〚 رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖینَٓا اَوْ اَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَیْنَٓا اِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَی الَّذٖینَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهٖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْلَنَا وَارْحَمْنَٓا اَنْتَ مَوْلٰینَا فَانْصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْكَافِرٖینَ〛〚 رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَیْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ٭ رَبَّنَٓا اِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِیَوْمٍ لَا رَیْبَ فٖیهِ اِنَّ اللّٰهَ لَا یُخْلِفُ الْمٖیعَادَ〛

(اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینَ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ وَارْحَمْنَا وَارْحَمْ اُمَّتَهُ بِرَحْمَتِكَ یَٓا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖینَ اٰمٖینَ) 〚 وَاٰخِرُ دَعْوٰیهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ〛

[یگرمی دردنجی مكتوب]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 یَفْعَلُ اللّٰهُ مَا یَشَٓاءُ〛 و〚 یَحْكُمُ مَا یُرٖیدُ〛

[سؤٓال] اعاظم اسمای الٰهیەدن اولان [رحیم و حكیم و ودود ڭ] اقتضا ایتدكلری شفقتپرورانە تربیە و مصلحتكارانە تدبیر و محبّتدارانە تلطیف، ناصل و نە صورتلە، مدهش و موحِّش اولان موت و عدم ایلە، زوال و فراق ایلە، مصیبت و مشقّت ایلە توفیق ایدیلەبیلیر؟ هایدی انسان سعادت ابدیەیە كیتدیگی ایچون، موت یولندە كچدیگنی خوش كورەلم.. فقط بو نازك و نازنین و ذی حیات اولان اشجار و نباتات انواعلرینڭ و چیچكلرڭ و وجودە لایق، حیاتە عاشق و بقایە مشتاق اولان حیوانات طائفەلرینڭ، متمادیًا هیچ برینی بیراقمایارق.. افنالرندە و غایت سرعتلە اونلرە كوز آچدیرمایارق اعداملرندە و اونلرە نفس آلدیرمایارق مشقّتلە چالیشدیرمەلرندە و هیچ برینی راحتدە بیراقمایارق مصیبتلرلە تغییرلرندە، هیچ برینی مستثنا ایتمەیەرك ئولدیرملرندە و هیچ بری طورمایارق زواللرندە و هیچ بری ممنون اولمایارق فراقلرندە هانكی شفقت و مرحمت وار؟ هانكی حكمت و مصلحت بولونور؟ هانكی لطف و محبّت یرلشیر؟

[الجواب] داعی و مقتضی یی كوسترن بش رمز ایلە و غایەلری و فائدەلری كوسترن بش اشارت لە شو سؤآلی حلّ ایدن چوق كنیش و چوق درین و چوق یوكسك اولان حقیقت عظمایە اوزاقدن اوزاغە باقدیرمەیە چالیشاجغز.

[برنجی مقام] بش رمزدر.

[برنجی رمز] یگرمی آلتنجی سوزڭ خاتمەلرندە دینیلدیگی كبی، ناصلكە بر ماهر صنعتكار قیمتدار بر البسەیی مرصّع و منقّش صورتدە یاپمق ایچون، بر مسكین آدمی لایق اولدیغی بر اجرتە مقابل مودل یاپارق كندی صنعت و مهارتنی كوسترمك ایچون، او البسەیی او مسكین آدم اوستندە بیچر، كسر، قیصالتیر، اوزاتیر. او آدمی دە اوتورتور، قالدیرر، مختلف وضعیتلر ویرر. شو مسكین آدمڭ هیچ بر حقّی وارمیدركە، او صنعتكارە دیسین: بنی كوزللشدیرن بو البسەیە نەدن ایلیشوب تبدیل و تغییر ایدییورسڭ. بنی قالدیروب اوتورتمقلە بڭا مشقّت ویرییورسڭ. بنم استراحتمی بوزویورسڭ..

اویلە دە، صانع ذوالجلال هر بر نوع موجوداتڭ ماهیّتنی برر مودل اتّخاذ ایدرك و نقوش اسماسیلە كمالات صنعتنی كوسترمك ایچون، هر بر شیئە، خصوصًا ذی حیاتلرە، دویغولرلە مرصّع بر وجود لباسنی كییدیرەرك، اوستندە قلم قضا و قدرلە نقشلر یاپار، جلوۀ اسماسنی كوستریر. هر بر موجودە دخی، اوڭا لایق بر طرزدە بر اجرت اولارق بر كمال، بر لذّت، بر فیض ویرییور. (مَالِكُ الْمُلْكِ یَتَصَرَّفُ فٖی مُلْكِهٖ كَیْفَ یَشَٓاءُ)سرّینە مظهر اولان موجوداتدن هیچ بر شی، او صانع ذوالجلالە قارشو: بڭا زحمت ویرییورسڭ، بنم استراحتمی بوزویورسڭ حاشا! دییەمز و حقّی دە یوقدر.

اوت، موجوداتڭ هیچ بر جهتدە واجب الوجودە قارشو حقلری یوقدر و حق دعوا ایدەمزلر. بلكە حقلری دائما شكر و حمد ایلە، ویردیگی وجود مرتبەلرینڭ حقّنی ادا ایتمكدر. چونكە ویریلن بتون وجود مرتبەلری وقوعاتدر، بر علّت ایستر. فقط ویریلمەین مرتبەلر امكاناتدر. امكانات ایسە، عدمدر، هم نهایتسزدر. عدملر ایسە، علّت ایستەمزلر. نهایتسز اولانە علّت اولاماز.

مثلا، معدنلر دییەمزلر: نە ایچون نباتی اولمدق؟ شكوا ایدەمزلر، بلكە وجود معدنی یە مظهر اولدقلری ایچون حقلری فاطرینە شكراندر. نباتات: نە ایچون حیوان اولمدق؟ دییە شكوا ایدەمزلر، بلكە وجود ایلە برابر حیاتە مظهر اولدقلری ایچون حقلری، شكراندر. حیوانات ایسە: نە ایچون انسان اولمدق؟ دییە شكایت ایدەمزلر. بلكە حیات و وجود ایلە برابر قیمتدار بر روح جوهری اوڭا ویریلدیگی ایچون، اونڭ اوستندە حقلری، شكراندر. و هكذا قیاس ایت.

