. هر مالڭ اوستندەكی یازی یی اوقور، هر بر طوپ اوستندەكی طرّەیی طانیر، هر بر اعلان اوستندەكی مهرینی بیلیر، هر شی او ذاتڭدر دیر. ایشتە هر شی او ذاتی معنًا كوستردیگی كبی، عینًا اویلە دە:

توحید (ایكی چشیتدر.) [بری] توحید عامی و ظاهریدر. یعنی جناب حق بردر. شریكی و نظیری یوقدر. بو كائنات اونڭدر.

[ایكنجیسی] توحید حقیقیدركە، هر شی اوستندە سكّۀ قدرتی و خاتم ربوبیتی و نقش حكمتی كورمكلە، طوغریدن طوغری یە هر شیدن اونڭ نورینە قارشو بر پنجرە آچار. اونڭ برلگنە و هر شی اونڭ دست قدرتندن

چیقدیغنە و الوهیتندە و ربوبیّتندە و ملكندە هیچ بر وجهلە هیچ بر شریكی و معینی اولمادیغنە، شهودە یاقین بر یقین ایلە تصدیق ایدوب ایمان كتیرمكدر. و بر نوع حضور دائمی الدە ایتمكدر. بز دخی شو سوزدە، او خالص و عالی توحید حقیقی یی كوسترەجك شعاعلری كوسترەجگز.

[بر نكتە ایچندە بر اخطار] ای غافل اسباب پرست! اسباب، بر پردەدر. چونكە عزّت و عظمت اویلە ایستر. فقط ایش كورن، قدرت صمدانیەدر. چونكە توحید و جلال اویلە ایستر.. و استقلالی اقتضا ایدرلر. سببلر، سلطان ازلینڭ مأمورلریدر. سلطنت ربوبیتڭ اجراآتجیلری دگللردر. بلكە او سببلر، او سلطنتڭ دلّاللریدرلر. و او ربوبیتڭ تماشاكر ناظرلریدرلر. او مأمورلر و او واسطەلر، قدرتڭ عزّتنی و ربوبیتڭ حشمتنی اظهار ایچوندرلر. تا امور خسیسە ایلە قدرتڭ مباشرتی كورونمەسین. عجز آلود، فقر پیشە انسانی بر سلطان كبی، عجز و احتیاج ایچون مأمورلری شریك سلطنت ایتمش دگلدر.

دیمك اسباب وضع ایدیلمشكە، عقلڭ نظر ظاهریسنە قارشو قدرتڭ عزّتی محافظە ایدیلسین. زیرا آیینەنڭ ایكی وجهی كبی، هر شیئڭ بر ملك جهتی واركە، آیینەنڭ ملوّن یوزینە بڭزر. مختلف رنكلرە و حالاتە مدار اولابیلیر. بری ملكوتدركە، آیینەنڭ پارلاق یوزینە بڭزر. ملك و ظاهر وجهندە، قدرت صمدانیەنڭ عزّتنە و كمالنە منافی حالات واردر. اسباب، او حالاتە هم مرجع، هم مدار اولمق ایچون وضع ایدیلمشدر. فقط ملكوتیت و حقیقت جانبندە، هر شی شفّافدر، كوزلدر. قدرتڭ بالذّات مباشرتنە مناسبدر. عزّتنە منافی دگلدر. اونڭ ایچون اسباب صرف ظاهریدر. ملكوتیتدە و حقیقتدە تأثیر حقیقیلری یوقدر.

هم اسباب ظاهریەنڭ دیگر بر حكمتی شودركە: حقسز شكوالرڭ، باطل اعتراضلرڭ عادل مطلقە توجیه ایدیلمەمسی ایچون، او شكوالرە، او اعتراضلرە هدف اولاجق اسباب وضع ایدیلمشدر. چونكە قصور اونلردن چیقییور. اونلرڭ قابلیتسزلگندن ایلری كلییور.

بو سرّە بر مثال لطیف صورتندە بر تمثیل معنوی روایت ایدیلییوركە: حضرت عزرائیل علیە السّلام، جناب حقّە دیمشكە: قبض ارواح وظیفەسندە عبادڭ، یعنی قوللرڭ بندن شكوا ایدەجكلر و بڭا كوسەجكلر. جناب حق لسان حكمتلە اوڭا دیمشكە: سنڭلە قوللریمڭ اورتەسندە، مصیبتلر و خستەلقلر پردەسنی بیراقاجغم. تا شكوالری اونلرە كیتسین، سڭا كوسمەسینلر.

اوت، ناصلكە خستەلقلر پردەدر، اجل دخی توهّم اولونان فنالقلرە مرجعدر. و قبض ارواحدە حقیقی اولارق حكمت و كوزللك، حضرت عزرائیل علیە السّلامڭ وظیفەسنە متعلّقدر. اویلە دە، حضرت عزرائیل علیە السّلام دە بر پردەدر. قبض ارواحدە ظاهرًا مرحمتسز كورونن و رحمتڭ كمالنە مناسب دوشمەین بعض حالاتە مرجع اولمق ایچون، او مأموریتە بر ناظر و قدرت الٰهیەیە بر پردەدر.

[اوت، عزّت و عظمت ایستركە،

اسباب، پردەدار دست قدرت اولا عقلڭ نظرندە.. توحید و جلال ایستركە،

اسباب، اللرینی چكسینلر تأثیر حقیقیدن. ]

[ایكنجی لمعە] باق شو كائنات بوستاننە، شو زمینڭ باغنە، شو سمانڭ ییلدیزلرلە یالدیزلانمش كوزل یوزینە. كورەجكسڭكە، بر صانع ذوالجلالڭ، بر فاطر ذوالجمالڭ، او سریلمش و سرپیلمش مصنوعاتدە هر بر مصنوع اوستندە خالق كلّ شیئە مخصوص بر سكّەسی واردر. و هر بر مخلوقی اوستندە صانع كلّ شیئە خاص بر خاتمی واردر. و قلم قدرتڭ منشوری اولان صحائف لیل و نهار، یاز و بهاردە یازیلان طبقات موجودات اوستندە تقلید قبول ایتمز بر طرّۀ غرّاسی واردر.

