اَللّٰهُمَّ نَوِّرْ قُلُوبَنَا بِنُورِ الْاٖیمَانِ وَالْقُرْاٰنِ اَللّٰهُمَّ اغْنِنَا بِالْاِفْتِقَارِ اِلَیْكَ وَلَا تُفْقِرْنَا بِالْاِسْتِغْنَٓاءِ عَنْكَ تَبَرَّأْنَٓا اِلَیْكَ مِنْ حَوْلِنَا وَقُوَّتِنَا وَالْتَجَئْنَٓا اِلٰی حَوْلِكَ وَقُوَّتِكَ فَاجْعَلْنَا مِنَ الْمُتَوَكِّلٖینَ عَلَیْكَ وَلَا تَكِلْنَٓا اِلٰٓی اَنْفُسِنَا وَاحْفَظْنَا بِحِفْظِكَ وَارْحَمْنَا وَارْحَمِ الْمُؤْمِنٖینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَنَبِیِّكَ وَصَفِیِّكَ وَخَلٖیلِكَ وَجَمَالِ مُلْكِكَ وَمَلٖیكِ صُنْعِكَ وَعَیْنِ عِنَایَتِكَ وَشَمْسِ هِدَایَتِكَ وَلِسَانِ حُجَّتِكَ وَمِثَالِ رَحْمَتِكَ وَنُورِ خَلْقِكَ وَشَرَفِ مَوْجُودَاتِكَ وَسِرَاجِ وَحْدَتِكَ فٖی كَثْرَتِ مَخْلُوقَاتِكَ وَكَاشِفِ طِلْسِمِ كَٓائِنَاتِكَ وَدَلَّالِ سَلْطَنَةِ رُبُوبِیَّتِكَ وَمُبَلِّغِ مَرْضِیَّاتِكَ وَمُعَرِّفِ كُنُوزِ اَسْمَٓائِكَ وَمُعَلِّمِ عِبَادِكَ وَتَرْجُمَانِ اٰیَاتِكَ وَمِرْاٰةِ جَمَالِ رُبُوبِیَّتِكَ وَمَدَارِ شُهُودِكَ وَاِشْهَادِكَ وَحَبٖیبِكَ وَرَسُولِكَ الَّذٖی اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینَ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ وَعَلٰٓی اِخْوَانِهٖ مِنَ النَّبِیّٖنَ وَالْمُرْسَلٖینَ وَعَلٰی مَلٰٓئِكَتِكَ الْمُقَرَّبٖینَ وَعَلٰی عِبَادِكَ الصَّالِحٖینَ اٰمٖینَ

[سكزنجی سوز]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ اِنَّ الدّٖینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ

شو دنیا و دنیا ایچندەكی روح انسانی و انساندە دینڭ ماهیت و قیمتلرینی.. و اگر دین حق اولمازسە، دنیا بر زندان اولمسی.. و دینسز انسان اڭ بدبخت مخلوق اولدیغنی.. و شو عالمڭ طلسمنی آچان و روح بشری یی ظلماتدن قورتاران [یَٓا اَللّٰهُ و لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ] اولدیغنی آڭلامق ایسترسەڭ، شو تمثیلی حكایەجگە باق، دیڭلە.

اسكی زماندە ایكی قرداش اوزون بر سیاحتە برابر كیدییورلر. كیت كیدە، تا یول ایكیلشدی. او ایكی یول باشندە جدّی بر آدمی كوردیلر. اوندن صوردیلر: هانكی یول اییدر؟ او دخی اونلرە دیدیكە: صاغ یولدە قانون و نظامە تبعیّت مجبوریتی واردر. فقط او كلفت ایچندە بر امنیت و سعادت واردر. صول یولدە ایسە، سربستیت و حرّیت واردر. فقط او سربستیت ایچندە بر تهلكە و شقاوت واردر. شیمدی انتخابدەكی اختیار سزدەدر. بونی دیڭلەدكدن صوڭرە، كوزل خویلی قرداش صاغ یولە [تَوَكَّلْتُ عَلَی اللّٰهِ] دییوب كیتدی. و نظام و انتظامە تبعیّتی قبول ایتدی. اخلاقسز و سرسری اولان دیگر قرداش، صرف سربستلك ایچون صول یولی ترجیح ایتدی.

ظاهرًا خفیف، معنًا آغیر وضعیتدە كیدن بو آدمی خیالًا تعقیب ایدییورز. ایشتە بو آدم، درەدن تپەدن آشوب، كیت كیدە، تا خالی بر صحرایە كیردی. بردن مدهش بر صدا ایشیتدی. باقدیكە، دهشتلی بر آسلان میشەلكدن چیقوب اوڭا هجوم ایدییور. او دە قاچدی. تا آلتمش آرشین درینلگندە، صوسز بر قویویە راست كلدی. قورقوسندن كندینی ایچنە آتدی. یاریسنە قدر دوشوب، اللری بر آغاجە راست كلدی، یاپیشدی. قویونڭ دیوارندە كوگرمش اولان او آغاجڭ ایكی كوكی وار. ایكی فارە، بری بیاض، بری سیاه، او ایكی كوكە مسلّط اولوب كسییورلر. یوقاری یە باقدی، كوردیكە، آسلان نوبتجی كبی قویونڭ باشندە بكلەیور. آشاغی یە باقدی، كوردیكە، دهشتلی بر اژدرها ایچندەدر. باشنی قالدیرمش، اوتوز آرشین یوقاریدەكی آیاغنە تقرّب ایتمش. آغزی قویو آغزی كبی كنیشدر. قویونڭ دیوارینە باقدی، كوردیكە، ایصیریجی، مضر حشرات اطرافنی آلمشلر. آغاجڭ باشنە باقدی، كوردیكە، بر اینجیر آغاجیدر. فقط خارقە اولارق مختلف چوق آغاچلرڭ میوەلری، جویزدن نارە قدر باشندە یمیشلری وار.