ای انسان مشتكی! سن معدوم قالمادڭ، وجود نعمتنی كییدڭ، حیاتی طاتدڭ. جامد قالمادڭ، حیوان اولمدڭ. اسلامیت نعمتنی بولدڭ، ضلالتدە قالمادڭ. صحّت و سلامت نعمتنی كوردڭ و هكذا.. ای نانكور! داها سن نرەدە حق قازانییورسڭكە، جناب حقّڭ سڭا ویردیگی محض نعمت اولان وجود مرتبەلرینە قارشو شكر ایتمەیەرك امكانات و عدمیات نوعندن و سنڭ الڭە كچمەین و سن دە لایق اولمدیغڭ یوكسك نعمتلرڭ سڭا ویریلمدیگندن، باطل بر حرص ایلە جناب حقدن شكوا ایدییورسڭ و كفران نعمت ایدییورسڭ؟

عجبا بر آدم، منارە باشنە چیقمش كبی عالی درجاتلی بر مرتبەیە چیقسین، بیوك بر مقام بولسون، صوڭرە هر باصاماقدە بیوك بر نعمت كورسون. صوڭرە دە او نعمتلری ویرنە شكر ایتمەسین و دیسین: نە ایچون منارەدن داها یوكسگە چیقامدم؟ دییە شكوا ایتسین، آغلایوب صیزلاسین. نە قدر حقسزلق ایدر و نە قدر كفران نعمتە دوشر و نە قدر بیوك دیوانەلك ایدر، دیوانەلر دخی آڭلار.

ای قناعتسز حرصلی و اقتصادسز اسرافلی و حقسز شكوالی غافل انسان! قطعیًّا بیلكە: قناعت، تجارتلی بر شكراندر. حرص، خسارتلی بر كفراندر. اقتصاد، نعمتە كوزل و منفعتلی بر احترامدر. اسراف ایسە، نعمتە چركین و ضررلی بر استخفافدر. اگر عقلڭ وارسە، قناعتە آلیش و رضایە چالیش. تحمّل ایدەمزسەڭ، یا صبور دی! و صبر ایستە. حقّنە راضی اول، تشكّی ایتمە. كیمدن كیمە شكوا ایتدیگڭی بیل، صوص. هر حالدە شكوا ایتمك ایسترسەڭ، نفسڭی جناب حقّە شكوا ایت. چونكە قصور اوندەدر.

[ایكنجی رمز] اون سكزنجی مكتوبڭ آخركی مسئلەسنڭ آخرندە دینیلدیگی كبی، خالق ذوالجلالڭ حیرتنما و دهشت انكیز بر صورتدە بر فعالیت ربوبیتلە، موجوداتی متمادیًا تبدیل و تجدید ایتدیگنڭ بر حكمتی شودر:

ناصلكە مخلوقاتدە فعّالیت و حركت بر اشتهادن، بر اشتیاقدن، بر لذّتدن و بر محبّتدن ایلری كلییور. حتّی دینیلەبیلیركە، هر بر فعّالیتدە بر لذّت نوعی واردر. بلكە هر بر فعّالیت، بر چشیت لذّتدر. و لذّت دخی، بر كمالە متوجّهدر. بلكە بر نوع كمالدر. مادام فعّالیت بر كمال، بر لذّت، بر جمالە اشارت ایدر. و مادام كمال مطلق و كامل ذوالجلال اولان واجب الوجود، ذات و صفات و افعالندە، بتون انواع كمالاتی جامعدر.

البتە او ذات واجب الوجودڭ وجوب وجودینە و قدسیتنە لایق بر طرزدە و استغنای ذاتیسنە و غنای مطلقنە موافق بر صورتدە و كمال مطلقنە و تنزّە ذاتیسنە مناسب بر شكلدە حدسز بر شفقت مقدّسەسی و نهایتسز بر محبّت منزّهەسی واردر.

البتە او شفقت مقدّسەدن و او محبّت منزّهەدن كلن حدسز بر شوق مقدّس واردر. و او شوق مقدّسدن كلن حدسز بر سرور مقدّس واردر. و او سرور مقدّسدن كلن [تعبیری جائز ایسە]، حدسز بر لذّت مقدّسە واردر.

و البتە او لذّت مقدّسە ایلە برابر، حدسز اونڭ مرحمتی جهتیلە فعالیت قدرتی ایچندە، مخلوقاتلرینڭ استعدادلرینڭ قوّەدن فعلە چیقمەسندن و تكمّل ایتمەسندن نشئت ایدن، او مخلوقاتڭ ممنونیتلرندن و كماللرندن كلن ذات رحمان رحیمە عائد (تعبیری جائز ایسە)، حدسز ممنونیّت مقدّسە و حدسز افتخار مقدّس واردركە.. حدسز بر صورتدە، حدسز بر فعّالیتی اقتضا ایدییور. و او حدسز فعّالیت دخی، حدسز بر تبدیل و تغییر و تحویل و تخریبی دخی اقتضا ایدییور. و او حدسز تغییر و تبدیل دخی موت و عدمی، زوال و فراقی اقتضا ایدییور.

بر زمان، حكمت بشریەنڭ مصنوعاتڭ غایەلرینە دائر كوستردیگی فائدەلر نظرمدە چوق اهمّیتسز كوروندی. و اوندن بیلدمكە، او حكمت عبثیّتە كیدر. اونڭ ایچون فیلسوفلرڭ ایلری كیدنلری، یا طبیعت ضلالتنە دوشر ویا سوفسطائی اولور. ویا اختیار و علم صانعی انكار ایدر ویا خالقە موجب بالذّات دیر.

ایشتە او زمان رحمت الٰهیە، حكیم اسمنی امدادیمە كوندردی. بڭا دە مصنوعاتڭ بیوك غایەلرینی كوستردی. یعنی هر بر مصنوع اویلە بر مكتوب ربّانیدركە، عموم ذی شعور اونی مطالعە ایدر. شو غایە بر سنە بڭا كافی كلدی.

صوڭرە صنعتدەكی خارقەلر انكشاف ایتدی. او غایە كافی كلمەمگە باشلادی. داها چوق بیوك دیگر بر غایە كوستریلدی. یعنی هر بر مصنوعڭ اڭ مهم غایەلری صانعنە باقار، صانعنڭ كمالات صنعتنی و نقوش اسماسنی و مرصّعات حكمتنی و هدایای رحمتنی، صانعنڭ نظرینە عرض ایتمكدر و جمال و كمالنە بر آیینە اولمقدر، بیلدم. شو غایە خیلی زمان بڭا كافی كلدی.

