[اوننجی شعاع]

فهرست رسالەسندە اون بشنجی لمعەدن صوڭرەكی یازیلان رسالەلرڭ فهرستی اولوب، اسپارطە حوالیسندەكی رسالۀ نورڭ خاص طلبەلری طرفندن قلمە آلینمشدر. بو اوننجی شعاع، مستقل اولارق نشر ایدیلن فهرست رسالەسنڭ (١٦٢ نجی) صحیفەسندن صوڭە قدر اولان قسم اولوب بورایە درج ایدیلمەمشدر.

[اون برنجی شعاع]

زندقە و كفر مطلقە قارشو، رسالۀ نورڭ بر مدافعەنامەسیدر. و بو حپسمزدە حقیقی مدافعەنامەمز دخی بودر. چونكە یالڭز بوڭا چالیشییورز.

بو رسالە، دڭزلی حپسخانەسنڭ بر میوەسی و بر خاطرەسی و ایكی جمعە كوننڭ محصولیدر.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ فَلَبِثَ فِی السِّجْنِ بِضْعَ سِنٖینَ 〛

آیتنڭ اخباری و سرّیلە یوسف علیە السّلام، محبوسلرڭ پیریدر. و حپسخانە، بر نوع مدرسۀ یوسفیە اولور. مادام رسالۀ نور شاكردلری ایكی دفعەدر چوقلقلە بو مدرسەیە كیرییورلر. البتە رسالۀ نورڭ حپسە تماس ایتدیگی و اثبات ایتدیگی بر قسم مسئلەلرینڭ قیصەجق خلاصەلرینی، بو تربیە ایچون آچیلان درسخانەدە اوقومق و اوقوتمقلە تام تربیە آلمق لازم كلییور. ایشتە او خلاصەلردن (بش آلتی، ) دانەسنی بیان ایدییورز.

[برنجیسی]

دردنجی سوزدە ایضاحی بولونان، هر كون یگرمی درت ساعت سرمایۀ حیاتی، خالقمز بزە احسان ایدییور. تاكە، ایكی حیاتمزە لازم اولان شیلر، او سرمایە ایلە آلینسین. بز قیصەجق حیات دنیویەیە یگرمی اوچ ساعتی صرف ایدوب، بش فرض نمازە كافی كلن بر ساعتی، پك چوق اوزون اولان حیات اخرویەمزە صرف ایتمزسەك، نە قدر خلاف عقل بر خطا.. و او خطانڭ جزاسی اولارق هم قلبی، هم روحی صیقینتیلری چكمك.. و او صیقینتیلر یوزندن اخلاقنی بوزمق و مأیوسانە حیاتنی كچیرمك سببیلە، دگل تربیە آلمق، بلكە تربیەنڭ عكسنە كیتمكلە نە درجە خسارت ایدرز، قیاس ایدیلسین.

اگر بر ساعتی بش فرض نمازە صرف ایتسەك، او حالدە حپس و مصیبت مدّتنڭ هر بر ساعتی، بعضًا بر كون عبادت.. و فانی بر ساعتی، باقی ساعتلر حكمنە كچەبیلمسی.. و قلبی و روحی مأیوسیّت و صیقینتیلرڭ قسمًا زوال بولمسی.. و حپسە

سببیت ویرن خطالرە كفارتًا عفو ایتدیرمسی.. و حپسڭ حكمتی اولان تربیەیی آلمسی، نە درجە كارلی بر امتحان، بر درس و مصیبت آرقداشلریلە تسلّیدارانە بر خوش صحبت اولدیغی دوشونولسون.

دردنجی سوزدە دینیلدیگی كبی، بیڭ لیرە اكرامیە قزانجی ایچون بیڭ آدم اشتراك ایتمش بر پییانغو قمارینە، یگرمی درت لیرەسندن بش اون لیرەسنی ویرن.. و یگرمی درتدن بریسنی، ابدی بر مجوهرات خزینەسنڭ بیلتنە ویرمەین.. حالبوكە دنیوی پییانغودە او بیڭ لیرەیی قزانمق احتمالی بیڭدە بردر. چونكە بیڭ حصّەدار داها وار. و اخروی مقدّرات بشر پییانغوسندە ایسە، حسن خاتمەیە مظهر اهل ایمان ایچون قزانچ احتمالی، بیڭدە طقوز یوز طقسان طقوز اولدیغنە یوز یگرمی درت بیڭ انبیانڭ اوڭا دائر خبرلرینی، كشف ایلە تصدیق ایدن اولیادن و اصفیادن حد و حسابە كلمز صادق مخبرلر خبر ویردكلری حالدە، اوّلكی پییانغویە قوشمق، ایكنجیسندن قاچمق، نە درجە مصلحتە مخالف دوشر، مقایسە ایدیلسین.

بو مسئلەدە حپسخانە مدیرلری و سرغاردییانلری و بلكە مملكتڭ ادارە مدبّرلری و آسایش محافظلری، رسالۀ نورڭ بو درسندن ممنون اولمەلری كركدر. چونكە بیڭ متدیّن و جهنّم حپسنی هر وقت تخطّر ایدن آدملرڭ ادارە و انضباطی، اون نمازسز و اعتقادسز، یالڭز دنیوی حپسی دوشونن و حرام و حلال بیلمەین و قسمًا سرسریلگە آلیشان آدملردن داها قولای اولدیغی، چوق تجربەلرلە كورولمش.

[ایكنجی مسئلەنڭ خلاصەسی]

رسالۀ نوردن كنچلك رهبرینڭ كوزلجە ایضاح ایتدیگی كبی، ئولوم او قدر قطعی و ظاهردركە، بوكونڭ كیجەسی و بو كوزڭ قیشی كلمەسی كبی ئولوم باشمزە كلەجك! بو حپسخانە ناصلكە، متمادیًا كیرنلر و چیقانلر ایچون موقّت بر مسافرخانەدر. اویلە دە زمین یوزی دخی، عجلە حركت ایدن قافلەلرڭ یوللرندە بر كیجەلك قونمق و كوچمك ایچون بر خاندر. هر بر شهری یوز دفعە مزارستانە بوشالتان ئولوم، البتە حیاتدن زیادە بزدن بر ایستەدیگی وار. ایشتە بو دهشتلی حقیقتڭ معمّاسنی رسالۀ نور حلّ و كشف ایتمش. بر قیصەجق خلاصەسی شودر:

مادام ئولوم ئولدیریلمییور و قبر قاپوسی قپانمایور. البتە بو اجل جلّادینڭ ألندن و قبر حپس منفردندن قورتولمق چارەسی وارسە، انسانڭ اڭ بیوك و هر شیئڭ فوقندە بر اندیشەسی، بر مسئلەسیدر. اوت، چارەسی وار! و رسالۀ نور قرآنڭ سرّیلە، او چارەیی ایكی كرّە ایكی درت ایدر درجەسندە قطعی اثبات ایتمش. قیصەجق خلاصەسی شودركە:

ئولوم، یا اعدام ابدیدر.. هم او انسانی، هم بتون احبابنی و اقاربنی آصاجق بر دار آغاجیدر. ویاخود باشقە بر باقی عالمە كیتمك و ایمان وثیقەسیلە سعادت سراینە كیرمك ایچون بر ترخیص تذكرەسیدر. و قبر ایسە، یا قراڭلقلی بر حپس منفرد و دیپسز بر قویودر. ویاخود بو زندان دنیادن، باقی و نورانی بر ضیافتگاهە و باغستانە آچیلان بر قاپودر. بو حقیقتی، كنچلك رهبری بر تمثیل ایلە اثبات ایتمش.

