SÖZLER

241

[اوتوز برنجی سوز]

[معراج نبوی * علیه الصّلاة والسّلام ]

[اخطار]

معراج مسئلەسی، اركان ایمانیەنڭ اصولندن صوڭرە ترتّب ایدن بر نتیجەدر. و اركان ایمانیەنڭ نورلرندن مدد آلان بر نوردر. اركان ایمانیەیی قبول ایتمەین دینسز ملحدلرە قارشو، البتە بالذّات اثبات ایدیلمز. چونكە اللّٰهی بیلمەین، پیغمبری طانیمایان و ملائكەیی قبول ایتمەین ویا سماواتڭ وجودینی انكار ایدن آدملرە معراجدن بحث ایدیلمز. اوّلا او اركانی اثبات ایتمك لازم كلییور. اویلە ایسە، بز معراجدە استبعاد ایلە وسوسەیە دوشن بر مؤمنی مخاطب اتّخاذ ایدرك، اوڭا قارشو سرد كلام ایدەجگز. آرا صیرە مقام استماعدە اولان ملحدی نظرە آلوب، سرد كلام ایدەجگز. بعض سوزلردە حقیقت معراجڭ بر قسم لمعەلری ذكر ایدیلمشدی. اخوانلریمڭ اصراریلە آیری آیری او لمعەلری حقیقتڭ اصلیلە برلشدیرمك و كمالات احمدیّەنڭ * علیه الصلاة والسّلام جمالنە بردن بر آیینە یاپمق ایچون عنایتی اللّٰهدن ایستەدك.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

سُبْحَانَ الَّذٖی اَسْرٰی بِعَبْدِهٖ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَی الْمَسْجِدِ الْاَقْصَی الَّذٖی بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ اٰیَاتِنَٓا اِنَّهُ هُوَ السَّمٖیعُ الْبَصٖیرُ

اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْیٌ یُوحٰی... عَلَّمَهُ شَدٖیدُ الْقُوٰی... ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوٰی

وَهُوَ بِالْاُفُقِ الْاَعْلٰی... ثُمَّ دَنٰی فَتَدَلّٰی... فَكَانَ قَابَ قَوْسَیْنِ اَوْ اَدْنٰی

فَاَوْحٰٓی اِلٰی عَبْدِهٖ مَٓا اَوْحٰی... مَا كَذَبَ الْفُؤٰادُ مَا رَاٰی... اَفَتُمَارُونَهُ عَلٰی مَا یَرٰی

وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰی... عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهٰی... عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاْوٰی

اِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مَا یَغْشٰی... مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰی... لَقَدْ رَاٰی مِنْ اٰیَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرٰی

242

اوّلكی آیت عظیمەنڭ عظیم خزینەسندن، یالڭز [اِنَّهُ] ضمیرندە بر دستور بلاغتە استناد ایدن ایكی رمزڭ مسئلەمزە مناسبتی اولدیغی ایچون، اعجاز بحثندە بیان ایدیلدیگی اوزرە یازاجغز.

ایشتە قرآن حكیم، حبیب اكرم علیە افضلُ الصّلاةِ و اكملُ السّلامڭ معراجنڭ مبدأی اولان، مسجد حرامدن مسجد اقصایە اولان سیراننی ذكر ایتدكدن صوڭرە [اِنَّهُ هُوَ السَّمٖیعُ الْبَصٖیرُ] دیر. و شو كلام ایلە، سورۀ [وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰی] دە اشارت اولونان منتهای معراجە رمز ایدن [اِنَّهُ] دەكی ضمیر، یا جناب حقّە راجعدر ویاخود پیغمبرەدرؐ.

پیغمبرەؐ كورە اولسە، قانون بلاغت و مناسبت سیاق كلام شویلە افادە ایدییوركە: بو سیاحت جزؤیّەدە بر سیر عمومی و بر عروج كلّی واركە، تا سدرة المنتهایە، تا قاب قوسینە قدر مراتب كلّیۀ اسمائیەدە كوزینە، قولاغنە تصادف ایدن آیات ربّانیەیی و عجائب صنعت الٰهیەیی ایشیتمش، كورمشدر، دیر. او كوچك، جزئی سیاحتی هم كلّی، هم محشر عجائب بر سیاحتڭ آناختاری حكمندە كوسترییور.

اگر ضمیر جناب حقّە راجع اولسە، شویلە اولویوركە: بر عبدینی بر سیاحتدە حضورینە دعوت ایدوب، بر وظیفە ایلە توظیف ایتمك ایچون، مسجد حرامدن مجمع انبیا اولان مسجد اقصایە كوندروب، انبیالرلە كوروشدیروب، بتون انبیالرڭ اصول دینلرینە وارث مطلق اولدیغنی كوستردكدن صوڭرە، تا سدرة المنتهایە، تا قاب قوسینە قدر ملك و ملكوتندە كزدیردی. ایشتە، چندان او بر عبددر. و او سیاحت بر معراج جزؤیدر. فقط بو عبدڭ، بتون كائناتە تعلّق ایدن بر امانت برابرندەدر. هم شو كائناتڭ رنكنی دگیشدیرەجك بر نور برابردر. هم سعادت ابدیەنڭ قاپوسنی آچاجق بر آناختار برابر اولدیغی ایچون، جناب حق كندینی بتون اشیایی ایشیتیر و كورور صفتیلە توصیف ایدر. تا او امانت، او نور، او آناختارڭ جهان شمول و محیط و عموم كائناتە عام و بتون مخلوقاتە شامل حكمتلرینی كوسترسین.

بو سرّ عظیمڭ درت اساسی وار. (برنجیسی: ) معراجڭ سرّ لزومی نەدر؟ (ایكنجیسی: ) حقیقت معراج نەدر؟ (اوچنجیسی: ) حكمت معراج نەدر؟ (دردنجیسی: ) معراجڭ ثمرات و فائدەسی نەدر؟

243

[برنجی اساس] معراجڭ سرّ لزومی. مثلا، دینیلییوركە: جناب حق [اَقْرَبُ اِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرٖیدِ] در. هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. جسمدن، مكاندن منزّهدر. هر ولی قلبی ایچندە اونڭلە كوروشەبیلیر. نەدن طولایی ولایت احمدیّە * علیه الصّلاة والسّلام معراج كبی اوزون بر سیاحتڭ نتیجەسندن صوڭرە، هر ولینڭ كندی قلبندە موفّق اولدیغی مناجاتە موفّق اولویور؟

[الجواب] شو سرّ غامضی [ایكی تمثیل] ایلە فهمە تقریب ایدییورز. اون ایكنجی سوزڭ سرّ اعجاز قرآن و سرّ معراج حقّندە اولان شو ایكی تمثیلی دیڭلە.