ایشتە شو آدم سٓوء فهمندن، عقلسزلغندن آڭلامییوركە، بو عادی بر ایش دگلدر. بو ایشلر تصادفی اولاماز. بو عجیب ایشلر ایچندە غریب اسرار وار. و پك بیوك بر ایشلەییجی وار اولدیغنی انتقال ایتمدی. شیمدی بونڭ قلبی و روح و عقلی شو الیم وضعیتدن كیزلی فریاد و فغان ایتدكلری حالدە، نفس امّارەسی كویا بر شی یوقمش كبی تجاهل ایدوب، روح و قلبڭ آغلامەسندن قولاغنی قپایوب، كندی كندینی آلداتارق بر باغچەدە بولونویور كبی، او آغاجڭ میوەلرینی ییمگە باشلادی. حالبوكە او میوەلرڭ بر قسمی زهرلی و مضر ایدی. بر حدیث قدسیدە، جناب حق بویورمش: [اَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدٖی بٖی] یعنی، قولم بنی ناصل طانیرسە، اونڭلە اویلە معاملە ایدرم. ایشتە بو بدبخت آدم سٓوء ظن ایلە و عقلسزلغیلە، كوردیگنی عادی و عین حقیقت تلقّی ایتدی. و اویلە دە معاملە كوردی و كورویور و كورەجك. نە ئولویوركە قورتولسون، نە دە یاشایور. بویلەجە عذاب چكییور. بز دە شو مشئومی بو عذابدە بیراقوب دونەجگز. تا اوتەكی قرداشڭ حالنی آڭلایاجغز.

ایشتە شو مبارك، عقللی ذات كیدییور. فقط برادری كبی صیقینتی چكمییور. چونكە كوزل اخلاقلی اولدیغندن كوزل شیلری دوشونور. كوزل خولیالر ایدر. كندی كندینە انسیّت ایدر. هم برادری كبی زحمت و مشقّت چكمییور. چونكە نظامی بیلیر، تبعیّت ایدر. تسهیلات كورور. آسایش و امنیت ایچندە سربست كیدییور. ایشتە بر باغچەیە

راست كلدی. ایچندە هم كوزل چیچك و میوەلر وار. هم باقیلمدیغی ایچون مردار شیلر دە بولونویور. قرداشی دخی بویلە بریسنە كیرمشدی. فقط مردار شیلرە دقّت ایدوب مشغول اولمش، معدەسنی بولاندیرمش، هیچ استراحت ایتمدن چیقوب كیتمشدی. بو ذات ایسە، [هر شیئڭ اییسنە باق] قاعدەسیلە عمل ایدوب مردار شیلرە هیچ باقمدی. أیی شیلردن أیی استفادە ایتدی. كوزلجە استراحت ایدرك چیقوب كیدییور.

صوڭرە كیت كیدە بو دخی اوّلكی برادری كبی بر صحرای عظیمەیە كیردی. بردن هجوم ایدن بر آسلانڭ سسنی ایشیتدی، قورقدی. فقط برادری قدر قورقمدی. چونكە حسن ظنّیلە و كوزل فكریلە، شو صحرانڭ بر حاكمی وار. و بو آسلان او حاكمڭ تحت امرندە بر خدمتكار اولمسی احتمالی وار دییە دوشونوب تسلّی بولدی. فقط یینە قاچدی. تا آلتمش آرشین درینلگندە بر صوسز قویویە راست كلدی. كندینی ایچنە آتدی. برادری كبی اورتەسندە بر آغاجە ألی یاپیشدی. هوادە معلّق قالدی. باقدی، ایكی حیوان او آغاجڭ ایكی كوكنی كسییورلر. یوقاری یە باقدی، آسلان.. آشاغی یە باقدی، بر اژدرها كوردی. عین قرداشی كبی بر عجیب وضعیت كوردی. بو دخی تدهّش ایتدی. فقط قرداشنڭ دهشتندن بیڭ درجە خفیف. چونكە كوزل اخلاقی، اوڭا كوزل فكر ویرمش. و كوزل فكر ایسە، اوڭا هر شیئڭ كوزل جهتنی كوسترییور. ایشتە بو سببدن شویلە دوشوندیكە:

بو عجیب ایشلر بربریلە علاقەداردر. هم بر امر ایلە حركت ایدرلر كبی كورونویور. اویلە ایسە بو ایشلردە بر طلسم واردر. اوت، بونلر بر كیزلی حاكمڭ امریلە دونرلر. اویلە ایسە بن یالڭز دگلم. او كیزلی حاكم بڭا باقییور. بنی تجربە ایدییور. بر مقصد ایچون بنی بر یرە سوق ایدوب دعوت ایدییور.

شو طاتلی قورقو و كوزل فكردن بر مراق نشئت ایدركە: عجبا بنی تجربە ایدوب، كندینی بڭا طانیتدیرمق ایستەین و بو عجیب یول ایلە بر مقصدە سوق ایدن كیمدر؟ صوڭرە طانیمق مراقندن طلسم صاحبنڭ محبّتی نشئت ایتدی. و شو محبّتدن طلسمی آچمق آرزوسی نشئت ایتدی. و او آرزودن طلسم صاحبنی راضی ایدەجك و خوشنە كیدەجك بر كوزل وضعیت آلمق ارادەسی نشئت ایتدی. صوڭرە آغاجڭ باشنە باقدی. كوردیكە اینجیر آغاجیدر. فقط باشندە بیڭلرلە آغاجڭ میوەلری واردر. او وقت بتون بتون قورقوسی كیتدی. چونكە قطعی آڭلادیكە: بو اینجیر آغاجی بر لیستەدر، بر فهرستەدر، بر سركیدر. او مخفی حاكم، باغ و بوستانندەكی میوەلرڭ نمونەلرینی بر طلسم و بر معجزە ایلە او آغاجە طاقمش. و كندی مسافرلرینە احضار ایتدیگی اطعمەیە برر اشارت صورتندە

او آغاجی تزیین ایتمش اولملی. یوقسە بر تك آغاچ، بیڭلر آغاچلرڭ میوەلرینی ویرمز. صوڭرە نیازە باشلادی. تا طلسمڭ آناختاری اوڭا الهام اولدی. باغیردیكە: [ای بو یرلرڭ حاكمی! سنڭ بختڭە دوشدم. سڭا دخالت ایدییورم. و سڭا خدمتكارم. و سنڭ رضاڭی ایستەیورم. و سنی آرایورم.] و بو نیازدن صوڭرە بردن قویونڭ دیواری یاریلوب، شاهانە، نزیه و كوزل بر باغچەیە بر قاپو آچیلدی. بلكە اژدرها آغزی او قاپویە انقلاب ایتدی. و آسلان و اژدرها ایكی خدمتكار صورتنی كییدیلر. و اونی ایچری یە دعوت ایدییورلر. حتّی او آسلان، كندیسنە مسخّر بر آت شكلنە كیردی.