مثلا، بو حپسڭ باغچەسندە آصمق ایچون دار آغاچلری قونولمش. و اونلرڭ طایاندقلری دیوارڭ آرقەسندە، غایت بیوك و عموم دنیا اشتراك ایتمش بر پییانغو دائرەسی قورولمش. بز بو حپسدەكی بش یوز كیشی، هر حالدە هیچ مستثناسی یوق و قورتولمق ممكن دگل، بزی برر برر او میدانە چاغیراجقلر. یا "كل، اعدام اعلاننی آل، دار آغاجنە چیق!" ویا "دائمی حپس منفرد پوصلەسنی طوت، بو آچیق قاپویە كیر." ویاخود "سڭا مژدە! میلیونلر آلتون بیلتی سڭا چیقمش، كل، آل!" دییە هر طرفدە اعلاناتلر یاپیلییور.

بز دە كوزیمزلە كورییورزكە، بربری آرقەسندە او دار آغاچلرینە چیقییورلر. بر قسمنڭ آصیلدقلرینی مشاهدە ایدییورز. بر قسمی دە دار آغاچلرینی باصاماق یاپوب او دیوارڭ آرقەسندەكی پییانغو دائرەسنە كیردكلرینی، اورادە بیوك و جدّی مأمورلرڭ قطعی خبرلریلە كورور كبی بیلدیگمز بر صیرەدە، بو حپسخانەمزە ایكی هیئت كیردی.

بر قافلە، اللرندە چالغیلر، شرابلر، ظاهردە غایت طاتلی حلوالر، باقلاوەلر بزلرە ییدیرمگە چالیشدیلر. فقط او طاتلیلر زهرلیدرلر. انسی شیطانلر، ایچلرینە زهر آتمشلر. ایكنجی جماعت و هیئت، اللرندە تربیەنامەلر و حلال ییمكلر و مبارك شربتلر وار. بزلرە هدیە ویرییورلر. و بالاتّفاق برابر، پك جدّی و قطعی دییورلركە:

"اگر او اوّلكی هیئتڭ سزی تجربە ایچون ویردیگی هدیەلرینی آلسەڭز، ییسەڭز، بو كوزیمز اوڭندەكی شو دار آغاچلرندە باشقە كوردكلریڭز كبی آصیلاجقسڭز. اگر بزم بو مملكت حاكمنڭ فرمانیلە كتیردیگمز هدیەلری اوّلكینڭ یرینە قبول ایدوب.. و تربیەنامەلردەكی دعالری و اورادلری اوقوسەڭز، او آصیلمقدن قورتولاجقسڭز. او پییانغو دائرەسندە احسان شاهانە اولارق هر بریڭز میلیون آلتون بیلتنی آلاجغڭزە كورور كبی و كوندوز كبی اینانیڭز. اگر او حرام و شبهەلی و زهرلی طاتلیلری ییسەڭز، آصیلمغە كیتدیگڭز زمانە قدر دخی او زهرلرڭ صانجیسنی چكەجگڭزی، بو فرمانلر و بزلر، متّفقًا سزلرە قطعی خبر ویرییورز" دییورلر.

ایشتە بو تمثیل كبی، هر وقت كوردیگمز اجل دار آغاجنڭ آرقەسندە، مقدّرات بشر پییانغوسندن اهل ایمان و اهل طاعت ایچون -حسن خاتمە شرطیلە- ابدی و توكنمز بر خزینەنڭ بیلتی چیقاجغنی یوزدە یوز احتمال ایلە خبر ویرن.. و سفاهت و حرام و اعتقادسزلق و فسقدە دوام ایدنلر، -توبە ایتمەمك شرطیلە- یا اعدام ابدی (آخرتە اینانمایانلرە) ویا دائمی و قراڭلق

حپس منفرد (بقای روحە اینانان و سفاهتدە كیدنلرە) و شقاوت ابدیە اعلامنی آلاجقلرینی، یوزدە طقسان طقوز احتمال ایلە قطعی خبر ویرن، باشدە اللرندە نشانۀ تصدیق اولان حدسز معجزەلر بولونان یوز یگرمی درت بیڭ پیغمبرلر.. و اونلرڭ ویردكلری خبرلرڭ ایزلرینی و سینامەدە كبی كولكەلرینی، كشفلە و ذوقلە كوروب تصدیق ایدرك امضا باصان یوز یگرمی درت میلیوندن زیادە اولیالر (قَدَّسَ اللّٰهُ اَسْرَارَهُمْ).. و او ایكی قسم مشاهیر انسانیەنڭ خبرلرینی، عقلاً قطعی برهانلرلە و قوّتلی حجّتلرلە فكرًا و متّفقًا یقینی بر صورتدە اثبات ایدرك تصدیق ایدوب امضا باصان میلیارلر كلوب كچن محقّقلر، [حاشیە]مجتهدلر و صدّیقینلر.. بالاجماع متواترًا نوع انسانڭ كونشلری، قمرلری، ییلدیزلری اولان بو اوچ جماعت عظیمە و بو اوچ طائفۀ اهل حقیقت و بشرڭ قدسی قوماندانلری اولان بو اوچ بیوك عالی هیئتلرڭ فرمانلر ایلە ویردكلری خبرلری دیڭلەمەین.. و سعادت ابدیەیە كیدن و اونلرڭ كوستردكلری یول اولان صراط مستقیمدە كیتمەینلر، یوزدە طقسان طقوز دهشتلی تهلكە احتمالنی نظرە آلمایان.. و بر تك مخبرڭ، بر یولدە "تهلكە وار!" دیمەسیلە او یولی بیراقان، باشقە اوزون یولدە حركت ایدن بر آدمڭ، البتە و البتە وضعیتی شودركە:

