[اوتوز اوچنجی سوز]

[لمعات]

مِنْ بَیْنِ هِلَالِ الصَّوْمِ وَهِلَالِ الْعٖیدِ

چكردكلر چیچكلری

[رسالۀ نور شاكردلرینە كوچك بر مثنوی]

[و ایمانی بر دیواندر.]

[مؤلّفی]

[بدیع الزّمان ]

[سعید النّورسی]

[تنبیه] بو لمعات نامندەكی اثر، سائر دیوانلر كبی بر طرزدە، بر ایكی موضوع ایلە كیتمدیگنڭ سببی، اسكی اثرلرندن حقیقت چكردكلری نامندەكی قیصەجق وجیزەلری بر درجە ایضاح ایتمك ایچون هم نثر طرزندە یازیلمش. هم سائر دیوانلر كبی خیالاتە، میزانسز حسّیاتە كیرمەمش. باشدن آشاغی یە منطق ایلە حقائق قرآنیە و ایمانیە اولارق یانندەكی برادرزادەسی كبی بعض طلبەلرینە بر درس علمیدر. بلكە بر درس ایمانی و قرآنیدر. استادیمز باشدەكی افادەسندە دیدیگی كبی.. بز دە آڭلامشزكە، نظمە و شعرە هیچ میلی و اشتغالی دە یوقدر. [وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ] سرّینڭ بر نمونەسنی كوسترییور.

بو اثر، چوق مشاغل و دارالحكمتدەكی وظیفە ایچندە، یگرمی كون رمضاندە، هر كوندە ایكی ویا ایكی بوچوق ساعت چالیشمق ایلە، بو اوزون اثر منظوم كبی یازیلمش. بو قیصە زماندە منظوم بر صحیفە اون صحیفە قدر مشكل اولدیغی جهتلە، بردن، دقّتسز، تصحیحسز بویلە سویلنمش، طبع ایدیلمش. بزجە رسالۀ نور حسابنە بر خارقەدر. هیچ بر نظملی دیوان بونڭ كبی تكلّفسز، نثرًا اوقونابیلیر كورولمییور. ان شٓاء اللّٰه بو اثر بر زمان رسالۀ نور شاكردلرینە بر نوع مثنوی اولاجق. هم بو اثر كندیسندن اون سنە صوڭرە چیقان و یگرمی اوچ سنەدە تماملانان رسالۀ نورڭ مهم اجزالرینە بر اشارت غیبیە نوعندن مژدەلی بر فهرستە حكمندەدر. رسالۀ نور شاكردلرندن

صونغور، محمد فیضی، خسرو

اخطار [اَلْمَرْءُ عَدُوٌّ لِمَا جَهِلَ] قاعدەسیلە، بن دخی نظم و قافیەیی بیلمدیگمدن، اوڭا قیمت ویرمزدم. صافیەیی قافیەیە فدا ایتمك طرزندە حقیقتڭ صورتنی نظمڭ كیفنە كورە تغییر ایتمك هیچ ایستەمزدم. شو قافیەسز، نظمسز كتابدە، اڭ عالی حقیقتلرە، اڭ مشوّش بر لباسی كییدیردم. [اوّلًا] داها اییسنی بیلمزدم. یالڭز معنایی دوشونویوردم. [ثانیًا] جسدی لباسە كورە یونتمقلە رندەلەین شعرایە تنقیدیمی كوسترمك ایستەدم. [ثالثًا] رمضاندە قلب ایلە برابر نفسی دخی حقیقتلرلە مشغول ایتمك ایچون، بویلە چوجقجە بر اسلوب اختیار ایدیلدی. فقط، ای قارئ، بن خطا ایتدم، اعتراف ایدرم، صاقین سن خطا ایتمە. ییرتیق اسلوبە باقوب، او عالی حقیقتلرە قارشو دقّتسزلك ایلە حرمتسزلك ایتمە.

سعید النّورسی

[افادۀ مرام] ای قارئ! پشینًا بونی اعتراف ایدرمكە، صنعت خط و نظمدە استعدادمدن چوق مشتكی یم. حتّی شیمدی اسممی دە دوزكون یازامییورم. نظم، وزن ایسە، عمرمدە بر فقرە یاپامامشدم. بردنبرە ذهنمە نظمە مصرّانە بر آرزو كلدی. صحابەلرڭ غزواتنە دائر كردجە [قَوْلِ نَوَلَا سٖیسَبَانْ] نامندە بر دستان واردی. اونڭ الٰهی طرزندەكی طبیعی نظمنە روحم خوشلانییوردی. بن دە كندیمە مخصوص، اونڭ طرز نظمنی اختیار ایتدم. نظمە بڭزر بر نثر یازدم. فقط وزن ایچون قطعیًّا تكلّف یاپمادم. ایستەین آدم، نظمنی خاطرە كتیرمدن زحمتسز نثرًا اوقویابیلیر. هم نثرًا اولارق باقملی.. تا معنا آڭلاشیلسین. هر قطعەدە اتّصال معنا واردر. قافیەدە توقّف ایدیلمەسین. كلاه پوسكولسز اولور. وزن دە قافیەسز اولور. نظم دە قاعدەسز اولور. ظنّمجە لفظ و نظم [صنعتجە جاذبەدار اولسە، نظری كندیلە مشغول ایدر.] نظری معنادن چویرمەمك ایچون پریشان اولمسی داها اییدر.