ایشتە ای تنبل نفسم! و ای خیالی آرقداشم! كلیڭز. بو ایكی قرداشڭ وضعیتلرینی موازنە ایدەلم. تا اییلك ناصل اییلك كتیریر و فنالق ناصل فنالق كتیریر، كورەلم، بیلەلم. باقیڭز. صول یولڭ بدبخت یولجیسی هر وقت اژدرهانڭ آغزینە كیرمگە منتظردر، تیترەیور. و شو بختیار ایسە، میوەدار و رونقدار بر باغچەیە دعوت ایدیلیر. هم او بدبخت الیم بر دهشتدە و عظیم بر قورقو ایچندە قلبی پارچەلانییور. و شو بختیار ایسە لذیذ بر عبرت، طاتلی بر خوف، محبوب بر معرفت ایچندە غریب شیلری سیر و تماشا ایدییور. هم او بدبخت، وحشت و مأیوسیّت و كیمسەسزلك ایچندە عذاب چكییور. و شو بختیار ایسە، انسیّت و امید و اشتیاق ایچندە تلذّذ ایدییور. هم او بدبخت، كندینی وحشی جاناورلرڭ هجومنە معروض بر محبوس حكمندە كورویور. و شو بختیار ایسە بر عزیز مسافردركە، مسافری اولدیغی مهماندار كریمڭ عجیب خدمتكارلریلە انسیّت ایدوب اگلنییور. هم او بدبخت ظاهرًا لذیذ، معنًا زهرلی یمیشلری ییمكلە عذابنی تعجیل ایدییور. زیرا او میوەلر نمونەلردر. طاتمغە اذن وار. تا اصللرینە طالب اولوب مشتری اولسون. یوقسە حیوان كبی یوتمغە اذن یوقدر. و شو بختیار ایسە طادار، ایشی آڭلار، ییمەسنی تأخیر ایدر و انتظار ایلە تلذّذ ایدر. هم او بدبخت كندی كندینە ظلم ایتمش. كوندوز كبی كوزل بر حقیقتی و پارلاق بر وضعیتی بصیرتسزلگیلە كندیسنە مظلم و ظلماتلی بر اوهام بر جهنّم شكلنە كتیرمش. نە شفقتە مستحقدر. و نە دە كیمسەدن شكوایە حقّی واردر.

مثلا بر آدم، كوزل بر باغچەدە، احبابلرینڭ اورتەسندە، یاز موسمندە، خوش بر ضیافتدەكی كیفە قناعت ایتمەیوب، كندینی پیس مسكرلرلە سرخوش ایدوب، كندیسنی قیش اورتەسندە، جاناورلر ایچندە، آچ، چیپلاق تخیّل ایدوب باغیرمغە و آغلامەیە باشلاسە، ناصل شفقتە لایق دگل، كندی كندینە ظلم ایدییور. دوستلرینی جاناور كوروب

تحقیر ایدییور. ایشتە بو بدبخت دخی اویلەدر. و شو بختیار ایسە، حقیقتی كورور. حقیقت ایسە كوزلدر. حقیقتڭ حسننی درك ایتمك ایلە، حقیقت صاحبنڭ كمالنە حرمت ایدر. رحمتنە مستحق اولور. ایشتە (فنالغی كندڭدن، اییلگی اللّٰهدن بیل) اولان حكم قرآنینڭ سرّی ظاهر اولویور. داها بونلر كبی سائر فرقلری موازنە ایتسەڭ، آڭلایاجقسڭكە، اوّلكیسنڭ نفس امّارەسی اوڭا بر معنوی جهنّم احضار ایتمش. و اوتەكیسنڭ حسن نیتی و حسن ظنّی و حسن خصلتی و حسن فكری، اونی بیوك بر احسان و سعادتە و پارلاق بر فضیلتە و فیضە مظهر ایتمش.

ای نفسم! و ای نفسملە برابر بو حكایەیی دیڭلەین آدم! اگر بدبخت قرداش اولمق ایستەمزسەڭ و بختیار قرداش اولمق ایسترسەڭ، قرآنی دیڭلە و حكمنە مطیع اول و اوڭا یاپیش و احكامیلە عمل ایت. شو حكایۀ تمثیلیەدە اولان حقیقتلری اگر فهم ایتدڭ ایسە، حقیقتِ دینی و دنیایی و انسانی و ایمانی اوڭا تطبیق ایدەبیلیرسڭ. مهملرینی بن سویلەیەجگم، اینجەلرینی سن كندڭ استخراج ایت. ایشتە باق. او ایكی قرداش ایسە، بری روح مؤمن و قلب صالحدر. دیگری روح كافر و قلب فاسقدر. و او ایكی طریقدن صاغ ایسە، طریق قرآن و ایماندر. صول ایسە طریق عصیان و كفراندر. و او یولدەكی باغچە ایسە، جمعیت بشریە و مدنیّت انسانیە ایچندە موقّت حیات اجتماعیەدركە، خیر و شر، أیی و فنا، تمیز و پیس شیلر برابر بولونور. عاقل اودركە [خُذْ مَا صَفَا.. دَعْ مَا كَدَرَ] قاعدەسیلە عمل ایدر، سلامت قلب ایلە كیدر. و او صحرا ایسە شو ارض و دنیادر. و او آسلان ایسە ئولوم و أجلدر. و او قویو ایسە بدنِ انسان و زمان حیاتدر. و او آلتمش آرشین درینلك ایسە عمر وسطی و عمر غالبی اولان آلتمش سنەیە اشارتدر. و او آغاچ ایسە مدت عمر و مادّۀ حیاتدر. و او سیاه و بیاض ایكی حیوان ایسە كیجە و كوندوزدر. و او اژدرها ایسە آغزی قبر اولان طریق برزخیە و رِواقِ اخرویدر. فقط او آغیز، مؤمن ایچون زنداندن بر باغچەیە آچیلان بر قاپودر. و او حشرات مضرّە ایسە مصیبات دنیویەدر. فقط مؤمن ایچون غفلت اویقوسنە طالمامق ایچون طاتلی ایقاظات الٰهیّە و التفات رحمانیە حكمندەدر. و او آغاچدەكی یمیشلر ایسە دنیوی نعمتلردركە، جناب كریم مطلق اونلری آخرت نعمتلرینە بر لیستە، هم اخطار ایدیجی، هم مشابهلری، هم جنّت میوەلرینە مشتریلری دعوت ایدن نمونەلر صورتندە یاپمش. و او آغاجڭ برلگیلە برابر، مختلف باشقە باشقە میوەلر ویرمسی ایسە، قدرت صمدانیەنڭ سكّەسنە و ربوبیت الٰهیەنڭ خاتمنە و سلطنت الوهیتڭ طرّەسنە اشارتدر. چونكە (بر تك شیدن هر شیئی یاپمق، یعنی بر طوپراقدن بتون نباتات و میوەلری یاپمق، هم بر صودن بتون حیواناتی خلق ایتمك، هم بسیط بر ییمكدن بتون جهازات حیوانیەیی ایجاد ایتمك..