شیمدی او سكّەلردن، او خاتملردن، او طرّەلردن نمونە اولارق برقاچنی ذكر ایدەجگز.

مثلا، حسابسز سكّەلرندن، حیات اوستندە قویدیغی چوق سكّەلرندن شو سكّەیە باقكە، بر شیدن هر شی یاپار، هم هر شیدن بر تك شی یاپار. چونكە نطفە صویندن و هم ایچیلن بر صودن، حسابسز اعضا و جهازات حیوانیەیی یاپار.

ایشتە بر شیئی هر شی یاپمق، البتە بر قدیر مطلقڭ ایشیدر. هم یینیلن حدسز طعاملردن، او طعام حیوانی اولسون، نباتی اولسون او متعدّد مادّەلری، خاص بر جسمە كمال انتظام ایلە چویرن و اوندن مخصوص بر جلد نسج ایدن و اوندن بسیط جهازلری یاپان، البتە بر قدیر كلّ شیء و علیم مطلقدر. اوت، خالق موت و حیات شو دستكاە دنیادە، حكمتیلە حیاتی اویلە بر قانون امرئ معجز نما ایلە ادارە ایدییوركە، او قانونی تطبیق و اجرا ایتمك، آنجق بتون كائناتی قبضۀ تصرّفندە طوتان بر ذاتە مخصوصدر.

ایشتە عقلڭ سونمەمش ایسە، قلبڭ كور اولمامشسە آڭلارسڭكە، بر شیئی كمال سهولت و انتظام ایلە هر شی یاپان و هر شیئی كمال میزان و نظام صنعتكارانە ایلە بر شی یاپان، هر شیئڭ خالقی و صانعیدر. و خالق كلّ شیئە مخصوص بر سكّەدر.

مثلا كورسەڭ، خارقەپیشە بر ذات، بر درهم پاموقدن یوز طوپ چوخە و ایپك و پاتیسقە كبی متنوّع سائر قماشلری، او تك درهم پاموقدن نسج ایتمكلە برابر.. حلوا، باقلاوە كبی چوق طعاملری دخی اوندن یاپییور. صوڭرە كورسەڭكە، او ذات، دمیری و طاشی، بالی و یاغی، صویی و طوپراغی آووجنە آلیر. بر كوزل آلتون یاپار. البتە قطعیًّا حكم ایدەجكسڭكە، او ذات، اویلە كندینە خاص بر صنعتە مالكدركە، بتون عناصر ارضیە اونڭ امرینە مسخّر و بتون موالد ترابیە اونڭ حكمنە باقار.

ایشتە حیاتدەكی تجلّئ قدرت و حكمت، بو مثالدن بیڭ درجە داها عجیبدر. ایشتە حیات اوستندەكی چوق سكّەلردن بر تك سكّە.

[اوچنجی لمعە] باق، شو كائنات سیّالەدە، شو موجودات سیّارەدە جولان ایدن ذی حیاتلرە! كورەجكسڭكە، بتون ذی حیاتلردن هر بر ذی حیات اوستندە حیّ قیّومڭ قویدیغی چوق خاتملری واردر. او خاتملردن بر خاتمی شودركە:

او ذی حیات، مثلا شو انسان، عادتا كائناتڭ بر مثال مصغّری و شجرۀ خلقتڭ بر ثمرەسی و شو عالمڭ بر چكردگی كبی، انواع عالمڭ اكثر نمونەلرینی جامعدر. كویا او ذی حیات، بتون كائناتدن غایت حسّاس میزانلرلە سوزولمش بر قطرەدر. دیمك شو ذی حیاتی خلق ایتمك و اوڭا رب اولمق، بتون كائناتی قبضۀ تصرّفندە طوتمقلە اولور.

ایشتە، اگر عقلڭ اوهامدە بوغولمامش ایسە، آڭلارسڭكە.. بر كلمۀ قدرتی اولان، مثلا بال آریسنی اكثر اشیایە بر نوع كوچك فهرست یاپمق.. و بر صحیفەدە، مثلا انساندە شو كتاب كائناتڭ اكثری مسئلەلرینی یازمق.. هم بر نقطەدە، مثلا كوچوجك اینجیر چكردگندە قوجە اینجیر آغاجنڭ پروغرامنی درج ایتمك.. و بر حرفدە، مثلا قلب بشردە شو عالم كبیرڭ صفحاتندە تجلّی و احاطە ایدن بتون اسمانڭ آثارینی كوسترمك.. و بر مرجمك دانەسی قدر موقع طوتان قوّۀ حافظۀ انسانیەدە بر كتبخانە قدر یازی یازدیرمق.. و بتون حادثات كونیەنڭ مفصّل فهرستنی او قوّەجكدە درج ایتمك، البتە و البتە خالق كلّ شیئە خاص و بو كائناتڭ ربّ ذوالجلالنە مخصوص بر خاتمدر.

ایشتە ذی حیات اوستندە اولان پك چوق خاتم ربّانیدن بر تك خاتم، بویلە نورینی كوسترسە و اونڭ آیاتنی شویلە اوقوتدیرسە، عجبا بردن بتون خاتملرە باقابیلسەڭ و كورەبیلسەڭ، (سُبْحَانَ مَنِ اخْتَفٰی بِشِدَّةِ ظُهُورِهٖ) دیمەیەجكمیسڭ؟

[دردنجی لمعە] باق، شو سماواتڭ دڭزندە یوزن و شو زمینڭ یوزندە سرپیلن رنگارنك موجوداتە و چشیت چشیت مصنوعاتە دقّت ایت! كورەجكسڭكە، هر برینڭ اوستندە شمس ازلینڭ تقلید قبول ایتمز طرّەلری واردر. ناصلكە حیاتدە سكّەلری، ذی حیاتدە خاتملری كورونویور. و بر ایكیسنی كوردك. اویلە دە، احیا اوستندە دخی اویلە طرّەلری واردر.