صوڭرە صنعت و ایجاد اشیادەكی حیرت انكیز فعّالیت ایچندە، غایت درجەدە سرعتلی تغییر و تبدیلدەكی معجزات قدرت و شئونات ربوبیّت كوروندی. او وقت بو غایە دخی كافی كلمەمگە باشلادی. بلكە شو غایە قدر بیوك

بر مقتضی و داعی دخی لازمدر، بیلدم.

ایشتە او وقت، شو ایكنجی رمزدەكی مقتضیلر و كلەجك اشارتلردەكی غایەلر كوستریلدی و یقینًا بڭا بیلدیریلدیكە:

كائناتدەكی قدرتڭ فعّالیتی و سیر و سیلان اشیا او قدر معنیداردركە.. او فعّالیت ایلە صانع حكیم، انواع كائناتی قونوشدیرییور. كویا كوكلرڭ و زمینڭ متحرّك موجودلری و حركتلری، اونلرڭ قونوشمەلرندەكی كلمەلردر و تحرّك ایسە بر تكلّمدر. دیمك فعالیتدن كلن حركات و زوال، بر تكلّمات تسبیحیەدر. و كائناتدەكی فعّالیت دخی كائناتڭ و انواعنڭ سسسزجە بر قونوشمەسی و قونوشدیرمسیدر.

[اوچنجی رمز] اشیا زوال و عدمە كیتمییور، بلكە دائرۀ قدرتدن دائرۀ علمە كچییور. عالم شهادتدن، عالم غیبە كیدییور. عالم تغیّر و فنادن، عالم نورە و بقایە متوجّه اولویور.

حقیقت نقطۀ نظرندە اشیادەكی جمال و كمال، اسمای الٰهیەیە عائددر و اونلرڭ نقوش و جلوەلریدر. مادام او اسما باقیدرلر و جلوەلری دائمیدر، البتە نقشلری تجدّد ایدر، تازەلنیر، كوزللشیر. عدمە و فنایە كیتمز. بلكە یالڭز اعتباری تعیّنلری دگیشیر. و مدار حسن و جمال و مظهر فیض و كمال اولان حقیقتلری و ماهیّتلری و هویت مثالیەلری باقیدرلر.

ذی روح اولمایانلر، طوغریدن طوغری یە اونلردەكی حسن و جمال اسمای الٰهیەیە عائددر. شرف اونلرەدر، مدح اونلرڭ حسابنە كچر. كوزللك اونلرڭدر، محبّت اونلرە كیدر. او آیینەلرڭ دگیشمەسیلە اونلرە بر ضرر ایراث ایتمز.

اگر ذی روح ایسە، ذوی العقولدن دگلسە، اونلرڭ زوال و فراقی، بر عدم و فنا دگلدر. بلكە وجود جسمانیدن و وظیفۀ حیاتڭ دغدغەسندن قورتولوب، قزاندقلری وظیفەنڭ ثمرەلرینی باقی اولان ارواحلرینە دور ایدرك، اونلرڭ ارواح باقیەلری دخی، برر اسمای الٰهیەیە استناد ایدرك دوام ایدر، بلكە كندینە لایق بر سعادتە كیدر.

اگر او ذی روحلر ذوی العقولدن ایسە، ذاتًا سعادت ابدیەیە مادّی و معنوی كمالاتە مدار اولان عالم بقایە و او صانع حكیمڭ دنیادن داها كوزل، داها نورانی اولان عالم برزخ، عالم مثال، عالم ارواح كبی دیگر منزللرینە و باشقە مملكتلرینە بر سیر و سفردر. بر موت و عدم دگلدر. زوال و فراق دگلدر. بلكە كمالاتە قاووشمقدر.

[الحاصل] مادام صانع ذوالجلال واردر و باقیدر و صفات و اسماسی دائمیدر، سرمدیدرلر. البتە او اسمانڭ جلوەلری و نقشلری، بر معنوی بقا ایچندە تجدّد ایدر. تخریب و فنا، اعدام و زوال دگلدرلر.

معلومدركە: انسان، انسانیّت جهتیلە اكثر موجوداتلە علاقەداردر. اونلرڭ سعادتلریلە متلذّذ و هلاكتلریلە متألمّدر. خصوصًا ذی حیات ایلە و بالخاصّە نوع بشر ایلە و بالخاصّە سودیگی و استحسان ایتدیگی اهل كمالڭ آلامیلە داها زیادە متألّم اولور. و سعادتلریلە داها زیادە مسعود اولور. حتّی شفقتلی بر والدە كبی، كندی سعادتنی و راحتنی، اونلرڭ سعادتی ایچون فدا ایدر.

ایشتە هر مؤمن درجەسنە كورە، نور قرآن و سرّ ایمان ایلە، بتون موجوداتڭ سعادتلریلە و بقالریلە و هیچلكدن قورتولمەلریلە و قیمتدار مكتوبات ربّانیە اولمەلریلە مسعود اولابیلیر. و دنیا قدر بر نور قزانابیلیر. هركس درجەسنە كورە بو نوردن استفادە ایدر.

اگر اهل ضلالت ایسە، كندی ألمیلە برابر، بتون موجوداتڭ هلاكتیلە و فناسیلە و ظاهری اعداملریلە.. ذی روح ایسە، آلاملریلە متألّم اولور. یعنی اونڭ كفری، اونڭ دنیاسنە عدم طولدیرر، اونڭ باشنە بوشالتیر. داها جهنّمە كیتمدن جهنّمە كیدر.

[دردنجی رمز] چوق یرلردە دیدیگمز كبی، بر پادشاهڭ سلطان، خلیفە، حاكم، قوماندان كبی مختلف عنوانلرندن و صفتلرندن نشئت ایدن مختلف آیری آیری دوائر تشكیلاتی اولدیغی كبی.. جناب حقّڭ اسمای حسناسنڭ حد و حسابە كلمز تورلی تورلی تجلّیاتی واردر. مخلوقاتڭ تنوّعلری و اختلافلری، او تجلّیاتڭ تنوّعلرندن ایلری كلییور.

