[یگرمی سكزنجی سوز]

شو سوز جنّتە دائردر. شو سوزڭ ایكی مقامی وار. برنجی مقام، جنّتڭ بعض لطائفنە اشارت ایدر. فقط اوننجی سوزدە اون ایكی حقیقت قاطعە ایلە غایت قطعی بر صورتدە و بو سوزڭ ایكنجی مقامندە [حاشیە]، اوننجی سوزڭ خلاصەسی و اساسی متسلسل، غایت متین عربی بر برهان قطعی ایلە، غایت پارلاق بر طرزدە وجودی اثبات اولونان جنّتڭ اثبات وجودندن بحث دگل، بلكە شو مقامدە یالڭز سؤٓال و جوابە و تنقیدە مدار اولان برقاچ احوال جنّتدن بحث ایدر. اگر توفیق الٰهی رفیق اولسە، صوڭرە عظیم بر سوز او معظّم حقیقتە دائر یازیلاجقدر ان شٓاء اللّٰه.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

وَبَشِّرِ الَّذٖینَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرٖی مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هٰذَا الَّذٖی رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوا بِهٖ مُتَشَابِهَا وَلَهُمْ فٖیهَٓا اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فٖیهَا خَالِدُونَ

جنّت باقیەیە دائر بعض سؤٓاللرە قیصە جوابلردر. جنّتە دائر، جنّتدن داها كوزل، حوریلرندن داها لطیف، سلسبیلندن داها طاتلی اولان بیانات آیات قرآنیە، كیمسەیە سوز بیراقمامشدركە، فضلە بر شی سویلەسین. فقط او پارلاق ازلی و ابدی، یوكسك و كوزل آیتلری فهمە تقریب ایچون بعض باصاماقلری، هم او جنّت قرآنیەدن نمونە ایچون بعض چیچكلرڭ نمونەسی نوعندن بعض نكتەلری سویلەیەجگز. بش رموزلی سؤٓال و جوابلە اشارت ایدەجگز. اوت، جنّت بتون لذائذ معنویەیە مدار اولدیغی كبی، بتون لذائذ جسمانیەیە دە مداردر.

[سؤٓال] قصورلی، نقصانیتلی، متغیّر، قرارسز، ألملی جسمانیّتڭ ابدیّتلە و جنّت ایلە نە علاقەسی وار؟

مادام روحڭ عالی لذائذی واردر، اوڭا كافیدر. لذائذ جسمانیە ایچون بر حشر جسمانی نەدن ایجاب ایدییور؟

[الجواب] چونكە، ناصل طوپراق صویە، هوایە، ضیایە نسبتًا كثافتلی، قراڭلقلیدر. فقط مصنوعات الٰهیەنڭ بتون انواعنە منشأ و مدار اولدیغندن، بتون عناصر سائرەنڭ معنًا فوقنە چیقدیغی كبی.. هم كثافتلی اولان نفس انسانیّە سرّ جامعیّت اعتباریلە تزكّی ایتمك شرطیلە، بتون لطائف انسانیەنڭ فوقنە چیقدیغی كبی.. اویلە دە، جسمانیّت اڭ جامع، اڭ محیط، اڭ زنكین بر آیینۀ تجلّیات اسمای الٰهیەدر. بتون خزائن رحمتڭ مُدَّخَراتنی طارتاجق و میزانە چكەجك آلتلر جسمانیتدەدر.

مثلا دیلدەكی قوّۀ ذائقە، رزق ذوقندە انواع مطعومات عددنجە میزانلرە منشأ اولماسە ایدی، هر برینی آیری آیری حسّ ایدوب طانیمازدی. طادوب طارتامازدی. هم اكثر اسمای الٰهیەنڭ تجلّیاتنی حسّ ایدوب بیلمك ذوق ایدوب طانیمق جهازاتی، یینە جسمانیتدەدر. هم غایت متنوّع و نهایت درجەدە آیری آیری لذّتلری حس ایدەجك استعدادلر، یینە جسمانیتدەدر.

مادام شو كائناتڭ صانعی، شو كائناتلە بتون خزائن رحمتنی طانیتدیرمق و بتون تجلّیات اسماسنی بیلدیرمك و بتون انواع احساناتنی طاتدیرمق ایستەدیگنی، كائناتڭ كیدیشاتندن و انسانڭ جامعیتندن، اون برنجی سوزدە اثبات ایدیلدیگی كبی، قطعی آڭلاشیلییور. البتە شو سیل كائناتڭ بر حوض اكبری و بو كائنات تزگاهنڭ ایشلەدیگی محصولاتڭ بر مشهر اعظمی و شو مزرعۀ دنیانڭ بر مخزن ابدیسی اولان دار سعادت، شو كائناتە بر درجە بڭزەیەجكدر. هم جسمانی، هم روحانی بتون اساساتنی محافظە ایدەجكدر.

و او صانع حكیم و او عادل رحیم، البتە جسمانی آلتلرڭ وظائفنە اجرت اولارق و خدماتنە مكافات اولارق و عبادات مخصوصەلرینە ثواب اولارق اونلرە لایق لذائذی ویرەجكدر. یوقسە حكمت و عدالت و رحمتنە ضد بر حالت اولوركە، هیچ بر جهتلە اونڭ جمال رحمتنە و كمال عدالتنە اویغون دگلدر. قابل توفیق اولاماز.