ایكی یولڭ، حدسز مخبرلرڭ قطعی اخبارلریلە، اڭ قیصە و قولاینی و یوزدە یوز جنّت و سعادت ابدیەیی قزاندیراننی بیراقوب اڭ دغدغەلی و اوزون و صیقینتیلی و یوزدە طقسان طقوز جهنّم حپسنی و شقاوت دائمەیی نتیجە ویرن یولنی اختیار ایتدیگی حالدە، دنیادە بو ایكی یولڭ بر تك مخبرڭ، یالان اولابیلیر خبریلە، یوزدە بر احتمال تهلكە و بر آی حپس امكانی بولونان قیصە یولی بیراقوب.. منفعتسز، یالڭز ضررسز اولدیغی ایچون اوزون یولی اختیار ایدن بدبخت سرخوش دیوانەلر كبی، دهشتلی و اوزاقدە كورونن و اوڭا مسلّط اولان اژدرهالرە اهمّیت ویرمز. سینكلرلە اوغراشیر، یالڭز اونلرە اهمّیت ویرر درجەدە عقلنی، قلبنی، روحنی، انسانیتنی غائب ایتمش اولور.

مادام حقیقت حال بودر. بز محبوسلر، بو حپس مصیبتندن انتقاممزی تام آلمق ایچون او مبارك ایكنجی هیئتڭ هدیەلرینی قبول ایتملی ییز. یعنی ناصلكە بر دقیقە انتقام لذّتی و برقاچ دقیقە ویا بر ایكی ساعت سفاهت لذّتلریلە بو مصیبت بزی اون بش سنە ویا بش اون سنە ویا ایكی اوچ سنە بو حپسە صوقدی. دنیامزی بزە زندان أیلەدی.

بز دخی بو مصیبتڭ رغمنە و عنادینە، بر ایكی ساعت مدّت حپسی، بر ایكی كون عبادتە.. و ایكی اوچ سنە جزامزی، مبارك قافلەنڭ هدیەلریلە یگرمی اوتوز سنە باقی بر عمرە.. و اون ویا یگرمی سنە حپسدە جزامزی، میلیونلر سنە جهنّم حپسندن عفویمزە وسیلە ایدوب فانی دنیامزڭ آغلامەسنە مقابل، باقی حیاتمزی كولدیرەرك بو مصیبتدن تام انتقاممزی آلملی ییز. حپسخانەیی تربیەخانە كوستروب، وطنمزە و ملّتمزە برر تربیەلی، امنیّتلی، منفعتلی آدم اولمغە چالیشملی ییز. و حپسخانە مأمورلری و مدیرلری و مدبّرلری دخی، جانی و اشقیا و سرسری و قاتل و سفاهتجی و وطنە مضر ظن ایتدكلری آدملری، بر مبارك درسخانەدە چالیشان طلبەلر كورسونلر و مفتخرانە اللّٰهە شكر ایتسینلر.

[اوچنجی مسئلە]

كنچلك رهبرندە ایضاحی بولونان عبرتلی بر حادثەنڭ خلاصەسی شودر: بر زمان اسكیشهر حپسخانەسنڭ پنجرەسندە بر جمهوریت بایرامندە اوتورمشدم. قارشوسندەكی لیسە مكتبنڭ بیوك قیزلری، اونڭ آولیسندە كولەرك رقص ایدییورلردی. بردن معنوی بر سینامە ایلە اللی سنە صوڭرەكی وضعیتلری بڭا كوروندی. و كوردمكە، او اللی آلتمش قیزلردن و طلبەلردن قرق اللیسی، قبردە طوپراق اولویورلر، عذاب چكییورلر. و اون دانەسی، یتمش سكسان یاشندە، چركینلشمش.. كنچلگندە عفّتنی محافظە ایتمدیگندن، سومك بكلەدیگی نظرلردن نفرت كورویور، قطعی مشاهدە ایتدم. اونلرڭ او آجیناجق حاللرینە آغلادم. حپسخانەدەكی بر قسم آرقداشلر آغلادیغمی ایشیتدیلر. كلدیلر، صوردیلر. بن دیدم: « شیمدی بنی كندی حالمە بیراقیڭز، كیدیڭز.»

اوت، كوردیگم حقیقتدر، خیال دگل. ناصلكە بو یاز و كوزڭ آخری قیشدر. اویلە دە كنچلك یازی و اختیارلق كوزینڭ آرقەسی، قبر و برزخ قیشیدر. كچمش زمانڭ اللی سنە اوّلكی حادثاتی، سینامە ایلە حال حاضردە كوستریلدیگی كبی، كلەجك زمانڭ اللی سنە صوڭرەكی استقبال حادثاتنی كوسترن بر سینامە بولونسە، اهل ضلالت و سفاهتڭ اللی آلتمش سنە صوڭرەكی وضعیتلری اونلرە كوستریلسە ایدی، شیمدیكی كولدكلرینە و غیر مشروع كیفلرینە، نفرتلر و تألّملرلە آغلایاجقلردی.

بن او اسكیشهر حپسندەكی مشاهدە ایلە مشغول ایكن، سفاهت و ضلالتی ترویج ایدن بر شخص معنوی، انسی بر شیطان كبی قارشومە دیكیلدی و دیدی: » بز حیاتڭ هر بر چشید لذّتنی و كیفلرینی طاتمق و طاتدیرمق ایستەیورز.

بزە قاریشما!« بن دە جوابًا دیدم: مادام لذّت و ذوق ایچون ئولومی خاطرە كتیرمەیوب ضلالت و سفاهتە آتیلییورسڭ. قطعیًّا بیلكە، سنڭ ضلالتڭ حكمیلە، بتون كچمش زمان ماضی، ئولمش و معدومدر. و ایچندە جنازەلری چورومش بر وحشتلی مزارستاندر. انسانیّت علاقەدارلغیلە و ضلالت یولیلە سنڭ باشڭە و وارسە و ئولمەمش ایسە قلبڭە، او حدسز فراقلردن و او نهایتسز دوستلرڭ ابدی ئولوملرندن كلن ألملر، سنڭ شیمدیكی پك قیصە بر زماندەكی جزئی سرخوشجە لذّتڭی امحا ایتدیگی كبی، كلەجك استقبال زمانی دخی اعتقادسزلغڭ جهتیلە، یینە معدوم و قراڭلقلی و ئولو و دهشتلی بر وحشتگاهدر. و اورادن كلن و باشنی وجودە چیقاران و زمان حاضرە اوغرایان بیچارەلرڭ باشلری اجل جلّادینڭ ساطیریلە كسیلوب هیچلگە آتیلدیغندن، عقل علاقەدارلغیلە متمادیًا سنڭ ایمانسز باشڭە حدسز الیم اندیشەلر یاغدیرییور. سنڭ سفیهانە جزئی لذّتڭی، زیر و زبر ایدییور.