ایشتە هر كمال و جمال صاحبی، فطرتًا جمال و كمالنی كورمك و كوسترمك ایستەمسی سرّنجە.. او مختلف اسما دخی، دائمی و سرمدی اولدقلری ایچون، دائمی بر صورتدە ذات اقدس حسابنە تظاهر ایسترلر. یعنی نقشلرینی كورمك ایسترلر. یعنی كندی نقشلرینڭ آیینەلرندە جلوۀ جماللرینی و انعكاس كماللرینی كورمك و كوسترمك ایسترلر. یعنی كائنات كتاب كبیرینی و موجوداتڭ مختلف مكتوباتنی آنًا فَآنًا تازەلندیرمك، یعنی یڭیدن یڭی یە معنیدار یازمق، یعنی بر تك صحیفەدە آیری آیری بیڭلر مكتوباتی یازمق و هر بر مكتوبی، ذات مقدّس و مسمّای اقدسڭ نظر شهودینە اظهار ایتمكلە برابر، بتون ذی شعورڭ نظر مطالعەسنە كوسترمك و اوقوتدیرمق اقتضا ایدرلر.

بو حقیقتە اشارت ایدن شو حقیقتلی شعرە باق:

كتاب عالمڭ یاپراقلری، انواع نامعدود.

یازیلمش دستگاە لوح محفوظ حقیقتدە.

حروف ایلە كلماتی دخی، افراد نامحدود.

مجسّم لفظ معنیداردر، عالمدە هر موجود.

(تَأَمَّلْ سُطُورَ الْكَٓائِنَاتِ فَاِنَّهَا مِنَ الْمَلَاِ الْاَعْلٰٓی اِلَیْكَ رَسَٓائِلُ)

[بشنجی رمز] ایكی نكتەدر. [برنجی نكتە] مادام جناب حق وار، هر شی وار. مادام جناب واجب الوجودە انتساب وار، هر شی ایچون بتون اشیا وار. چونكە واجب الوجودە نسبتلە هر بر موجود، بتون موجوداتە وحدت سرّیلە بر ارتباط پیدا ایدر. دیمك واجب الوجودە انتسابنی بیلن ویا انتسابی بیلینن هر بر موجود، سرّ وحدتلە واجب الوجودە منسوب بتون موجوداتلە مناسبتدار اولور. دیمك هر بر شی، او انتساب نقطەسندە حدسز انوار وجودە مظهر اولابیلیر. فراقلر، زواللر، او نقطەدە یوقدر. بر آن سیّالە یاشامق، حدسز انوار وجودە مداردر.

اگر او انتساب اولمازسە و بیلینمزسە، حدسز فراقلرە و زواللرە و عدملرە مظهر اولور. چونكە او حالدە علاقەدار اولابیلەجگی هر بر موجودە قارشو بر فراقی و بر افتراقی و بر زوالی واردر. دیمك كندی شخصی وجودینە، حدسز عدملر و فراقلر یوكلنیر. بر میلیون سنە انتسابسز وجوددە قالسە، اوّلكی نقطەسندە انتسابندەكی بر آن یاشامق قدر اولاماز. اونڭ ایچون اهل حقیقت دیمشلركە: بر آن سیّالە وجود منوّر، میلیون سنە بر وجود ابترە مرجّحدر. یعنی وجود واجبە نسبت ایلە بر آن وجود، نسبتسز میلیون سنە بر وجودە مرجّحدر.

هم بو سرّ ایچوندركە، اهل تحقیق دیمشلر: انوار وجود ایسە، واجب الوجودی طانیمقلەدر. یعنی او حالدە كائنات، انوار وجود ایچندە اولارق ملائكە و روحانیات و ذی شعورلرلە طولی كورونور. اگر اونسز اولسە، عدم ظلماتلری، فراق و زوال ألملری هر بر موجودی احاطە ایدر. دنیا، او آدمڭ نظرندە بوش و خالی بر وحشتگاه صورتندە كورونور.

اوت، ناصلكە بر آغاچ میوەلرینڭ هر بریسنڭ، آغاجڭ باشندەكی بتون میوەلرە قارشو برر نسبتی وار. و او نسبتلە هر بر میوەنڭ میوەلر عددنجە قرداشلری و آرقداشلری موجود اولدیغندن، اونلرڭ عددنجە عارضی وجودلری واردر. نە وقت میوەنڭ بریسی آغاجڭ باشندن كسیلسە، هر بر میوەیە قارشو بر فراق و زوال حاصل اولور. هر بر میوە او كسیلن میوە ایچون معدوم حكمندەدر. خارجی بر ظلمت عدم اوڭا حاصل اولور.

اویلە دە، قدرت احد صمدە انتساب نقطەسندە هر شی ایچون بتون اشیا واردر. اگر انتساب اولمازسە، هر شی ایچون اشیا عددنجە خارجی عدملر وار.

ایشتە شو رمزدن، ایمانڭ عظمت انوارینە باق و ضلالتڭ دهشتلی ظلماتنی كور. دیمك ایمان، شو رمزدە بیان ایدیلن حقیقت عالیۀ نفس الامریەنڭ عنوانیدر. و ایمان ایلە اوندن استفادە ایدەبیلیر. اگر ایمان اولمازسە، ناصلكە كور، صاغیر، دیلسز، عقلسز آدمە هر شی معدومدر. اویلە دە، ایمانسزە هر شی معدومدر، ظلماتلیدر.

[ایكنجی نكتە] دنیانڭ و هر شیئڭ (اوچ دانە یوزی) وار.

[برنجی یوز] اسمای الٰهیەیە باقار، اونلرڭ آیینەلریدر. بو یوزدە زوال و فراق و عدم یوقدر. بلكە تازەلنمك و تجدّد وار.

[ایكنجی یوز] آخرتە باقار، عالم بقایە نظر ایدر، اونڭ تارلەسی حكمندەدر. بو یوزدە باقی ثمرەلر و میوەلر یتیشدیرمك وار. بقایە خدمت ایدر، فانی شیلری باقی حكمنە كتیریر. بو یوزدە دخی موت و زوال دگل، بلكە حیات و بقا جلوەلری وار.