تمثیل، درین معنالری فهمە یاقینلاشدیردیغندن، بر تمثیل ایلە شو حقیقتی كوسترەجگز. مثلا كونش، سیّارەلردن طوت تا قطرەلرە قدر، تا جامڭ كوچك پارچەلرینە قدر و قارڭ پارلاق ذرّەجكلرینە قدر هر بر پارلاق شیدە، شو كونشڭ مثالیەسندن و انعكاسندن بر طرّەسی و كونشە مخصوص بر أثر نورانیسی كورونویور. شاید او حدسز شیلردە كورونن كونشجكلری، كونشڭ جلوۀ انعكاسی و تجلّئ عكسی اولدیغنی قبول ایتمزسەڭ، او وقت هر بر قطرەدە و ضیایە معروض هر بر جام پارچەسندە و ایشیغە مقابل هر بر شفّاف ذرّەجكدە، طبیعی و حقیقی بر كونشڭ وجودینی بالاصالە قبول ایتمك لازم كلیر. بو ایسە، غایت درجەدە بر دیوانەلگە و نهایت درجەدە بر بلاهتە دوشمكدر.

اویلە دە، شمس ازلینڭ تجلّیات نورانیەسندن احیا دخی، یعنی حیات ویرمك جهتندە دخی، هر بر ذی حیات اوستندە اویلە بر طرّەسی واردركە.. فرضا بتون اسباب طوپلانسەلر و برر فاعل مختار كسیلسەلر، یینە او طرّەیی تقلید ایدەمزلر. زیرا هر بری برر معجزۀ قدرت اولان ذی حیاتلرڭ، یینە هر بری او شمس ازلینڭ شعاعلری حكمندە اولان اسماسنڭ نقطۀ محراقیەسی صورتندەدر.

اگر ذی حیات اوستندە كورونن او نقش عجیب صنعت و او نظم غریب حكمت و او تجلّئ سرّ احدیت، ذات احد و صمدە ویریلمدیگی وقت، هر بر ذی حیاتڭ، حتّی بر سینگڭ و بر چیچگڭ ایچندە نهایتسز بر قدرت فاطرە صاقلاندیغنی و هر شیئی محیط بر علم بولوندیغنی و كائناتی ادارە ایدەجك بر ارادۀ مطلقە اوندە موجود اولدیغنی، بلكە واجب الوجودە مخصوص باقی صفتلرڭ دخی اونلرڭ ایچندە بولوندیغنی قبول ایتمك لازم كلیر. عادتا او چیچك و او سینگڭ هر بر ذرّەسنە بر الوهیّت ویرمك كبی ضلالتڭ اڭ ابلهجەسنە، خرافاتڭ اڭ احمقجەسنە بر دركەیە دوشمك ایجاب ایدر.

زیرا او شیئڭ ذرّەلرینە، خصوصًا تخوم اولسەلر، اویلە بر وضعیت ویریلمشكە.. او ذرّە، جزئی اولدیغی ذی حیاتە باقار.

اونڭ نظامنە كورە وضعیت آلیر. بلكە او ذی حیاتڭ بتون نوعنە باقار كبی، او نوعڭ دوامنە یارایاجق هر یردە زرع ایتمك و نوعنڭ بایراغنی دیكمك ایچون قناتجقلرلە قناتلانمق كبی بر كیفیت آلیر. بلكە او ذی حیات، علاقەدار و محتاج اولدیغی بتون موجوداتە قارشو معاملاتنی و مناسبات رزقیەسنی دوام ایتدیرەجك بر وضعیت طوتویور. ایشتە اگر او ذرّە، بر قدیر مطلقڭ مأموری اولمازسە و نسبتی او قدیر مطلقدن كسیلسە، او وقت او ذرّەیە، هر شیئی كورور بر كوز، هر شیئە محیط بر شعور ویرمك لازمدر.

[الحاصل] شو قطرەلردە و جامڭ ذرّەجكلرندە اولان كونشجكلر و چشیت چشیت رنكلر، كونشڭ جلوۀ عكسنە و انعكاسنڭ تجلّیسنە ویریلمزسە، بر تك كونشە مقابل نهایتسز كونشلری قبول ایتمك لازم كلیركە، محال اندر محال بر خرافەیی قبول ایتمك اقتضا ایدر. عینًا بونڭ كبی، هر شی قدیر مطلقە ویریلمزسە، بر تك اللّٰهە مقابل نهایتسز، بلكە كائناتڭ ذرّاتی عددنجە الٰهلری قبول ایتمك كبی، یوز درجە محال ایچندەكی بر محالی موجود قبول ایتمك كبی بر دیوانەلك هذیاننە دوشمك لازم كلیر.

[الحاصل] هر بر ذرّەدن (اوچ پنجرە) شمس ازلینڭ نور وحدانیتنە و وجوب وجودینە آچیلیر.

[برنجی پنجرە] هر بر ذرّەنڭ بر نفر كبی عسكری دائرەلرینڭ هر برندە، یعنی طاقیمندە، بولوگندە، طابورندە، آلایندە، فرقەسندە، اوردوسندە و بونلرڭ هر بریسندە بر نسبتی، او نسبتە كورە بر وظیفەسی و او وظیفەیە كورە نظامی دائرەسندە بر حركتی اولدیغی كبی.. هم مثلا، سنڭ كوز ببگڭدەكی او جامد ذرّەجك دخی، سنڭ كوزڭدە، باشڭدە، وجودڭدە و قوّۀ مولّدە، قوّۀ جاذبە، قوّۀ دافعە، قوّۀ مصوّرە كبی دَوَرَانِ دَمَە و حسّ و حركەیە خدمت ایدن اَوْرِدَە و شرایین و سائر اعصابلردە، هم سنڭ نوعڭدە الٰی آخرە، برر نسبتی، برر وظیفەسی بولوندیغنی.. و او ذرّەجگڭ بالبداهە بر قدیر ازلینڭ اثر صنعتی و مأمور موظّفی و تحت تدبیرندە اولدیغنی، كور اولمایان كوزلرە كوستریر.