اگر ضلالتی و سفاهتی بیراقسەڭ، ایمان تحقیقی ایلە استقامت دائرەسنە كیرسەڭ، ایمان نوریلە كورەجكسڭكە، او كچمش زمان ماضی، معدوم و هر شیئی چوروتن بر مزارستان دگل، بلكە موجود و استقبالە انقلاب ایدن نورانی بر عالَم و باقی روحلرڭ استقبالدەكی سعادت سرایلرینە كیرمەلرینە بر انتظار صالونی كورونمسی حیثیتیلە، دگل الم، بلكە ایمانڭ قوّتنە كورە جنّتڭ بر نوع معنوی لذّتنی دنیادە دخی طاتدیردیغی كبی.. كلەجك استقبال زمانی، دگل وحشتگاه و قراڭلق، بلكە ایمان كوزیلە كورونویوركە، سعادت ابدیە سرایلرندە حدسز رحمتی و كرمی بولونان و هر بهاری و یازی بر سفرە یاپان و نعمتلرلە طولدیران بر رحمانِ رحیمِ ذوالجلالِ والاكرامڭ ضیافتلری قورولمش. و احسانلرینڭ سركیلری آچیلمش. اورایە سوقیّات وار، دییە ایمان سینامەسیلە مشاهدە ایتدیگندن، درجەسنە كورە باقی عالمڭ بر نوع لذّتنی حسّ ایدەبیلیر. دیمك حقیقی و ألمسز لذّت، یالڭز ایماندە و ایمان ایلە اولابیلیر.

ایمانڭ بو دنیادە دخی ویردیگی بیڭلر فائدەلرندن و نتیجەلرندن یالڭز بر تك فائدەسنی و لذّتنی، (بو مذكور بحثمز مناسبتیلە) كنچلك رهبرندە بر حاشیە اولارق یازیلان بر تمثیل ایلە بیان ایدەجگز. شویلەكە:

مثلا، سنڭ غایت سودیگڭ بر تك اولادڭ سكراتدە ئولمك اوزرە ایكن و مأیوسانە الیم و ابدی فراقنی دوشونوركن، بردن حضرت خضر كبی و حكیم لقمان كبی بر دوقتور كلدی. تریاق كبی بر معجون ایچیردی. او سویملی كوزل اولادڭ، كوزینی آچدی، ئولومدن قورتولدی. نە قدر سوینچ و فرح ویرییور، آڭلارسڭ.

ایشتە او چوجق كبی چوق سودیگڭ و جدّی علاقەدار اولدیغڭ سنجە میلیونلر محبوب انسانلر، او ماضی قبرستانندە سنڭ نظرڭدە چورویوب محو اولمق اوزرە ایكن، بردن حقیقت ایمان،

حكیم لقمان كبی او بیوك اعدام خانە توهّم ایدیلن مزارستانە، قلب پنجرەسندن بر ایشیق ویردی. اونڭلە باشدن باشە بتون ئولولر دیریلدیلر. و « بز ئولمەمشز و ئولمەیەجگز. یینە سزڭلە كوروشەجگز!» لسان حال ایلە دیدكلرندن آلدیغڭ حدسز سوینچلری و فرحلری، ایمان بو دنیادە دخی ویرمسیلە اثبات ایدركە، ایمان حقیقتی اویلە بر چكردكدركە، اگر تجسّم ایتسە، بر جنّت خصوصیە اوندن چیقار. او چكردگڭ شجرۀ طوباسی اولور، دیدم.

او معنّد، دوندی دیدی: « هیچ اولمازسە حیوان كبی حیاتمزی كیف و لذّتلە كچیرمك ایچون سفاهت و اگلنجەلرلە بو اینجە شیلری دوشونمەیەرك یاشایاجغز.»

جوابًا دیدم: حیوان كبی اولامازسڭ. چونكە حیوانڭ ماضی و مستقبلی یوقدر. نە كچمشدن ألملر و تأسّفلر آلیر و نە دە كلەجكدن اندیشەلر و قورقولر كلیر. لذّتنی تام آلیر. راحتلە یاشار، یاتار. خالقنە شكر ایدر. حتّی كسیلمك ایچون یاتیریلان بر حیوان، بر شی حسّ ایتمز. یالڭز بیچاق كسدیگی وقت حسّ ایتمك ایستر. فقط او حسّ دخی كیدر. او ألمدن دە قورتولور. دیمك اڭ بیوك بر رحمت و بر شفقت الٰهیّە، غیبی بیلدیرمەمكدەدر. و باشە كلن شیلری، ستر ایتمكدەدر. خصوصًا معصوم حیوانلر حقّندە داها مكمّلدر. فقط ای انسان! سنڭ ماضی و مستقبلڭ، عقل جهتیلە بر درجە غیبیلكدن چیقمەسیلە، ستر غیبیدن حیوانە كلن استراحتدن تمامًا محرومسڭ. كچمشدن چیقان تأسّفلر و الیم فراقلر.. و كلەجكدن كلن قورقولر و اندیشەلر، سنڭ جزئی لذّتڭی هیچە ایندیرر. لذّت جهتندە یوز درجە حیواندن آشاغی دوشورور.

مادام حقیقت بودر. یا عقلڭی چیقار آت، حیوان اول قورتول! ویا عقلڭی ایمانلە باشڭە آل، قرآنی دیڭلە! یوز درجە حیواندن زیادە بو فانی دنیادە دخی صافی لذّتلری قازان، دییەرك اونی الزام ایتدم.

یینە او متمرّد شخص دوندی، دیدی: « هیچ اولمازسە اجنبی دینسزلری كبی یاشارز.»

جوابًا دیدم: اجنبی دینسزلری كبی دە اولامازسڭ. چونكە اونلر بر پیغمبری انكار ایتسە، دیگرلرینە اینانابیلیر. پیغمبرلری بیلمەسە دە، اللّٰهە اینانابیلیر. اونی دە بیلمەسە، كمالاتە مدار بعض سجیّەلر بولونابیلیر. فقط بر مسلمان اڭ آخر و اڭ بیوك و دینی و دعوتی عمومی اولان آخر زمان پیغمبری علیە الصّلاة والسّلامی انكار ایتسە و زنجیرندن چیقسە، داها هیچ بر پیغمبری، حتّی اللّٰهی قبول ایتمز. چونكە بتون پیغمبرلری و اللّٰهی و كمالاتی، اونڭلە بیلمش. اونلر، اونسز قلبندە قالماز. بونڭ ایچوندركە، اسكیدنبری هر دیندن اسلامیتە كیرییورلر. و هیچ بر مسلمان، حقیقی یهودی ویا مجوسی و نصرانی اولماز. بلكە دینسز اولور، سجیّەلری بوزولور. وطنە، ملّتە مضر بر حالتە كیرر، اثبات ایتدم. او معنّد و متمرّد شخصڭ

داها طوتوناجق بر یری قالمدی. غائب اولدی، جهنّمە كیتدی.