بونڭلە برابر هر شیئی بر تك شی یاپمق، یعنی ذی حیاتڭ ییدیگی غایت مختلف الجنس طعاملردن او ذی حیاتە بر لحمِ مخصوص یاپمق، بر جلد بسیط طوقومق كبی) صنعتلر، ذات احد صمد اولان سلطان ازل و ابدڭ سكّۀ خاصّەسیدر خاتم مخصوصیدر. تقلید ایدیلمز بر طرّەسیدر. اوت، بر شیئی هر شی و هر شیئی بر شی یاپمق، هر شیئڭ خالقنە خاص و قادر كلّ شیئە مخصوص بر نشاندر، بر آیتدر. و او طلسم ایسە، سرّ ایمان ایلە آچیلان سرّ حكمت خلقتدر. و او مفتاح ایسە [یَٓا اَللّٰهُ و لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ] در. و او اژدرها آغزی باغچە قاپوسنە انقلاب ایتمسی ایسە، اشارتدركە، قبر اهل ضلالت و طغیان ایچون وحشت و نسیان ایچندە زندان كبی صیقینتیلی و بر اژدرها بطنی كبی طار بر مزارە آچیلان بر قاپو اولدیغی حالدە.. اهل قرآن و ایمان ایچون زندان دنیادن بوستان بقایە و میدان امتحاندن روضۀ جنانە و زحمت حیاتدن رحمت رحمانە آچیلان بر قاپودر. و او وحشی آسلانڭ دخی مونس بر خدمتكارە دونمسی و مسخّر بر آت اولمسی ایسە، اشارتدركە، موت اهل ضلالت ایچون بتون محبوباتندن الیم بر فراق أبدیدر. هم كندی جنّتِ كاذبۀ دنیویەسندن اخراج و وحشت و یالڭزلق ایچندە زندانِ مزارە ادخال و حپس اولدیغی حالدە.. اهل هدایت و اهل قرآن ایچون اوتەكی عالمە كیتمش اسكی دوست و احبابلرینە قاووشمغە وسیلەدر. هم حقیقی وطنلرینە و ابدی مقام سعادتلرینە كیرمگە واسطەدر. هم زندان دنیادن بوستان جنانە بر دعوتدر. هم رحمان رحیمڭ فضلندن كندی خدمتنە مقابل اخذ اجرت ایتمەیە بر نوبتدر. هم وظیفۀ حیات كلفتندن بر ترخیصدر. هم عبودیت و امتحانڭ تعلیم و تعلیماتندن بر پایدوسدر.

[الحاصل] هر كیم حیات فانیەیی اساس مقصد یاپسە، ظاهرًا بر جنّت ایچندە اولسە دە، معنًا جهنّمدەدر. و هر كیم حیات باقیەیە جدّی متوجّه ایسە، سعادت دارینە مظهردر. دنیاسی نە قدر فنا و صیقینتیلی اولسە دە، دنیاسنی جنّتڭ انتظار صالونی حكمندە كوردیگی ایچون خوش كورور. تحمّل ایدر. صبر ایچندە شكر ایدر.

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنَا مِنْ اَهْلِ السَّعَادَةِ وَالسَّلَامَةِ وَالْقُرْاٰنِ وَالْاٖیمَانِ اٰمٖینَ اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ بِعَدَدِ جَمٖیعِ الْحُرُوفَاتِ الْمُتَشَكِّلَةِ فٖی جَمٖیعِ الْكَلِمَاتِ الْمُتَمَثِّلَةِ بِاِذْنِ الرَّحْمٰنِ فٖی مَرَایَا تَمَوُّجَاتِ الْهَوَٓاءِ عِنْدَ قِرَٓائَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ قَارِئٍ مِنْ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰٓی اٰخِرِ الزَّمَانِ وَارْحَمْنَا وَوَالِدَیْنَا وَارْحَمِ الْمُؤْمِنٖینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِعَدَدِهَا بِرَحْمَتِكَ یَٓا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖینَ اٰمٖینَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ.

[طوقوزنجی سوز]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ فَسُبْحَانَ اللّٰهِ حٖینَ تُمْسُونَ وَحٖینَ تُصْبِحُونَ وَلَهُ الْحَمْدُ فِی السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِیًّا وَحٖینَ تُظْهِرُونَ

ای برادر! بندن نمازڭ شو معیّن بش وقتە حكمت تخصیصنی صورییورسڭ. پك چوق حكمتلرندن یالڭز بریسنە اشارت ایدرز. اوت، هر بر نمازڭ وقتی، مهم بر انقلاب باشی اولدیغی كبی.. عظیم بر تصرّف الٰهینڭ آیینەسی و او تصرّف ایچندە احسانات كلّیۀ الٰهیّەنڭ برر معكسی اولدیغندن، قدیر ذوالجلالە او وقتلردە داها زیادە تسبیح و تعظیم.. و حدسز نعمتلرینڭ ایكی وقت اورتەسندە طوپلانمش یكوننە قارشو شكر و حمد دیمك اولان نمازە امر ایدیلمشدر. شو اینجە و درین معنایی بر پارچە فهم ایتمك ایچون [بش نكتەیی] نفسملە برابر دیڭلەمك لازم.

[برنجی نكتە] نمازڭ معناسی، جناب حقّی تسبیح و تعظیم و شكردر. یعنی جلالنە قارشو قولاً و فعلاً سبحان اللّٰه دییوب تقدیس ایتمك، هم كمالنە قارشو لفظًا و عملاً اللّٰە اكبر دییوب تعظیم ایتمك.. هم جمالنە قارشو قلبًا و لسانًا و بدنًا الحمد للّٰه دییوب شكر ایتمكدر. دیمك [تسبیح و تكبیر و حمد] نمازڭ چكردكلری حكمندەدرلر. اوندندركە، نمازڭ حركات و اذكارندە بو اوچ شی هر طرفندە بولونویورلر. هم اوندندركە، نمازدن صوڭرە نمازڭ معناسنی تأكید و تقویە ایچون شو كلمات مباركە اوتوز اوچ دفعە تكرار ایدیلیر. نمازڭ معناسی شو مجمل خلاصەلرلە تأكید ایدیلیر.