[سؤٓال] جسم اگر حیاتی اولسە، اجزای بدنی دائم تركیب و تحلیلدەدر. انقراضە محكومدر. ابدیّتە مظهر اولاماز. اكل و شرب، بقای شخصی و معاملۀ زوجیە ایسە، بقای نوعی ایچوندركە، شو عالمدە برر اساس اولمشلر. عالم ابدیتدە و عالم اخرویدە شونلرە احتیاج یوقدر. نەدن جنّتڭ اڭ بیوك لذائذی صیرەسنە كچمشلر؟

[الجواب] اوّلا شو عالمدە، جسم ذی حیاتڭ انقراضە و موتە محكومیتی ایسە، واردات و مصارفڭ موازنەسزلگندندر. چوجقلقدن سنّ كمالە قدر واردات چوقدر. اوندن صوڭرە مصارف زیادەلشیر، موازنە غائب اولور. او دە ئولور. عالم ابدیتدە ایسە، ذرّات جسم ثابت قالوب، تركیب و تحلیلە معروض دگل. ویاخود موازنە ثابت قالیر. [حاشیە]واردات ایلە مصارف موازنتدەدر. دَوْرِ دائمی كبی جسم ذی حیات تلذّذات ایچون حیات جسمانیە تزگاهنڭ ایشلتدیریلمسیلە برابر أبدیلشیر. اكل و شرب و معاملۀ زوجیە، كرچە بو دنیادە بر احتیاجدن كلیر. بر وظیفەیە كیدر. فقط او وظیفەیە بر اجرت معجلە اولارق اویلە متنوّع لذیذ لذّت ایچلرینە بیراقیلمشدركە، سائر لذائذە ترجّح ایدییور. مادام بو دار ألمدە بو قدر عجیب و آیری آیری لذّتلرە مدار، اكل و نكاحدر. البتە دار لذّت و سعادت اولان جنّتدە، او لذّتلر او قدر علوی بر صورت آلوب و وظیفۀ دنیویەنڭ اخروی اجرتنی دە لذّت اولارق اوڭا قاتارق و دنیوی احتیاجی دخی اخروی بر خوش اشتها صورتندە علاوە ایدرك جنّتە لایق و ابدیّتە مناسب اڭ جامع، حیاتدار بر معدن لذّت اولور.

اوت، [وَمَا هٰذِهِ الْحَیٰوةُ الدُّنْیَٓا اِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَاِنَّ الدَّارَ الْاٰخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ] سرّنجە، شو دار دنیادە جامد و شعورسز و حیاتسز مادّەلر، اورادە شعورلی، حیاتداردرلر. بورادەكی انسانلر كبی، اورادە دە آغاچلر.. بورادەكی حیوانلر كبی، اورادەكی طاشلر امری آڭلار و یاپار. سن بر آغاجە دیسەڭ: فلان میوەیی بڭا كتیر. كتیریر. فلان طاشە دیسەڭ: كل. كلیر. مادام طاش، آغاچ بو درجە علوی بر صورت آلیرلر. البتە اكل و شرب و نكاح دخی حقیقت جسمانیەلرینی محافظە ایتمكلە برابر، جنّتڭ دنیا فوقندەكی درجەسی نسبتندە، دنیوی درجەلرندن او درجە یوكسك بر صورت آلمەلری اقتضا ایدر.

[سؤٓال] [اَلْمَرْءُ مَعَ مَنْ اَحَبَّ] سرّنجە، دوست دوستیلە برابر جنّتدە بولوناجقدر. حالبوكە بسیط بر بدوی، بر دقیقەدە صحبت نبویەدە للّٰه ایچون بر محبّت پیدا ایدر. او محبّتلە جنّتدە پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامڭ یانندە بولونمسی لازم كلیر. حالبوكە غیر متناهی فیضە مظهر رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ فیضی، بر بسیط بدوی فیضی ایلە ناصل برلشیر؟

[الجواب] بر تمثیل ایلە شو علوی حقیقتە، شویلە بر اشارت ایدرزكە: مثلا، غایت كوزل و شعشعەلی بر باغدە، محتشم بر ذات، غایت بیوك بر ضیافت، غایت مزیَّن بر سیرانگاه، اویلە بر صورتدە احضار ایتمشكە، قوّۀ ذائقەنڭ حس ایدەجك بتون لذائذ مطعوماتی جامع، قوّۀ باصرەنڭ خوشنە كیدەجك بتون محاسنی شامل، قوّۀ خیالیەیی كیفلندیرەجك بتون غرائبی مشتمل، و هكذا، بتون حواس ظاهرە و باطنەیی اوخشایاجق و ممنون ایدەجك هر شیئی ایچنە قویمشدر. شیمدی ایكی دوست وار. برابر او ضیافتە كیدرلر. بر لوجەدە، بر سفرەدە اوتورییورلر. فقط بریسنڭ قوّۀ ذائقەسی پك آز اولدیغندن، جزئی ذوق آلیر. كوزی دە آز كورویور. قوّۀ شامّەسی یوق. صنایع غریبەدن آڭلاماز. خارقە شیلری بیلمز. او نزهتگاهڭ بیڭدن و بلكە میلیوندن بریسنی قابلیتی نسبتندە آنجق ذوق ایدرك استفادە ایدر. دیگری ایسە، بتون ظاهری و باطنی دویغولری، عقل و قلب و حسّ و لطیفەلری او درجە مكمّل و او مرتبە انكشاف ایتمشدركە، او سیرانگاهدەكی بتون اینجەلكلری، كوزللكلری و لطائفی و غرائبی آیری آیری حسّ ایدوب ذوق ایدرك، آیری آیری لذّت آلدیغی حالدە، او دوست ایلە اوموز اوموزەدر.