ایشتە ای بو مدرسۀ یوسفیّەدە بنم درس آرقداشلرم! مادام حقیقت بودر. و بو حقیقتی رسالۀ نور او درجە قطعی و كونش كبی اثبات ایتمشكە، یگرمی سنەدر متمرّدلرڭ عنادلرینی قیروب ایمانە كتیرییور. بز دخی هم دنیامزە، هم استقبالمزە، هم آخرتمزە، هم وطنمزە، هم ملّتمزە تام منفعتلی و قولای و سلامتلی اولان ایمان و استقامت یولنی تعقیب ایدوب بوش وقتمزی صیقینتیلی خولیالر یرندە، قرآندن بیلدیگمز سورەلری اوقومق.. و معنالرینی بیلدیرن آرقداشلردن اوگرنمك.. و قضایە قالمش فرض نمازلرینی قضا ایتمك.. و بربرینڭ كوزل خویلرندن استفادە ایدوب، بو حپسخانەیی كوزل سجیّەلی فیدانلر یتیشدیرن بر مبارك باغچەیە چویرمك كبی اعمال صالحە ایلە، حپسخانە مدیرلری و علاقەدارلری، جانی و قاتللرڭ باشلرندە زبانی كبی عذاب مأمورلری دگل، بلكە مدرسۀ یوسفیّەدە جنّتە آدم یتیشدیرمك و اونلرڭ تربیەلرینە نظارت ایتمك وظیفەسیلە مأمور برر مستقیم استاد و برر شفقتلی رهبر اولمەلرینە چالیشملی ییز.

[دردنجی مسئلە]

یینە كنچلك رهبرندە ایضاحی وار. بر زمان بڭا خدمت ایدن قرداشلرم طرفندن سؤٓال ایدیلدیكە: "كرۀ ارضی هرج و مرجە كتیرن و اسلام مقدّراتیلە علاقەدار اولان بو دهشتلی حرب عمومیدن اللی كوندر، (شیمدی یدی سنەیی كچدی، عین حال دوام ایدییور) هیچ صورمییورسڭ. و مراق ایتمییورسڭ. حالبوكە بر قسم متدیّن و عالم اولان انسانلر، جماعتی و جامعی بیراقوب رادیو دیڭلەمەیە قوشویورلر. عجبا بوندن داها بیوك بر حادثەمی وار؟ ویا اونڭلە مشغول اولمەنڭ ضرریمی وار؟" دیدیلر.

جوابًا دیدمكە: عمر سرمایەسی پك آزدر. لزوملی ایشلر پك چوقدر. بربری ایچندە متداخل دائرەلر كبی هر انسانڭ قلب و معدە دائرەسندن.. و جسد و خانە دائرەسندن.. محلّە و شهر دائرەسندن.. و وطن و مملكت دائرەسندن.. و كرۀ ارض و نوع بشر دائرەسندن طوت، تا ذی حیات و دنیا دائرەسنە قدر بربری ایچندە دائرەلر وار. هر بر دائرەدە، هر بر انسانڭ بر نوع وظیفەسی بولونابیلیر. فقط اڭ كوچك دائرەدە، اڭ بیوك و اهمّیتلی و دائمی وظیفە وار. و اڭ بیوك دائرەدە، اڭ كوچك و موقّت، آرا صیرە وظیفە بولونابیلیر. بو قیاسلە، كوچكلك و بیوكلك معكوسًا متناسب وظیفەلر بولونابیلیر.

فقط بیوك دائرەنڭ جاذبەدارلغی جهتیلە، كوچك دائرەدەكی لزوملی و اهمّیتلی خدمتی بیراقدیروب، لزومسز،

مالایعنی و آفاقی ایشلرلە مشغول ایدر. سرمایۀ حیاتنی بوش یردە امحا ایدر. او قیمتدار عمرینی قیمتسز شیلردە ئولدیرر. بعضًا دە بو حرب بوغوشمەلرینی مراق ایلە تعقیب ایدن، بر طرفە قلبًا طرفدار اولور. اونڭ ظلملرینی خوش كورور، ظلمنە شریك اولور.

[برنجی نقطەیە جواب ایسە] اوت، بو جهان حربندن داها بیوك بر حادثە.. و بو زمین یوزندەكی حاكمیت عامّە دعواسندن داها اهمّیتلی بر دعوا، هركسڭ باشنە و بالخاصّە مسلمانلرڭ باشلرینە اویلە بر حادثە و اویلە بر دعوا آچیلمشكە: هر آدم، اگر آلمان و اینكیلیز قدر قوّتی و ثروتی اولسە و عقلی دە وارسە، او تك دعوایی قزانمق ایچون بلا تردّد صرف ایدەجك.

ایشتە او دعوا ایسە، یوز بیڭ مشاهیر انسانیەنڭ و حدسز نوع بشرڭ ییلدیزلرینڭ و مرشدلرینڭ، متّفقًا كائنات صاحبنڭ و متصرّفنڭ بیڭلر وعدلرینە و عهدلرینە استنادًا خبر ویردكلری.. و بر قسمی كوزلریلە كوردكلری شودركە:

هركسڭ، ایمان مقابلندە، بو زمین یوزی قدر باغلر و قصرلرلە مزیَّن باقی و دائمی بر تارلەیی و ملكی، قزانمق ویا غائب ایتمك دعواسی باشنە آچیلمش. اگر ایمان وثیقەسنی صاغلام الدە ایتمزسە، غائب ایدەجك! و بو عصردە مادّیونلق طاعونیلە چوقلری، او دعواسنی غائب ایدییور. حتّی بر اهل كشف و تحقیق، بر یردە قرق وفیّاتدن یالڭز برقاچ دانەسی قزاندیغنی سكراتدە مشاهدە ایتمش، اوتەكیلر غیب ایتمشلر. عجبا بو غائب ایتدیگی دعوانڭ یرینی، بتون دنیا سلطنتی او آدمە ویریلسە طولدیرابیلیرمی؟

ایشتە او دعوایی قزاندیراجق اولان خدمتلری بیراقوب، یوزدە طقساننە او دعوایی غیب ایتدیرمەین خارقە بر دعوا وكیلنی او ایشتە چالیشدیران وظیفەلری ترك ایدوب، ابدی دنیادە قالاجق كبی آفاقی مالایعنیات ایلە اشتغال ایتمك تام بر عقلسزلق بیلدیگمزدن، بز رسالۀ نور شاكردلری، هر بریمزڭ یوز درجە عقلمز زیادە اولسە دە، آنجق بو وظیفەیە صرف ایتمك لازمدر، دییە قناعتمز وار.