[برنجی تمثیل] بر سلطانڭ ایكی چشید مكالمەسی، صحبتی، كوروشمەسی واردر. ایكی طرزدە خطابی، التفاتی واردر. بریسی، عامی بر رعیّتیلە، جزئی بر ایش ایچون، خصوصی بر حاجتە دائر، خاص بر تلەفونلە صحبت ایتمكدر. دیگری، سلطنت عظما عنوانیلە و خلافت كبرا نامیلە و حاكمیت عامّە حیثیتیلە و أوامرینی اطرافە نشر و تشهیر مقصدیلە، او ایشلرلە علاقەدار بر ایلچیسیلە ویا او أوامر ایلە مناسبتدار بیوك بر مأموری ایلە قونوشمقدر. صحبت ایتمكدر. و حشمتنی اظهار ایدن علوی بر فرمانلە بر مكالمەدر. ایشتە [وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی] شو تمثیل كبی، شو كائنات خالقنڭ و مالك الملك و الملكوتڭ و حاكم ازل و ابدڭ ایكی طرزدە مكالمەسی، صحبتی، التفاتی واردر. بریسی جزئی و خاص. دیگری كلّی و عام. ایشتە معراج، ولایت احمدیەنڭ * علیه الصّلاة والسّلام بتون ولایاتڭ فوقندە بر كلّیت، بر علویت صورتندە بر تظاهریدركە، بتون كائناتڭ ربّی اسمیلە، بتون موجوداتڭ خالقی عنوانیلە جناب حقّڭ صحبتنە و مناجاتنە مشرّفیّتدر.

[ایكنجی تمثیل] بر آدم، الندەكی بر آیینەیی كونشە قارشو طوتار. او آیینە كندی مقدارنجە بر ایشیق و یدی رنكی حاوی بر ضیایی، بر عكسی شمسدن آلیر. اونڭ نسبتندە كونشلە مناسبتدار اولور، صحبت ایدر. و او ایشیقلی آیینەیی قراڭلقلی خانەسنە ویا طام آلتندەكی كوچك خصوصی باغنە توجیه ایتسە، كونشڭ قیمتی نسبتندە دگل، بلكە او آیینەنڭ قابلیتی مقدارنجە استفادە ایدەبیلیر. دیگری ایسە، آیینەیی بیراقیر. طوغریدن طوغری یە كونشە قارشو چیقار. حشمتنی كورور. عظمتنی آڭلار. صوڭرە پك یوكسك بر طاغە چیقار. كونشڭ پك كنیش شعشعۀ سلطنتنی كورور. و بالذّات پردەسز اونڭلە كوروشور. صوڭرە دونر. خانەسندن ویا باغنڭ طامندن كنیش پنجرەلر آچار. كوگدەكی كونشە قارشو یوللر یاپار. حقیقی كونشڭ دائمی ضیاسیلە صحبت ایدر، قونوشور. و بویلەجە منّتدارانە بر صحبت ایدەبیلیر. و دییەبیلیر: ای یر یوزینی ایشیغیلە یالدیزلایان و زمینڭ وجهنی و بتون چیچكلرڭ یوزلرینی كولدیرن، دنیا كوزلی، كوك نازداری اولان نازنین كونش! اونلر كبی بنم خانەجگمی، باغچەجگمی ایصیندیردڭ و ایشیقلاندیردڭ.

244

بتون دنیایی ایشیقلاندیردیغڭ و یر یوزینی ایصیندیردیغڭ كبی. حالبوكە اوّلكی آیینە صاحبی بویلە دییەمز. او آیینە قیدی آلتندە كونشڭ عكسی ایسە، آثاری محدوددر. او قیدە كورەدر.

ایشتە شمس ازل و ابد سلطانی اولان ذات احد و صمدڭ تجلّیسی، ماهیّت انسانیەیە حدسز مراتبی تضمّن ایدن ایكی صورتلە تظاهر ایدر. [برنجیسی] آیینۀ قلبە اوزانان بر نسبت ربّانیە ایلە بر تظاهردركە، هركس استعدادینە و طی مراتبدە سیر و سلوكنە و اسما و صفاتڭ تجلّیاتنە نسبتًا جزئی و كلّی او شمس ازلینڭ نورینە و صحبتنە و مناجاتنە مظهریتی وار. غالب اسما و صفاتڭ ظلالندە كیدن ولایتلرڭ درجاتی بو قسمدن ایلری كلیر. [ایكنجیسی] انسانڭ جامعیّتی و شجرۀ كائناتڭ اڭ منوّر میوەسی اولدیغندن، بتون كائناتدە جلوەلری تظاهر ایدن اسمای حسنایی بردن آیینۀ روحندە كوسترەبیلمسی جهتیلە، جناب حق تجلّئ ذاتیلە و اسمای حسنانڭ اعظمی مرتبەدە نوع انسانڭ معنًا اڭ اعظم بر فردینە تجلّئ اعظم تظاهر ایدركە: بو تظاهر و تجلّی، معراج احمدی علیە الصّلاة والسّلام سرّیدركە: اونڭ ولایتی رسالتنە مبدأ اولور. ولایتكە ظلدن كچر، ایكنجی تمثیلڭ برنجی آدمنە بڭزر. رسالتدە ظلّ یوقدر. طوغریدن طوغری یە ذات ذوالجلالڭ احدیتنە باقار، ایكنجی تمثیلڭ ایكنجی آدمنە بڭزر. معراج ایسە، ولایت احمدیەنڭ * علیه الصّلاة والسّلام كرامت كبراسی، هم مرتبۀ علیاسی اولدیغندن، رسالت مرتبەسنە انقلاب ایتمش. معراجڭ باطنی ولایتدر، خلقدن حقّە كیتمش. ظاهری معراج رسالتدر، حقدن خلقە كلییور. ولایت، قربیت مراتبندە سلوكدر. چوق مراتبڭ طیّنە و بر درجە زمانە محتاجدر. نور اعظم اولان رسالت ایسە، اقربیت الٰهیّەنڭ انكشافی سرّینە باقاركە، بر آن سیّالە كافیدر. اونڭ ایچون حدیثدە دینیلمش: بر [آندە دونمش كلمش.]

شیمدی مقام استماعدە بولونان ملحدە دیرزكە: مادام بو كائنات غایت منتظم بر مملكت، غایت محتشم بر شهر، غایت مزیَّن بر سرای حكمندەدر. البتە اونڭ بر حاكمی، بر مالكی، بر اوستەسی واردر. مادام بویلە حشمتلی بر مالك ذوالجلال، بر حاكم ذوالكمال، بر صانع ذوالجمال واردر. هم مادام عموم او عالمە، او مملكتە، او شهرە، او سرایە علاقەدارلق كوسترن و حواس و دویغولریلە عمومنە مناسبتدار و نظری كلّی اولان بر انسان واردر. البتە او صانع محتشم او كلّی نظرلی و عمومی شعورلی اولان انسان ایلە علوی، اعظمی بر مناسبتی بولوناجقدر. و اوڭا قدسی بر خطابی و عالی بر توجّهی اولاجقدر. هم مادام آدم علیە السّلامدن شیمدی یە قدر شو مناسبتە مظهر اولانلرڭ ایچندە آثارینڭ شهادتیلە، یعنی كرۀ ارضڭ نصفنی و نوع بشرڭ خمسنی دائرۀ تصرّفنە آلدیغی و كائناتڭ شكل معنویسنی دگیشدیردیگی، ایشیقلاندیردیغی كبی، اڭ اعظمی بر مرتبەدە او مناسبتی محمّد عربی صلّی اللّٰە علیە وسلّم كوسترمشدر. اویلە ایسە او مناسبتڭ اڭ اعظمی بر مرتبەسندن عبارت اولان معراج اوڭا الیق و اوڭا أَوْفقدر.