شو اثرمدە استادم قرآندر. كتابم حیاتدر. مخاطبم یینە بنم. سن ایسە ای قارئ، مُسْتَمِعْسڭ. مُسْتَمِعِڭْ تنقیدە حقّی یوقدر. بگندیگنی آلیر، بگنمدیگنە ایلیشمز. شو اثرم، بو مبارك رمضانڭ فیضی اولدیغندن، امید ایدرمكە ان شٓاء اللّٰه دین قرداشمڭ قلبنە تأثیر ایدر دە، لسانی بڭا بر دعای مغفرت بخش ایدر ویا بر فاتحە اوقور.

[الدّاعی]

ییقیلمش بر مزارمكە، ییغیلمشدر ایچندە

سعیددن یتمش طوقوز اموات با آثام آلامە.

سكساننجی اولمشدر، مزارە بر مزار طاش،

برابر آغلایور خسران اسلامە.

مزار طاشملە پر اموات انین دار او مزارملە،

روانم ساحۀ عقبای فردامە.

یقینم واركە، استقبال سماواتی، زمین آسیە،

باهم اولور تسلیم ید بیضای اسلامە.

زیرا یمین، یمن ایماندر.

ویرر امن و امان ایلە اَنَامَە.

[١] حتّی تاریخی (نَجْمُ اَدَبٍ وُلِدَ لِهِلَالَیْ رَمَضَانَ) چیقمش. یعنی رمضانڭ ایكی هلالندن طوغمش بر ادب ییلدیزیدر. (بیڭ اوچ یوز اوتوز یدی) ایدر.

[٢] بو قطعە اونڭ امضاسیدر.

[٣] هر سنەدە ایكی دفعە جسم تازەلندیگی ایچون، ایكی سعید ئولمش دیمكدر. هم بو سنە سعید یتمش طوقوز سنەسندەدر. هر بر سنەدە بر سعید ئولمش دیمكدركە: بو تاریخە قدر سعید یاشایاجق.

[٤] یگرمی سنە صوڭرەكی بو شیمدیكی حالی، حسّ قبل الوقوع ایلە حسّ ایتمش.

[بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ]

[اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ وَالصَّلٰوةُ عَلٰی سَیِّدِ الْمُرْسَلٖینَ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ]

[توحیدڭ ایكی برهان معظّمی و سورۀ اخلاصڭ بر نكتۀ اعجازیەسی]

شو كائنات تمامیلە بر برهان معظّمدر. لسان غیب شهادتلە مسبّحدر، موحّددر. اوت، توحید رحمانلە، بیوك بر سسلە ذاكردركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

بتون ذرّات حجیراتی، بتون اركان و اعضاسی برر لسان ذاكردر. او بیوك سسلە برابر دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

او دیللردە تنوّع وار. او سسلردە مراتب وار. فقط بر نقطەدە طوپلار اونڭ ذكری، اونڭ صوتیكە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

بو بر انسان اكبردر، بیوك سسلە ایدر ذكری. بتون اجزاسی، ذرّاتی كوچوجك سسلریلە، او بلند سسلە برابر دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

شو عالَم حلقۀ ذكری ایچندە اوقویور عشری، شو قرآن مشرق نوری، بتون ذی روح ایدر فكریكە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

بو فرقان جلیل الشّان، او توحیدە ناطق برهان، بتون آیات صادق لسان، شعاعاتی بارقۀ ایمان، برابر دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

قولاغی كر یاپیشدیرسەڭ، شو فرقانڭ سینەسنە، دریندن تا درینە صریحًا ایشیتیرسڭ، سماوی بر صدا دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

او سسدر غایتًا علوی، نهایت درجەدە جدّی، حقیقی پك صمیمی، هم نهایت مونس و مقنع و برهانلە مجهّزدر، مكرّر دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

شو برهان منوّردە جهات ستّەسی شفّاف. كە اوستندە منقّشدر مُزهّر سكّۀ اعجاز، ایچندە پارلایان نور هدایت، دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

اوت، آلتندە نسج اولمش مُهَفْهَفْ منطق و برهان، صاغندە عقلی استنطاق، مرفرف هر طرف، اذهان (صَدَقْتَ) دیركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

یمین اولان شمالندە ایدر وجدانی استشهاد، اَمامندە حسن خیردر، هدفندە سعادتدر. اونڭ مفتاحیدر هر دمكە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

اَمَام اولان وراسندە اوڭا مَسند سماویدركە وحی محض ربّانی. بو شش جهت ضیاداردر، بروجندە تجلّیداركە: لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

اوت، وسوسۀ سارق، باوهم شبهۀ طارق، نە حدّی واركە او مَارِق كیرەبیلسین بو بَارِق قصرە، هم شَارِقكە سور سورەلر شاهق. هر كلمە بر ملك ناطق كە لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو.