[ایكنجی نكتە] عبادتڭ معناسی شودركە: درگاە الٰهیدە عبد كندی قصورینی و عجز و فقرینی كوروب كمال ربوبیّتڭ و قدرت صمدانیەنڭ و رحمت الٰهیەنڭ اوڭندە حیرت و محبّتلە سجدە ایتمكدر. یعنی ربوبیتڭ سلطنتی، ناصلكە عبودیتی و اطاعتی ایستر. ربوبیتڭ قدسیتی پاكلگی دخی ایستركە، عبد، كندی قصورینی كوروب استغفار ایلە و ربّنی بتون نقائصدن پاك و مبرّا.. و اهل ضلالتڭ افكار باطلەسندن منزّه و معلّا.. و كائناتڭ بتون قصوراتندن مقدّس و معرّا اولدیغنی تسبیح ایلە، سبحان اللّٰه ایلە اعلان ایتسین. هم دە ربوبیتڭ كمال قدرتی دخی ایستركە، عبد، كندی ضعفنی و مخلوقاتڭ عجزینی كورمكلە قدرت صمدانیەنڭ عظمت آثارینە قارشو استحسان و حیرت ایچندە اللّٰە اكبر دییوب، خضوع ایلە ركوعە كیدوب،

اوڭا التجا و توكّل ایتسین. هم ربوبیتڭ نهایتسز خزینۀ رحمتی دە ایستركە، عبد، كندی احتیاجنی و بتون مخلوقاتڭ فقر و احتیاجاتنی سؤٓال و دعا لسانیلە اظهار و ربّنڭ احسان و انعاماتنی شكر و ثنا ایلە و الحمد للّٰه ایلە اعلان ایتسین. دیمك نمازڭ افعال و اقوالی بو معنالری تضمّن ایدییور. و بونلر ایچون طرف الٰهیدن وضع ایدیلمشلر.

[اوچنجی نكتە] ناصلكە انسان، شو عالم كبیرڭ بر مثال مصغّریدر. و فاتحۀ شریفە، شو قرآن عظیم الشّانڭ بر تمثال منوّریدر. نماز دخی بتون عباداتڭ انواعنی شامل بر فهرستۀ نورانیەدر. و بتون اصناف مخلوقاتڭ ألوان عبادتلرینە اشارت ایدن بر خریطۀ قدسیّەدر.

[دردنجی نكتە] ناصلكە هفتەلق بر ساعتڭ ثانیە و دقیقە و ساعت و كونلرینی صایان میللری بربرینە باقارلر. بربرینڭ مثالیدرلر و بربرینڭ حكمنی آلیرلر. اویلە دە، جناب حقّڭ بر ساعت كبراسی اولان شو عالم دنیانڭ ثانیەسی حكمندە اولان كیجە و كوندوز دورانی، و دقیقەلری صایان سنەلر، و ساعتلری صایان طبقات عمر انسان، و كونلری صایان أدوار عمر عالم بربرینە باقارلر. بربرینڭ مثالیدرلر. و بربرینڭ حكمندەدرلر. و بربرینی خاطرلاتیرلر.

مثلا فجر زمانی طلوعە قدر، اوّل بهار زماننە، هم انسانڭ رحم مادرە دوشدیگی آواننە، هم سماوات و ارضڭ آلتی كون خلقتندن برنجی كوننە بڭزر و خاطرلاتیر. و اونلردەكی شئونات الٰهیەیی اخطار ایدر.

ظهر زمانی ایسە، یاز موسمنڭ اورتەسنە، هم كنچلك كمالنە، هم عمر دنیادەكی خلقت انسان دورینە بڭزر و اشارت ایدر. و اونلردەكی تجلّیات رحمتی و فیوضات نعمتی خاطرلاتیر.

عصر زمانی ایسە، كوز موسمنە، هم اختیارلق وقتنە، هم آخر زمان پیغمبرینڭؐ عصر سعادتنە بڭزر. و اونلردەكی شئونات الٰهیەیی و انعامات رحمانیەیی اخطار ایدر.

مغرب زمانی ایسە، كوز موسمنڭ آخرندە پك چوق مخلوقاتڭ غروبنی، هم انسانڭ وفاتنی، هم دنیانڭ قیامت ابتداسندەكی خرابیّتنی اخطار ایلە تجلّیات جلالیەیی افهام و بشری غفلت اویقوسندن اویاندیرر، ایقاظ ایدر.

عشا وقتی ایسە، عالم ظلمات نهار عالمنڭ بتون آثارینی سیاه كفنی ایلە ستر ایتمسنی، هم قیشڭ بیاض كفنی ایلە ئولمش یرڭ یوزینی أورتمسنی، هم وفات ایتمش انسانڭ بقیّۀ آثاری دخی وفات ایدوب نسیان پردەسی آلتنە كیرمەسنی، هم بو دار امتحان اولان دنیانڭ بتون بتون قپانمەسنی اخطار ایلە قهّار ذوالجلالڭ جلاللی تصرّفاتنی اعلان ایدر.

كیجە وقتی ایسە، هم قیشی، هم قبری، هم عالم برزخی افهام ایلە روح بشر رحمت رحمانە نە درجە محتاج اولدیغنی انسانە خاطرلاتیر.

و كیجەدە تهجّد ایسە، قبر كیجەسندە و برزخ قراڭلغندە نە قدر لزوملی بر ایشیق اولدیغنی بیلدیرر. ایقاظ ایدر. و بتون بو انقلابات ایچندە جناب منعم حقیقینڭ نهایتسز نعمتلرینی اخطار ایلە نە درجە حمد و ثنایە مستحق اولدیغنی اعلان ایدر. ایكنجی صباح ایسە، صباح حشری اخطار ایدر. اوت، شو كیجەنڭ صباحی و شو قیشڭ بهاری نە قدر معقول و لازم و قطعی ایسە، حشرڭ صباحی دە، برزخڭ بهاری دە او قطعیتدەدر. دیمك بو بش وقتڭ هر بری بر مهم انقلاب باشندە اولدیغی و بیوك انقلابلری اخطار ایتدیگی كبی.. قدرت صمدانیەنڭ تصرفات عظیمۀ یومیّەسنڭ اشارتیلە هم سنوی، هم عصری، هم دهری قدرتڭ معجزاتنی و رحمتڭ هدایاسنی خاطرلاتیر. دیمك اصل وظیفۀ فطرت و اساس عبودیت و قطعی بورچ اولان فرض نماز، شو وقتلردە لایقدر و أنسبدر.