[ایكنجی پنجرە] هوادەكی هر بر ذرّە هر بر چیچگی، هر بر میوەیی زیارت ایدەبیلیر. هم هر چیچگە، هر میوەیە كیروب ایشلەیەبیلیر. اگر هر شیئی كورن و بیلن بر قدیر مطلقڭ مأمور مسخّری اولمازسە، او سرسری ذرّەنڭ، بتون میوەلرڭ و چیچكلرڭ جهازاتنی و یاپیلمەسنی و آیری آیری صنعتلرینی و اونلرە كییدیریلن صورتلرڭ ترزیلگنی و خِیاطَۀ كاملۀ محیطە صنعتنی بیلمسی لازم كلیر.

ایشتە شو ذرّە، بر كونش كبی بر نور توحیدڭ شعاعنی

كوسترییور. ضیایی هوایە، مائی ترابە قیاس ایت. ذاتًا اشیانڭ اصل منشألری، شو درت مادّەدر: مولّد الماء مولّد الحموضە،، قاربون، آزوت عنصرلریدر. بو عناصر، اوّلكی عنصرلرڭ اجزالریدرلر.

[اوچنجی پنجرە] ذرّەلردن مركّب بر پارچە طوپراغی، هر بر چیچكلی و میوەلی نباتاتڭ نشو و نماسنە منشأ اولابیلیر بر كاسەیە طولدیرسەق، بتون دنیادەكی هر نوع چیچكلی و میوەلی نباتاتڭ تخومجقلرینیكە: او تخومجقلر حیواناتڭ نطفەلری كبی آیری شیلر دگلدر. نطفەلر بر صو اولدیغی كبی، او تخوملر دە قاربون، آزوت، مولّد الماء مولّد الحموضەدن، مركّب، ماهیتجە بربرینڭ مثلی، كیفیتجە بربرندن آیری، یالڭز قدر قلمیلە صرف معنوی اولارق اصلنڭ پروغراملری ایچلرینە تودیع ایدیلمشدر.

ایشتە او تخوملری نوبتلە او كاسەیە قویسەق، هر بریسنڭ خارقە جهازاتیلە اشكال و وضعیتیلە ظهور ایدەجگنە، وقوع بولمش كبی اینانیرسڭ.

اگر او ذرّەلر هر بر شیئڭ هر بر حالنی و وضعیتنی بیلن.. و هر شیئە اوڭا لایق وجودی و وجودڭ لوازماتنی ویرمگە قدیر اولان.. و قدرتنە نسبتًا هر شی كمال سهولتلە امرینە مسخّر اولان بر ذاتڭ مأموری و امربر بر وظیفەداری اولمازلرسە، او طوپراغڭ هر بر ذرّەسنڭ ایچندە، یا بتون چیچكلی و میوەلی نباتات و آغاچلرڭ عددنجە معنوی فابریقەلر و مطبعەلر بولونمسی لازم كلیركە، او جهازاتلری و اشكاللری بربرندن اوزاق و بربرندن آیری موجودات مختلفەیە منشأ اولابیلسین. ویا بتون او موجوداتە محیط بر علم و بتون اونلرڭ تشكیلاتنە مقتدر اولاجق بر قوّت، او طوپراغڭ هر بر ذرّەسنە ویرمك لازمدر. تا بتون اونلرڭ تشكیلاتنە مدار اولسون.

دیمك جناب حقدن نسبت كسیلسە، طوپراغڭ ذرّاتی عددنجە الٰهلر قبول ایدیلمسی لازم كلیر. بو ایسە بیڭ دفعە محال ایچندە محال بر خرافەدر.

فقط مأمور اولدقلری وقت چوق قولایدر.

ناصلكە بر سلطان عظیمڭ عادی بر نفری، او پادشاهڭ نامیلە و اونڭ قوّتیلە بر مملكتی هجرت ایتدیرەبیلیر، ایكی دڭزی برلشدیرەبیلیر، بر شاهی اسیر ایدەبیلیر. اویلە دە، ازل ابد سلطاننڭ امریلە، بر سینك بر نمرودی یرە سرر. بر قارینجە بر فرعونڭ سراینی خراب ایدر، یرە آتار. بر اینجیر چكردگی، بر اینجیر آغاجنی یوكلنیر.

هم هر بر ذرّەدە، وجوب و وحدت صانعە ایكی شاهد صادق واردر. بریسی، هر بر ذرّە، عجز مطلقیلە برابر پك بیوك و پك متنوّع وظیفەلری قالدیرییور.. دیگری، جمودیتیلە برابر بر شعور كلّی كوسترن

انتظامپرورانە نظام عمومی یە توفیق حركت ایدییور. دیمك هر بر ذرّە، لسان عجزیلە قدیر مطلقڭ وجوب وجودینە و نظام عالمی كوزتمسیلە وحدتنە شهادت ایدر. (كَمَٓا اَنَّ فٖی كُلِّ ذَرَّةٍ شَاهِدَیْنِ عَلٰٓی اَنَّهُ وَاجِبٌ وَاحِدٌ كَذٰلِكَ فٖی كُلِّ حَیٍّ لَهُٓ اٰیَتَانِ عَلٰٓی اَنَّهُٓ اَحَدٌ صَمَدٌ)

اوت، هر بر ذی حیاتدە، بری احدیت سكّەسی، دیگری صمدیّت طرّەسی بولونویور. زیرا بر ذی حیات اكثر كائناتدە جلوەلری كورونن اسمایی، بردن كندی آیینەسندە كوسترییور. عادتا بر نقطۀ محراقیە حكمندە، حیّ قیّومڭ تجلّئ اسم اعظمنی كوسترییور. ایشتە احدیّت ذاتیّەنڭ، محیی پردەسی آلتندە بر نوع كولكەسنی كوستردیگندن، بر سكّۀ احدیّتی طاشییور.