او قرآن عظیم الشّان ناصل بر بحر توحیددر، بر تك قطرە، مثال ایچون بر تك سورە، فقط قیصە بر تك رمزی، نهایتسز رموزندن،

بتون انواع شركی رد ایدر. هم دە یدی انواع توحیدی ایدر اثبات. اوچی منفی، اوچی مثبت، شو آلتی جملەدە بردن.

[ برنجی جملە] (قُلْ هُوَ) قرینەسز اشارتدر. دیمك اطلاقلە تعییندر. او تعییندە تعیّن وار. ای لَا هُوَ اِلَّا هُو.

شو توحید شهودە بر اشارتدر. حقیقت بین نظر، توحیدە مستغرق اولورسە دیركە: لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُو.

[ایكنجی جملە] (اَللّٰهُ اَحَدٌ) در. كە توحید الوهیتە تصریحدر. حقیقت، حق لسانی دیركە: لَا مَعْبُودَ اِلَّا هُو.

[اوچنجی جملە] (اَللّٰهُ الصَّمَدُ) در. ایكی جوهر توحیدە صدفدر. برنجی درّی، توحید ربوبیت. اوت، نظام كَون لسانی دیركە: لَا خَالِقَ اِلَّا هُو.

ایكنجی درّی، توحید قیّومیت. اوت، سراسر كائناتدە، وجود و هم بقادە مؤثّرە احتیاج لسانی دیركە: لَا قَیُّومَ اِلَّا هُو.

[دردنجی] (لَمْ یَلِدْ) در. بر توحید جلالی مستتردر، انواع شركی رد ایدر. كفری كسر بی اشتباه. یعنی تغیّر، یا تناسل، یا تجزّی ایدن البت، نە خالقدر، نە قیّومدر، نە الٰه.

ولد فكری، تولّد كفرینی (لَمْ) رد ایدر، بردن كسر آتار. شو شركدندركە، اولمشدر بشر اكثریسی كُمراه.

كە عیسیؑ، یا عزیرڭؑ، یا ملٓائك، یا عقولڭ تولّد شركی میدان آلییور نوع بشردە گاه با گاه.

[بشنجیسی] (وَلَمْ یُولَدْ) بر توحید سرمدی اشارتی شویلەدر: واجب، قدیم، ازلی اولمازسە، اولماز الٰه.

یعنی یا مدّتًا حادث ایسە، یا مادّەدن تولّد، یا بر اصلدن منفصل اولسە، البتە اولماز شو كائناتە پناه.

اسباب پرستی، نجوم پرستلك، صنم پرستی، طبیعتپرستلك شركڭ برر نوعیدر، ضلالتدە برر چاه.

[ آلتنجی] (وَلَمْ یَكُنْ) بر توحید جامعدر. نە ذاتندە نظیری، نە افعالندە شریكی، نە صفاتندە شبیهی (لم) لفظنە نظرگاه.

شو آلتی جملە معنًا بربرینە نتیجە، هم بربرینڭ برهانی، مسلسلدر براهین، مرتّبدر نتائج شو سورەدە قرارگاه.

دیمك شو سورۀ اخلاصدە، كندی مقدار قامتندە مُسَلْسَلْ، هم مرتَّب اوتوز سورە مندرج، بو بونلرە سَحر گاه.

لَا یَعْلَمُ الْغَیْبَ اِلَّا اللّٰهُ

سعید النّورسی

[سبب صرف ظاهریدر]

عزّت، عظمت ایستركە، اسباب طبیعی پردەدار دست قدرت اولا عقلڭ نظرندە.

توحید و جلال ایستركە، اسباب طبیعی دامنْ كش تأثیر حقیقی [حاشیە]اولا قدرت اثرندە.

[وجود، عالم جسمانیدە منحصر دگل]

وجودڭ حصرە كلمز مختلف انواعنی، منحصر اولماز، صیقیشماز شو شهادت عالمندە.

عالم جسمانی بر تنتنەلی پردە كبی شعلە فشان غیبی عوالم اوزرندە.

[قلم قدرتدە اتّحاد، توحیدی اعلان ایدر]

أثرِ اتقانِ صنعت، فطرتڭ هر كوشەسندە بالبداهە رد ایدر اسبابنڭ ایجادینی.

نقش كِلْكٖی، عین قدرت.. خلقتڭ هر نقطەسندە بالضّرورە رد ایدر وسائطڭ وجودینی.