مادام بو قارمە قاریشیق، ألملی و طاراجق شو دنیادە بویلە اولویور. اڭ كوچك ایلە اڭ بیوك برابر ایكن، ثرادن ثریّایە قدر فرق اولویور. البتە دار سعادت و ابدیّت اولان جنّتدە، بِالطَّرٖیقِ الْاُولٰی دوست دوستیلە برابر ایكن، هر بریسی استعدادینە كورە، سفرۀ رحمن الرحیمدن استعدادلری درجەسندە حصّەلرینی آلیرلر. بولوندقلری جنّتلر آیری آیری دە اولسە، برابر بولونمەلرینە مانع اولماز. چونكە جنّتڭ سكز طبقەسی بربرندن یوكسك اولدقلری حالدە، عمومڭ طامی عرش اعظمدر.

ناصلكە مخروطی بر طاغڭ اطرافندە بربری ایچندە، بربرندن یوكسك، قاعدەسندن ذروەسنە قدر سورلی دائرەلر بولونسە، او دائرەلر بربرینڭ اوستندەدر. فقط بربرینڭ كونش كورمەلرینە مانع اولماز. بربرندن كچەبیلیر. بربرینە باقار. اویلە دە، جنّتلر دە بوڭا یاقین بر طرز ایلە اولدیغی، احادیثڭ متنوّع روایاتی اشارت ایدییور.

[سؤٓال] احادیثدە دینیلمش: حوریلر یتمش حلّەیی كییدكلری حالدە، باجاقلرینڭ كمیكلرندەكی ایلیكلری كورونویور. بو نە دیمكدر؟ نە معناسی وار؟ ناصل كوزللكدر؟

[الجواب] معناسی پك كوزلدر. و كوزللگی پك شیریندر. شویلەكە: شو چركین، ئولو، جامد و چوغی قشر اولان دنیادە حسن و جمال، یالڭز كوزە كوزل كورونوب، الفتە مانع اولمازسە، یتر.

حالبوكە كوزل، حیاتدار، رونقدار، بتون قشرسز، لُبْ و قابوقسز ایچ اولان جنّتدە، كوز كبی بتون انسانڭ دویغولری، لطیفەلری، جنس لطیف اولان حوریلردن و حوریلر كبی و داها كوزل، دنیادن كلمە جنّتدەكی نسای دنیویەدن آیری آیری حصّۀ ذوقلرینی، چشید چشید لذّتلرینی آلمق ایسترلر.

دیمك اڭ یوقاری حلّەنڭ كوزللگندن طوت، تا كمیك ایچندەكی ایلیكلرە قدر، برر حسّڭ، برر لطیفەنڭ مدار ذوقی اولدیغنی حدیث اشارت ایدییور. اوت، حوریلرڭ یتمش حلّەیی كییمەلری و باجاقلرندەكی كمیكلرڭ ایلیكلری كورونمسی تعبیریلە حدیث شریف اشارت ایدییوركە: انسانڭ نە قدر حسنپرور و ذوقپرست و زینتە مفتون و جمالە مشتاق دویغولری و حاسّەلری و قوالری و لطیفەلری وارسە، عمومنی ممنون ایدوب طویوراجق و هر بریسنی آیری آیری اوخشایوب مسعود ایدەجك، مادّی و معنوی هر نوع زینت و حسن جمالە حوریلر جامعدرلر. دیمك حوریلر، جنّتڭ اقسام زینتندن یتمش طرزینی، بر تك جنسدن اولمدیغندن، بربرینی ستر ایتمەیەجك صورتدە كییدكلری كبی.. كندی وجودلرندن و نفس و جسملرندن، بلكە یتمش مرتبەدن زیادە آیری آیری حسن و جمالڭ اقسامنی كوسترییورلر. [وَفٖیهَا مَا تَشْتَهٖیهِ الْاَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْاَعْیُنُ] اشارتنڭ حقیقتنی كوسترییورلر.