هم او ذی حیات، كائناتڭ بر مثال مصغّری و شجرۀ خلقتڭ بر میوەسی حكمندە اولدیغی ایچون، كائنات قدر احتیاجاتنی بردن قولایلقلە كوچوجك دائرۀ حیاتنە یتیشدیرمسی، صمدیّت طرّەسنی كوسترییور. یعنی او حال كوسترییوركە، اونڭ اویلە بر ربّی واركە، اوڭا، هر شیئە بدل بر توجّهی وار و بتون اشیانڭ یرینی طوتار بر نظری وار. بتون اشیا، اونڭ بر توجّهنڭ یرینی طوتاماز.

(نَعَمْ یَكْفٖی لِكُلِّ شَیْءٍ شَیْءٌ عَنْ كُلِّ شَیْءٍ وَلَا یَكْفٖی عَنْهُ كُلُّ شَیْءٍ وَلَوْ لِشَیْءٍ وَاحِدٍ)

هم او حال كوسترییوركە: اونڭ او ربّی، هیچ بر شیئە محتاج اولمدیغی كبی، خزینەسندن هیچ بر شی اكسیلمز. و قدرتنە دە هیچ بر شی آغیر كلمز. ایشتە صمدیّتڭ كولكەسنی كوسترن بر نوع طرّەسی.

دیمك هر بر ذی حیاتدە بر سكّۀ احدیّت، بر دە طرّۀ صمدیّت واردر. اوت، هر بر ذی حیات، حیات لسانیلە 〚 قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ٭ اَللّٰهُ الصَّمَدُ〛 اوقویور. بو ایكی سكّەدن باشقە، برقاچ پنجرۀ مهمّە داها وار. باشقە بر یردە تفصیل ایدیلدیگی ایچون بورادە اختصار ایدیلدی.

مادام شو كائناتڭ هر بر ذرّەسی بویلە اوچ پنجرەیی و ایكی دلیگی.. و حیات دخی ایكی قاپویی بردن واجب الوجودڭ وحدانیتنە آچییور. ذرّەدن تا شمسە قدر طبقات موجودات، ذات ذوالجلالڭ انوار معرفتنی نە صورتلە نشر ایتدیگنی قیاس ایدەبیلیرسڭ. ایشتە معرفت اللّٰهدە ترقّیات معنویەنڭ درجاتنی و حضورڭ مراتبنی آڭلا و قیاس ایت.

[بشنجی لمعە] ناصلكە بر كتاب، اگر یازمە و مكتوب اولسە، اونڭ یازمەسنە بر قلم كافیدر. اگر باصمە و مطبوع اولسە، او كتابڭ حروفاتی عددنجە قلملر، یعنی دمیر حرفلر لازمدر. تا او كتاب طبع ایدیلوب وجود بولسون. اگر او كتابڭ بعض حرفلرندە غایت اینجە بر خطّ ایلە او كتابڭ اكثریسی یازیلمش ایسە.. سورۀ یٰسٓ، لفظ یسٓ دە

یازیلدیغی كبی، او وقت او دمیر حرفلرڭ كوچوجكلری او تك حرفە لازمدر، تا طبع ایدیلسین.

عینًا اویلە دە:

شو كتاب كائناتی، قلم قدرت صمدانیەنڭ یازمسی و ذات احدیتڭ مكتوبی دیسەڭ، وجوب درجەسندە بر سهولت و لزوم درجەسندە بر معقولیت یولنە كیدرسڭ. اگر طبیعتە و اسبابە استناد ایتسەڭ، امتناع درجەسندە صعوبتلی و محال درجەسندە مشكلاتلی و هیچ بر وهمڭ قبول ایتمدیگی خرافاتلی شویلە بر یولە كیدرسڭكە.. طبیعت ایچون هر بر جزء طوپراقدە و هر بر قطرە صودە و هر بر پارچە هوادە، میلیارلرجە معدنی مطبعەلر و حدسز معنوی فابریقەلر بولونمسی لازم. تاكە، حسابسز چیچكلی و میوەلی مصنوعاتڭ تشكلاتنە مظهر اولابیلسین. یاخود هر شیئە محیط بر علم، هر شیئە مقتدر بر قوّت اونلردە اولدیغنی قبول ایتمك لازم كلیر. تا شو مصنوعاتە حقیقی مصدر اولابیلسین.

چونكە طوپراغڭ و صویڭ و هوانڭ هر بر جزئی، اكثر نباتاتە منشأ اولابیلیر. حالبوكە هر بر نباتڭ میوەلی اولسون، چیچكلی اولسون تشكّلاتی او قدر منتظمدر و او قدر موزوندر و او قدر بربرندن ممتازدر و او قدر كیفیتجە بربرندن آیریدركە.. هر بریسنە، یالڭز اوڭا مخصوص برر آیری معنوی فابریقە ویا آیری برر مطبعە لازمدر. دیمك طبیعت، مسطرلقدن مصدرلغە چیقسە، هر بر شیدە بتون شیلرڭ ماكینەلرینی بولوندیرمەیە مجبوردر.

ایشتە بو طبیعتپرستلك فكرینڭ اساسی اویلە بر خرافاتدركە، خرافەجیلر دخی اوندن اوتانییورلر. كندینی عاقل ظن ایدن اهل ضلالتڭ، ناصل نهایتسز هذیانلی بر عقلسزلق التزام ایتدكلرینی كور، عبرت آل!

[الحاصل] ناصل بر كتابڭ هر بر حرفی، كندی نفسنی بر حرف قدر كوسترییور. و كندی وجودینە تك بر صورتلە دلالت ایدییور. و كندی كاتبنی اون كلمە ایلە تعریف ایدر و چوق جهتلرلە كوستریر. مثلا، او حرف بنم كاتبمڭ حسن خطّی وار، قلمی قیرمیزیدر، شویلەدر بویلەدر دیر.

عینًا اویلە دە، شو كتاب كبیر عالمڭ هر بر حرفی، كندینە جِرمی قدر دلالت ایدر و كندینی كندی صورتی قدر كوستریر. فقط نقّاش ازلینڭ اسماسنی، بر قصیدە قدر تعریف ایدر و كیفیتلری عددنجە اشارت پارماقلریلە او اسمایی كوستریر و مسمّاسنە شهادت ایدر. دیمك هم كندینی، هم بتون كائناتی انكار ایدن سفسطەجی كبی بر احمق، یینە صانع ذوالجلالڭ انكارینە كیتمەملیدر.