[بر شی هر شیسز اولماز]

كائناتدە سربسر سرّ تساند مستتر، هم منتشر.. هم جوانبدە تجاوب، هم تعاون كوستریر.

كە یالڭز بر قدرت عالم شمولدر یاپدیرر.. ذرّەیی هر نسبتیلە خلق ایدوب یرلشدیرر.

كتاب عالمڭ هر سطریلە هر حرفی حیّ.. احتیاج سوق ایدییور، طانیشدیرر.

هر نرەدن كلیرسە كلسین، ندای حاجتە لَبَّیْكْ زَنْدر. سرّ توحید نامنە اطرافی كوروشدیرر.

ذی حیات هر حرفی، هر بر جملەیە متوجّه برر (یوزی)، هم دە ناظر برر (كوزی) باقدیرر.

[كونشڭ حركتی جاذبە ایچوندر، جاذبە استقرارِ منظومەسی ایچوندر]

كونش بر میوەداردر.. سیلكینیر، تا دوشمەسین، منجذب سیّار اولان یمیشلری.

كر سكوتیلە سكونت أیلەسە، جذبە قاچار، آغلار فضادە منتظم مجذوبلری.

[كوچك شیلر بیوك شیلرلە مربوطدر]

سیوری سینك كوزینی خلق أیلەیندر مطلقا، كونشی، هم كهكشی خلق أیلەمش.

پیرەنڭ معدەسنی تنظیم ایدندر مطلقا، منظومۀ شمسیەیی نظم أیلەمش.

كوزدە رؤیت، معدەدە هم احتیاجی درج ایدندر مطلقا، سما كوزینە ضیا سورمەسی چكمش.

زمین یوزینە غدا سفرەسی سرمش.

[كائناتڭ نظمندە بیوك بر اعجاز وار]

كائناتڭ كوركە تألیفندە بر اعجاز وار. كر بتون اسباب طبیعیە باِلْفَرْضِ الْمُحَالْ

اولا هر بری مقتدر بر فاعل مختار، او اعجازە قارشو نهایت عجز ایلە بالامتثال

ایدرك سجدەكە سُبْحَانَكَ لَا قُدْرَةَ فٖینَا رَبَّنَٓا اَنْتَ الْقَدٖیرُ الْاَزَلِیُّ ذُو الْجَلَالِ.

[قدرتە نسبت، هر شی مساویدر]

[مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ] بر قدرت ذاتیەدر، هم ازلی. عجز تخلّل ایدەمز.

اوندە مراتب اولمایوب موانع تداخل ایدەمز. ایسترسە كلّ، ایسترسە جزء، نسبت تفاوت أیلەمز.

چونكە هر شی باغلیدر هر شی ایلە. هر شیئی یاپامایان بر شیئی دە یاپاماز.

[كائناتی ألندە طوتامایان، ذرّەیی خلق ایدەمز]

تسبیح كبی نظم أیلەیوب قالدیراجق ارضمزی، شموسی، نجومی حصرە كلمز

شو فضانڭ باشنە، هم سینەسنە طاقاجق اویلە قوّتلی الە بر كیمسە مالك اولماز.

دنیادە هیچ بر شیدە دعوای خلق ایدوب ادّعای ایجاد ایدەمز.

[احیای نوع، احیای فرد كبیدر]

موت آلود بر نوم ایلە قیشدە اویوشمش بر سینك، ناصل اونڭ احیاسی قدرتە آغیر كلمز.

شو دنیانڭ موتی دە، احیاسی دە اویلەدر. بتون ذی روح احیاسی اوندە فضلە نازلانماز.

[طبیعت بر صنعت الٰهیەدر ]

دگل طابع، طبیعت.. بلكە مَطْبَعْ. دگل نقّاش، او بلكە بر نقشدر. دگل فاعل، او قابلدر. دگل مصدر، او مِسطردر.

دگل ناظم، او نظامدر. دگل قدرت، او قانوندر. ارادی بر شریعتدر، دگل خارج حقیقتدار.

[وجدان، جذبەسی ایلە اللّٰهی طانیر]

وجداندە مندمجدر، بر انجذاب و جذبە. بر جاذبڭ جذبیلە دائم اولور انجذاب.

جذبە دوشر ذی شعور، كر ذو الجمال كورونسە، ایتسە تجلّی دائم پر شعشعە بی حجاب.

بر واجب الوجودە، صاحب جلال و جمال، شو فطرت ذی شعور قطعی شهادت مآب.

بر شاهدی او جذبە، هم دیگری انجذاب.

[فطرتڭ شهادتی صادقەدر]

فطرتدە یالان یوقدر. نە دیدیسە طوغریدر. چكردگڭ لسانی،

میل نُمُوّ دیر: بن سنبللنوب میوەدار. طوغری چیقار بیانی.

یومورطەنڭ ایچندە درین درین سویلر حیاتڭ میلانی

كە: بن پیلیچ اولورم. اذن الٰهی اولا، صادق اولور لسانی.