[اوچنجی یوز] فانیلرە، یعنی بزلرە باقاركە، فانیلرڭ و اهل هوساتڭ معشوقەسی و اهل شعورڭ تجارتگاهی و وظیفەدارلرڭ میدان امتحانلریدر. ایشتە بو اوچنجی یوزدەكی فنا و زوال، موت و عدمڭ آجیلرینە مرهم اولاجق بو اوچنجی یوزڭ ایچ یوزندە بقا و حیات جلوەلری واردر.

[الحاصل] شو موجودات سیّالە، شو مخلوقات سیّارە، واجب الوجودڭ انوار ایجاد و وجودینی تازەلندیرمك ایچون متحرّك آیینەلر و دگیشن مظهرلردر.

[ایكنجی مقام] (بر مقدِّمە)، (بش اشارت)در.

[مقدِّمە] (ایكی مبحث)در. [برنجی مبحث] بو كلەجك (بش اشارتدە)، شئونات ربوبیتی رصد ایتمك ایچون برر سونوك، كوچك دوربین نوعندن برر تمثیل یازیلاجق. واقعدە بو تمثیللر شئونات ربوبیّتڭ حقیقتنی طوتاماز، احاطە ایدەمز، مقیاس اولاماز.. فقط باقدیرابیلیر. او كلەجك تمثیلاتدە و كچن رمزلردە، ذات اقدسڭ شئوناتنە مناسب اولمایان تعبیرات، تمثیلڭ قصورینە عائددر.

مثلا، لذّت و سرور و ممنونیتڭ بزجە معلوم معنالری، شئونات مقدّسەیی افادە ایدەمییور. فقط برر عنوان ملاحظەدر، برر مرصاد تفكّردر.

هم دخی شو تمثیللر، محیط و عظیم بر قانون ربوبیّتڭ كوچك بر مثالدە اوجنی كوسترمكلە، ربوبیتڭ شئوناتندە او قانونڭ حقیقتنی اثبات ایدییور.

مثلا بر چیچك وجوددن كیدر، بیڭلر وجود بیراقارق اویلە كیدر، دینیلمش. اونڭلە عظیم بر قانون ربوبیتی كوسترییوركە.. بتون بهاردەكی، بلكە بتون دنیادەكی موجوداتدە بو قانون ربوبیت جریان ایدییور.

اوت، خالق رحیم، بر قوشڭ تویلی لباسنی هانكی قانون ایلە دگیشدیرییور و تازەلندیرییورسە، او صانع حكیم عین قانون ایلە هر سنە كرۀ ارضڭ لباسنی تجدید ایدر. هم عین قانون ایلە هر عصردە دنیانڭ شكلنی تبدیل ایدر. هم عین قانون ایلە قیامت وقتندە كائناتڭ صورتنی تغییر ایدوب دگیشدیرر.

هم هانكی قانون ایلە ذرّەیی مولوی كبی تحریك ایدییورسە، عین قانون ایلە كرۀ ارضی مجذوب و سماعە قالقان مولوی كبی دوندیرییور و او قانون ایلە عالملری چویرییور و منظومۀ شمسیەیی كزدیرییور.

هم هانكی قانون ایلە سنڭ بدنڭدەكی حجیراتڭ ذرّەلرینی تازەلندیرییور، تعمیر و تحلیل ایدییورسە، عین قانون ایلە سنڭ باغڭی هر سنەدە تجدید ایدییور و هر موسمدە چوق دفعە تازەلندیرییور. و عین قانون ایلە زمین یوزینی هر بهار موسمندە تجدید ایدییور، تازە بر پچە اوستنە چكییور.

هم او صانع قدیر، هانكی قانون حكمتلە بر سینگی احیا ایدییورسە، عین قانون ایلە شو اوڭمزدە چینار آغاجنی هر بهاردە احیا ایدییور. و او قانون ایلە كرۀ ارضی یینە او بهاردە احیا ایدییور. و عین قانون ایلە حشردە مخلوقاتی دە احیا ایدییور. شو سرّە اشارتًا 〚 مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ〛 قرآن فرمان ایدییور. و هكذا، قیاس ایت. بونلر كبی چوق قوانین ربوبیّت واردركە، ذرّەدن تا مجموع عالمە قدر جریان ایدییور.

ایشتە فعالیت ربوبیّت ایچندەكی شو قانونلرڭ عظمتنە باق و كنیشلگنە دقّت ایت و ایچندەكی سرّ وحدتی كور. هر بر قانون بر برهان وحدت اولدیغنی بیل. اوت، شو چوق كثرتلی و چوق عظمتلی قانونلرڭ هر بری، علم و ارادەنڭ جلوەسی اولمقلە برابر.. هم واحد، هم محیط اولدقلری ایچون، صانعڭ وحدانیتنی و علم و ارادەسنی غایت قطعی بر صورتدە اثبات ایدرلر.

ایشتە اكثر سوزلردەكی اكثر تمثیلات، بویلە قانونلرڭ اوچلرینی برر جزئی مثال ایلە كوسترمكلە، مُدَّعادە عین قانونڭ وجودینە اشارت ایدر. مادام تمثیل ایلە قانونڭ تحقّقی كوستریلییور. برهان منطقی كبی یقینی بر صورتدە مدّعایی اثبات ایدر. دیمك سوزلردەكی اكثر تمثیللر برر برهان یقینی، برر حجّت قاطعە حكمندەدرلر.

[ایكنجی مبحث] اوننجی سوزڭ اوننجی حقیقتندە دینیلدیگی كبی، بر آغاجڭ نە قدر میوەلری و چیچكلری واردر،

هر بر میوەنڭ، هر بر چیچگڭ دە او قدر غایەلری و حكمتلری واردر. و او حكمتلر (اوچ قسمدر).

[بر قسمی] صانعە باقار، اسماسنڭ نقشلرینی كوستریر.

[بر قسمی] ذی شعورلرە باقاركە، اونلرڭ نظرلرندە قیمتدار مكتوبات و معنیدار كلماتدر.

[بر قسمی] كندی نفسنە و حیاتنە و بقاسنە باقار و انسانە فائدەلی ایسە، انسانڭ منفعتنە كورە حكمتلری واردر.

ایشتە بر وقت هر بر موجودڭ بویلە كثرتلی غایەلری بولوندیغنی دوشونوركن، خاطریمە عربی طرزدە و آشاغیدە كلەجك بش اشارتڭ اساساتنە نوطە حكمندە اولارق، كلّی غایەلرە اشارت ایدن شو فقرەلر كلمشدر.