[آلتنجی لمعە] خالق ذوالجلال، ناصلكە مخلوقاتنڭ هر بر فردینڭ باشندە و مصنوعاتنڭ هر بر جزئنڭ جبهەسندە، احدیّتنڭ سكّەسنی قویمشدر. ناصلكە كچمش لمعەلردە بر قسمنی كوردڭ. اویلە دە، هر بر نوعڭ اوستندە دخی چوق سكّۀ احدیّت، هر بر كلّ اوستندە متعدّد خاتم واحدیت، هم تا مجموع عالم اوستندە متنوّع طرّۀ وحدت، غایت پارلاق بر صورتدە قویمشدر. ایشتە پك چوق سكّەلردن و خاتملردن و طرّەلردن، سطح ارض صحیفەسندە، بهار موسمندە وضع ایدیلن بر سكّە، بر خاتمی كوسترەجگز.

شویلەكە:

نقّاش ازلی، زمینڭ یوزندە یاز و بهار زمانندە اڭ آز اوچ یوز بیڭ نباتات و حیواناتڭ انواعنی، نهایتسز اختلاط و قاریشیقلق ایچندە و نهایت درجەدە امتیاز و تشخیص ایلە و غایت درجەدە انتظام و تفریق ایلە حشر و نشر ایتمەسی، بهار كبی ظاهر و باهر و پارلاق بر سكّۀ توحیددر.

اوت، بهار موسمندە ئولمش ارضڭ احیاسی ایچندە، اوچ یوز بیڭ حشرڭ نمونەلرینی كمال انتظام ایلە ایجاد ایتمك و ارضڭ صحیفەسندە بربری ایچندە اوچ یوز بیڭ مختلف انواعڭ افرادینی خطاسز، سهوسز، غلطسز، نقصانسز، غایت موزون و منظوم و غایت منتظم و مكمّل بر صورتدە یازمق،

البتە نهایتسز بر قدرتە و محیط بر علمە و كائناتی ادارە ایدەجك بر ارادەیە مالك بر ذات ذوالجلالڭ، بر قدیر ذوالكمالڭ و بر حكیم ذوالجمالڭ سكّۀ مخصوصەسی اولدیغنی، ذرّە مقدار شعوری بولونانڭ درك ایتمسی لازم كلیر. قرآن حكیم فرمان ایدییوركە: 〚 فَانْظُرْ اِلٰٓی اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَیْفَ یُحْیِی الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَٓا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْیِی الْمَوْتٰی وَهُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ〛

اوت، زمینڭ دیریلتیلمەسندە، اوچ یوز بیڭ حشرڭ نمونەلرینی برقاچ كون ظرفندە یاپان و كوسترن قدرت فاطرەیە انسانڭ حشری، البتە اوڭا كورە قولای كلیر.

مثلا كلینجك طاغیلە سبحان طاغنی بر اشارتلە قالدیران بر ذات معجزنمایە: شو درەدن كیدن یولمزی قپایان شو قوجە طاشی قالدیرابیلیرمیسڭ؟ دینیلیرمی؟

اویلە دە، كوكلری، طاغلری و یری آلتی كوندە ایجاد ایدن و اونلری وقت بوقت طولدیروب بوشالتان بر قدیر حكیمە، بر كریم رحیمە، ابد طرفندە احضار ایدیلوب سریلمش، كندی ضیافتنە كیدەجك یولمزی سد ایدن شو طوپراق طبقەسنی اوستمزدن قالدیرابیلیرمیسڭ؟ یری دوزلتوب بزی اوندن

كچیرەبیلیرمیسڭ؟ استبعاد صورتندە سویلنیرمی؟

شو زمینڭ یوزندە یاز زمانندە بر سكّۀ توحیدی كوردڭ.

شیمدی باق! زمینڭ یوزندەكی غایت بصیرانە و حكیمانە اولان شو تصرّفات عظیمۀ بهاریە اوستندە بر خاتم واحدیت، غایت آشكارە كورونویور. چونكە شو اجراآت، بر وسعت مطلقە ایچندە.. و او وسعتلە برابر بر سرعت مطلقە ایچندە.. و او سرعتلە برابر بر سخاوت مطلقە ایچندە كورونن انتظام مطلق و كمال حسن صنعت و مكمّلیت خلقت، اویلە بر خاتمدركە، غیر متناهی بر علم و نهایتسز بر قدرت صاحبی اوڭا صاحب اولابیلیر.

اوت، كورییورزكە.. بتون یر یوزندە بر وسعت مطلقە ایچندە بر ایجاد، بر تصرّف، بر فعّالیت وار. هم او وسعت ایچندە، بر سرعت مطلقە ایلە ایشلنییور. هم او سرعت و وسعتلە برابر تكثیر افراددە بر سخاوت مطلقە كورونویور. هم او سخاوت و وسعت و سرعتلە برابر بر سهولت مطلقە كورونویور. هم او سخاوت و سهولت و سرعت و وسعتلە برابر هر بر نوعدە، هر بر فرددە كورونن بر انتظام مطلق و غایت ممتاز بر حسن صنعت و نهایت اختلاط ایچندە بر امتیاز اتمّ و غایت مبذولیت ایچندە غایت قیمتدار اثرلر.. و غایت كنیش دائرە ایچندە تام بر موافقت.. و غایت سهولت ایچندە غایت صنعتكارانە بدیعەلری ایجاد ایتمك، بر آندە، هر یردە، بر طرزدە، هر فرددە بر صنعت خارقە، بر فعالیت معجزنما كوسترمك، البتە و البتە اویلە بر ذاتڭ خاتمیدركە، هیچ بر یردە اولمدیغی حالدە، هر یردە حاضر، ناظردر. هیچ بر شی اوندن كیزلنمدیگی كبی، هیچ بر شی اوڭا آغیر كلمز. ذرّەلرلە ییلدیزلر، اونڭ قدرتنە نسبتًا مساویدرلر.