245

[ایكنجی اساس] حقیقت معراج نەدر؟ [الجواب] ذات احمدیّەنڭ * علیه الصّلاة والسّلام مراتب كمالاتدە سیر و سلوكندن عبارتدر. یعنی جناب حقّڭ ترتیب مخلوقاتدە تجلّی ایتدیردیگی آیری آیری اسم و عنوانلرلە.. و سلطنت ربوبیّتندە تشكیل ایتدیگی دوائر تدبیر و ایجاددە و او دائرەلردە برر عرش ربوبیت و برر مركز تصرّفە مدار اولان بر سما طبقەسندە كوستردیگی آثار ربوبیّتی برر برر او عبد مخصوصە كوسترمكلە، او عبدی، هم بتون كمالات انسانیّەیی جامع، هم بتون تجلّیات الٰهیەیە مظهر، هم بتون طبقات كائناتە ناظر و سلطنت ربوبیتڭ دلّالی و مرضیات الٰهیّەنڭ مبلّغی و طلسم كائناتڭ كشّافی یاپمق ایچون، براقە بیندیروب برق كبی سماواتی سیر ایتدیروب قطع مراتب ایتدیرەرك، قمرواری منزلدن منزلە، دائرەدن دائرەیە ربوبیّت الٰهیّەیی تماشا ایتدیروب، او دائرەلرڭ سماواتندە مقاملری بولونان و اخوانی اولان انبیایی برر برر كوسترەرك، تا قاب قوسین مقامنە چیقارمش. احدیت ایلە كلامنە و رؤیتنە مظهر قیلمشدر. شو یوكسك حقیقتە [ایكی تمثیل] دوربینیلە باقیلابیلیر.

[برنجیسی] یگرمی دردنجی سوزدە ایضاح ایدیلدیگی كبی.. ناصلكە، بر پادشاهڭ كندی حكومتنڭ دائرەلرندە آیری آیری عنوانلری و رعیّتنڭ طبقەلرندە باشقە باشقە نام و وصفلری و سلطنتنڭ مرتبەلرندە چشید چشید اسم و علامتلری واردر. مثلا، عدلیە دائرەسندە حاكم عادل.. و ملكیەدە سلطان و عسكریەدە قوماندان اعظم و علمیەدە خلیفە و هكذا، سائر اسم و عنوانلری بولونور. هر بر دائرەدە برر معنوی تختی حكمندە اولان مقام و ایسكملەسی بولونور. او تك پادشاه او سلطنتڭ دائرەلرندە و طبقات حكومتڭ مرتبەلرندە بیڭ اسم و عنوانە صاحب اولابیلیر. بربری ایچندە بیڭ تخت سلطنتی اولابیلیر. كویا او حاكم، هر بر دائرەدە شخصیّت معنویە حیثیتیلە و تلەفونیلە موجود و حاضر بولونور و بیلیر. و هر طبقەدە قانونیلە، نظامیلە، ممثّلیلە كورونور، كورور. و هر مرتبەدە پردە آرقەسندە حكمیلە، علمیلە، قوّتیلە ادارە ایدر، باقار. و هر بر دائرەنڭ باشقە بر مركزی بر منزلی واردر. احكاملری بربرندن آیریدر. طبقاتلری بربرندن باشقەدر. ایشتە بویلە بر سلطان، ایستەدیگی بر ذاتی بتون او دائرەلرندە كزدیروب، هر دائرەیە مخصوص سلطنت شاهانەسنی و أوامر حاكمانەسنی كوستروب، دائرەدن دائرەیە، طبقەدن طبقەیە كزدیروب، تا حضورینە كتیریر. صوڭرە بتون او دائرەلرە تعلّق ایدن بعض أوامر عمومیۀ كلیّەیی اوڭا تودیع ایدر، كوندریر.

ایشتە بو مثال كبی، ازل و ابد سلطانی اولان ربّ العالمین ایچون، ربوبیّتنڭ مرتبەلرندە آیری آیری، فقط بربرینە باقار شأن و ناملری واردر. و الوهیتنڭ دائرەلرندە باشقە باشقە، فقط بربری ایچندە كورونور اسم و علامتلری واردر. و حشمتلی اجراآتندە آیری آیری، فقط بربرینە بڭزر تجلّی و جلوەلری واردر. و قدرتنڭ تصرّفاتندە باشقە باشقە،

246

فقط بربرینی احساس ایدر عنوانلری واردر. و صفتلرینڭ تجلّیاتندە باشقە باشقە، فقط بربرینی كوستریر مقدّس ظهوراتی واردر. و افعالنڭ جلوەلرندە چشید چشید، فقط بربرینی اكمال ایدر تصرّفاتی واردر. و رنگارنك صنعتندە و مصنوعاتندە چشید چشید، فقط بربرینی تماشا ایدر حشمتلی ربوبیّتی واردر. ایشتە شو سرّ عظیمە بناءً، كائناتی حیرت فزا، عجیب بر ترتیب ایلە تنظیم ایتمش. اڭ كوچك طبقات مخلوقاتدن اولان ذرّاتدن، تا سماواتە و سماواتڭ برنجی طبقەسندن، تا عرش اعظمە قدر، بربری اوستندە تشكیلات وار. هر بر سما، بر آیری عالمڭ طامی و ربوبیّت ایچون بر عرش و تصرّفات الٰهیّە ایچون بر مركز حكمندەدر. او دائرەلردە و او طبقاتدە، چندان احدیت اعتباریلە بتون اسما بولونابیلیر. بتون عنوانلرلە تجلّی ایدر. فقط، ناصلكە عدلیەدە حاكم عادل عنوانی اصلدر، حاكمدر. سائر عنوانلر، اورادە اونڭ امرینە باقار، اوڭا تابعدر. اویلە دە، هر بر طبقات مخلوقاتدە، هر بر سمادە بر اسم، بر عنوان الٰهی حاكمدر. سائر عنوانلر دە اونڭ ضمنندەدر. مثلا، اسم قدیرە مظهر حضرت عیسی علیە السّلام هانكی سمادە پیغمبر علیە الصّلاة والسّلام ایلە كوروشدی ایسە، ایشتە او سما دائرەسندە جناب حق قدیر عنوانیلە بالذّات اورادە متجلّیدر. مثلا، حضرت موسی علیە السّلامڭ مقامی اولان سما دائرەسندە اڭ زیادە حكم فرما، حضرت موسی علیە السّلامڭ مظهر اولدیغی متكلّم عنوانیدر. و هكذا... ایشتە ذات احمدیە علیە الصّلاة والسّلام، چونكە اسم اعظمە مظهردر. و نبوّتی عمومیدر و بتون اسمایە مظهردر. البتە بتون دوائر ربوبیتلە علاقەداردر. البتە او دائرەلردە مقام صاحبی اولان انبیالرلەؑ كوروشمك و عموم طبقاتدن كچمك، حقیقت معراجی اقتضا ایدییور.