هم جنّتدە لزومسز، قِشِرْلی و فضولی مادّەلر اولمدیغندن، اهل جنّتڭ اكل و شربندن صوڭرە قاذوراتی اولمدیغنی، حدیث شریف بیان ایدییور. مادام شو سفلی دنیادە اڭ عادی ذی حیات اولان آغاچلر، چوق تغدّی ایتدكلری حالدە، قاذوراتسز اولویورلر. اڭ یوكسك طبقۀ حیات اولان جنّت اهلی، نەدن قاذوراتسز اولماسین؟

[سؤٓال] احادیث شریفەدە دینیلمشدركە: بعض اهل جنّتە، دنیا قدر بر یر ویریلییور. یوز بیڭلر قصر و یوز بیڭلر حوری احسان ایدیلییور. بر تك آدمە بو قدر شیلرڭ، نە لزومی وار؟ نە احتیاجی وار؟ ناصل اولابیلیر؟ و نە دیمكدر؟

[الجواب] اگر انسان، یالڭز جامد بر وجود اولسە ایدی ویاخود یالڭز معدەدن عبارت نباتی بر مخلوق اولسە ایدی ویاخود یالڭز مقیّد، آغیر و موقّت و بسیط بر ذات جسمانیە و بر جسم حیوانیدن عبارت اولسە ایدی، اویلە چوق قصرلرە، چوق حوریلرە لایق و مالك اولمازدی. فقط انسان، اویلە جامع بر معجزۀ قدرتدركە، حتّی شو دنیای فانیدە، شو قیصە بر عمردە، شو انكشاف ایتمەمش بعض لطائفنڭ احتیاجی جهتیلە، بتون دنیانڭ سلطنتی، ثروتی و لذائذی ویریلسە، بلكە حرصی طوق اولمایاجقدر. حالبوكە ابدی بر دار سعادتدە نهایتسز استعدادە مالك، نهایتسز احتیاجلر لسانیلە، نهایتسز آرزولر ألیلە، نهایتسز بر رحمتڭ قاپوسنی چالان بر انسان، البتە احادیثدە بیان اولونان احسانات الٰهیەیە مظهریتی معقولدر. و حقدر. و حقیقتدر. و شو حقیقت علویەیە بر تمثیل دوربینی ایلە رصد ایدەجگز، شویلەكە:

بو درە باغچەسی كبی [حاشیە]، شو بارلە باغ و باغچەلرینڭ هر برینڭ آیری آیری مالكی بولوندیغی حالدە، بارلەدە غداسی اعتباریلە آنجق بر آووچ یمە مالك اولان هر بر قوش، هر بر سرچە، هر بر آری: بتون بارلەنڭ باغ و بوستانلری بنم نزهتگاهم و سیرانگاهمدر، دییەبیلیر. بارلەیی ضبط ایدوب دائرۀ ملكنە داخل ایدر. باشقەلرینڭ اشتراكی، اونڭ بو حكمنی بوزماز. هم انسان اولان بر انسان دییەبیلیركە: بنم خالقم، بو دنیایی بڭا خانە یاپمش. كونش بنم بر لامبەمدر. ییلدیزلر بنم الكتریكلرمدر. یر یوزی چیچكلی میچكلی خالیلرلە سریلمش بنم بر بشیگمدر، دیر. اللّٰهە شكر ایدر. سائر مخلوقاتڭ اشتراكی، اونڭ بو حكمنی نقض ایتمز. بالعكس مخلوقات، اونڭ خانەسنی تزیین ایدر. خانەنڭ مزیّناتی حكمندە قالیرلر.

عجبا بو طاراجق دنیادە انسان، انسانیّت اعتباریلە، حتّی بر قوش دخی بویلە بر دائرۀ عظیمەدە بر نوع تصرّف دعوا ایتسە، جسیم بر نعمتە مظهر اولسە، كنیش و ابدی بر دار سعادتدە اوڭا بش یوز سنەلك بر مسافەدە بر ملك احسان ایتمك، ناصل استبعاد ایدیلەبیلیر؟

هم ناصلكە، شو كثافتلی، قراڭلقلی، طار دنیادە كونشڭ پك چوق آیینەلردە بر آندە عینًا بولونمسی كبی.. اویلە دە نورانی بر ذات، بر آندە چوق یرلردە عینًا بولونمسی، اون آلتنجی سوزدە اثبات ایدیلدیگی كبی، مثلا، حضرت جبرائیل علیە السّلام بیڭ ییلدیزدە بر آندە، هم عرشدە، هم حضور نبویدە، هم حضور الٰهیدە بر وقتدە بولونمسی.. هم حضرت پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامڭ حشردە بر آندە اكثر اتقیای امّتیلە كوروشمەسی.. و دنیادە حدسز مقاملردە بر آندە تظاهر ایتمسی.. و اولیانڭ بر نوع غریبی اولان آبداللرڭ بر وقتدە چوق یرلردە كورونمسی.. و عوامڭ رؤیادە بر دقیقەدە بر سنە قدر ایشلر كورمسی و مشاهدە ایتمسی.. و هركسڭ قلب، روح، خیال جهتیلە بر آندە پك چوق یرلرلە تماس ایدوب علاقەدارانە بولونمسی معلوم و مشهود اولدیغندن، البتە نورانی، قیدسز، كنیش و ابدی اولان جنّتدە، جسملری روح قوّتندە و خفّتندە و خیال سرعتندە اولان اهل جنّت، بر وقتدە یوز بیڭ یرلردە بولونوب یوز بیڭ حوریلرلە صحبت ایدرك یوز بیڭ طرزدە ذوق آلمق، او ابدی جنّتە، او نهایتسز رحمتە لایقدر. و مخبر صادقڭؐ خبر ویردیگی كبی، حق و حقیقتدر. بونڭلە برابر، بو كوچوجك عقلمزڭ ترازوسیلە، او معظّم حقیقتلر طارتیلماز.

ادراك معالی بو كوچك عقلە كركمز.

زیرا بو ترازو او قدر ثقلتی چكمز.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖینَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی حَبٖیبِكَ الَّذٖی فَتَحَ اَبْوَابَ الْجَنَّةِ بِحَبٖیبِیَّتِهٖ وَبِصَلَاتِهٖ وَاَیَّدَتْهُ اُمَّتُهُ عَلٰی فَتْحِهَا بِصَلَوَاتِهِمْ عَلَیْهِ عَلَیْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ اَللّٰهُمَّ اَدْخِلْنَا الْجَنَّةَ مَعَ الْاَبْرَارِ بِشَفَاعَةِ حَبٖیبِكَ الْمُخْتَارِ اٰمٖینَ.

[جنّت سوزینە كوچك بر ذیل. جهنّمە دائردر.]

ایكنجی و سكزنجی سوزلردە اثبات ایدیلدیگی كبی.. ایمان، معنوی بر جنّتڭ چكردگنی طاشییور. كفر دخی معنوی بر جهنّمڭ تخومنی صاقلایور.

ناصلكە كفر، جهنّمڭ بر چكردگیدر. اویلە دە، جهنّم اونڭ بر میوەسیدر. ناصل كفر، جهنّمە دخولنە سببدر. اویلە دە، جهنّمڭ وجودینە و ایجادینە دخی سببدر. زیرا كوچك بر حاكمڭ كوچك بر عزّتی، كوچك بر غیرتی، كوچك بر جلالی بولونسە، بر ادبسز اوڭا سركشانە دیسە: بنی تأدیب ایتمزسڭ. و ایدەمزسڭ. هر حالدە او یردە حپسخانە یوقسە دە، تك او ادبسز ایچون بر حپسخانە تشكیل ایدەجك، اونی ایچنە آتاجقدر.

حالبوكە، كافر جهنّمی انكار ایلە نهایتسز عزّت و غیرت و جلال صاحبی و غایت بیوك و نهایتسز قدیر بر ذاتی تكذیب و اسناد عجز ایدییور. یالانجیلقلە و عجز ایلە اتهام ایدییور. عزّتنە شدّتلە طوقونویور. غیرتنە دهشتلی طوقوندیرییور. جلالنە عاصیانە ایلیشییور. البتە فرض محال اولارق، جهنّمڭ هیچ بر سبب وجودی بولونمازسە دە، شو درجە تكذیب و اسناد عجزی تضمّن ایدن كفر ایچون بر جهنّم خلق ایدیلەجك، او كافر ایچنە آتیلاجقدر.

رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

رسالۀ نور میزانلرندن و ایمان آخرت برهانلرندن

[یگرمی طقوزنجی سوز]

بقای روح و ملائكە و حشرە دائردر.

سعید النّورسی بدیع الزّمان

بو رسالەنڭ شیرین و لطیف بر دیگر توافقی دە شودركە: بو سوزڭ بر كرامت ظاهرەسی اولان الفلرڭ توافقات عجیبەسی ایچندە، سعید النّورسی نڭ مقام ابجدیسی تام تامنە توافق ایدییور. چونكە صحیفە باشلرندە كلن الفلرڭ مجموع عددی [بش یوز بر] اولدیغی كبی، سعید النّورسی عینًا [بش یوز بر] در. البتە بویلە معنیدار بر توافق، قطعیًّا تصادف ایشی اولاماز.

سعید النّورسی بدیع الزّمان

[الف عددی ١٢ ]

رسالۀ نور اجزالرینڭ اكثریسی لطائف توافقیەدن برر نوعنە مظهردرلر. بعضیلری خارقە درجەسندەدركە، بورادەكی دخی

او خارقەدندر. اوننجی سوزڭ بیوك قرداشی اولان بو یگرمی طقوزنجی سوز، اوننجی سوزدن داها ایلری، پارلاق بر توافقات

الفیەیی كوسترییور. بو سوزی اوچ مستنسخ یازدیلر. هر بریسندە آیری بر خارقە كوروندی. بو نسخە داها لطیفدر. دقّت

ایتدك، تكلّف دە یوقدر. دیمك بو سوزڭ حقیقی خطّی، بو نسخەدەكی طرزدر. بو نسخەدەكی توافقات الفیّە صنعی

اولمادیغنە قطعی دلیل شودركە: بر مستنسخ [حاشیە]غایت سرعتلی، بر تك كیجەدە، اوچ صحیفە نقصان

اولارق بو نسخەیی یازمش. حیرت ویریجی الفلر بو وضعیتی كوسترمشلر. صنعی اولسە ایدی، چوق كیجەلر لازمدی. بو نسخە،

او نسخەدن بر درجە تنظیم ایلە عینًا آلینمشدر. اوّلكی مستنسخڭ قطعیًّا تأمیناتیلە، هم بر تك كیجەدە یازمسنڭ شهادتیلە، بیلەرك

الفلر كتیریلمەمش، بلكە كلدكدن صوڭرە بیلینمش. دیمك كلمەسی شعور ایلە دگل، بولونمسی شعور ایلەدر. توافقات لطیفەسندندركە:

اون آلتی دفعە اون آلتی الف كلمەسیلە، سطرلرڭ اون آلتیسنە توافقلە غایت شیرین دوشمشدر. هم بتون صحیفەلر بربرینە توافق

ایدییور. قسمًا دە صحیفە رقمنە باقییور. اوچ الفلی صحیفە بر دفعە، اون ایكی الفلی صحیفەلر بش دفعە، اون اوچ الفلی ایكی دفعە،

اون درت الفلی آلتی دفعە، اون بش الفلی درت دفعە، اون آلتی الفلی اون آلتی دفعە كلمشدر. سطر باشلرندە توافقدن

خارجدە قالان الفلرڭ یرلرینە كلن حروفاتڭ قارشو قارشویە توافقلری، لطیف و معنیدار دوشوب، قطعیًّا قصد اثری

اولمدیغنی كوسترییور. بو لطیف توافقندن داها اینجە لطافتی شودركە: یگرمی یدنجی و یگرمی طقوزنجی صحیفەلردەكی اون درت

الف توافقی ایچندە، خارج قالان بشنجی و یدنجی سطر ایلە، برنجی و ایكنجی سطرلرڭ باشلرندە [واو] و [باء] كلمەسیدر.

هم توافقسز قالان [ن] و [ل] حرفلری، باشدەكی (ی، ت، ش، د) حرفلری ایلە برابر، سطرلر یكونی ایلە، رسالۀ نورڭ منتهای تألیفنڭ تاریخی اولاجق اولان، بیڭ اوچ یوز آلتمش درت تاریخنی كوسترییور. [حاشیە]

[الف عددی ١٢] [حاشیە]

[یگرمی طقوزنجی سوز]

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجٖیمِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ تَنَزَّلُ الْمَلٰٓئِكَةُ وَالرُّوحُ فٖیهَا بِاِذْنِ رَبِّهِمْ قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبٖی

شو مقام، ایكی مقصد اساس ایلە، بر مقدّمەدن عبارتدر. [مقدِّمە] ملائكە و روحانیاتڭ وجودی،

انسان و حیوانلرڭ وجودی قدر قطعیدر، دینیلەبیلیر. اوت، اون بشنجی سوزڭ برنجی باصاماغندە بیان

ایدیلدیگی كبی.. حقیقت قطعیًّا اقتضا ایدر و حكمت یقینًا ایستركە، زمین كبی سماواتڭ دخی سكنەلری بولونسون و ذی شعور سكنەلری

اولسون. و او سكنەلر، او سماواتە مناسب بولونسون. شریعتڭ لسانندە پك چوق مختلف الجنس اولان او سكنەلرە، ملائكە و روحانیات تسمیە

ایدیلیر. اوت، حقیقت بویلە اقتضا ایدر. زیرا شو زمینمز، سمایە نسبتًا كوچكلگی و حقارتیلە برابر ذی شعور مخلوقلرلە طولدیریلمسی،

آرا صیرە بوشالتوب یڭیدن یڭی ذی شعورلرلە شنلندیریلمسی اشارت ایدر، بلكە تصریح ایدركە، شو محتشم برجلر صاحبی اولان مزیَّن قصرلر مثالی

اولان سماوات دخی، نور وجودڭ نوری اولان ذی حیات.. و ذی حیاتڭ ضیاسی اولان ذی شعور و ذوی الادراك مخلوقلرلە

البتە طولیدر. او مخلوقلر دخی انس و جن كبی شو سرای عالمڭ سیرجیلری و شو كائنات كتابنڭ مطالعەجیلری و شو سلطنت ربوبیتڭ

دلّاللریدرلر. كلّی و عمومی عبودیتلری ایلە، كائناتڭ بیوك و كلّی موجوداتڭ تسبیحاتلرینی تمثیل ایدییورلر.

اوت، شو كائناتڭ كیفیاتی، اونلرڭ وجودلرینی كوسترییور. چونكە كائناتی حد و حسابە كلمەین، دقیق صنعتلی تزیینات و

او معنیدار محاسن ایلە و حكمتدار نقوش ایلە سوسلندیروب تزیین ایتمسی، بالبداهە اوڭا كورە متفكّر و استحسان

ایدیجیلرڭ و متحیّر تقدیر ایدیجیلرڭ انظارینی ایستر، وجودلرینی طلب ایدر. اوت، ناصلكە حسن، البتە بر عاشق

ایستر. طعام ایسە آچ اولانە ویریلیر. اویلە ایسە، شو نهایتسز حسن صنعت ایچندە غدای ارواح و قوت قلوب،

[الفلر عددی ١٦]

البتە ملائكە و روحانیلرە باقار، كوستریر. مادام بو نهایتسز تزیینات، نهایتسز بر وظیفۀ تفكّر و عبودیت ایستر. حالبوكە

انس و جن، شو نهایتسز وظیفەیە، شو حكمتلی نظارتە، شو وسعتلی عبودیتە قارشو میلیوندن آنجق بریسنی یاپابیلیر. دیمك بو نهایتسز و چوق متنوّع

اولان شو وظائف و عبادتە، نهایتسز ملائكە انواعلری، روحانیات اجناسلری لازمدركە، شو مسجد كبیر عالمی صفلریلە طولدیروب شنلندیرسین.