مثلا، او رحیم ذوالجمالڭ باغستان كرمندن و معجزاتنڭ صالقیملرندن بر دانەجك حكمندە كوردیگم ایكی پارماق قالینلغندە بر اوزوم آصمەسنە آصیلمش اولان صالقیملری صایدم، یوز اللی بش چیقدی. بر صالقیمڭ دانەسنی صایدم، یوز یگرمی قدر اولدی. دوشوندم، دیدم: اگر بو آصمە چوبوغی، باللی صو موصلوغی اولسە و دائم صو ویرسە، شو حرارتە قارشو او یوزر رحمتڭ شروب طولومبەجقلرینی امزیرن صالقیملرە آنجق كفایت ایدەجك. حالبوكە آز بر رطوبت آنجق بولابیلیر. ایشتە بو ایشی یاپان، هر شیئە قادر اولمق لازم كلیر. (سُبْحَانَ مَنْ تَحَیَّرَ فٖی صُنْعِهِ الْعُقُولُ)

[یدنجی لمعە] باق، ناصل صحیفۀ ارض اوستندەكی ذات احد صمدڭ خاتملرینی آز بر دقّتلە كورەبیلییورسڭ. باشڭی قالدیر، كوزیڭی آچ، شو كائنات كتاب كبیرینە بر باق! كورەجكسڭكە، او كائناتڭ هیئت مجموعەسی اوستندە، بیوكلگی نسبتندە بر وضوح ایلە خاتم وحدت اوقونویور. چونكە شو موجودات بر فابریقەنڭ ویا بر قصرڭ ویا بر منتظم شهرڭ اجزالری و افرادلری كبی بل بلە ویروب، بربرینە قارشو معاونت ألنی اوزاتمش، بربرینڭ سؤآل حاجتنە لَبَّیْكْ، باش اوستنە! دیرلر. ال الە ویروب، بر انتظام ایلە چالیشیرلر. باش باشە ویروب، ذوی الحیاتە خدمت ایدرلر. اوموز اوموزە ویروب، بر غایەیە متوجّهًا بر مدبّر حكیمە اطاعت ایدرلر.

اوت، كونش و آیدن، كیجە و كوندوزدن، قیش و یازدن طوت، تا نباتاتڭ محتاج و آچ حیوانلرڭ امدادینە كلمەلرندە و حیوانلرڭ ضعیف و شریف انسانلرڭ امدادینە قوشمەلرندە، حتّی موادّ غدائیەنڭ لطیف و نحیف یاورولرڭ و میوەلرڭ امدادینە اوچمەلرندە، تا ذرّات طعامیّەنڭ حجیرات بدنڭ امدادینە كچمەلرندە جاری اولان بر دستور تعاونلە حركتلری، بتون بتون كور اولمایانلرە كوسترییورلركە.. غایت كریم بر تك مربّینڭ قوّتیلە، غایت حكیم بر تك مدبّرڭ امریلە حركت ایدییورلر.

ایشتە شو كائنات ایچندە جاری اولان بو تساند، بو تعاون، بو تجاوب، بو تعانق، بو مسخّریت، بو انتظام بر تك مدبّرڭ ترتیبیلە ادارە ایدیلدكلرینە و بر تك مربّینڭ تدبیریلە سوق ایدیلدكلرینە قطعیًّا شهادت ایتمكلە برابر.. شو بالبداهە صنعت اشیادە كورونن حكمت عامّە ایچندەكی عنایت تامّە.. و او عنایت ایچندە پارلایان رحمت واسعە.. و او رحمت اوستندە سریلن و رزقە محتاج اولان هر بر ذی حیاتی حاجتنە لایق بر طرزدە اعاشە ایتمك ایچون سرپیلن ارزاق و اعاشۀ عمومیە، اویلە پارلاق بر خاتم توحیددركە، بتون بتون عقلی سونمەین آڭلار و بتون بتون كور اولمایان كورور.

اوت، قصد و شعور و ارادەیی كوسترن بر پردۀ حكمت، عموم كائناتی قاپلامش و او پردۀ حكمت اوستندە لطف و تزیین و تحسین و احسانی كوسترن بر پردۀ عنایت سریلمشدر. و او مزیَّن پردۀ عنایت اوستندە كندینی سودیرمك و طانیتدیرمق و انعام و اكرام ایتمك لمعەلرینی كوسترن بر حلّۀ رحمت، كائناتی ایچنە آلمشدر. و او منوّر پردۀ رحمت عامّە اوستنە سریلن.. و ترحّمی و احسان و اكرامی و كمال شفقت و حسن تربیەیی و لطف و ربوبیّتی كوسترن بر سفرۀ ارزاق عمومیە دیزیلمشدر.

اوت، شو موجوداتە، ذرّەلردن كونشلرە قدر، فردلر اولسون نوعلر اولسون، كوچك اولسون بیوك اولسون، ثمرات و غایاتلە و فائدەلر و مصلحتلرلە منقّش بر قماش حكمتدن محتشم بر كوملك كییدیریلمش. و او حكمتنما صورت كوملگی اوستندە لطف و احسان چیچكلریلە مزیَّن بر حلّۀ عنایت، هر شیئڭ قامتنە كورە بیچیلمش و او مزیَّن حلّۀ عنایت اوزرینە تحبّب و اكرام و تحنّن و انعام لمعەلریلە منوّر، رحمت نشانلری طاقیلمش و او منوّر و مرصّع نشانلری احسان ایتمكلە برابر، زمینڭ یوزندە بتون ذوی الحیاتڭ طائفەلرینە كافی و بتون حاجتلرینە وافی بر سفرۀ رزق عمومی قورولمشدر.

ایشتە شو ایش، كونش كبی آشكارە، نهایتسز حكیم، كریم، رحیم، رزّاق بر ذات ذوالجلالە اشارت ایدوب كوسترییور. اویلەمی؟ دیمك هر شی رزقە محتاجمیدر؟

اوت، بر فرد رزقە و دوام حیاتە محتاج اولدیغی كبی، كورییورزكە.. بتون موجودات عالم، باخصوص ذی حیات اولسە، كلّی اولسون جزئی اولسون، كلّ اولسون جزء اولسون، وجودندە، بقاسندە، حیاتندە و ادامۀ حیاتندە مادّةً و معنًا چوق مطالبی وار، چوق لوازماتی وار. افتقاراتی و احتیاجاتی اویلە شیلرە واركە، اڭ ادناسنە ألی یتیشمدیگی حالدە و اڭ كوچك مطلوبنە او شیئڭ قوّتی كافی كلمدیگی حالدە، كورییورزكە.. بتون مطالبی و ارزاق مادّیەسی و معنویەسی 〚 مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ〛 اوممادیغی یرلردن كمال انتظاملە و وقت مناسبدە و لایق بر طرزدە كمال حكمتلە اللرینە ویریلییور. ایشتە بو افتقار و احتیاج مخلوقات و بو طرزدە امداد و اعانۀ غیبیە، عجبا كونش كبی بر مربّئ حكیم ذوالجلالی، و بر مدبّر رحیم ذوالجمالی كوسترمییورمی؟

[سكزنجی لمعە] ناصلكە بر تارلەدە اكیلن بر نوع تخوم دلالت ایدركە، او تارلە هر حالدە تخوم صاحبنڭ تحت تصرّفندەدر. هم او تخوم دخی، تارلە متصرّفنڭ تحت تصرّفندە اولدیغنی كوستریر. اویلە دە، شو عناصر دینیلن مزرعۀ مصنوعاتڭ واحدیت و بساطت ایلە برابر، كلّیت و احاطەلری.. و شو مخلوقات دینیلن ثمراتِ رحمت و معجزات قدرت و كلاماتِ حكمت اولان نباتات و حیواناتڭ مماثلت و مشابهتلریلە برابر چوق یرلردە انتشارلری و هر طرفدە بولونوب توطّنلری.. تك بر صانع معجزنمانڭ تحت تصرّفندە اولدقلرینی اویلە بر طرزدە كوسترییوركە.. كویا هر بر چیچك، هر بر ثمرە، هر بر حیوان، او صانعڭ برر سكّەسیدر، برر خاتمیدر، برر طرّەسیدر. هر نرەدە بولونسە، لسان حال ایلە هر بریسی دیركە: بن كیمڭ سكّەسی یم، بو یر دخی اونڭ

مصنوعیدر. بن كیمڭ خاتمی یم، بو مكان دخی اونڭ مكتوبیدر. بن كیمڭ طرّەسی یم، بو وطنم دخی اونڭ منسوجیدر.

دیمك اڭ ادنا بر مخلوقە ربوبیّت، بتون عناصری قبضۀ تصرّفندە طوتانە مخصوصدر. و اڭ بسیط بر حیوانی تدبیر و تدویر ایتمك.. بتون حیواناتی، نباتاتی، مصنوعاتی قبضۀ ربوبیتندە تربیە ایدنە خاص اولدیغنی كور اولمایانلر كورور.

اوت، هر بر فرد، سائر افرادە مماثلت و مثلیت لسانیلە دیر: كیم بتون نوعمە مالك ایسە، بڭا مالك اولابیلیر، یوقسە یوق. هر نوع، سائر نوعلرلە برابر یر یوزندە انتشاری لسانیلە دیر: كیم بتون سطح ارضە مالك ایسە، بڭا مالك اولابیلیر، یوقسە یوق. ارض، سائر سیّارات ایلە بر كونشە ارتباطی و سماوات ایلە تساندی لسانیلە دیر: كیم بتون كائناتە مالك ایسە، بڭا مالك اولابیلیر، یوقسە یوق.

اوت، بر ألمایە بری دیسە: سن بنم صنعتمسڭ. او ألما كندینە مخصوص لسان حالی ایلە اوڭا: صوص! دییەجك. اگر بتون یر یوزندەكی بتون ألمالرڭ تشكیلنە مقتدر اولابیلیرسەڭ و بلكە یر یوزندە منتشر بتون همجنسمز اولان بتون میوەدارلرە، بلكە بتون سفینەسیلە خزینۀ رحمتدن كلن بتون هدایای رحمانیەیە متصرّف اولابیلیرسەڭ، بڭا ربوبیّت دعوا ایت. او ألما بویلە دییەجك و او احمقڭ آغزینە بر طوقات اوراجق.

[طوقوزنجی لمعە] جزئدە جزؤیدە، كلّدە كلّیدە، كلّ عالمدە، حیاتدە، ذی حیاتدە، احیادە اولان سكّەلردن، خاتملردن، طرّەلردن بعضیلرینە اشارت ایتدك. شیمدی، نوعلردەكی حسابسز سكّەلردن بر سكّەیە اشارت ایدەجگز.

اوت، ناصلكە میوەدار بر آغاجڭ حسابسز ثمرەلری بر تربیۀ واحدە ایلە، بر قانون وحدتلە بر تك مركزدن ادارە ایدیلدكلرندن، كلفت و مشقّت و مصرف جهتیلە، او قدر سهولت پیدا ایدركە، كثرتلە تربیە ایدیلن میوەلر تك بر میوەیە مساوی اولورلر. دیمك كثرت و تعدّد مركز هر ثمرە ایچون، كمیّتجە بتون آغاچ قدر مصرف، كلفت و جهازات ایستر. فرق یالڭز كیفیتجەدر. ناصلكە بر تك نفرە لازم اولان تجهیزات عسكریەیی یاپمق ایچون، اوردویە لازم بتون فابریقەلر قدر فابریقە لازمدر. دیمك ایش، وحدتدن كثرتە كچسە، كمیّت جهتیلە افراد عددنجە كلفت زیادەلشیر. ایشتە هر نوعدە بالمشاهدە كورونن سهولت فوق العادە، البتە وحدتدن، توحیددن كلن بر یسر و سهولتڭ اثریدر.