[بشنجی نكتە] انسان فطرتًا غایت ضعیفدر. حالبوكە هر شی اوڭا ایلیشیر. اونی متأثّر و متألّم ایدر. هم غایت عاجزدر. حالبوكە بلالری و دوشمانلری پك چوقدر. هم غایت فقیردر. حالبوكە احتیاجاتی پك زیادەدر. هم تنبل و اقتدارسزدر. حالبوكە حیاتڭ تكالیفی غایت آغیردر. هم انسانیّت اونی كائناتلە علاقەدار ایتمشدر. حالبوكە سودیگی انسیّت ایتدیگی شیلرڭ زوال و فراقی متمادیًا اونی اینجیتییور. هم عقل اوڭا یوكسك مقصدلر و باقی میوەلر كوسترییور. حالبوكە ألی قیصە، عمری قیصە، اقتداری قیصە، صبری قیصەدر.

ایشتە بو وضعیتدە بر روح، فجر زمانندە بر قدیر ذوالجلالڭ، بر رحیم ذوالجمالڭ درگاهنە نیاز ایلە، نماز ایلە مراجعت ایدوب عرض حال ایتمك، توفیق و مدد ایستەمك، نە قدر الزم.. و پیشندەكی كوندوز عالمندە باشنە كلەجك، بلنە یوكلنەجك ایشلری، وظیفەلری تحمّل ایچون نە قدر لزوملی بر نقطۀ استناد اولدیغی بداهتًا آڭلاشیلیر. و ظهر زمانندەكە، او زمان، كوندوزڭ كمالی و زوالە میلی و یومی ایشلرڭ آوان تكمّلی و مشاغلڭ تضییقندن موقّت بر استراحت زمانی و فانی دنیانڭ، بقاسز و آغیر ایشلرڭ ویردیگی غفلت و سرسملكدن روحڭ تنفّسە احتیاج وقتی و انعامات الٰهیەنڭ تظاهر ایتدیگی بر آندر. روح بشر او تضییقدن قورتولوب، او غفلتدن صییریلوب، او معناسز و بقاسز شیلردن چیقوب، قیّوم باقی اولان منعم حقیقینڭ درگاهنە كیدوب، ال باغلایارق، یكون نعمتلرینە شكر و حمد ایدوب و استعانە ایتمك و جلال و عظمتنە قارشو ركوع ایلە عجزینی اظهار ایتمك و كمال بی زوالنە و جمال بی مثالنە قارشو سجدە ایدوب حیرت و محبّت و محویّتنی اعلان ایتمك دیمك اولان ظهر نمازینی قیلمق نە قدر كوزل،

نە قدر خوش، نە قدر لازم و مناسب اولدیغنی آڭلامایان انسان، انسان دگل. عصر وقتندەكە، او وقت هم كوز موسم حزینانەسنی و اختیارلق حالت محزونانەسنی و آخر زمان موسم ألیمانەسنی آڭدیرر و خاطرلاتدیرر. هم یومی ایشلرڭ نتیجەلنمەسی زمانی، هم او كوندە مظهر اولدیغی صحّت و سلامت و خیرلی خدمت كبی نعم الٰهیەنڭ بر یكون عظیم تشكیل ایتدیگی زمانی، هم او قوجە كونشڭ افولە میل ایتمسی اشارتیلە انسان بر مسافر مأمور و هر شی كچیجی، بی قرار اولدیغنی اعلان ایتمك زمانیدر. شیمدی، أبدیّتی ایستەین و ابد ایچون خلق اولونان و احسانە قارشو پرستش ایدن و فراقدن متألّم اولان روح انسان.. قالقوب آبدست آلوب، شو عصر وقتندە ایكیندی نمازینی قیلمق ایچون قدیم باقی و قیوم سرمدینڭ درگاە صمدانیەسنە عرض مناجات ایدرك، زوالسز و نهایتسز رحمتنڭ التفاتنە التجا ایدوب، حسابسز نعمتلرینە قارشو شكر و حمد ایدرك، عزت ربوبیتنە قارشو ذلیلانە ركوعە كیدوب، سرمدیت الوهیتنە قارشو محویتكارانە سجدە ایدرك، حقیقی بر تسلّی، بر راحت روح بولوب، حضور كبریاسندە كمربستۀ عبودیت اولمق دیمك اولان عصر نمازینی قیلمق نە قدر علوی بر وظیفە، نە قدر مناسب بر خدمت، نە قدر یرندە بر بورچ فطرت ادا ایتمك، بلكە غایت خوش بر سعادت الدە ایتمك اولدیغنی انسان اولان آڭلار.

مغرب وقتندەكە، او زمان هم قیشڭ باشلامەسندن یاز و كوز عالمنڭ نازنین و كوزل مخلوقاتنڭ وداع خزینانەسی ایچندە غروب ایتمەسنڭ زماننی آڭدیرر. هم انسانڭ وفاتیلە بتون سودكلرندن بر فراق ألیمانە ایچندە آیریلوب قبرە كیرمك زماننی خاطرلاتیر. هم دنیانڭ زلزلۀ سكرات ایچندە وفاتیلە، بتون سكنەسی باشقە عالملرە كوچمەسی و بو دار امتحان لامبەسنڭ سوندیریلمسی زماننی آڭدیرر، خاطرلاتیر. و زوالدە غروب ایدن محبوبلرە پرستش ایدنلری شدّتلە ایقاظ ایدر بر زماندر. ایشتە آقشام نمازی ایچون بویلە بر وقتدە فطرتًا بر جمال باقی یە آیینۀ مشتاق اولان روح بشر، شو عظیم ایشلری یاپان و بو جسیم عالملری چویرن، تبدیل ایدن قدیم لم یزل و باقئ لایزالڭ عرش عظمتنە یوزینی چویروب، بو فانیلرڭ اوستندە اللّٰە اكبر دییوب، اونلردن اللرینی چكوب، خدمت مولا ایچون ال باغلایوب، دائمِ باقینڭ حضورندە قیام ایدوب، الحمد للّٰه دیمكلە قصورسز كمالنە، مثلسز جمالنە، نهایتسز رحمتنە قارشو حمد و ثنا ایدوب [اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ] دیمكلە معینسز ربوبیّتنە، شریكسز الوهیّتنە، وزیرسز سلطنتنە قارشو عرض عبودیت و استعانە ایتمك.. هم نهایتسز كبریاسنە، حدسز قدرتنە و عجزسز عزّتنە قارشو ركوعە كیدوب،