(وَهٰذِهِ الْمَوْجُودَاتُ الْجَلِیَّةُ مَظَاهِرُ سَیَّالَةٌ وَمَرَایَا جَوَّالَةٌ لِتَجَدُّدِ تَجَلِّیَاتِ اَنْوَارِ اٖیجَادِهٖ سُبْحَانَهُ بِتَبَدُّلِ التَّعَیُّنَاتِ الْاِعْتِبَارِیَّةِ [اَوَّلاً]مَعَ اسْتِحْفَاظِ الْمَعَانِی الْجَمٖیلَةِ وَالْهُوِیَّاتِ الْمِثَالِیَّةِ [وَثَانِیًا]مَعَ اِنْتَاجِ الْحَقَٓائِقِ الْغَیْبِیَّةِ وَالنُّسُوجِ اللَّوْحِیَّةِ [وَثَالِثًا]مَعَ نَشْرِ الثَّمَرَاتِ الْاُخْرَوِیَّةِ وَالْمَنَاظِرِ السَّرْمَدِیَّةِ [وَرَابِعًا]مَعَ اِعْلَانِ التَّسْبٖیحَاتِ الرَّبَّانِیَّةِ وَاِظْهَارِ الْمُقْتَضَیَاتِ الْاَسْمَٓائِیَّةِ [وَخَامِسًا]لِظُهُورِ الشُّئُونَاتِ السُّبْحَانِیَّةِ وَالْمَشَاهِدِ الْعِلْمِیَّةِ)

ایشتە بو بش فقرەدە، كلەجكدە بحث ایدەجگمز اشاراتڭ اساساتی وار. اوت، هر بر موجودڭ [خصوصًا ذی حیات اولانلرڭ] بش طبقە آیری آیری حكمتلری و غایەلری وار. ناصلكە میوەدار بر آغاچ، بربرینڭ اوستندەكی داللری ثمرە ویرر. اویلە دە، هر بر ذی حیاتڭ بش طبقە مختلف غایەلری بولونور و حكمتلری وار.

ای انسان! سنڭ فانی، جزئی بر چكردك حكمندەكی كندی حقیقتڭی، میوەدار بر شجرۀ باقیەیە انقلاب ایتمەسنی ایسترسەڭ و بش اشارتدە كوستریلن اون طبقە میوەلرینی و اون نوع غایەلرینی الدە ایتمەسنی ایسترسەڭ، حقیقی ایمانی الدە ایت. یوقسە بتون اونلردن محروم قالمقلە برابر، او چكردك ایچندە صیقیشوب چورویەجكسڭ.

[برنجی اشارت] (فَاَوَّلاً) (بِتَبَدُّلِ التَّعَیُّنَاتِ الْاِعْتِبَارِیَّةِ مَعَ اسْتِحْفَاظِ الْمَعَانِی الْجَمٖیلَةِ وَالْهُوِیَّاتِ الْمِثَالِیَّةِ) فقرەسی افادە ایدییوركە: بر موجود وجوددن كیدر، ظاهرًا كندیسی فنایە و عدمە كیدر، فقط افادە ایتدیگی معنالر باقی قالیر، محفوظ اولور. هویت مثالیەسی و صورتی و ماهیّتی دخی عالم مثالدە و عالم مثالڭ نمونەلری اولان الواح محفوظەدە و الواح محفوظەنڭ نمونەلری اولان قوّۀ حافظەلردە قالیر. دیمك بر وجود صوری غائب ایدر، یوزلرلە وجود معنوی و علمی قزانیر.

مثلا، ناصلكە بر صحیفەنڭ طبعنە مدار اولان مطبعە حروفاتنە بر وضعیت و بر ترتیب ویریلیر. و بر صحیفەنڭ طبعنە مدار اولور. و او صحیفە ایسە، صورتنی و هویتنی باصیلان متعدّد یاپراقلرە ویروب و معنالرینی چوق

عقللرە نشر ایتدكدن صوڭرە او مطبعە حروفاتنڭ وضعیتی و ترتیبی دگیشدیریلیر. چونكە داها اوڭا لزوم قالمامشدر. هم باشقە صحیفەلرڭ طبعی لازم كلییور.

ایشتە عینًا بونڭ كبی، شو موجودات ارضیەیە، خصوصًا نباتیەیە، قلم قدر الٰهی بر ترتیب، بر وضعیت ویرر. بهار صحیفەسندە قدرت اونلری ایجاد ایدر و كوزل معنالرینی افادە ایدرك، صورتلری و هویتلری عالم مثال كبی عالم غیبڭ دفترینە كچدكلری ایچون، حكمت الٰهیە اقتضا ایدییوركە.. او وضعیت دگیشسین، تا یڭی كلەجك دیگر بهار صحیفەسی یازیلسین، اونلر دخی معنالرینی افادە ایتسینلر.

[ایكنجی اشارت] (وَثَانِیًا) (مَعَ اِنْتَاجِ الْحَقَائِقِ الْغَیْبِیَّةِ وَالنُّسُوجِ اللَّوْحِیَّةِ) بو فقرە اشارت ایدركە: هر بر شی جزئی اولسون، كلّی اولسون وجوددن كیتدكدن صوڭرە، [خصوصًا ذی حیات اولسە] چوق حقائق غیبیەیی نتیجە ویرمكلە برابر.. عالم مثالڭ دفترلرندە اولان لوح مثالی اوستندە اطوار حیاتی عددنجە صورتلرینی بیراقوب، او صورتلردن معنیدار اولان و مقدّرات حیاتیە دینیلن سركذشت حیاتیّەلری یازیلیر و روحانیاتە بر مطالعەگاه اولور.

ناصلكە، مثلا بر چیچك وجوددن كیدر، یوزر تخومجقلرینی و او تخومجقلردە ماهیّتنی وجوددە بیراقمقلە برابر، الواح محفوظەدە و الواح محفوظەنڭ كوچك نمونەلری اولان حافظەلردە بیڭلر صورتنی بیراقوب، ذی شعورلرە اطوار حیاتیلە ایفا ایتدیگی تسبیحات ربّانیەیی و نقوش اسمائیەیی اوقوتدیرر، صوڭرە كیدر.