ای حپس مصیبتندە بنم یڭی قرداشلرم! سزلر بنم ایلە برابر بورایە كلن اسكی قرداشلرم كبی رسالۀ نوری كورمەمشسڭز. بن اونلری و اونلر كبی بیڭلر شاكردلری شاهد كوسترەرك دیرم و اثبات ایدرم و اثبات ایتمشمكە، او بیوك دعوایی، یوزدە طقساننە قزاندیران.. و یگرمی سنەدە یگرمی بیڭ آدمڭ النە، او دعوانڭ قزانجنڭ وثیقەسی و سندی و برائتی اولان ایمان تحقیقی یی ویرن.. و قرآن حكیمڭ معجزۀ معنویەسندن نشئت ایدوب چیقان.. و بو زمانڭ برنجی بر دعوا وكیلی بولونان رسالۀ نوردر. بو اون سكز سنەدر بنم دوشمانلرم و زندیقلر و مادّیونلر، علیهمدە

غایت غدّارانە دسیسەلرلە حكومتڭ بعض اركانلرینی اغفال ایدرك، بزی امحا ایتمك ایچون بو دفعەكی كبی اسكیدە دخی حپسلرە، زندانلرە صوقدقلری حالدە، رسالۀ نورڭ چلیك قلعەسندە یوز اوتوز پارچە جهازاتندن، آنجق ایكی اوچ پارچەسنە ایلیشەبیلمشلر. دیمك آووقات طوتمق ایستەین، اونی الدە ایتسە یتر.

هم قورقماییڭز! رسالۀ نور یاساق اولماز. حكومت جمهوریەنڭ مبعوثلرینڭ و اركانلرینڭ اللرندە رسالۀ نورڭ مهم رسالەلری ایكی اوچی مستثنا اولارق سربست كزییورلر. ان شٓاء اللّٰه بر زمان، حپسخانەلری تام بر اصلاح خانە یاپمق ایچون بختیار مدیرلر و مأمورلر، او نورلری محبوسلرە اكمك و علاج كبی توزیع ایدەجكلر.

[بشنجی مسئلە]

كنچلك رهبرندە ایضاح ایدیلدیگی كبی، كنچلك هیچ شبهە یوقكە، كیدەجك. یاز، كوزە و قیشە یر ویرمسی.. كوندوز، آقشامە و كیجەیە دگیشمەسی قطعیتندە، كنچلك دە اختیارلغە و ئولومە دگیشەجك. اگر او فانی و كچیجی كنچلگنی عفّتلە خیراتە استقامت دائرەسندە صرف ایتسە، اونڭلە ابدی باقی بر كنچلگی قزاناجغنی، بتون سماوی فرمانلر مژدە ویرییورلر.

اگر سفاهتە صرف ایتسە، ناصلكە بر دقیقە حدّت یوزندن بر قتل، میلیونلر دقیقە حپس عذابنی چكدیرر. اویلە دە، غیر مشروع دائرەدەكی كنچلك كیفلری و لذّتلری، آخرت مسئولیتندن و قبر عذابندن و زوالندن كلن تأسّفلردن و كناهلردن و دنیوی مجازاتلردن باشقە، عین لذّت ایچندە او لذّتدن زیادە ألملر اولدیغنی عقلی باشندە هر كنچ تجربە ایلە تصدیق ایدر.

مثلا، حرام سومكدە بر قیصقانچلق ألمی و فراق ألمی و مقابلە كورمەمك ألمی كبی چوق عارضەلرلە او جزئی لذّت، زهرلی بر بال حكمنە كچر. و او كنچلگڭ سٓوء استعمالی ایلە كلن خستەلقلە، خستەخانەلرە.. و طاشقینلقلریلە، حپسخانەلرە.. و قلب و روحڭ غداسزلغندن و وظیفەسزلگندن نشئت ایدن صیقینتیلرلە، میخانەلرە و سفاهتخانەلرە ویا مزارستانە دوشەجكلرینی بیلمك ایسترسەڭ، كیت خستەخانەلردن، حپسخانەلردن، میخانەلردن و قبرستانلردن صور!

البتە اكثریتلە كنچلرڭ كنچلگنڭ سٓوء استعمالندن و طاشقینلقلرندن و غیر مشروع كیفلرڭ جزاسی اولارق كلن طوقاتلردن، ایواهلر و آغلامەلر و اسفلر ایشیتەجكسڭ.

اگر استقامت دائرەسندە كیتسە، كنچلك

غایت شیرین و كوزل بر نعمت الٰهیە و طاتلی و قوّتلی بر واسطۀ خیرات اولارق آخرتدە غایت پارلاق و باقی بر كنچلك نتیجە ویرەجگنی، باشدە قرآن اولارق چوق قطعی آیاتیلە بتون سماوی كتابلر و فرمانلر خبر ویروب مژدە ایدییورلر.

مادام حقیقت بودر. مادام حلال دائرەسی، كیفە كافیدر. و مادام حرام دائرەسندەكی بر ساعت لذّت، بعضًا بر سنە، بعضًا اون سنە حپس جزاسنی چكدیرییور. البتە كنچلك نعمتنە بر شكر اولارق او طاتلی نعمتی، عفّتدە و استقامتدە صرف ایتمك لازم و الزمدر.

[آلتنجی مسئلە]

رسالۀ نورڭ چوق یرلرندە ایضاحی و قطعی و حدسز حجّتلری بولونان (ایمان باللّٰه )ركننڭ بیڭلر كلّی برهانلرندن بر تك برهانە قیصەجە بر اشارتدر.

قسطمونیدە لیسە طلبەلرندن بر قسمی یانمە كلدیلر. "بزە خالقمزی طانیتدیر. معلّملریمز، اللّٰهدن بحث ایتمییورلر" دیدیلر.

بن دیدم: سزڭ اوقودیغڭز فنلردن هر فن، كندی لسان مخصوصیلە متمادیًا اللّٰهدن بحث ایدوب خالقی طانیتدیرییورلر. معلّملری دگل، اونلری دیڭلەییڭز.

مثلا ناصلكە مكمّل بر اجزاخانەكە، هر قوانوزندە خارقە و حسّاس میزانلرلە آلینمش حیاتدار معجونلر و تریاقلر وار. شبهەسز غایت مهارتلی و كیمیاكر و حكیم بر اجزاجی یی كوستریر.