بر آووچ صو بر دمیر كُلّە ایچندە اگر نیت ایتسە انجماد، برودتڭ زمانی.

ایچندەكی انبساط میلی دیر: كنیشلن! بڭا لازم فضلە یر. بر أمر بی أمانی،

متین دمیر چالیشیر، اونی یالان چیقارماز. بلكە اوندە طوغریلق، هم دە صدق جَنانی.

او دمیری پارچەلار. شو میلانلر بتون برر امر تكوینی، برر حُكْم یزدانی،

برر فطری شریعت، برر جلوۀ ارادە. ارادۀ الٰهی، ادارۀ اكوانی،

امرلری شونلردر: برر برر میلان، برر برر امتثال، أوامر ربّانی.

وجداندەكی تجلّی عینًا بویلە جلوەدر. كە انجذاب و جذبە ایكی مصفّا جانی،

ایكی مجلّا جامدر. عكس ایدر ایچندە جمال لایزالی، هم دە نور ایمانی.

[نبوّت، بشردە ضروریّەدر]

قارینجەیی امیرسز، آریلری یَعْسُوبْسز بیراقمایان قدرت ازلیە، البتە

بشری دە بیراقماز شریعتسز، نبیسز. سرّ نظام عالم بویلە ایستر البتە.

[ملكلردە معراج، انسانلردە شقّ قمر كبیدر]

بر معراجی كرامتلە ملكلر كوردیلر الحق كە.. مسلَّم بر نبوّتدە معظّم بر ولایت وار.

او پارلاق ذات براقە بینمش دە برق اولمش.. قمرواری سراسر عالم نوری دە كورمشدر.

شو شهادت عالمندە منتشر انسانلرە حسّی بیوك بر معجزە ناصلكە [اِنْشَقَّ الْقَمَرُ] در.

بو معراجدر عالم ارواحدەكی ساكنلرە، اڭ بیوك بر معجزەكە [سُبْحَانَ الَّذٖی اَسْرٰی] در.

[كلمۀ شهادتڭ برهانی ایچندەدر]

كلمۀ شهادت، واردر ایكی كلامی. بربرینە شاهددر، هم دلیل و برهاندر.

برنجیسی ثانی یە بر برهان (لِمّٖی) در (حاشیە). ایكنجیسی اوّلە بر برهان (انّٖی) در.

[حیات بر چشید تجلّئ وحدتدر ]

حیات بر نور وحدتدر. شو كثرتدە ایدر توحید تجلّی. اوت، بر جلوۀ وحدت، ایدر كثرتلری توحید و یكتا.

حیات بر شیئی هر شیئە ایدر مالك. حیاتسز شی، اوڭا نسبت، عدمدر جملە اشیا.

[روح وجود خارجی كییدیریلمش بر قانوندر]

روح بر نورانی قانوندر، وجود خارجی كییمش بر ناموسدر. شعوری باشنە طاقمش.

بو موجود روح، شو معقول قانونە اولمش ایكی قرداش، ایكی یولداش.

ثابت و هم دائم فطری قانونلر كبی، روح دخی هم عالم أمر، هم ارادە وصفندن كلیر.

قدرت وجود حسّی كییدیرر، شعوری باشنە طاقار. بر سیّالۀ لطیفەیی او جوهرە صدف ایدر.

اگر انواعدەكی قانونلرە قدرت خالق وجود خارجی كییدیررسە، هر بری بر روح اولور.

كر وجودی روح چیقارسە، باشندن شعوری ایندیررسە، یینە لایموت قانون اولور.

[حیاتسز وجود عدم كبیدر]

ضیا ایلە حیاتڭ هر بری، موجوداتڭ برر كشّافیدر. باق، نور حیات اولمازسە،

وجود، عدم آلوددر. بلكە عدم كبیدر. اوت، غریب، یتیمدر، حیاتسز كر قمرسە.

[حیات سببیلە قارینجە كُرەدن بیوك اولور]

كر میزان الوجودلە قارینجەیی طارتارسەڭ، اوندە چیقان كائنات كرەمزە صیقیشماز.

بنجە كُرە حیواندر. باشقەلرڭ ظنّنجە میّت اولان كرەیی، كر كتیروب قویارسەڭ

قارینجەنڭ قارشوسنە، او ذی شعور باشنڭ نصفی بیلە اولاماز.

[نصرانیّت اسلامیتە تسلیم اولاجق]

نصرانیّت انطفا، یا اصطفا بولاجق. اسلامە قارشو تسلیم اولوب ترك سلاح ایدەجك.

مكرّرًا ییرتیلدی. پروتلغە تا كلدی. پروتلقدە كورمدی آڭا صلاح ویرەجك.

پردە یینە ییرتیلدی. مطلق ضلالە دوشدی. بر قسمی لكن بعض یاقینلاشدی توحیدە، آندە فلاح كورەجك.