[ایكنجی تمثیل] ناصلكە بر سلطانڭ عنوانلرندن اولان قوماندان اعظم عنوانی، دوائر عسكریەنڭ سر عسكر دائرەسی كبی كلّی و كنیش دائرەدن طوت، تا اونباشی دائرەسی كبی جزئی و خصوصی هر بر دائرەدە بر ظهوری، بر جلوەسی واردر. مثلا، بر نفر، او قوماندانلق عنوان اعظمنڭ نمونەسنی اونباشی شخصندە كورور. اوڭا باقار. اوندن امر آلیر. او نفر اونباشی اولدیغندە، چاووش دائرەسندەكی قوماندانلق دائرەسی نظرینە چارپار. اوڭا باقار. صوڭرە چاووش اولسە، او وقت قوماندانلق نمونەسنی و جلوەسنی ملازم دائرەسندە كورور. او مقامدە اوڭا مخصوص بر ایسكملە بولونور. و هكذا، یوز باشی، بیڭباشی، فریق، مشیر دائرەلرندن هر برندە، دائرەلرڭ بیوك و كوچكلگی نسبتندە او قوماندانلق عنواننی كورور. شیمدی بر نفری، او قوماندان اعظم بتون دوائر عسكریەیە تعلّق ایدەجك بر وظیفە ایلە توظیف ایتمك ایستەسە، بر مفتّش كبی هر دوائری كوروب و كورونەجك بر مقام ویرمك ایستەسە، البتە او قوماندان اعظم، او نفری اونباشی دائرەسندن طوت، تا دائرۀ اعظمنە قدر برر برر كزدیرەجك. تا كورسون، كورولسون. صوڭرە حضورینە قبول ایدوب صحبتنە مشرّف ایدرك، نشان و فرمان ویروب

247

تلطیف ایدرك، تا كلدیگی یرە قدر بر آندە كوندریر. شو تمثیلدە بر نقطەیی نظرە آلمق لازمكە: پادشاه اگر عاجز اولمازسە، صوری اولدیغی كبی معنوی جهتندە دە اقتداری اولسە، او وقت فریق، مشیر، ملازم كبی اشخاصی توكیل ایتمز. بالذّات هر یردە بولونور. یالڭز بعض پردەلر آلتندە و مقام صاحبی اشخاصڭ آرقەسندە طوغریدن طوغری یە امری او ویرر. بعض ولیّ كامل اولان پادشاهلر، چوق دائرەلردە، بعض اشخاص صورتندە اجراآتنی یاپدیغی روایت ایدیلیر. شو تمثیل ایلە باقدیغمز حقیقت ایسە، عجز اونڭ ایچندە اولمدیغی ایچون، طوغریدن طوغری یە هر بر دائرەدە امر و حكم قوماندان اعظمدن كلییور. اونڭ امریلە، ارادەسیلە، قوتیلەدر.

ایشتە شو تمثیل كبی، حاكم ارض و سماوات، امر كن فیكونە مالك، آمر مطلق اولان سلطان ازلی و ابدی، طبقات مخلوقاتندە جریان ایدن و كمال اطاعت و انتظام ایلە امتثال اولونان أوامر و قوماندانلغنڭ شئوناتی.. و ذرّاتدن سیّاراتە و سینكدن سماواتە قدر اولان طبقات مخلوقات و طوائف موجوداتدە كوچك بیوك، جزئی كلّی طبقاتی و طائفەلری، آیری آیری، فقط بربرینە باقار بر طرزدە برر دائرۀ ربوبیت، برر طبقۀ حاكمیت كورونویور. شیمدی بتون كائناتدەكی مقاصد علیا و نتائج عظمایی آڭلایاجق و بتون طبقاتڭ آیری آیری وظائف عبودیتلرینی كورمكلە، ذات كبریانڭ سلطنت ربوبیّتنی، حشمت حاكمیّتنی مشاهدە ایدرك، او ذاتڭ مرضیّاتی نە اولدیغنی آڭلامق و اونڭ سلطنتنە دلّال اولمق ایچون، علٰی كلّ حال او طبقات و دائرەلرە بر سیر و سلوك اولاجقدر. تا دائرۀ اعظمیەسنڭ عنوانی اولان عرش اعظمنە كیرەجك، تا قاب قوسینە، یعنی امكان و وجوب اورتەسندە قاب قوسین ایلە اشارت اولونان مقامە كیرەجك و ذات ذوالجمال ایلە كوروشەجكدركە: شو سیر و سلوك ایسە، معراجڭ حقیقتیدر.

هر بر انسان، عقلیلە خیال سرعتندە سیرانی.. هر بر ولی، قلبیلە برق سرعتندە جولانی.. جسم نورانی اولان هر بر ملك، روح سرعتندە عرشدن فرشە فرشدن عرشە دورانی.. اهل جنّتڭ انسانلری، براق سرعتندە حشردن بش یوز سنە فضلە مسافەدەكی جنّتە چیقمەلری اولدیغی كبی.. نور و نور قابلیتندە و اولیا قلبلرندن داها لطیف و امواتڭ روحلرندن و ملائكە جسملرندن داها خفیف و جسد نجمی و بدن مثالیدن داها ظریف اولان روح محمّدینڭ علیە الصّلاة والسّلام حدسز وظائفنە مدار و جهازاتنڭ مخزنی اولان جسم محمّدی علیە الصّلاة والسّلام، البتە اونڭ روح عالیسیلە عرشە قدر برابر كیدەجكدر.

248

شیمدی مقام استماعدە اولان ملحدە باقییورز. خاطرە كلییوركە، او ملحد قلبندن دیر: بن اللّٰهی طانیمایورم. پیغمبری بیلمییورم. ناصل معراجە ایناناجغم؟ بز دە دیرزكە: مادام شو كائنات و موجودات وار. و ایچندە افعال و ایجاد وار. هم مادام منتظم بر فعل فاعلسز اولماز. معنیدار بر كتاب كاتبسز اولماز. صنعتلی بر نقش نقّاشسز اولماز. البتە شو كائناتی طولدیران افعال حكیمانەنڭ بر فاعلی، و یر یوزینڭ موسم بموسم تازەلنن حیرت فزا نقوشلرینڭ معنیدار مكتوباتنڭ بر كاتبی بر نقّاشی واردر. هم مادام بر ایشتە ایكی حاكمڭ بولونمسی، او ایشڭ انتظامنی بوزویور.