اویلە دە، كرۀ ارض اجزاخانەسندە بولونان درت یوز بیڭ چشید نباتات و حیوانات قوانوزلرندەكی ذی حیات معجونلر و تریاقلر جهتیلە، بو چارشودەكی اجزاخانەدن نە درجە زیادە مكمّل و بیوك اولمسی نسبتندە، اوقودیغڭز فنّ طب مقیاسیلە، كرۀ ارض اجزاخانۀ كبراسنڭ اجزاجیسی اولان حكیم ذوالجلالی، حتّی كور كوزلرە دە كوستریر، طانیتدیرر.

هم مثلا، ناصل بر خارقە فابریقەكە، بیڭلر چشید چشید قماشلری، بسیط بر مادّەدن طوقویور. شكسز، بر فابریقەتوری و مهارتلی بر ماكینیستی طانیتدیرر.

اویلە دە، كرۀ ارض دینیلن یوز بیڭلر باشلی، هر باشندە یوز بیڭلر مكمّل فابریقە بولونان بو سیّار ماكینۀ ربّانی، نە درجە بو انسان فابریقەسندن بویوكسە، مكمّلسە، او درجەدە اوقودیغڭز فنّ ماكینە مقیاسیلە، كرۀ ارضڭ اوستەسنی و صاحبنی بیلدیرر و طانیتدیرر.

هم مثلا، ناصلكە غایت مكمّل بیڭ بر چشید ارزاق، اطرافندن جلب ایدوب ایچندە منتظمًا ایستیف و احضار ایدیلمش دپو و اعاشە آنباری و دكّان، شكسز بر فوق العادە اعاشە و ارزاق مالكنی و صاحبنی و مأمورینی بیلدیرر.

اویلە دە، بر سنەدە یگرمی درت بیڭ سنەلك بر دائرەدە منتظمًا سیاحت ایدن.. و یوز بیڭلر و آیری آیری ارزاق ایستەین طائفەلری ایچنە آلان.. و سیاحتیلە موسملرە اوغرایوب، بهاری بر بیوك واغون كبی بیڭلر آیری آیری طعاملرلە طولدیرارق قیشدە ارزاقی توكنن بیچارە ذی حیاتلرە كتیرن.. و كرۀ ارض دینیلن بو رحمانی اعاشە آنباری و بر سفینۀ سبحانیە.. و بیڭ بر چشید جهازاتی و ماللری و قونسروە پاكتلری طاشییان بو دپو و دكّان ربّانی، نە درجە او فابریقەدن بیوك و مكمّل ایسە، اوقودیغڭز ویا اوقویاجغڭز فنّ اعاشە مقیاسیلە او قطعیتدە و او درجەدە كرۀ ارض دپوسنڭ صاحبنی، متصرّفنی، مدبّرینی بیلدیرر، طانیتدیرر، سودیرر.

هم ناصلكە، درت یوز بیڭ ملّت ایچندە بولونان و هر ملّتڭ ایستەدیگی ارزاقی آیری و استعمال ایتدیگی سلاحی آیری و كییدیگی البسەسی آیری و تعلیماتی آیری و ترخیصاتی آیری اولان بر اوردونڭ معجزەكار بر قوماندانی، تك باشیلە بتون او آیری آیری ملّتلرڭ، آیری آیری ارزاقلرینی و چشید چشید اسلحەلرینی و البسەلرینی و جهازاتلرینی، هیچ برینی اونوتمایارق و شاشیرمایارق ویردیگی او عجیب اوردو و اوردوگاه، شبهەسز بداهتلە او خارقە قوماندانی كوستریر، تقدیركارانە سودیرر.

عینًا اویلە دە، زمین یوزینڭ اوردوگاهندە و هر بهاردە یڭیدن سلاح آلتنە آلینمش بر یڭی اوردوی سبحانیدە، نباتات و حیوانات ملّتلرندن درت یوز بیڭ نوعڭ چشید چشید البسە، ارزاق، اسلحە، تعلیم، ترخیصلری.. غایت مكمّل و منتظم و هیچ برینی اونوتمایارق و شاشیرمایارق بر تك قوماندان اعظم طرفندن ویریلن كرۀ ارضڭ بهار اوردوگاهی، نە درجە مذكور انسان اوردو و اوردوگاهندن بیوك و مكمّل ایسە، سزڭ اوقویاجغڭز فنّ عسكری مقیاسیلە، دقّتلی و عقلی باشندە اولانلرە، او درجە كرۀ ارضڭ حاكمنی و ربّنی و مدبّرینی و قوماندان اقدسنی حیرتلر و تقدیسلرلە بیلدیرر. و تحمید و تسبیحلە سودیرر.

هم ناصلكە، بر خارقە شهردە میلیونلر الكتریك لامبەلری حركت ایدرك هر یری كزرلر. یانمق مادّەلری توكنمییور بر طرزدەكە الكتریك لامبەلری و فابریقەسی، شكسز بداهتلە الكتریگی ادارە ایدن و سیّار لامبەلری یاپان و فابریقەیی قوران و اشتعال مادّەلرینی كتیرن بر معجزەكار اوستەیی و فوق العادە قدرتلی بر الكتریكجی یی حیرتلر و تبریكلرلە طانیتدیرر، یاشاسینلرلە سودیرر.

عینًا اویلە دە، بو عالَم شهرندە دنیا سراینڭ طامندەكی ییلدیز لامبەلری، بر قسمی قوزموغرافیەنڭ دیدیگنە باقیلسە، كرۀ ارضدن بیڭ دفعە بیوك و طوپ كُلَّەسندن یتمش دفعە سرعتلی حركت ایتدكلری حالدە، انتظامنی بوزمییور. بربرینە چارپمایور. سونمییور، یانمق مادّەلری توكنمییور. اوقودیغڭز قوزموغرافیەنڭ دیدیگنە كورە،

كرۀ ارضدن بر میلیون دفعەدن زیادە بیوك.. و بر میلیون سنەدن زیادە یاشایان.. و بر مسافرخانۀ رحمانیدە، بر لامبە و بر صوبە اولان كونشمزڭ یانمەسنڭ دوامی ایچون، هر كون كرۀ ارضڭ دڭزلری قدر غاز یاغی.. و طاغلری قدر كومور.. ویا بیڭ ارض قدر اودون ییغینلری لازمدركە، سونمەسین. و اونی و اونڭ كبی علوی ییلدیزلری غاز یاغسز، اودونسز، كومورسز یاندیران و سوندیرمەین و برابر و چابوق كزدیرن و بربرینە چارپدیرمایان بر نهایتسز قدرتی و سلطنتی، ایشیق پارماقلریلە كوسترن بو كائنات شهر محتشمندەكی دنیا سراینڭ الكتریك لامبەلری و ادارەلری، نە درجە او مثالدن داها بیوك، داها مكمّلدر. او درجە دە سزڭ اوقودیغڭز ویا اوقویاجغڭز فنّ الكتریك مقیاسیلە، بو مشهر اعظم كائناتڭ سلطاننی، منوِّرینی، مدبّرینی، صانعنی او نورانی ییلدیزلری شاهد كوسترەرك طانیتدیرر. تسبیحاتلە، تقدیساتلە سودیرر، پرستش ایتدیرر.