حاضرلانیر شیمدیدن [حاشیە]، ییرتیلمغە باشلایور. سونمزسە، صفوت بولوب اسلامە مال اولاجق.

بو بر سرّ عظیمدر. اوڭا رمز و اشارت، فخر رسل دیمشدر: عیسیؑ شرعم ایلە عمل ایدوب امّتمدن اولاجق.

[تبعی نظر، محالی ممكن كورور]

مشهوردركە، عیدڭ هلالنە باقاردی جماعت كثیرە. كیمسە بر شی كورمدی.

زوالیٖ بر اختیار یمین ایتدیكە: كوردم! حالبوكە كوردیگی، كیرپیگنڭ تقوّس ایتمش بیاض بر قیلی ایدی.

او قیل اولدی اونڭ هلالی. او مقوَّس قیل نرەدە؟ هلال اولمش قمر نرەدە؟ كر آڭلادڭ شو رمزی،

ذرّاتدەكی حركات، كیرپیكِ عقلڭ اولمش، برر قیل ظلمتدار، كور ایتمش مادّی كوزی.

تشكیل جملە انواع فاعلنی كورەمز، دوشر باشنە ضلال.

او حركت نرەدە؟ نظّامِ كَوْنْ نرەدە؟ اونی اوڭا وهم ایتمك، محال اندر محال.

[قرآن آیینە ایستر، وكیل ایستەمز]

امّتدەكی جمهوری، هم عوامڭ عمومی، برهاندن زیادە مأخذدەكی قدسیت شوق اطاعت ویرر، سوق ایدر امتثالە.

شریعت، یوزدە طقسانی مُسَلَّمَاتِ شرعی، ضروریات دینی برر الماس ستوندر.

اجتهادی، خلافی، فرعی اولان مسائل، یوزدە آنجق اون اولور. طقسان الماس ستونی، اون آلتونڭ صاحبی

كیسەسنە قویاماز. اوڭا تابع قیلاماز. الماسلرڭ معدنی قرآن و هم حدیثدر. اونڭ مالی، اورادن هر زمان ایستەملی.

كتابلر، اجتهادلر قرآنڭ آیینەسی، یاخود دوربینی اولملی. كولكە، وكیل ایستەمز او شمس معجز بیان.

[مُبْطِلْ، باطلی حق نظریلە آلیر]

انساندەكی فطرتی مكرّم اولدیغندن، قصدًا حقّی آرایور. بعضًا كلیر النە، باطلی حق ظن ایدر، قوینندە صاقلایور.

حقیقتی قزاركن، اختیاری اولمادن ضلال دوشر باشنە. حقیقتدر ظن ایدر، قفاسنە كچیرر.

[قدرتڭ آیینەلری چوقدر]

قدرت ذوالجلالڭ پك چوقدر مرآتلری. هر بری اوتەكیندن داها أشف و الطف پنجرەلر آچییور بر عالم مثالە.

صودن هوایە قدر، هوادن تا أثیرە، أثیردن تا مثالە، مثالدن تا ارواحە، ارواحدن تا زمانە، زماندن تا خیالە،

خیالدن فكرە قدر مختلف آیینەلر، دائما تمثیل ایدر شئونات سیّالە.

قولاغڭلە نظر ایت آیینۀ هوایە، كلمۀ واحدە، اولور میلیون كلمات.

عجیب استنساخ ایدر او قدرتڭ قلمی، شو سرّ تناسلات.

[تمثّلڭ اقسامی مختلفەدر]

آیینەدە تمثّل منقسم درت صورتە: یا یالڭز هویّت.. یا برابر خاصیت.. یا هویّت، هم شعلۀ ماهیت.. یا ماهیت، هویّت.

اگر مثال ایسترسەڭ، ایشتە انسان و هم شمس، ملك و هم كلمە. كثیفڭ تمثاللری آیینەدە اولویور برر متحرّك میّت.

بر روح نورانینڭ كندی مرآتلرندە تمثاللری، اولویور برر حی مُرْتَبِطْ. عینی اولمازسە اگر، غیری دخی اولمایوب،

برر نور منبسط. كر شمس حیوان اولایدی، اولور حرارتی حیاتی، ضیا اونڭ شعوری. شو خواصّە مالكدر آیینەدە تمثالی.

ایشتە بودر شو اسرارڭ مفتاحی: جبرائیل هم سدرەدە، هم صورت دحیەدەؓ مجلس نبویدە.

هم كیم بیلیر قاچ یردە. عزرآئیلڭ بر آندە اللّٰه بیلیر قاچ یردە، روحلری قبض ایدییور. پیغمبرڭؐ بر آندە

هم كشف اولیادە، هم صادق رؤیالردە امّتنە كورونور، هم حشردە عموم ایلە شفاعتلە كوروشور.

ولیلرڭ ابدالی چوق یرلردە بر آندە ظهور ایدر، كورونور.

[مستعد، مجتهد اولابیلیر، مشرِّع اولاماز]

اجتهادڭ شرطنی حائز اولان هر مستعد، ایدییور نفسی ایچون نص اولمایاندە اجتهاد. اوڭا لازم، غیرە الزام ایدەمز.

امّتی دعوتلە تشریع ایدەمز. فهمی شریعتدن اولور، لكن شریعت اولاماز. مجتهد اولابیلیر، فقط مشرِّع اولاماز.

اجماع ایلە جمهوردر، سكّۀ شرعی كورور. بر فكرە دعوت ایتمك، ظنِّ قبولُ جمهور، شرط اوّل اولویور.

یوقسە دعوت بدعتدر، رد ایدیلیر. آغزینە طیقیلیر، اوندە داها چیقاماز.

[نور عقل، قلبدن كلیر]

ظلمتلی منوّرلر، بو سوزی بیلملیلر. ضیای قلبسز اولماز، نور فكر منوّر.

او نور ایلە بو ضیا مزج اولمازسە ظلمتدر. ظلم و جهلی فیشقیرر. نورڭ لباسنی كییمش بر ظلمت مزوَّر.

كوزندە بر نهار وار. لكن ابیض و مظلم. ایچندە بر سَوَادْ واركە بر لیل منوَّر.

او ایچندە بولونمازسە، او شحم پارە كوز اولماز. سن دە بر شی كورەمز. بصیرتسز بصر دە پارە ایتمز.

كر فكرت بیضادە سویدای قلب اولمازسە، خلیطۀ دماغی علم و بصیرت اولماز. قلبسز عقل اولاماز.

[دماغدە مراتب علم مختلفەدر، ملتبسە]

دماغدە مراتب وار، بربریلە ملتبس، احكاملری مختلف. اوّل تخیّل اولور، صوڭرە تصوّر كلیر.

صوڭرە كلیر تعقّل، صوڭرە تصدیق ایدییور. صوڭرە اذعان اولویور. صوڭرە كلیر التزام، صوڭرە اعتقاد كلیر.

اعتقادڭ باشقەدر، التزامڭ باشقەدر. هر برندن چیقار بر حالت. صلابت اعتقاددن،

تعصّب التزامدن، امتثال اذعاندن، تصدیقدن التزام، تعقّلدە بی طرف، بی بهرە تصوّردە.

تخیّلدە سفسطە حاصل اولور، مزجنە اگر اولماز مقتدر.

باطل شیلری كوزل تصویر ایتمك هر دمدە، صافی اولان ذهنلری جرحدر، هم اضلالی.

[هضم اولمایان علم، تلقین ایدیلمەملی]

حقیقی مرشد عالم قویون اولور، قوش اولماز. حسبی ویرر علمنی.

قویون ویرر قوزوسنە، هضم اولمش مصفّا سودینی.

قوش ویرییور فَرْخِنە، لُعاب آلود قَیِّنی.

[تخریب أسهلدر، ضعیف تخریبجی اولور]

وجودُ جملە اجزا، شرطِ وجودِ كلّدر. عدم ایسە اولویور، بر جزئڭ عدمیلە. تخریب اسهل اولویور.

بوندندركە، عاجز آدم، سببِ ظهور اقتدار، مثبتە هیچ یاناشماز. منفیجە متحرّك، دائم تخریبكار اولور.

[قوّت، حقّە خدمتكار اولملی]

حكمتدەكی دساتیر، حكومتدە نوامیس، حقدە اولان قوانین، قوتّدەكی قواعد، بربریلە اولمازسە مستند و مستمد،

جمهور ناسدە اولماز نە مُثْمِرْ و مؤثّر. شریعتدە شعائر قالیر مهمل، معطّل.. امور ناسدە اولماز مستند و معتمد.

[بعضًا ضد ضدّینی تضمّن ایدر]

زمان اولور ضد ضدّینی صاقلارمش. لسان سیاستدە لفظ، معنانڭ ضدّیدر. عدالت كلاهنی [حاشیە]

ظلم باشنە كچیرمش. حمیّت لباسنی خیانت اوجوز كییمش. جهاد و هم غزایە بَغْیْ اسمی طاقیلمش. اسارت حیوانی،

استبداد شیطانی حرّیت نام ویریلمش. ضدلردە امثال اولمش، صورتلردە تبادل، اسملردە تقابل، مقاملردە بجایش مكانی.

[منفعتی اساس طوتان سیاست جاناوردر]

منفعت اوزرە چرخی قورولمش اولان سیاست حاضرە مُفْتَرِسْدر، جاناور.

آچ اولان جاناورە قارشو تحبّب ایتسەڭ، مرحمتنی دگل، اشتهاسنی آچار.

صوڭرە دونر كلییور، طیرناغنڭ، هم دیشنڭ كراسنی سندن ایستر.

[قوای انسانیە تحدید ایدیلمدیگندن جنایتی بیوك اولور]

حیوانڭ خلافنە انساندەكی قوّەلر فطری تحدید اولمامش. اوندە چیقان خیر و شر، لا یتناهی كیدر.