هم مادام سینك قنادندن، تا سماوات قندیلنە قدر مكمّل بر انتظام وار. اویلە ایسە، او حاكم بردر. بر اولمازسە، چونكە هر شیدە صنعت و حكمت او درجە عجیبدركە، او شیئڭ صانعی، هر بر شیئە مقتدر اولاجق، هر بر شیئی بیلەجك بر درجەدە قدیر مطلق اولمق لازم كلیر. اویلە ایسە بر اولمازسە، موجودات عددنجە الٰهلرڭ بولونمسی لازم كلیر. او الٰهلر، هم بربرینە ضد، هم بربرینە مثل اولاجقلر. و او حالدە شو عجیب انتظام بوزولمامق، یوز بیڭ دفعە محالدر.

هم مادام شو موجوداتڭ طبقاتی، بر اوردودن بیڭ دفعە داها منتظم بر امر ایلە حركت ایتدیگی بالبداهە كورونویور. ییلدیزلرڭ، كونش و قمرڭ منتظمًا حركتلرندن طوت، تا بادم چیچكلرینە قدر هر بر طائفە او قدر منتظم، او قدر مكمّل بر صورتدە قدیر ازلینڭ او طائفەیە ویردیگی نشانلری، فورمەلری، كوزل لباسلری، و تعیین ایتدیگی حركاتی بیڭ دفعە اوردودن داها منتظم بر طرزدە اظهار ایدییور. اویلە ایسە، شو كائناتڭ موجوداتی اونڭ امرینە باقار. و امتثال ایدر. پردۀ غیب آرقەسندە بر حاكم مطلقی واردر.

هم مادام او حاكم، بتون یاپدیغی اجراآت حكیمانە شهادتیلە، هم كوستردیگی آثار حشمتلە بر سلطان ذوالجلالدر. هم كوستردیگی احسانات ایلە غایت رحیم بر ربّدر. هم اظهار ایتدیگی كوزل صنعتلریلە صنعتپرور و صنعتنی چوق سَور بر صانعدر. هم كوستردیگی تزیینات و مراق آور صنعتلریلە ذی شعورلرڭ نظر استحساننی آثارینە جلب ایتمك ایستەین بر خالق حكیمدر. هم خلقت عالمدە كوستردیگی محیّر العقول تزییناتڭ نە دیمك اولدیغنی و مخلوقات نرەدن كلوب نرەیە كیدەجگنی، ربوبیّتنڭ حكمتیلە ذی شعورە بیلدیرمك ایستەدیگی آڭلاشیلییور. البتە بو حاكم حكیم و صانع علیم ربوبیّتنی كوسترمك ایستر.

هم مادام بو قدر كوستردیگی آثار لطف و مرحمت و غرائب صنعت ایلە ذی شعورە كندینی طانیتدیرمق و سودیرمك ایستر. البتە ذی شعورلردن آرزولرینی و اونلردەكی مرضیّاتی نە اولدیغنی، بر مبلّغ واسطەسیلە بیلدیرەجكدر.

249

اویلە ایسە، ذی شعورلردن بریسنی تعیین ایدوب، اونڭ ایلە او ربوبیّتنی اعلان ایدەجكدر. و سودیگی صنعتلرینی تشهیر ایچون، بر دلّالی قرب حضورینە مشرّف ایدوب تشهیرە واسطە ایدەجكدر. و او علوی مقاصدینی سائر ذی شعورلرە بیلدیرمكلە كمالاتنی اظهار ایتمك ایچون، بریسنی معلّم تعیین ایدەجكدر. و شو كائناتدە درج ایتدیگی طلسمی و شو موجوداتدە كیزلەدیگی معمّای ربوبیتی معناسز قالمامق ایچون، هر حالدە بر رهبر تعیین ایدەجكدر. و كوستردیگی و انظارڭ تماشاسنە نشر ایتدیگی محاسن صنعت فائدەسز و عبث قالمامق ایچون، اونلردەكی مقاصدی درس ویرەجك بر رهبر تعیین ایدەجكدر. هم مرضیّاتنی ذی شعورلرە تبلیغ ایتمك ایچون، بریسنی بتون ذی شعورلرڭ فوقندە بر مقامە چیقاراجق و مرضیّاتنی اوڭا بیلدیرەجك، اونلرە كوندرەجكدر.

مادام حقیقت و حكمت بویلە اقتضا ایدییور. و شو وظائفە اڭ الیق حضرت محمّد علیە الصّلاة والسّلامدر. چونكە بالفعل اڭ مكمّل بر صورتدە او وظیفەلری یاپمشدر. تشكیل ایتدیگی عالم اسلام و كوستردیگی نور اسلامیّت بر شاهد عادل و صادقدر. اویلە ایسە او ذاتؐ، طوغریدن طوغری یە بتون كائناتڭ فوقنە چیقوب، بتون موجوداتدن كچوب بر مقامە كیرمك لازمدركە، بتون مخلوقاتڭ خالقیلە عمومی، علوی، كلّی بر صحبت ایتسین. ایشتە معراج دخی، بو حقیقتی افادە ایدییور.

[الحاصل] مادام شو عظیم كائناتی، مذكور مقصدلر كبی چوق عظیم مقاصد و چوق بیوك غایەلر ایچون شو صورتدە تشكیل، ترتیب و تزیین ایتمشدر. هم مادام شو موجودات ایچندە، شو عمومی ربوبیّتی بتون دقائقیلە، شو عظیم سلطنت الوهیّتی بتون حقائقیلە كورەجك انسان نوعی واردر. البتە او حاكم مطلق، او انسان ایلە قونوشاجقدر. مقاصدینی بیلدیرەجكدر. مادام هر انسان جزئیّتدن و سفلیتدن تجرّد ایدوب، اڭ یوكسك بر مقام كلّی یە چیقامایور. او حاكمڭ كلّی خطابنە بالذّات مخاطب اولامییور. البتە او انسانلر ایچندە بعض افراد مخصوصە، او وظیفە ایلە موظّف اولاجقلر. تا ایكی جهتلە مناسبتی بولونسون. هم انسان اولملی، تا انسانلرە معلّم اولسون. هم روحًا غایت علوی اولملیكە، تا طوغریدن طوغری یە خطابە مظهر اولسون. شیمدی مادام شو انسانلر ایچندە، شو كائنات صانعنڭ مقاصدینی اڭ مكمّل بر صورتدە بیلدیرن و شو كائنات طلسمنی كشف ایدن و خلقتڭ معمّاسنی آچان و ربوبیتڭ محاسن سلطنتنە اڭ مكمّل طرزدە دلّاللق ایدن محمّد علیە الصّلاة والسّلامدر. البتە بتون افراد انسانیە ایچندە اویلە بر معنوی سیر و سلوكی اولاجقدركە، جسمانی عالمدە سیر و سیاحت صورتندە بر معراجی اولاجقدر. یتمش بیڭ پردە تعبیر اولونان برزخ اسما و تجلّئ صفات و افعال و طبقات موجوداتڭ آرقەسنە قدر قطع مراتب ایدەجكدر. ایشتە معراج بودر.