اوت، شو كائناتڭ هر بر جهتندە، هر بر دائرەسندە روحانیات و ملائكەلردن برر طائفە، برر وظیفۀ عبودیتلە موظّف

اولارق بولونورلر. بعض روایات احادیثیەنڭ اشاراتیلە و شو انتظام عالمڭ حكمتی ایلە، دینیلەبیلیركە: بر قسم

اجسام جامدۀ سیارە، ییلدیزلر سیّاراتندن طوت، تا یاغمور قطراتنە قدر، بر قسم ملائكەنڭ سفینە و مراكبیدرلر. او ملائكەلر بو سیّارەلرە

اذن الٰهی ایلە بینرلر. عالم شهادتی سیر ایدوب كزرلر. او مركبلرینڭ تسبیحاتنی تمثیل ایدرلر. هم دینیلەبیلیر: بر قسم حیاتدار اجسام، بر حدیث شریفدە

اهل جنّت روحلری، برزخ عالمندە یشیل قوشلرڭ جَوْفلرینە كیررلر، و جنّتدە كزرلر، دییە اشارت ایتدیگی طُیورٌ خُضْرٌ تسمیە

ایدیلن جنّت قوشلرندن طوت، تا سینكلرە قدر بر جنس ارواحڭ طیّارەلریدر. اونلر بونلرڭ ایچنە امر حقلە كیررلر. عالم جسمانیاتی سیر

ایدوب، او حیاتدار جسدلردەكی كوز، قولاق كبی دویغولری ایلە، عالم جسمانیدەكی معجزات فطرتی تماشا ایدییورلر. تسبیحات مخصوصەلرینی ادا

ایدییورلر. ایشتە، ناصل حقیقت بویلە اقتضا ایدییور، حكمت دخی عینًا اویلە اقتضا أیلەیور. چونكە شو كثافتلی و روحە مناسبتی آز

اولان طوپراقدن و شو كدورتلی و نور حیاتە مناسبتی پك جزئی اولان صودن، متمادیًا حمّالی بر فعّالیتلە لطافتلی حیاتی و نورانیتلی ذوی

الادراكی خلق ایدن فاطر حكیم، البتە روحە چوق لایق و حیاتە چوق مناسب شو نور دڭزندن و حتّی شو ظلمت بحرندن، شو هوادن، شو

الكتریك كبی سائر مادۀ لطیفەدن بر قسم ذی شعور مخلوقلری واردر. هم پك چوق كثرتلی اولارق واردر. [برنجی مقصد] ملائكەنڭ تصدیقی

ایمانڭ بر ركنیدر. شو مقصددە درت نكتۀ اساسیە واردر. [برنجی اساس] وجودڭ كمالی حیات ایلەدر. بلكە وجودڭ حقیقی وجودی، حیات

ایلەدر. حیات، وجودڭ نوریدر. شعور، حیاتڭ ضیاسیدر. حیات، هر شیئڭ باشیدر و اساسیدر. حیات هر شیئی، هر بر ذی حیات

[الفلر عددی ١٦]

اولان شیئە مال ایدر. بر شیئی، بتون اشیایە مالك حكمنە كچیرر. حیات ایلە بر شئِ ذی حیات دییەبیلیركە: شو بتون

اشیا مالمدر، دنیا خانەمدر، كائنات مالكم طرفندن ویریلمش بر ملكمدر. ناصلكە ضیا، اجسامڭ كورولمەسنە سببدر و رنكلرڭ بر قَوْلَە كورە سبب وجودیدر.

اویلە دە حیات دخی، موجوداتڭ كشّافیدر، كیفیاتڭ تحقّقنە سببدر. هم جزئی بر جزئی، كلّ و كلّی حكمنە كتیریر. و كلّی شیلری، بر جزئە صیغیشدیرمغە سببدر. و حدسز

اشیایی اشتراك و اتّحاد ایتدیروب، بر وحدتە مدار بر روحە مظهر یاپمق كبی كمالات وجودڭ عمومنە سببدر. حتّی حیات، كثرت طبقاتندە بر چشید تجلّئ وحدتدر. كثرتدە

احدیّتڭ بر آیینەسیدر. باق، حیاتسز بر جسم بیوك بر طاغ دخی اولسە، یتیمدر، غریبدر، یالڭزدر. مناسبتی، یالڭز اوتوردیغی مكان ایلە و

اوڭا قاریشان شیلر ایلە واردر. باشقە، كائناتدە نە وارسە، او طاغە نسبتًا معدومدر. چونكە نە حیاتی واركە، حیات ایلە علاقەدار

اولسون. نە شعوری واركە، تعلّق ایتسین. شیمدی باق، كوچوجك بر جسمە، مثلا بال آریسنە. حیات اوڭا كیردیگی آندە بتون كائناتلە

اویلە مناسبت تأسیس ایدركە، بتون كائناتلە و خصوصًا زمینڭ چیچكلریلە و نباتاتلری ایلە اویلە بر تجارت عقد ایدركە، دییەبیلیر: شو

ارض بنم باغچەمدر، تجارتخانەمدر. ایشتە ذی حیاتدەكی مشهور حواس ظاهرە و باطنە دویغولرندن باشقە، غیر مشهور سائقە و شائقە حسلریلە برابر او