اویلە دە، یر یوزینڭ صاقسیسندە كوزل مصنوعاتلە منقّش اولان بهار موسمی، بر چیچكدر. ظاهرًا زوال بولور، عدمە كیدر. فقط اونڭ تخوملری عددنجە افادە ایتدكلری حقائق غیبیەیی و چیچكلری عددنجە نشر ایتدیگی هویت مثالیەیی و موجوداتی عددنجە كوستردكلری حكم ربّانی یی كندینە بدل اولارق وجوددە بیراقوب، صوڭرە بردن صاقلانیر. هم او كیدن بهارڭ آرقداشلری اولان سائر بهارلرە یر بوشالتیر، تا اونلر دە كلوب وظیفە كورسونلر. دیمك او بهار، ظاهری بر وجودی چیقاریر، معنًا بیڭلرلە وجود كییر.

[اوچنجی اشارت] (وَثَالِثًا) (مَعَ نَشْرِ الثَّمَرَاتِ الْاُخْرَوِیَّةِ وَالْمَنَاظِرِ السَّرْمَدِیَّةِ) فقرەسی افادە ایدییوركە: دنیا بر دستگاه و بر مزرعەدر. آخرت پازارینە مناسب اولان محصولاتی یتیشدیرر. چوق سوزلردە اثبات ایتدیگمز كبی، ناصلكە جن و انسڭ عمللری آخرت پازارینە كوندریلییور. اویلە دە، دنیانڭ سائر موجوداتی دخی،

آخرت حسابنە چوق وظیفەلر كورویورلر. چوق محصولات یتیشدیرییورلر. بلكە كرۀ ارض، اونلر ایچون كزییور. بلكە اونڭ ایچوندر، دینیلەبیلیر. بو سفینۀ ربّانیە، یگرمی درت بیڭ سنەلك بر مسافەیی بر سنەدە قطع ایدوب، میدان حشرڭ اطرافندە دونویور.

مثلا اهل جنّت، البتە آرزو ایدرلركە، دنیا ماجرالرینی تخطّر ایتسینلر و بربرینە نقل ایتسینلر. بلكە او ماجرالرڭ لوحەلرینی و مثاللرینی كورمەیی چوق مراق ایدرلر. البتە سینامە پردەلرندە كورمك كبی، او لوحەلری و او وقعەلری مشاهدە ایتسەلر چوق متلذّذ اولورلر. مادام اویلەدر، هر حالدە دار لذّت و منزل سعادت اولان دار جنّتدە 〚 عَلَی سُرُرٍ مُتَقَابِلٖینَ〛 آیتنڭ اشارتیلە سرمدی منظرەلردە دنیوی ماجرالرڭ محاورەسی و دنیوی حادثاتڭ منظرەلری، جنّتدە بولوناجقدر.

ایشتە بو كوزل موجوداتڭ بر آن كورونمسیلە غائب اولمسی و بربری آرقەسندن كلوب كیتمەسی، مناظر سرمدیەیی تشكیل ایتمك ایچون، بر فابریقەنڭ دستگاهلری حكمندە كورونویور.

مثلا، ناصلكە اهل مدنیت، فانی وضعیتلرە بر نوع بقا ویرمك و اهل استقبالە یادگار بیراقمق ایچون، كوزل ویا غریب وضعیتلرڭ صورتلرینی آلوب، سینامە پردەلریلە استقبالە هدیە ایدییورلر. و زمان ماضی یی زمان حالدە و استقبالدە كوسترییورلر و درج ایدییورلر.

عینًا اویلە دە، شو موجودات بهاریە و دنیویە دخی قیصە بر حیات كچیردكدن صوڭرە، اونلرڭ صانع حكیمی عالم بقایە عائد غایەلرینی او عالمە قید ایتمكلە برابر، عالم ابدیدە، سرمدی منظرەلردە اونلرڭ اطوار حیاتلرندە كوردكلری وظائف حیاتیّەیی و معجزات سبحانیەیی مناظر سرمدیەدە قید ایتمسی، اسم حكیم و رحیم و ودودڭ مقتضاسیدر.

[دردنجی اشارت] (وَرَابِعًا) (مَعَ اِعْلَانِ التَّسْبٖیحَاتِ الرَّبَّانِیَّةِ وَاِظْهَارِ الْمُقْتَضَیَاتِ الْاَسْمَٓائِیَّةِ) فقرەسی افادە ایدییوركە: موجودات، اطوار حیاتیلە متعدّد انواع تسبیحات ربّانیەیی یاپییور. هم اسمای الٰهیەنڭ اقتضا و استلزام ایتدكلری حالاتی كوسترییور. مثلا، رحیم اسمی شفقت ایتمك ایستر، رزّاق اسمی رزق ویرمك اقتضا ایدر، لطیف اسمی لطف ایتمك ایستر و هكذا... بتون اسمانڭ برر برر مقتضاسی واردر.

ایشتە هر بر ذی حیات حیاتیلە، وجودیلە او اسمانڭ مقتضاسنی كوسترمكلە برابر، جهازاتی عددنجە صانع حكیمە تسبیحات یاپییورلر.

مثلا، ناصلكە بر انسان كوزل میوەلر ییر، او میوەلر معدەسندە طاغیلیر، اریر. ظاهرًا

محو اولور. فقط آغزندن، معدەسندن باشقە بتون حجیرات بدنیەدە فعالیتكارانە بر لذّت، بر ذوق ویرمكلە برابر، اقطار بدندە وجودی و حیاتی بسلەمك و ادامۀ حیات ایتمك كبی پك چوق حكمتلرڭ وجودینە مدار اولویور. او طعام كندیسی دە وجود نباتیدن حیات انسانیە طبقەسنە چیقییور، ترقّی ایدییور.

عینًا اویلە دە، شو موجودات، زوال پردەسندە صاقلاندقلری وقت، اونلرڭ یرندە هر بریسنڭ پك چوق تسبیحاتی باقی قالمقلە برابر، پك چوق اسمای الٰهیەنڭ دخی نقوشلرینی و مقتضیاتنی او اسمانڭ اللرینە بیراقیرلر. یعنی باقی بر وجودە تودیع ایدرلر، اویلە كیدرلر.

عجبا فانی و موقّت بر وجودڭ كیتمەسیلە، اونڭ یرینە بر نوع بقایە مظهر بیڭلر وجود قالسە، دینیلیرمیكە، اوڭا یازیق اولدی ویاخود عبث اولدی ویاخود شو سویملی مخلوق نەدن كیتدی؟ دییە شكوا ایدیلەبیلیرمی؟ بلكە اونڭ حقّندەكی رحمت و حكمت و محبّت اویلە اقتضا ایدییورلر و اویلە اولمق كركدر. یوقسە بر تك ضرر كلمەمك ایچون، بیڭلر منفعتی ترك ایتمك لازم كلیركە، او حالدە بیڭلر ضرر اولور. دیمك رحیم، حكیم و ودود اسملری، زوالە و فراقە معارض دگللر، بلكە استلزام ایدوب اقتضا ایدییور.

[بشنجی اشارت] (وَخَامِسًا) (لِظُهُورِ الشُّئُونَاتِ السُّبْحَانِیَّةِ وَالْمَشَاهِدِ الْعِلْمِیَّةِ) فقرەسی افادە ایدییوركە: موجودات، خصوصًا ذی حیات اولانلر وجود صوریدن كیتدكدن صوڭرە باقی چوق شیلری بیراقیرلر، اویلە كیدرلر.

ایكنجی رمزدە بیان ایدیلدیگی كبی، ذات واجب الوجودڭ قدسیت و استغنای كمالنە موافق بر طرزدە و اوڭا لایق بر صورتدە حدسز بر محبّت، نهایتسز بر شفقت، غایتسز بر افتخار مقدّس، (تعبیری جائز ایسە) حدسز بر ممنونیت، بر سوینچ (تعبیردە خطا اولماسین) حدسز بر لذّت مقدّسە، بر فرح منزّه شئونات ربوبیتندە بولونوركە، اونلرڭ آثاری بالمشاهدە كورونویور.

ایشتە او شئوناتڭ اقتضا ایتدكلری حیرتنما فعّالیت ایچندە، موجودات تبدیل و تغییر ایلە، زوال و فنا ایچندە سرعتلە سوق ایدیلییور. متمادیًا عالم شهادتدن عالم غیبە كوندریلییور. و او شئوناتڭ جلوەلری آلتندە مخلوقات دائمی بر سیر و سیلان و بر حركت و جولان ایچندە چالقانمقدە.. و اهل غفلتڭ قولاقلرینە واویلای فراق و زوالی.. و اهل هدایتڭ سامعەلرینە ولولۀ ذكر و تسبیحی طاغیتمقدەدرلر.

بو سرّە بناءً هر بر موجود، واجب الوجودڭ باقی شئوناتنڭ تظاهرینە باقی برر مدار اولاجق معنالری، كیفیتلری، حالتلری

وجوددە بیراقوب اویلە كیدییور. هم او موجود، بتون مدّت حیاتندە كچیردیگی اطوار و احوالی، علم ازلینڭ عنوانلری اولان [امام مبین، كتاب مبین، لوح محفوظ ] كبی وجود علمی دائرەلرندە وجود خارجیسنی تمثیل ایدن مفصّل بر وجودی دخی بیراقوب، اویلە كیدر. دیمك هر فانی، بر وجودی ترك ایدر، بیڭلر باقی وجودلری قزانیر و قزاندیرر.

مثلا، ناصلكە خارق العادە بر فابریقە ماكینەسنە عادی بعض مادّەلر آتیلیر. ایچندە یانارلر، ظاهرًا محو اولورلر، فقط او فابریقەنڭ انبیقلرندە چوق قیمتدار كیمیا مادّەلری و ادویەلر ترسّب ایدر. هم اونڭ قوّتیلە و بخاریلە او فابریقەنڭ چرخلری دونر. بر طرفدن قماشلرڭ طوقونمەسنە، بر قسمی كتاب طبعنە، بر قسمی دە شكر كبی باشقە قیمتدار شیلرڭ اعمال ایدیلمەسنە مدار اولور و هكذا... دیمك او عادی مادّەلرڭ یانمەسیلە و ظاهرًا محو اولمسیلە، بیڭلر شیلر وجود بولور. دیمك عادی بر وجود كیدر، چوق عالی وجودلری ارثیّت بیراقیر. ایشتە شو حالدە، او عادی مادّەیە یازیق اولدی، دینیلیرمی؟ فابریقە صاحبی نەدن اوڭا آجیمادی، یاندیردی؟ او سویملی مادّەلری محو ایتدی دییە، شكایت ایدیلیرمی؟

عینًا اویلە دە 〚 وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی〛 خالق حكیم و رحیم و ودود، مقتضای رحمت و حكمت و ودودیت اولارق كائنات فابریقەسنە حركت ویرییور. هر بر وجود فانی یی، چوق باقی وجودلرە چكردك یاپییور. مقاصد ربّانیەسنە مدار ایدییور. شئونات سبحانیەسنە مظهر قیلییور. قلم قدرینە مركّب اتّخاذ ایدییور. و قدرتڭ طوقومەسنە بر مكیك یاپییور. و داها بیلمدیگمز پك چوق عنایات غالیە و مقاصد عالیە ایچون، كندی فعالیت قدرتیلە كائناتی فعّالیتە كتیرییور. ذرّاتی جولانە، موجوداتی سیرانە، حیواناتی سیلانە، سیّاراتی دورانە كتیرییور، كائناتی قونوشدیرییور. آیاتنی اوڭا سسسز سویلتدیرییور و اوڭا یازدیرییور. و مخلوقات ارضیەیی ربوبیّتی نقطەسندە.. هوایی امر و ارادەسنە بر عرش.. و نور عنصرینی علم و حكمتنە دیگر بر عرش.. و صویی احسان و رحمتنە باشقە بر عرش.. و طوپراغی حفظ و احیاسنە بر چشیت عرش یاپمش. او عرشلردن اوچنی، مخلوقات ارضیە اوستندە كزدیرییور.

اوت، قطعیًّا بیلكە، بو بش رمزدە و بش اشارتدە كوستریلن پارلاق حقیقت عالیە، نور قرآنلە كورونور. و اوڭا ایمانڭ قوّتیلە صاحب اولونابیلیر. یوقسە او حقیقت باقیە یرینە، غایت مدهش بر ظلمات كچر. اهل ضلالت