اوندە اولان خودگاملق، بوندن چیقان خودبینلك، غرور، عناد برلشسە، اویلە كناه اولویور [حاشیە ٢ كە] بشر شیمدی یە قدر

اوڭا اسم بولمامش. جهنّمڭ لزومنە دلیل اولدیغی كبی، جزاسی دە یالڭز جهنّم اولابیلیر.

هم مثلا بر آدم، تك یالانجی سوزینی طوغری كوسترمك ایچون، اسلامڭ فلاكتنی قلبًا آرزو ایدر.

شو زمان دە كوستردی: جهنّم لزومسز اولماز. جنّت اوجوز دگلدر.

[بعضًا خیر، شرّە واسطە اولور]

خواصدەكی مزیت، فی الحقیقە سببدر تواضع، محویّتە.. اولمش مع التّأسّف سبب تحكّمە،

تكبّرە هم علّت. فقیرلردەكی عجزی، عامیلردەكی فقری، فی الحقیقە سببدر احسان و مرحمتە.

لكن مع التّأسّف منجر اولمشدر شیمدی ذلّت و اسارتە. بر شیدە حاصل اولان محاسن و شرفسە،

خواص و رؤسایە او شی پشكش ایدیلیر. او شیدن نشئت ایدن سیّئٓات و شر ایسە، افراد و هم عوامە

تقسیم، توزیع ایدیلیر. عشیرتِ غالبدە حاصل اولان شرفسە، حسن آغا آفرین! حاصل اولان شر ایسە،

افرادە اولور نفرین، بشردە شرّ حزین.

[غایۀ خیال اولمازسە، انانیت قوّتلشیر]

بر غایۀ خیالی اولمازسە، یاخود نسیان باصارسە، یا تناسی ایدیلسە، البتە ذهنلر أنالرە دونرلر.

اطرافندە كزرلر. اَنَا قوّتلشییور، بعضًا سیڭیرلنییور. دلینمز نَحْنُ اولسون. أناسنی سَونلر، باشقەلری سومزلر.

[حیاتِ اختلال؛ موتِ زكات، حیات ربادن چیقمش]

بالجملە اختلالات، بتون هرج و فسادات، هم اصل، هم معدنی رذائل و سیّئٓات، بتون فاسد خصلتلر

محرّك و منبعی ایكی كلمەدر تك، یاخود ایكی كلامدر. برنجیسی شودركە: بن طوق اولسەم، باشقەلر

آجندن ئولسە، نەمە لازم. ایكنجیسی: راحتم ایچون زحمت چك. سن چالیش، بن یییەیم. بندن ییمك، سندن أمكلر.

برنجی كلمەدە اولان سمّ قاتلی هم كوكنی كسەجك، شافی دوٓاء اولاجق تك بر دواسی واردر.

او دە زكات شرعیكە بر ركن اسلامدر. ایكنجی كلمەدە زقّوم شجر مندرج. اونڭ عرقنی كسەجك، ربانڭ حرمتیدر.

بشر صلاح ایسترسە، حیاتنی سورسە، زكاتی وضع ایتملی، ربایی قالدیرملی.

[بشر حیاتنی ایسترسە، انواع ربایی ئولدیرملی]

طبقۀ خواصدن طبقۀ عوامە صلۀ رحم قوپمشدر. آشاغیدن فیرلایور

صدای اختلالی، واویلای انتقامی، كین و حسد أنینی. یوقاریدن اینییور

ظلم و تحقیر آتشی، تكبّرڭ ثقلتی، تحكّم صاعقەسی. آشاغیدن چیقملی

تحبّب و اطاعت، حرمت و هم امتثال. فقط مرحمت و احسان یوقاریدن اینملی

هم شفقت و تربیە. بشر بونی ایسترسە صاریلملی زكاتە، ربایی طرد ایتملی.

قرآنڭ عدالتی باب عالمدە طوروب ربایە دیر: یاساقدر! حقّڭ یوقدر! دونملی.

دیڭلەمدی بو امری بشر، یدی بر سیللە [حاشیە]. مدهشنی ییمەدن بو امری دیڭلەملی.

[بشر أسیرلگی پارچەلادیغی كبی، أجیرلگی دە پارچەلایاجقدر]

بر رؤیادە دیمشدم: دولتلر، ملّتلرڭ خفیف محاربەسی، طبقات بشرڭ شدید اولان حربنە ترك موقع ایدییور.

زیرا بشر أدواردە اسیرلك ایستەمدی، قانیلە پارچەلادی. شیمدی اجیر اولمشدر، اونڭ یوكنی چكر. اونی دە پارچەلایور.

بشرڭ باشی اختیار، أدوار خمسەسی وار. وحشت و بدویّت، مملوكیّت، اسارت شیمدی دخی أجیردر، باشلامشدر كچییور.