آری، دنیانڭ اكثر انواعیلە اختصاص و انسیّت و مبادلە و تصرّفە صاحب اولور. ایشتە اڭ كوچك ذی حیاتدە، حیات بویلە تأثیرینی كوسترسە،

البتە حیات، طبقۀ انسانیە اولان اڭ یوكسك مرتبەیە چیقدقجە، اویلە بر انبساط و انكشاف و تنوّر ایدركە، حیاتڭ ضیاسی اولان شعور ایلە، عقل

ایلە بر انسان، كندی خانەسندەكی اوطەلردە كزدیگی كبی، او ذی حیات كندی عقلی ایلە عوالم علویەدە و روحیّەدە و جسمانیّەدە كزر. یعنی

او ذی شعور و ذی حیات، معنًا او عالملرە مسافر كیتدیگی كبی، او عالملر دخی او ذی شعورڭ مرآت روحنە مسافر اولوب، ارتسام و تمثّل

ایلە كلییورلر. حیات، ذات ذوالجلالڭ اڭ پارلاق بر برهانِ وحدتی و اڭ بیوك بر معدن نعمتی و اڭ لطیف بر تجلّئ مرحمتی و

اڭ خفی و بیلینمز بر نقش نزیە صنعتیدر. اوت، خفی و دقیقدر. چونكە انواع حیاتڭ اڭ ادناسی اولان حیات نبات و او حیات نباتڭ

اڭ برنجی درجەسی اولان چكردكدەكی عقدۀ حیاتیەنڭ تنبّهی، یعنی اویانوب آچیلارق نشو و نما بولمسی، او درجە ظاهر و كثرتدە و مبذولیتدە الفت

[الفلرڭ عددی ١٦]

ایچندە زمان آدمدنبری حكمت بشریەنڭ نظرندە كیزلی قالمشدر. حقیقتی، حقیقی اولارق بشرڭ عقلی ایلە كشف ایدیلمەمش. هم حیات

او قدر نزیه و تمیزدركە، ایكی وجهی، یعنی ملك و ملكوتیت وجهلری تمیزدر، پاكدر، شفّافدر. دست قدرت، اسبابڭ پردەسنی وضع

ایتمەیەرك طوغریدن طوغری یە مباشرت ایدییور. فقط سائر شیلردەكی امور خسیسەیە و قدرتڭ عزّتنە اویغون كلمەین ناپاك كیفیات ظاهریەیە منشأ

اولمق ایچون اسباب ظاهریەیی پردە ایتمشدر. [الحاصل] دینیلەبیلیركە: حیات اولمازسە، وجود وجود دگلدر. عدمدن فرقی

اولماز. حیات روحڭ ضیاسیدر، شعور حیاتڭ نوریدر. مادامكە حیات و شعور بو قدر اهمیتلیدرلر. و مادام شو عالمدە بالمشاهدە بر انتظام كامل

اكمل واردر. و شو كائناتدە بر اتقان محكم، بر انسجام احكم كورونویور. مادام شو بیچارە، پریشان كرەمز، سركردان زمینمز، بو قدر حد و حسابە كلمز ذوی

الحیات ایلە، ذوی الارواح ایلە و ذوی الادراك ایلە طولمشدر. البتە، صادق بر حدس ایلە.. و قطعی بر یقین ایلە حكم

اولونوركە: شو قصور سماویە و شو بروج سامیەنڭ دخی، كندیلرینە مناسب، ذی حیات، ذی شعور سكنەلری واردر. بالیق صودە یاشادیغی كبی.. كونشڭ

آتشندە دخی، او نورانی سكنەلر بولونور. 〚نار، نوری یاقماز.〛 بلكە 〚آتش، ایشیغە مدد ویرر.〛 مادام قدرت

ازلیە بالمشاهدە اڭ عادی مادّەلردن، اڭ كثیف عنصرلردن حدسز ذی حیات و ذی روحی خلق ایدر. و غایت

اهمّیتلە مادّۀ كثیفەیی حیات واسطەسیلە مادّۀ لطیفەیە چویرر. و نور حیاتی هر شیدە كثرتلە سرپییور. و شعور ضیاسیلە

اكثر شیلری یالدیزلایور. البتە او قدیر حكیم، بو قصورسز قدرتیلە، بو نقصانسز حكمتیلە نور كبی، اثیر كبی، روحە یاقین و مناسب

اولان سائر سیّالات لطیفە مادّەلری اهمال ایدوب، حیاتسز بیراقماز. جامد بیراقماز. شعورسز بیراقماز. بلكە مادّۀ نوردن، حتّی ظلمتدن، حتّی

اثیر مادّەسندن، حتّی معنالردن، حتّی هوادن، حتّی كلمەلردن ذی حیات، ذی شعوری كثرتلە خلق ایدركە، حیواناتڭ پك چوق مختلف

اجناسلری كبی، پك چوق مختلف روحانی مخلوقلری، او سیّالات لطیفە مادّەلرندن خلق ایدر. اونلرڭ بر قسمی ملائكە، بر قسمی دە روحانی و جن

اجناسلریدر. ملائكەلرڭ و روحانیلرڭ كثرتلە وجودلرینی قبول ایتمك، نە درجە حقیقت و بدیهی و معقول اولدیغنی.. و قرآنڭ بیان