بتون كائناتلە برابر ضعف و عجزینی فقر و ذلّتنی اظهار ایتمكلە [سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظٖیمِ] دییوب، رب عظیمنی تسبیح ایدوب.. هم زوالسز جمال ذاتنە، تغیّرسز صفات قدسیەسنە، تبدلسز كمال سرمدیتنە قارشو سجدە ایدوب، حیرت و محویّت ایچندە ترك ماسوا ایلە محبّت و عبودیتنی اعلان ایدوب، هم بتون فانیلرە بدل بر جمیل باقی، بر رحیم سرمدی بولوب [سُبْحَانَ رَبِّیَ الْاَعْلٰی] دیمكلە زوالدن منزّه، قصوردن مبرّا ربّ اعلاسنی تقدیس ایتمك.. صوڭرە تشهّد ایدوب، اوتوروب، بتون مخلوقاتڭ تحیّات مباركەلرینی و صلوات طیّبەلرینی كندی حسابنە او جمیل لم یزل و جلیل لایزالە هدیە ایدوب و رسول اكرمنە سلام ایتمكلە بیعتنی تجدید و أوامرینە اطاعتنی اظهار ایدوب و ایماننی تجدید ایلە تنویر ایتمك ایچون شو قصر كائناتڭ انتظام حكیمانەسنی مشاهدە ایدوب، صانع ذوالجلالڭ وحدانیتنە شهادت ایتمك.. هم سلطنت ربوبیتڭ دلّالی و مبلّغ مرضیاتی و كتاب كائناتڭ ترجمان آیاتی اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامڭ رسالتنە شهادت ایتمك دیمك اولان مغرب نمازینی قیلمق نە قدر لطیف، نظیف بر وظیفە.. نە قدر عزیز، لذیذ بر خدمت.. نە قدر خوش و كوزل بر عبودیت.. نە قدر جدّی بر حقیقت.. و بو فانی مسافرخانەدە باقیانە بر صحبت و دائمانە بر سعادت اولدیغنی آڭلامایان آدم، ناصل آدم اولابیلیر؟

عشا وقتندەكە، او وقت، كوندوزڭ افقدە قالان بقیّۀ آثاری دخی غائب اولوب، كیجە عالمی كائناتی قاپلار. [مُقَلِّبُ الَّیْلِ وَالنَّهَارِ] اولان قدیر ذوالجلالڭ او بیاض صحیفەیی بو سیاه صحیفەیە چویرمەسندەكی تصرّفات ربانیەسیلە، یازڭ مزیَّن، یشیل صحیفەسنی قیشڭ بارد، بیاض صحیفەسنە چویرمەسندەكی [مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ] اولان حكیم ذوالكمالڭ اجراآت الٰهیەسنی خاطرلاتیر. هم مرور زمانلە اهل قبورڭ بقیّۀ آثاری دخی، شو دنیادن كسیلمەسیلە بتون بتون باشقە عالمە كچمەسندەكی خالق موت و حیاتڭ شئونات الٰهیّەسنی آڭدیرر. هم طار و فانی و حقیر دنیانڭ تمامًا خراب اولوب، عظیم سكراتیلە وفات ایدوب، كنیش و باقی و عظمتلی عالم آخرتڭ انكشافندە خالق ارض و سماواتڭ تصرّفات جلالیەسنی و تجلّیات جمالیەسنی آڭدیرر، خاطرلاتدیرر بر زماندر. هم شو كائناتڭ مالك و متصرّف حقیقیسی، معبود و محبوب حقیقیسی او ذات اولابیلیركە، كیجە كوندوزی، قیش و یازی، دنیا و آخرتی بر كتابڭ صحیفەلری كبی سهولتلە چویرر. یازار، بوزار، دگیشدیرر. بتون بونلرە حكم ایدر بر قادر مطلق اولدیغنی اثبات ایدن بر وضعیتدر.

ایشتە نهایتسز عاجز، ضعیف، هم نهایتسز فقیر، محتاج، هم نهایتسز بر استقبال ظلماتنە طالمقدە، هم نهایتسز

حادثات ایچندە چالقانمقدە اولان روح بشر، یاتسو نمازینی قیلمق ایچون شو معنادەكی عشادە ابراهیم واری [لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖینَ] دییوب.. معبود لم یزل، محبوب لا یزالڭ درگاهنە نماز ایلە التجا ایدوب، شو فانی عالمدە و فانی عمردە و قراڭلق دنیادە و قراڭلق استقبالدە بر باقئ سرمدی ایلە مناجات ایدوب، بر پارچەجق بر صحبت باقی یە برقاچ دقیقەجق بر عمر باقی ایچندە دنیاسنە نور سرپەجك، استقبالنی ایشیقلاندیراجق، موجوداتڭ و احبابنڭ فراق و زوالندن نشئت ایدن یارەلرینە مرهم سورەجك اولان رحمان رحیمڭ التفات رحمتنی و نور هدایتنی كوروب ایستەمك..

هم موقّتًا اونی اونوتان و كیزلنن دنیایی، او دخی اونوتوب، دردلرینی قلبڭ آغلامەسیلە درگاە رحمتدە دوكوب.. هم نە اولور نە اولماز، ئولومە بڭزەین اویقویە كیرمدن اوّل صوڭ وظیفۀ عبودیتنی یاپوب، یومیە دفتر عملنی حسن خاتمە ایلە باغلامق ایچون صلاتە قیام ایتمك، یعنی بتون فانی سودكلرینە بدل، بر معبود و محبوب باقینڭ و بتون دیلنجیلك ایتدیگی عاجزلرە بدل، بر قدیر كریمڭ و بتون تیترەدیگی مضرلرڭ شرّندن قورتولمق ایچون بر حفیظ رحیمڭ حضورینە چیقمق.. هم فاتحە ایلە باشلامق، یعنی بر شیئە یارامایان و یرندە اولمایان ناقص، فقیر مخلوقلری مدح و منّتدارلغە بدل، بر كامل مطلق و غنیّ مطلق اولان ربّ العالمینی مدح و ثنا ایتمك.. هم [اِیَّاكَ نَعْبُدُ] خطابنە ترقّی ایتمك، یعنی كوچكلگی، هیچلگی، كیمسەسزلگی ایلە برابر، ازل و ابد سلطانی اولان مالك یوم الدینە انتسابیلە، شو كائناتدە نازدار بر مسافر و اهمّیتلی بر وظیفەدار مقامنە كیروب [اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ] دیمكلە، بتون مخلوقات نامنە كائناتڭ جماعت كبراسی و جمعیت عظماسندەكی عبادات و استعاناتی اوڭا تقدیم ایتمك.. هم [اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقٖیمَ] دیمكلە، استقبال قراڭلغی ایچندە سعادت ابدیەیە كیدن نورانی یولی اولان صراط مستقیمە هدایتی ایستەمك..