هم مثلا، ناصلكە بر كتاب بولونسەكە، بر سطرندە، بر كتاب اینجە یازیلمش.. و هر بر كلمەسندە، اینجە قلملە بر سورۀ قرآنیە یازیلمش. غایت معنیدار و بتون مسئلەلری بربرینی تأیید ایدر. و كاتبنی و مؤلّفنی فوق العادە مهارتلی و اقتدارلی كوسترن بر عجیب مجموعە، شكسز كوندوز كبی كاتب و مصنِّفنی كمالاتیلە، هنرلریلە بیلدیرر، طانیتدیرر. "ما شٓاء اللّٰه، بارك اللّٰه!" جملەلریلە تقدیر ایتدیرر.

عینًا اویلە دە، بو كائنات كتاب كبیریكە، بر تك صحیفەسی اولان زمین یوزندە و بر تك فورمەسی اولان بهاردە، اوچ یوز بیڭ آیری آیری كتابلر حكمندەكی اوچ یوز بیڭ نباتی و حیوانی طائفەلری، برابر، بربری ایچندە، یاڭلیشسز، خطاسز، قاریشدیرمایارق، شاشیرمایارق مكمّل، منتظم.. و بعضًا آغاچ كبی بر كلمەدە، بر قصیدەیی و چكردك كبی بر نقطەدە، بر كتابڭ تمام بر فهرستەسی یازان بر قلم ایشلەدیگنی كوزیمزلە كوردیگمز بو نهایتسز معنیدار و هر كلمەسندە چوق حكمتلر بولونان شو مجموعۀ كائنات و بو مجسّم قرآن اكبر عالم، مذكور مثالدەكی كتابدن نە درجە بیوك و مكمّل و معنیدار ایسە، او درجە دە سزڭ اوقودیغڭز فنّ حكمت الاشیا و مكتبدە بالفعل مباشرت ایتدیگڭز فنّ قرائت و فنّ كتابت.. كنیش مقیاسلریلە و دوربین كوزلریلە، بو كتاب كائناتڭ نقّاشنی، كاتبنی حدسز كمالاتیلە طانیتدیرر. "اللّٰە اكبر!" جملەسیلە بیلدیرر. "سبحان اللّٰه!" تقدیسیلە تعریف ایدر. "الحمد للّٰه!" ثنالریلە سودیرر.

ایشتە بو فنلرە قیاسًا، یوزر فنوندن هر بر فن، كنیش مقیاسیلە و خصوصی آیینەسیلە و دوربینلی كوزیلە و عبرتلی نظریلە، بو كائناتڭ خالق ذوالجلالنی اسماسیلە بیلدیرر. صفاتنی، كمالاتنی طانیتدیرر.

ایشتە بو محتشم و پارلاق بر برهان وحدانیت اولان مذكور حجّتی درس ویرمك ایچوندركە، قرآن معجز البیان چوق تكرار ایلە اڭ زیادە 〚 رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ〛 و 〚 خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ〛 آیتلریلە خالقمزی بزە طانیتدیرییور، دییە او مكتبلی كنچلرە دیدم. اونلر دخی تمامیلە قبول ایدوب تصدیق ایدرك: "حدسز شكر اولسون ربّمزەكە، تام قدسی و عین حقیقت بر درس آلدق. اللّٰه سندن راضی اولسون" دیدیلر.

بن دە دیدم: انسان، بیڭلر چشید ألملر ایلە متألّم.. و بیڭلر نوع لذّتلر ایلە متلذّذ اولاجق بر ذی حیات ماكینە.. و غایت درجە عجزیلە برابر حدسز مادّی، معنوی دوشمانلری.. و نهایتسز فقریلە برابر حدسز ظاهری و باطنی احتیاجلری بولونان.. و متمادیًا زوال و فراق طوقاتلرینی ییین بر بیچارە مخلوق ایكن، بردن ایمان و عبودیتلە بویلە بر پادشاە ذوالجلالە انتساب ایدوب، بتون دوشمانلرینە قارشو بر نقطۀ استناد.. و بتون حاجاتنە مدار بر نقطۀ استمداد بولارق، هركس منسوب اولدیغی افندیسنڭ شرفیلە، مقامیلە افتخار ایتدیگی كبی، او دە بویلە نهایتسز قدیر و رحیم بر پادشاهە ایمان ایلە انتساب ایتسە.. و عبودیتلە خدمتنە كیرسە و اجلڭ اعدام اعلاننی كندی حقّندە ترخیص تذكرەسنە چویرسە، نە قدر ممنون و منّتدار و نە قدر متشكّرانە افتخار ایدەبیلیر، قیاس ایدیڭز.

او مكتبلی كنچلرە دیدیگم كبی، مصیبتزدە محبوسلرە دە تكرار ایلە دیرم: اونی طانییان و اوڭا اطاعت ایدن، زنداندە دخی اولسە بختیاردر. اونی اونوتان، سرایلردە دە اولسە، زنداندەدر، بدبختدر. حتّی بر بختیار مظلوم، اعدام اولونوركن بدبخت ظالملرە دیمش: "بن اعدام اولمایورم. بلكە ترخیص ایلە سعادتە كیدییورم. فقط بن دە سزی اعدام ابدی ایلە محكوم كوردیگمدن، سزدن تام انتقاممی آلییورم.〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛" دییەرك سرور ایلە تسلیم روح ایدر.

〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛

[یدنجی مسئلە]

دڭزلی حپسندە بر جمعە كوننڭ میوەسیدر.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭

وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِاَوْ هُوَ اَقْرَبُ ٭ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ٭ ٭ فَانْظُرْ اِلٰٓی اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَیْفَ یُحْیِی الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَٓا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْیِی الْمَوْتٰی وَهُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ〛

بر زمان قسطمونیدە، "خالقمزی بزە طانیتدیر" دیین لیسە طلبەلرینە، سابق آلتنجی مسئلەدە مكتب فنوننڭ دیللریلە ویردیگم درسی، دڭزلی حپسخانەسندە بنملە تماس ایدەبیلن محبوسلر اوقودیلر. تام بر قناعت ایمانیە آلدقلرندن آخرتە بر اشتیاق حسّ ایدوب، "بزە آخرتمزی دە تام بیلدیر. تاكە نفسمز و زمانڭ شیطانلری، بزی یولدن چیقارماسین. داها بویلە حپسلرە صوقماسین" دیدیلر.