250

یینە خاطرە كلییوركە: ای مستمع! سن قلبڭدن دییورسڭكە: ناصل اینانایم؟ هر شیدن داها یاقین بر ربّە، بیڭلر سنە مسافەیی قطع ایدوب، یتمش بیڭ پردەیی كچدكدن صوڭرە اونڭلە كوروشمك نە دیمكدر؟ بز دە دیرزكە:

جناب حق هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. فقط هر شی اوندن نهایتسز اوزاقدر. ناصلكە، كونشڭ شعوری و قونوشمەسی اولسە، سنڭ الڭدەكی آیینە واسطەسیلە سنڭلە قونوشابیلیر. ایستەدیگی كبی سندە تصرّف ایدر. بلكە آیینە مثال سنڭ كوز ببگڭدن سڭا داها یاقین اولدیغی حالدە، سن درت بیڭ سنە قدر اوندن اوزاقسڭ. هیچ بر جهتدە اوڭا یاناشامازسڭ. اگر ترقّی ایتسەڭ، قمر مقامنە كلوب طوغریدن طوغری یە بر مقابلە نقطەسنە چیقسەڭ، اوڭا یالڭز بر نوع آیینەدارلق ایدەبیلیرسڭ.

اویلە دە شمس ازل و ابد اولان ذات ذوالجلال، هر شیئە هر شیدن داها یاقین اولدیغی حالدە، هر شی اوندن نهایتسز اوزاقدر. یالڭز بتون موجوداتی قطع ایدوب، جزئیّتدن چیقوب، كلّیتڭ مراتبندە كیت كیدە بیڭلر حجابلردن كچوب، تا بتون موجوداتە محیط بر اسمنە یاناشیر. اوندن داها ایلریدە چوق مراتبی قطع ایدر. صوڭرە بر نوع قربیّتە مشرّف اولور. هم مثلا بر نفر، قوماندان اعظمڭ شخص معنویسندن چوق اوزاقدر. او نفر قومانداننی اونباشیلقدە كوردیگی كوچك بر نمونە ایلە، غایت اوزاق بر مسافەدە، معنوی چوق پردەلر آرقەسندە اوڭا باقار. حقیقی اونڭ شخص معنویسیلە قربیت ایسە، ملازملق، یوز باشیلق، بیڭباشیلق كبی چوق مراتب كلّیەدن كچمك لازم كلییور. حالبوكە قوماندان اعظم، امریلە، قانونیلە، نظریلە، حكمیلە، علمیلە صورتًا اولدیغی كبی، معنًا دە قوماندان ایسە، بالذّات ذاتیلە او نفرڭ یانندە بولونور، كورور. شو حقیقت اون آلتنجی سوزدە غایت قطعی بر صورتدە اثبات ایدیلدیگندن، اوڭا اكتفاءً بورادە قیصە كسییورز.

یینە خاطرە كلیركە: سن قلبڭدن دیرسڭ: بن سماواتی انكار ایدییورم. ملائكەلرە اینانمایورم. سماواتدە برینڭ كزمەسنە، ملائكەلرلە كوروشمەسنە ناصل اینانایم؟ اوت، سنڭ كبی عقلی كوزینە اینمش و كوزینە پردە چكیلمش آدملرە سوز آڭلاتمق و بر شی كوسترمك، البتە مشكلدر. فقط حق او قدر پارلاقدركە، كورلر دە كورەبیلدیگی ایچون، بز دە دیرزكە: فضای علوی، بالاتّفاق اسیر ایلە طولیدر. ضیا، الكتریك، حرارت كبی سائر سیّالات لطیفە او فضایی طولدیران بر مادّەنڭ وجودینە دلالت ایدر. میوەلر آغاجنی، چیچكلر چمنلرینی، سنبللر تارلەلرینی، بالیقلر دڭزینی بالبداهە كوستردكلری كبی.. شو ییلدیزلر دخی بالضّرورە منشألرینی، تارلەسنی، دڭزینی، چمنگاهنڭ وجودینی عقلڭ كوزینە صوقویورلر.

251

مادام عالم علویدە مختلف تشكیلات وار. مختلف وضعیتلردە مختلف احكاملر كورونویور. اویلە ایسە، او احكاملرڭ منشألری اولان سماوات مختلفدر. انساندە جسمدن باشقە ناصل عقل، قلب، روح، خیال، حافظە كبی معنوی وجودلر دە وار. البتە انسان اكبر اولان عالمدە، یعنی شو انسان میوەسنڭ شجرەسی اولان كائناتدە عالم جسمانیّتدن باشقە عالملر وار. هم عالم ارضدن، تا جنّت عالمنە قدر هر بر عالمڭ برر سماسی واردر.

هم ملائكە ایچون دیرزكە: سیّارات ایچندە متوسّط و ییلدیزلر ایچندە كوچك و كثیف اولان كرۀ ارض، موجودات ایچندە اڭ قیمتدار و نورانی اولان حیات و شعور، حسابسز بر صورتدە اوندە بولونویور. البتە قراڭلقلی بر خانە حكمندە اولان شو ارضە نسبتًا، مزیَّن قصرلر، مكمّل سرایلر حكمندە اولان ییلدیزلر و ییلدیزلرڭ دڭزلری اولان كوكلر ذی شعور و ذی حیات و پك كثرتلی و مختلف الاجناس اولان ملائكە و روحانیلرڭ مسكنلریدر. پك قطعی بر صورتدە اشارات الاعجاز نامندەكی تفسیرمدە [ثُمَّ اسْتَوٰٓی اِلَی السَّمَٓاءِ فَسَوّٰیهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ] آیتندە، سماواتڭ هم وجودی، هم تعدّدی اثبات ایدیلدیگندن و ملائكە حقّندە یگرمی طقوزنجی سوزدە ایكی كرّە ایكی درت ایدر قطعیتندە ملائكەلرڭ وجودینی اثبات ایتدیگمزدن، اونلرە اكتفاءً بورادە قیصە كسییورز.