هم شیمدی یاتمش نباتات، حیوانات كبی.. كیزلنمش كونشلر، هشیار ییلدیزلر برر نفر مثللو امرینە مسخّر و بو مسافرخانۀ عالمدە برر لامبەسی و خدمتكاری اولان ذات ذوالجلالڭ كبریاسنی دوشونوب، اللّٰە اكبر دییوب ركوعە وارمق.. هم بتون مخلوقاتڭ سجدۀ كبراسنی دوشونوب، یعنی شو كیجەدە یاتمش مخلوقات كبی هر سنەدە، هر عصردەكی انواع موجودات، حتّی ارض، حتّی دنیا برر منتظم اوردو، بلكە برر مطیع نفر كبی وظیفۀ عبودیت دنیویەسندن امر كن فیكون ایلە ترخیص ایدیلدیگی زمان، یعنی عالم غیبە كوندریلدیگی

وقت، نهایت انتظام ایلە زوالدە غروب سجّادەسندە اللّٰە اكبر دییوب سجدە ایتدكلری.. هم امر [كُنْ فَیَكُونَ] دن كلن بر صیحۀ احیا و ایقاظ ایلە، یینە بهاردە قسمًا عینًا، قسمًا مِثلاً حشر اولوب قیام ایدوب، كمربستۀ خدمتِ مولا اولدقلری كبی.. شو انسانجق اونلرە اقتداءً او رحمن ذوالكمالڭ، او رحیم ذوالجمالڭ بارگاە حضورندە حیرت آلود بر محبّت، بقا آلود بر محویّت، عزت آلود بر تذلّل ایچندە اللّٰە اكبر دییوب سجودە كیتمك، یعنی بر نوع معراجە چیقمق دیمك اولان عشا نمازینی قیلمق.. نە قدر خوش، نە قدر كوزل، نە قدر شیرین، نە قدر یوكسك، نە قدر عزیز و لذیذ، نە قدر معقول و مناسب بر وظیفە، بر خدمت، بر عبودیت، بر جدّی حقیقت اولدیغنی البتە آڭلادڭ. دیمك شو بش وقت، هر بری برر انقلاب عظیمڭ اشاراتی و اجراآت جسیمۀ ربانیەنڭ اماراتی و انعامات كلّیۀ الٰهیەنڭ علاماتی اولدقلرندن، بورچ و ذمّت اولان فرض نمازڭ او زمانلرە تخصیصی نهایت حكمتدر.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی مَنْ اَرْسَلْتَهُ مُعَلِّمًا لِعِبَادِكَ لِیُعَلِّمَهُمْ كَیْفِیَّةَ مَعْرِفَتِكَ وَالْعُبُودِیَّةِ لَكَ وَمُعَرِّفًا لِكُنُوزِ اَسْمَٓائِكَ وَتَرْجُمَانًا لِاٰیَاتِ كِتَابِ كَٓائِنَاتِكَ وَمِرْاٰةً بِعُبُودِیَّتِهٖ لِجَمَالِ رُبُوبِیَّتِكَ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ وَارْحَمْنَا وَارْحَمِ الْمُؤْمِنٖینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ اٰمٖینَ بِرَحْمَتِكَ یَٓا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖینَ

اوننجی سوز: ذوالفقار مجموعەسندە یازیلمشدر.

اون برنجی سوز: طلسملر مجموعەسندە یازیلمشدر.

اون ایكنجی سوز: ذوالفقار مجموعەسندە یازیلمشدر.

سعید النّورسی

[اون اوچنجی سوز]

ایكی مقامدر. ایكنجی مقامی كنچلك رهبری اولوب مستقل یازیلمقلە شیمدیلك بو مجموعەیە ادخال ایدیلمەمشدر.

[برنجی مقام]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنٖینَ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا یَنْبَغٖی لَهُ

قرآن حكیم ایلە فلسفە علومنڭ محصول حكمتلرینی، درس عبرتلرینی، درجۀ علملرینی موازنە ایتمك ایسترسەڭ، شو كلەجك سوزلرە دقّت ایت!

ایشتە، قرآن معجز البیان، بتون كائناتدەكی عادیات نامیلە یاد اولونان، خارق العادە و برر معجزۀ قدرت اولان موجودات اوستندەكی عادت و الفت پردەسنی كسكین بیاناتیلە ییرتوب، او حقائق عجیبەیی ذی شعورە آچوب، نظر عبرتلرینی جلب ایدوب، عقولە توكنمز بر خزینۀ علوم آچار.

فلسفە حكمتی ایسە، بتون خارق العادە اولان معجزات قدرتی عادیات پردەسی ایچندە صاقلایوب، جاهلانە و لاقیدانە اوستندە كچر. یالڭز خارق العادەلكدن دوشن و انتظام خلقتدن خروج ایدن و كمال فطرتدن سقوط ایدن نادر فردلری نظر دقّتە عرض ایدر. اونلری برر عبرتلی حكمت دییە ذی شعورە تقدیم ایدر.

مثلا، اڭ جامع بر معجزۀ قدرت اولان انسانڭ خلقتنی عادی كوروب، لاقیدلقلە باقار. فقط انسانڭ كمال خلقتندن خروج ایتمش، اوچ آیاقلی یاخود ایكی باشلی بر انسانی، بر ولولۀ استغرابلە نظر عبرتە تشهیر ایدر. مثلا اڭ لطیف و عمومی بر معجزۀ رحمت اولان بتون یاورولرڭ خزینۀ غیبدن منتظم اعاشەلرینی عادی كوروب، كفران پردەسنی اوستنە چكر. فقط انتظامدن شذوذ ایتمش، قبیلەسندن جدا اولمش، یالڭز اولارق غربتە دوشمش، دڭزڭ آلتندە اولان بر بوجگڭ بر یشیل یاپراقلە اعاشەسنی كورور، اوندن تجلّی ایدن لطف و كرملە بتون بالیقجیلری آغلاتمق [حاشیە] ایستر.

ایشتە، قرآن حكیمڭ علم و حكمت و معرفت الٰهیە جهتیلە ثروت و غناسی.. و فلسفەنڭ علم و عبرت و معرفت صانع جهتندەكی فقر و افلاسنی كور، عبرت آل. ایشتە بو سردندركە، قرآن حكیم، نهایتسز پارلاق، یوكسك حقیقتلری جامع اولدیغندن، شعرڭ خیالاتندن مستغنیدر.