[الحاصل] أثیردن یاپیلمش الكتریك، ضیا، حرارت، جاذبە كبی سیّالات لطیفەنڭ مداری اولمش.. و حدیثدە [اَلسَّمَٓاءُ مَوْجٌ مَكْفُوفٌ] اشارتیلە، سیّارات و نجومڭ حركاتنە مساعد اولمش.. و صامان یولی دینیلن [مَجَرَّةُ السَّمَٓاءِ] دن، تا اڭ یاقین سیّارەیە قدر مختلف وضعیت و تشكّلدە یدی طبقە.. هر بر طبقە عالم ارضدن تا عالم برزخە، عالم مثالە، تا عالم آخرتە قدر برر عالمڭ طامی حكمندە برر سمانڭ بولونمسی، حكمتًا، عقلاً اقتضا ایدر.

هم خاطرە كلیركە: ای ملحد! سن دیرسڭ: بیڭ مشكلات ایلە طیّارە واسطەسیلە بر ایكی كیلومترە یوقاری یە چیقیلابیلیر. ناصل بر انسان، جسمیلە بیڭلر سنە مسافەیی برقاچ دقیقە ظرفندە قطع ایدر، كیدر، كلیر؟ بز دە دیرز: ارض كبی آغیر بر جسم، فنّڭزجە، حركت سنویەسیلە بر دقیقەدە تقریبًا یوز سكسان سكز ساعت مسافەیی كسر. تقریبًا یگرمی بش بیڭ سنەلك مسافەیی، بر سنەدە قطع ایدییور. عجبا شو منتظم حركاتی اوڭا یاپدیران و بر صاپان طاشی كبی دوندیرن بر قدیر ذوالجلال، بر انسانی عرشنە كتیرەمزمی؟ شمسڭ جاذبەسی دینیلن بر قانون ربّانی ایلە، مولوی كبی اطرافندە پك آغیر اولان جسم ارضی كزدیرن بر حكمت، جاذبۀ رحمتِ رحمن ایلە و انجذابِ محبّتِ شمسِ أزل ایلە بر جسم انسانی برق كبی عرش رحمانە چیقارامازمی؟

252

یینە خاطرە كلیركە، دییورسڭ: هایدی چیقابیلیر نە ایچون چیقمش؟ نە لزومی وار؟ ولیلر كبی روح و قلبی ایلە كیتسە یتر؟ بز دە دیرزكە: مادام صانع ذوالجلال، ملك و ملكوتندەكی آیات عجیبەسنی كوسترمك.. و شو عالمڭ تزگاه و منبعلرینی تماشا ایتدیرمك.. و اعمال بشریەنڭ نتائج اخرویەسنی ارائە ایتمك ایستەمش، البتە عالم مُبَصَّرَاتڭ آناختاری حكمندە اولان كوزینی و مسموعات عالمندەكی آیاتی تماشا ایدن قولاغنی، عرشە قدر برابر آلمسی لازم كلدیگی كبی.. روحنڭ حدسز وظائفە مدار اولان آلات و جهازاتنڭ ماكینەسی حكمندە اولان جسم مباركنی دخی، تا عرشە قدر برابر آلمسی، مقتضای عقل و حكمتدر. ناصلكە جنّتدە حكمت الٰهیە، جسمی روحە آرقداش ایدییور. چونكە پك چوق وظائف عبودیّتە و حدسز لذائذ و آلامە مدار اولان جسددر. البتە او جسد مبارك، روحە آرقداش اولاجقدر. مادام جنّتە جسم، روح ایلە برابر كیدر. البتە جنت المأوی كوودەسی اولان سدرة المنتهایە عروج ایدن ذات احمدیە * علیه الصّلاة والسّلام ایلە جسد مباركنی رفاقت ایتدیرمسی عین حكمتدر.

یینە خاطرە كلیركە، دیرسڭ: برقاچ دقیقەدە بیڭلر سنە مسافەیی قطع ایتمك عقلاً محالدر. بز دە دیرزكە: صانع ذوالجلالڭ صنعتندە حركات نهایت درجەدە مختلفدر. مثلا، صَوْتڭ سرعتیلە ضیا، الكتریك، روح، خیال سرعتلری نە قدر متفاوت اولدیغی معلوم. سیّاراتڭ دخی فنًّا حركاتی او قدر مختلفدركە، عقل حیرتدەدر. عجبا لطیف جسمی، عروجدە سرعتلی اولان علوی روحنە تابع اولمش. روح سرعتندە حركتی، ناصل عقلە مخالف كورونور؟ هم اون دقیقە یاتسەڭ، بعض اولوركە، بر سنە قدر حالاتە معروض اولورسڭ. حتّی بر دقیقەدە انسان كوردیگی رؤیایی، اونڭ ایچندە ایشیتدیگی سوزلری، سویلەدیگی كلماتی طوپلانسە، اویانیق عالمندە بر كون، بلكە داها فضلە زمان لازمدر. دیمك اولویوركە، بر زمان واحد، ایكی شخصە نسبتًا بریسنە بر كون، بریسنە دە بر سنە حكمنە كچر.

شو معنایە، شو تمثیل ایلە باقكە: انسانڭ حركتندن، كُلّەنڭ حركتندن، صوتدن، ضیادن، الكتریكدن، روحدن، خیالدن تظاهر ایدن سرعت حركاتدە بر مقیاس اولمق ایچون، شویلە بر ساعت فرض ایدییورزكە، او ساعتدە اون ایگنە وار. بریسی ساعتلری كوستریر. بری دە اوندن آلتمش دفعە داها كنیش بر دائرەدە دقیقەیی صایار. بریسی آلتمش دفعە داها كنیش بر دائرە ایچندە ثانیەلری، دیگری یینە آلتمش دفعە داها كنیش بر دائرەدە ثالثەلری و هكذا، رابعەلری، خامسەلری، سادسەلری، سابعە، ثامنە، تاسعە، تا عاشرەلری صایاجق غایت منتظم، عظیم بر دائرەدە برر ابرە فرض ایدییورز. فرضا ساعتی صایان ابرەنڭ دائرەسی، كوچك ساعتمز قدر اولسە، هر حالدە عاشرەلری صایان ابرەنڭ دائرەسی، ارضڭ مدار سنویسی قدر، بلكە داها فضلە اولمق لازم كلیر.

253

شیمدی ایكی شخص فرض ایدییورز. بری، ساعتی صایان ابرەیە بینمش كبی، او ابرەنڭ حركاتنە كورە تماشا ایدییور. دیگری، عاشرەلری صایان ابرەیە بینمش كبی. بو ایكی شخصڭ زمان واحددە مشاهدە ایتدكلری اشیا، ساعتمزلە ارضڭ مدار سنویسی نسبتی كبی، مشهوداتجە اینجە فرقلری واردر. ایشتە زمان، چونكە حركاتڭ بر رنكی، بر لَوْنی یاخود بر شریدی حكمندە اولدیغندن، حركاتدە جاری اولان بر حكم، زماندە دخی جاریدر.

ایشتە بر ساعتدە مشهوداتمز، بر ساعتڭ ساعتی صایان ابرەسنە بینن ذی شعور شخصڭ مشهوداتی قدر اولدیغی و حقیقت عمری دە او قدر اولدیغی حالدە.. عاشرە ابرەسنە بینن شخص كبی، عین زماندە او معیّن ساعتدە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام براقِ توفیقِ الٰهی یە بینر. برق كبی بتون دائرۀ ممكناتی قطع ایدوب، عجائب ملك و ملكوتی كوروب، دائرۀ وجوب نقطەسنە چیقوب، صحبتە مشرّف اولوب، رؤیت جمال الٰهی یە مظهر اولارق فرمانی آلوب، وظیفەسنە دونەبیلیر. و دونمش. و اویلەدر.

یینە خاطرە كلیركە، دیرسڭز: اوت، اولابیلیر، ممكندر. فقط هر ممكن واقع اولمایور. بونڭ امثالی وارمیكە، قبول ایدیلسین؟ امثالی اولمایان بر شیئڭ، یالڭز امكانی ایلە، وقوعنە ناصل حكم ایدیلەبیلیر؟

بز دە دیرزكە: امثالی او قدر چوقدركە، حسابە كلمز. مثلا هر ذی نظر، كوزیلە یردن تا نَپْتُونْ سیّارەسنە قدر بر ثانیەدە چیقار. هر ذی علم، عقلیلە قوزموغرافیە قانونلرینە بینوب، ییلدیزلرڭ تا آرقەسنە بر دقیقەدە كیدر. هر ذی ایمان، نمازڭ افعال و اركاننە فكرینی بیندیروب، بر نوع معراج ایلە كائناتی آرقەسنە آتوب، حضورە قدر كیدر. هر ذی قلب و كامل ولی، سیر و سلوك ایلە، عرشدن و دائرۀ اسما و صفاتدن قرق كوندە كچەبیلیر. حتّی شیخ كیلانی؈ و امام ربّانی؈ كبی بعض ذاتلرڭ اخبارات صادقەلری ایلە، بر دقیقەدە عرشە قدر عروج روحانیلری اولویور. هم اجسام نورانیە اولان ملائكەلرڭ، عرشدن فرشە، فرشدن عرشە قیصە بر زماندە كیتمەلری و كلمەلری واردر. هم اهل جنّت، محشردن جنّت باغلرینە قیصە بر زماندە عروج ایدییورلر. البتە بو قدر نمونەلر كوسترییورلركە، بتون اولیالرڭ سلطانی و عموم مؤمنلرڭ امامی و عموم اهل جنّتڭ رئیسی و عموم ملائكەنڭ مقبولی اولان ذات احمدیّەنڭ * علیه الصّلاة والسّلام سیر و سلوكنە مدار بر معراجی بولونمسی و اونڭ مقامنە مناسب بر صورتدە اولمسی، عین حكمتدر. و غایت معقولدر. و شبهەسز واقعدر.

254

[اوچنجی اساس] حكمت معراج نەدر؟ [الجواب] معراجڭ حكمتی او قدر یوكسكدركە، فكر بشر اولاشامییور. او قدر دریندركە، اوڭا یتیشەمییور. او قدر اینجەدر و لطیفدركە، عقل كندی باشیلە كورەمییور. فقط بعض اشارتلرلە حقیقتلری بیلینمزسە دە، وجودلری بیلدیریلەبیلیر. شویلەكە: شو كائناتڭ خالقی، شو كثرت طبقاتندە نور وحدتنی و تجلّئ احدیّتنی كوسترمك ایچون، كثرت طبقاتنڭ منتهاسندن، تا مبدأ وحدتە بر خیط اتّصال صورتندە بر معراج ایلە، بر فرد ممتازی، بتون مخلوقات حسابنە كندینە مخاطب اتّخاذ ایدرك، بتون ذی شعور نامنە، مقاصد الٰهیەسنی اوڭا آڭلاتمق و اونڭلە بیلدیرمك و اونڭ نظریلە آیینۀ مخلوقاتندە جمال صنعتنی، كمال ربوبیتنی مشاهدە ایتمك و ایتدیرمكدر.

هم صانع عالمڭ، آثارڭ شهادتیلە، نهایتسز جمال و كمالی واردر. جمال، هم كمال، ایكیسی دە محبوبٌ لِذاَتِەٖدرلر. یعنی بالذّات سویلیرلر. اویلە ایسە، او جمال و كمال صاحبنڭ، جمال و كمالنە نهایتسز بر محبّتی واردر. او نهایتسز محبّتی ایسە، مصنوعاتندە چوق طرزلردە تظاهر ایدییور. مصنوعاتنی سَور. چونكە مصنوعاتنڭ ایچندە جمالنی، كمالنی كورور. مصنوعات ایچندە اڭ سویملی و اڭ عالی ذی حیاتدر. ذی حیاتلر ایچندە اڭ سویملی و عالی ذی شعوردر. و ذی شعورڭ ایچندە جامعیت اعتباریلە اڭ سویملی، انسانلر ایچندە بولونور. انسانلر ایچندە استعدادی تمامیلە انكشاف ایدن، بتون مصنوعاتدە منتشر و متجلّی كمالاتڭ نمونەلرینی كوسترن فرد، اڭ سویملیدر.

ایشتە صانع موجودات، بتون موجوداتدە انتشار ایدن تجلّئ محبّتڭ بتون انواعنی بر نقطەدە، بر آیینەدە كورمك و بتون انواع جمالنی احدیت سرّیلە كوسترمك ایچون، شجرۀ خلقتدن بر میوۀ منوّر درجەسندە و قلبی او شجرەنڭ حقائق اساسیەسنی استیعاب ایدەجك بر چكردك حكمندە اولان بر ذاتی، او مبدأ اوّل اولان چكردكدن، تا منتها اولان میوەیە قدر بر خیط اتّصال حكمندە اولان بر معراج ایلە، او فردڭ كائنات نامنە محبوبیّتنی كوسترمك و حضورینە جلب ایتمك و رؤیت جمالنە مشرّف ایتمك و اوندەكی حالت قدسیّەیی باشقەسنە سرایت ایتدیرمك ایچون، كلامیلە تلطیف ایدوب فرمانیلە توظیف ایتمكدر.

شیمدی شو حكمت عالیەیە باقمق ایچون [ایكی تمثیل] دوربینیلە ترصّد ایدەجگز. [برنجی تمثیل] اون برنجی سوزڭ حكایۀ تمثیلیەسندە تفصیلاً بیان ایدیلدیگی كبی.. ناصلكە بر سلطان ذیشانڭ، پك چوق خزینەلری و او خزینەلردە پك چوق جواهرلرڭ انواعی بولونسە، هم صنایع غریبەدە چوق مهارتی اولسە و حسابسز فنون عجیبەیە معرفتی، احاطەسی بولونسە نهایتسز علوم بدیعەیە علم و اطّلاعی اولسە، هر جمال و كمال صاحبی، كندی جمال و كمالنی كوروب و كوسترمك ایستەمسی

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç