[اوچنجی شعاع]

رسالۀ مناجات

[مقدِّمە]

بو سكزنجی حجّت ایمانیە اولان اوچنجی شعاع رسالەسی، وجوب و وجودە و وحدانیتە دلالت ایتدیگی كبی، هم دلائل قطعیە ایلە ربوبیّتنڭ احاطەسنە و قدرتنڭ عظمتنە دلالت ایدر. هم حاكمیتنڭ احاطەسنە و رحمتنڭ شمولنە دخی دلالت ایدر. هم اثبات ایدر. هم كائناتڭ بتون اجزاسنە حكمتنڭ احاطەسنی و علمنڭ شمولنی اثبات ایدر. الحاصل:، بو سكزنجی حجّت ایمانیەنڭ هر بر مقدّمەسنڭ سكز نتیجەسی وار. و بو سكز مقدّمەلرڭ هر بری، سكز نتیجەیی دلیللریلە اثبات ایدركە: بو جهتدە بو سكزنجی حجّت ایمانیەدە یوكسك مزیّتلر واردر.

[مناجات]

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛

〚 اِنَّ فٖی خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتٖی تَجْرٖی فِی الْبَحْرِ بِمَا یَنْفَعُ النَّاسَ وَمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَٓاءِ مِنْ مَٓاءٍ فَاَحْیَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فٖیهَا مِنْ كُلِّ دَٓابَّةٍ وَتَصْرٖیفِ الرِّیَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ لَاٰیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ〛

یا الٰهی و یا ربّی! بن ایمانڭ كوزیلە و قرآنڭ تعلیمیلە و نوریلە و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ درسیلە و اسم حكیمڭ كوسترمسیلە كورویورمكە: سماواتدە هیچ بر دوران و هیچ بر حركت یوقدركە، بویلە انتظامیلە، سنڭ موجودیتڭە اشارت و دلالت ایتمەسین. و هیچ بر اجرام سماویە یوقدركە: سكوتیلە، كورولتوسز وظیفە كورمسیلە، دیركسز طورمەلریلە سنڭ ربوبیّتڭە و وحدتڭە شهادتی و اشارتی اولماسین. و هیچ بر ییلدیز یوقدركە: موزون خلقتیلە، منتظم وضعیتیلە و نورانی تبسّمیلە و بتون ییلدیزلرە مماثلت و مشابهت سكّەسیلە سنڭ حشمت الوهیتڭە و وحدانیتنە اشارت و شهادتدە بولونماسین. و اون ایكی سیّارەدن هیچ بریسی یوقدركە: حكمتلی حركتیلە و اطاعتلی مسخّریتیلە و انتظاملی وظیفەسیلە و اهمّیتلی پیكلریلە سنڭ وجوب وجودیڭە شهادت و سلطنت الوهیتڭە اشارت ایتمەسین. اوت كوكلر، سكنەلریلە، هر بری تك باشیلە شهادت ایتدكلری كبی، هیئت مجموعەسیلە درجۀ بداهتدە شهادت ایدرلر. ای زمینی و كوكلری یارادان یارادیجی! سنڭ وجوب وجودیڭە اویلە ظاهر شهادت.. و ای ذرّاتی منتظم مركّباتیلە تدبیرینی كورن و ادارە ایدن.. و بو سیّارە ییلدیزلری منظوم پیكلریلە دوندیرن و امرینە اطاعت ایتدیرن!

سنڭ وحدتڭە و برلگڭە اویلە قوّتلی شهادت ایدرلركە: كوگڭ یوزندە بولونان ییلدیزلر صاییسنجە نورانی برهانلر و پارلاق دلیللر، او شهادتی تصدیق ایدرلر.

هم بو صافی، تمیز، كوزل كوكلر فوق العادە بیوك و فوق العادە سرعتلی اجرامیلە منتظم بر اوردو.. و الكتریك لامبەلریلە سوسلنمش بر سلطنت طونانمەسی وضعیتنی كوسترمسی جهتیلە سنڭ ربوبیّتڭڭ حشمتنە و هر شیئی ایجاد ایدن قدرتڭڭ عظمتنە ظاهر دلالت.. و حدسز سماواتی احاطە ایدن حاكمیتڭڭ و هر ذی حیاتی قوجاغنە آلان رحمتڭڭ حدسز كنیشلكلرینە قوّتلی اشارت.. و بتون مخلوقات سماویەنڭ بتون ایشلرینە و كیفیتلرینە تعلّق ایدن و آووجنە آلان و تنظیم ایدن علمڭڭ هر شیئی احاطەسنە.. و حكمتڭڭ هر شیئە شمولنە شبهەسز شهادت ایدرلر. و او شهادت و دلالت او قدر ظاهردركە: كویا ییلدیزلر، شاهد اولان كوكلرڭ شهادت كلمەلری و تبسّم ایدن نورانی دلیللریدرلر. هم سماوات میدانندە و دڭزندە و فضاسندەكی ییلدیزلر ایسە.. مطیع نفرلر، منتظم سفینەلر، خارقە طیّارەلر، عجائب لامبەلر كبی وضعیتلریلە سنڭ سلطنت الوهیتڭڭ شعشعەسنی كوسترییورلر. و او اوردونڭ افرادندن اولان كونشمزڭ سیّارەلرندە و زمینمزدەكی وظیفەلرینڭ دلالت و اخطاریلە، كونشڭ سائر آرقداشلری اولان ییلدیزلرڭ بر قسمی آخرت عالملرینە باقارلر، وظیفەسز دگللر. بلكە باقی اولان عالملرڭ كونشلریدرلر.

ای واجب الوجود! و ای واحد احد! بو خارقە ییلدیزلر و بو عجیب كونشلر و آیلر.. سنڭ ملكڭدە، سنڭ سماواتڭدە، سنڭ امرڭلە، سنڭ قوّت و قدرتڭلە و سنڭ ارادە و تدبیرڭلە تسخیر، تنظیم و توظیف ایدیلمشلر. بتون بو اجرام علویە، كندیلرینی یارادان و دوندیرن و ادارە ایدن تك بر خالقە تسبیح ایدرلر. تكبیر ایدرلر. لسان حاللریلە سبحان اللّٰه، اللّٰە اكبر دیرلر. بن دخی اونلرڭ بتون تسبیحاتلریلە سنی تقدیس ایدرم.

ای شدّت ظهورندن كیزلنمش.. و ای عظمت كبریاسندن اختفا ایتمش اولان قدیر ذوالجلال.. ای قادر مطلق! قرآن حكیمڭ درسیلە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە آڭلادمكە: ناصلكە كوكلر و ییلدیزلر، سنڭ موجودیتڭە و وحدتڭە شهادت ایدرلر. اویلە دە جوّ سما، بلوطلریلە و شیمشكلریلە و رعدلریلە و روزگارلریلە و یاغمورلریلە، سنڭ وجوب وجودیڭە و وحدتڭە شهادت ایدرلر. اوت جامد، شعورسز بلوط، آب حیات اولان یاغموری محتاج اولان ذی حیاتلرڭ امدادینە كوندرمسی، آنجق سنڭ رحمتڭ و حكمتڭ ایلەدر. قارمە قاریشیق تصادف، بو ایشە قاریشاماز. هم الكتریگڭ اڭ بیوگی بولونان و فوائد تنویریەسنە اشارت ایدرك

اوندن استفادەیە تشویق ایدن شیمشك ایسە، سنڭ فضادەكی قدرتڭی كوزلجە تنویر ایدر. هم یاغمورڭ كلمەسنی مژدەلەین و قوجە فضایی قونوشدیران و تسبیحاتنڭ كورولتوسیلە كوكلری چینلاتان رعدات دخی، لسان قال ایلە قونوشارق سنی تقدیس ایدوب ربوبیّتڭە شهادت ایدر. هم ذی حیاتلرڭ یاشامەسنە اڭ لزوملی رزقی و استفادەجە اڭ قولایی و نَفَسلری ویرمك و نفوسلری راحتلاندیرمق كبی پك چوق وظیفەلرلە توظیف ایدیلن روزگارلر دخی جوّی، بر حكمتە بناءً عادتا [لوح محو و اثبات] یعنی یازار، افادە ایدر، صوڭرە بوزار تختەسی صورتنە چویرمكلە، سنڭ قدرتڭڭ فعّالیتنە اشارت.. و سنڭ وجودیڭە شهادت ایتدیگی كبی، سنڭ مرحمتڭلە بلوطلردن صاغوب ذی حیاتلرە كوندریلن رحمت دخی، موزون و منتظم قطرەلری كلمەلریلە سنڭ وسعت رحمتڭە و كنیش شفقتڭە شهادت ایدر.

ای متصرّف فعّال.. و ای فیّاض متعال.. سنڭ وجوب وجودیڭە شهادت ایدن بلوطلر، برقلر، رعدلر، روزگارلر، یاغمورلر برر برر شهادت ایتدكلری كبی.. هیئت مجموعەسیلە كیفیتجە بربرندن اوزاق، ماهیتجە بربرینە مخالف اولمقلە برابر.. برلك، برابرلك، بربری ایچنە كیرمك، و بربرینڭ وظیفەسنە یاردیم ایتمك حیثیتیلە سنڭ وحدتڭە و برلگڭە غایت قوّتلی اشارت ایدرلر. هم قوجە فضایی محشر عجائب یاپان.. و بعض كونلردە برقاچ دفعە طولدیروب بوشالتان ربوبیّتڭڭ حشمتنە.. و او كنیش جوّی یازار دگیشدیرر بر لوحە كبی.. و صیقار اونڭلە زمین باغچەسنی صولاتدیرر بر سونكر كبی تصرّف ایدن قدرتڭڭ عظمتنە.. و هر بر شیئە شمولنە شهادت ایتدكلری كبی، عموم زمینە و بتون مخلوقاتە جوّ پردەسی آلتندە باقان و ادارە ایدن رحمتڭڭ و حاكمیتڭڭ حدسز كنیشلكلرینە و هر شیئە یتیشدكلرینە دلالت ایدر. هم فضادەكی هوا، او قدر حكیمانە وظیفەلردە استخدام اولونویوركە: بلوط و یاغمور، او قدر علیمانە فائدەلردە استعمال اولونویورلركە: هر شیئی احاطە ایدن بر علم و هر شیئە شامل بر حكمت اولمازسە، او استعمالات و او استخدامات اولاماز.

ای فَعَّالٌ لِمَا یُرٖیدُ! جوّ فضادەكی فعّالیتڭلە، هر وقت بر نمونۀ حشر و قیامت كوسترمك، بر ساعتدە یازی قیشە و قیشی یازە دوندیرمك، بر عالَم كتیرمك، بر عالَم غیبە كوندرمك مثللو شئوناتدە بولونان قدرتڭ، دنیایی آخرتە چویرەجك.. و آخرتدە شئونات سرمدیەیی كوسترەجك اشارتنی ویرییور.

ای قدیر ذوالجلال! جوّ فضادەكی هوا، بلوط، یاغمور، برق، رعد.. سنڭ ملكڭدە، سنڭ امرڭ و حولڭ ایلە،

سنڭ قوّت و قدرتڭلە مسخّر و وظیفەداردرلر. ماهیتجە بربرندن اوزاق اولان بو فضا مخلوقاتی، غایت سرعتلی و آنی امرلرە.. و چابوق و عجلە قوماندەلرە اطاعت ایتدیرن آمر و حاكملرینی تقدیس ایدییورلر. و رحمتنی مدح و ثنا ایدییورلر.

ای ارض و سماواتڭ خالق ذوالجلالی! سنڭ قرآن حكیمڭڭ تعلیمیلە و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ درسیلە ایمان ایتدم، بیلدمكە: ناصل سماوات، ییلدیزلریلە.. و جوّ فضا، مشتملاتیلە سنڭ وجوب وجودیڭە و سنڭ برلگڭە و وحدتڭە شهادت ایدییورلر. اویلە دە ارض، بتون مخلوقاتیلە و احوالیلە سنڭ موجودیتڭە و وحدتڭە، موجوداتی عددنجە شهادتلر و اشارتلر ایدرلر. اوت.. زمیندە هیچ بر تحوّل اولمازكە: آغاچلرندە و حیوانلرندە هر سنەدە اوربەلرینی دگیشدیرمك كبی، هم جزئی اولسون كلّی اولسون هیچ بر تبدّل یوقدركە: انتظاماتیلە سنڭ وجودیڭە و وحدتڭە اشارت ایتمەسین. هم هیچ بر حیوان یوقدركە: ضعفیت و احتیاجنڭ درجەسنە كورە ویریلن رحیمانە رزقیلە و یاشامەسنە لزومی بولونان جهازاتنڭ حكیمانە ویریلمەسیلە سنڭ وارلغڭە و برلگڭە شهادتی اولماسین. هم هر بهاردە كوزیمز اوڭندە ایجاد ایدیلن نباتات و حیواناتدن هیچ بری یوقدركە: صنعت عجیبەسیلە و لطیف زینتیلە و تام تمیّزیلە و انتظامیلە و موزونیتیلە سنی بیلدیرمەسین. و زمین یوزینی طولدیران.. و نباتات و حیوانات دینیلن قدرتڭڭ خارقەلری و معجزەلری اولان مخلوقاتڭ، مادّەلری بر و محدود و متشابه بولونان یومورطەلردن و یومورطەجقلردن و قطرەلردن و حبّەلردن و حبّەجكلردن و چكردكلردن یاڭلیشسز، غایت مكمّل، سوسلی، علامت فارقەلی اولارق یارادیلیشلری، صانع حكیملرینڭ وجودینە و وحدتنە و حكمتنە و حدسز قدرتنە اویلە قوّتلی بر شهادتدركە: ضیانڭ كونشە شهادتندن داها قوّتلی و داها پارلاقدر. هم هوا، صو، نور، آتش و طوپراق كبی هیچ بر عنصر یوقدركە: شعورسزلقلریلە برابر، شعوركارانە غایت مكمّل وظیفەلری كورمەلریلە.. و بسیط و استیلا ایدیجی، انتظامسز، هر یرە طاغیلمقلە برابر، غایت منتظم و متنوّع میوەلری و محصوللری خزینۀ غیبدن كتیرمەلریلە سنڭ برلگڭە و وارلغڭە شهادتلری بولونماسین.

ای فاطر قادر! و ای فتّاح علّام! و ای فعّال خلّاق! ناصل ارض، بتون سكنەسیلە خالقنڭ واجب الوجود اولدیغنە شهادت ایدر. اویلە دە، سنڭ ای واحد احد.. و ای حنّان منّان.. و ای وهّاب رزّاق.. وحدتڭە و احدیّتڭە یوزندەكی سكّەسیلە و سكنەسنڭ یوزلرندەكی سكّەلریلە و برلك و برابرلك و بربری ایچنە كیرمك

و بربرینە یاردیم ایتمك و اونلرە باقان ربوبیّت اسملرینڭ و فعللرینڭ بر اولمسی جهتندە بداهت درجەسندە سنڭ وحدتڭە و احدیّتڭە شهادت، بلكە موجودات عددنجە شهادتلر ایدر. هم ناصل، زمین بر اوردوگاه، بر مشهر، بر تعلیمگاه اولمسی وضعیتیلە، نباتات و حیوانات فرقەلرندە بولونان درت یوز بیڭ مختلف ملّتلرڭ، آیری آیری اولان جهازاتلرینڭ منتظمًا ویریلمەسیلە سنڭ ربوبیّتڭڭ حشمتنە و قدرتڭڭ هر شیئە یتیشدیگنە دلالت ایدر. اویلە دە، حدسز بتون ذی حیاتلرڭ آیری آیری رزقلری، وقتی وقتنە قورو و بسیط بر طوپراقدن رحیمانە و كریمانە ویریلمەسیلە حدسز او افرادڭ كمال مسخّریتلە أوامر ربّانیەڭە اطاعتلری، رحمتڭڭ هر شیئە شمولنی.. و حاكمیتڭڭ هر شیئە احاطەسنی كوسترییور. هم زمیندە دگیشمكدە اولان مخلوقات قافلەلرینڭ سوق و ادارەلری.. موت و حیاتڭ مناوبەلری.. و حیوانات و نباتاتڭ ادارە و تدبیرلری دخی، هر شیئە تعلّق ایدن بر علم ایلە.. و هر شیدە حكم ایدن نهایتسز بر حكمت ایلە اولابیلمەسی، سنڭ احاطۀ علمڭە و حكمتڭە دلالت ایدر. هم زمیندە قیصە بر زماندە حدسز وظیفەلر كورن و حدسز بر زمان یاشایاجق كبی استعداد و معنوی جهازات ایلە تجهیز ایدیلن.. و زمینڭ موجوداتنە تصرّف ایدن انسان ایچون، بو تعلیمگاە دنیادە و بو موقّت اوردوگاە زمیندە و بو موقّت مشهردە، بو قدر اهمّیت و بو قدر حدسز مصرف و بو نهایتسز تجلّیات ربوبیت.. و بو حدسز خطابات سبحانیە.. و بو غایتسز احسانات الٰهیە، البتە و هر حالدە بو قیصەجق و حزنلی عمرە.. و بو قاریشیق كدرلی حیاتە.. و بو بلالی فانی دنیایە صیغیشماز. بلكە، آنجق باشقە و ابدی بر عمر و باقی بر دار سعادت ایچون اولابیلدیگی جهتندن، عالم بقادە بولونان احسانات اخرویەیە اشارت ایدر، بلكە شهادت ایدر.

ای خالق كلّ شیء.. زمینڭ بتون مخلوقاتی، سنڭ ملكڭدە، سنڭ ارضڭدە.. سنڭ حول و قوّتڭلە و سنڭ قدرتڭ و ارادتڭلە و علمڭ و حكمتڭلە ادارە اولونویورلر. و مسخّردرلر. و زمین یوزندە فعّالیتی مشاهدە ایدیلن بر ربوبیّت، اویلە بر احاطە و شمول كوسترییور. و اونڭ ادارەسی و تدبیری و تربیەسی، اویلە مكمّل و اویلە حسّاسدركە.. و هر طرفدەكی اجراآتی، اویلە برلك و برابرلك و بڭزەمكلك ایچندەدركە: تجزّی قبول ایتمەین بر كلّ.. و انقسامی امكانسز بولونان بر كلّی حكمندە بر تصرّف، بر ربوبیّت اولدیغنی بیلدیرییور. هم زمین، بتون سكنەسیلە برابر لسان قالدن داها ظاهر حدسز لسانلرلە خالقنی تقدیس و تسبیح.. و نهایتسز نعمتلرینڭ لسان حاللریلە رزاق ذوالجلالنڭ حمدینی و مدح و ثناسنی ایدییورلر.

ای شدّت ظهورندن كیزلنمش! و ای عظمت كبریاسندن استتار ایتمش اولان ذات اقدس! زمینڭ بتون تقدیسات و تسبیحاتیلە.. سنی بتون قصوردن، عجزدن، شریكدن تقدیس.. و بتون تحمیدات و ثنالریلە سڭا حمد و شكر ایدرم.

ای رَبُّ الْبَرِّ وَالْبَحْرْ! قرآنڭ درسیلە و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە آڭلادمكە: ناصل كوكلر و فضا و زمین، سنڭ برلگڭە و وارلغڭە شهادت ایدرلر. اویلە دە بحرلر و نهرلر، چشمەلر و ایرماقلر، سنڭ وجوب وجودیڭە و وحدتڭە بداهت درجەسندە شهادت ایدرلر. اوت بو دنیامزڭ منبع عجائب بخار قازانلری حكمندە اولان دڭزلردە، هیچ بر موجود، حتّی هیچ بر قطرە صو یوقدركە: وجودیلە، انتظامیلە، منفعتیلە و وضعیتیلە خالقنی بیلدیرمەسین. و بسیط بر قومدە و بسیط بر صودە رزقلری مكمّل بر صورتدە ویریلن غریب مخلوقلردن.. و خلقتلری غایت منتظم حیوانات بحریەدن، خصوصًا بر دانەسی، بر میلیون یومورطەجقلریلە دڭزلری شنلندیرن بالیقلردن هیچ بریسی یوقدركە: خلقتیلە و وظیفەسیلە و ادارە و اعاشەسیلە و تدبیر و تربیەسیلە، یاراداننە اشارت و رزّاقنە شهادت ایتمەسین. هم دڭزلردە قیمتدار، خاصیتلی، زینتلی جوهرلردن هیچ بریسی یوقدركە: كوزل خلقتیلە و جاذبەدار فطرتیلە و منفعتلی خاصیتیلە سنی طانیتماسین، بیلدیرمەسین. اوت، اونلر برر برر شهادت ایتدكلری كبی، هیئت مجموعەسیلە برابرلك و بربری ایچنە قاریشمق و سكّۀ خلقتدە برلك و ایجادجە غایت قولایلق و افرادجە غایت چوقلق نقطەلرندن سنڭ وحدتڭە شهادت ایتدیگی كبی، بو كرۀ ارضی، طوپراغیلە و قوشاتان محیط دڭزلریلە برلكدە معلّقدە طوردیرمق.. و دوكمدن و طاغیتمدن كونشڭ اطرافندە كزدیرمك.. و دڭزلرە، طوپراغی استیلا ایتدیرمەمك.. و بسیط قومندن و صویندن، متنوّع و منتظم حیواناتنی و جوهرلرینی خلق ایتمك.. و ارزاق وسائرە امورلرینی، كلّی و تام بر صورتدە ادارە ایتمك.. و تدبیرلرینی كورمك.. و یوزلرندە بولونمسی لازم كلن حدسز جنازەلرندن هیچ بریسی بولونمامەسی نقطەلرندن، سنڭ وارلغڭە و واجب الوجود اولدیغڭە، موجوداتی عددنجە اشارتلر ایدرك شهادت ایدر. و سنڭ سلطنت ربوبیتڭڭ حشمتنە و هر شیئە محیط اولان قدرتڭڭ عظمتنە پك ظاهر دلالت ایتدكلری كبی، كوكلرڭ فوقندەكی غایت بیوك و منتظم ییلدیزلردن، تا دڭزلرڭ دیپلرندە بولونان غایت كوچوجك و انتظاملە اعاشە ایدیلن بالیقلرە قدر هر شیئە یتیشن و حكم ایدن رحمتڭڭ و حاكمیتڭڭ حدسز كنیشلكلرینە دلالت.. و انتظاماتیلە و فائدەلریلە

و حكمتلریلە و میزان و موزونیتلریلە، سنڭ هر شیئە محیط اولان علمڭە و هر شیئە شامل اولان حكمتڭە اشارت ایدرلر. و سنڭ بو مسافرخانۀ دنیادە یولجیلرڭ ایچون بویلە رحمت حوضلرڭ بولونمسی.. و انسانڭ سیر و سیاحتنە و كمیسنە و استفادەسنە مسخّر اولمسی اشارت ایدركە: یولدە یاپیلمش بر خاندە، بر كیجە مسافرلرینە بو قدر دڭز هدیەلریلە اكرام ایدن ذات، البتە مقرّ سلطنت ابدیەسندە اویلە ابدی رحمت دڭزلری بولوندیرمشكە: بونلر، اونلرڭ فانی و كوچك نمونەلریدرلر. ایشتە دڭزلرڭ بویلە غایت خارقە بر طرزدە ارضڭ اطرافندە وضعیت عجیبەسیلە بولونمسی.. و دڭزلرڭ مخلوقاتی دخی غایت منتظم ادارە و تربیە ایدیلمسی، بالبداهە كوستریركە: یالڭز سنڭ قوّتڭ و قدرتڭ ایلە.. و سنڭ ادارە و تدبیرڭ ایلە.. سنڭ ملكڭدە، سنڭ امریڭە مسخّردرلر. و لسان حاللریلە خالقنی تقدیس ایدوب اللّٰە اكبر دیرلر.

ای طاغلری زمین سفینەسنە خزینەلی دیركلر یاپان قدیر ذوالجلال! رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە و قرآن حكیمڭڭ درسیلە آڭلادمكە: ناصل دڭزلر، عجائبلریلە سنی طانییورلر. و طانیتدیرییورلر. اویلە دە طاغلر دخی زلزلە تأثیراتندن زمینڭ سكونتنە.. و ایچندەكی داخلی انقلابات فیرطینەلرندن سكوتنە.. و دڭزلرڭ استیلاسندن قورتولمەسنە.. و هوانڭ غازات مضرّەدن تصفیەسنە.. و صویڭ محافظە و ادّخارلرینە.. و ذی حیاتلرە لازم اولان معدنلرڭ خزینەدارلغنە ایتدیگی خدمتلریلە و حكمتلریلە سنی طانییورلر.. و طانیتدیرییورلر.

اوت، طاغلردەكی طاشلرڭ انواعندن.. و مختلف خستەلقلرە علاج اولان مادّەلرڭ اقسامندن.. و ذی حیاتە، خصوصًا انسانلرە چوق لازم اولان و چوق متنوّع اولان معدنیاتڭ اجناسندن.. و طاغلری و صحرالری، چیچكلریلە سوسلندیرن و میوەلریلە شنلندیرن نباتاتڭ اصنافندن هیچ بریسی یوقدركە: تصادفە حوالەسی ممكن اولمایان حكمتلریلە، انتظاملریلە، حسن خلقتلریلە، فائدەلریلە، خصوصًا معدنیاتڭ طوز، لیمون طوزی، صولفاتو، و شاب كبی صورتًا بربرینە بڭزەمكلە برابر طاتلرینڭ شدّت مخالفتیلە.. و بالخاصّە نباتاتڭ بسیط بر طوپراقدن چشید چشید انواعلریلە، آیری آیری چیچك و میوەلریلە نهایتسز قدیر، نهایتسز حكیم، نهایتسز رحیم و كریم بر صانعڭ وجوب وجودینە بداهتلە شهادت ایتدكلری كبی، هیئت مجموعەسندەكی وحدت ادارە و وحدت تدبیر و منشأ و مسكن.. و خلقت و صنعتجە برابرلك و برلك و اوجوزلق و قولایلق و چوقلق و یاپیلمقدە چابوقلق نقطەلرندن او صانعڭ وحدتنە و احدیتنە شهادت ایدرلر.

هم ناصلكە طاغلرڭ یوزلرندە و قارینلرندەكی مصنوعلر، زمینڭ هر طرفندە، هر بر نوع عین زماندە، عین طرزدە، یاڭلیشسز، غایت مكمّل و چابوق یاپیلمەلری.. و بر ایش دیگر بر ایشە مانع اولمادن سائر نوعلرلە برابر قاریشیق ایكن، قاریشدیرمقسزین ایجادلری.. سنڭ ربوبیّتڭڭ حشمتنە و هیچ بر شی اوڭا آغیر كلمەین قدرتڭڭ عظمتنە دلالت ایدر. اویلە دە زمینڭ یوزندەكی بتون ذی حیات مخلوقلرڭ حدسز حاجتلرینی، حتّی متنوّع خستەلقلرینی، حتّی مختلف ذوقلرینی و آیری آیری اشتهالرینی تطمین ایدەجك بر صورتدە، طاغلرڭ یوزلرینی و ایچلرینی منتظم اشجار و نباتات و معدنیاتلە طولدیرمسی.. و محتاجلرە تسخیر ایتمسی جهتیلە.. سنڭ رحمتڭڭ حدسز كنیشلگنە و حاكمیتڭڭ نهایتسز وسعتنە دلالت.. و طوپراق طبقاتی ایچندە كیزلی و قراڭلق و قاریشیق بولوندیغی حالدە.. بیلەرك، كورەرك، شاشیرمایارق، انتظامیلە حاجتلرە كورە احضار ایدیلمەلریلە، سنڭ هر شیئە تعلّق ایدن علمڭڭ احاطەسنە.. و هر بر شیئی تنظیم ایدن حكمتڭڭ بتون اشیایە شمولنە.. و علاجلرڭ احضاراتی و معدنی مادّەلرڭ ادّخاراتیلە، ربوبیّتڭڭ رحیمانە و كریمانە اولان تدابیرینڭ محاسننە.. و عنایتڭڭ احتیاطلی لطائفنە پك ظاهر بر صورتدە اشارت و دلالت ایدرلر.

هم بو دنیا خانندە مسافر یولجیلر ایچون قوجە طاغلرڭ لوازماتلرینە و استقبالدەكی احتیاجلرینە منتظم احتیاط دپوسی.. و جهازات آنباری.. و حیاتە لزومی اولان چوق دفینەلرڭ مكمّل مخزنی اولمسی جهتندە اشارت ایدركە، بلكە دلالت ایدركە، بلكە شهادت ایدركە: بو قدر كریم و مسافرپرور.. و بو قدر حكیم و شفقتپرور.. و بو قدر قدیر و ربوبیتپرور بر صانعڭ، البتە و هر حالدە چوق سودیگی او مسافرلری ایچون، ابدی بر عالمدە، ابدی احساناتنڭ ابدی خزینەلری واردر. بورادەكی طاغلرە بدل، اورادە ییلدیزلر او وظیفەیی كورورلر. ای قادر كلّ شیء! طاغلر و ایچندەكی مخلوقلر، سنڭ ملكڭدە و سنڭ قوّت و قدرتڭلە و علم و حكمتڭلە مسخّر و مدّخردرلر. اونلر كندیلرینی بو طرزدە توظیف و تسخیر ایدن خالقنی تقدیس و تسبیح ایدرلر.

ای خالق رحمن! و ای ربّ رحیم! رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە و قرآن حكیمڭڭ درسیلە آڭلادم. ناصلكە سما و فضا و ارض و دڭز و طاغ، مشتملاتیلە و مخلوقلریلە برابر سنی طانییورلر و طانیتدیرییورلر. اویلە دە زمیندەكی بتون آغاچلر و نباتات، یاپراقلری و چیچكلریلە و میوەلریلە سنی بداهت درجەسندە

طانیتدیرییورلر. و طانییورلر. و عموم اشجارڭ و نباتاتڭ جذبەدارانە حركت ذكریەدە بولونان یاپراقلرندن.. و زینتلریلە صانعنڭ اسملرینی توصیف و تعریف ایدن چیچكلرندن و لطافتلرندن و جلوۀ مرحمتلرندن تبسّم ایدن میوەلرندن هر بریسی، تصادفە حوالەسی هیچ بر جهت امكانی اولمایان خارقە صنعت ایچندەكی نظامیلە.. و نظام ایچندەكی میزانیلە.. و میزان ایچندەكی زینتیلە.. و زینت ایچندەكی نقشلریلە.. و نقشلر ایچندەكی كوزل و آیری آیری قوقولریلە.. و قوقولر ایچندەكی میوەلرڭ مختلف طاتلریلە، نهایتسز رحیم و كریم بر صانعڭ وجوب وجودینە بداهت درجەسندە شهادت ایتدكلری كبی، هیئت مجموعەسیلە بتون زمین یوزندە برلك و برابرلك و بربرینە بڭزەمكلك و سكّۀ خلقتدە مشابهت.. و تدبیر و ادارەدە مناسبت.. و اونلرە تعلّق ایدن ایجاد فعللرندە و ربّانی اسملردە موافقت.. و او یوز بیڭ انواعڭ حدسز افرادلرینی بربری ایچندە، شاشیرمایارق بردن ادارەلری كبی نقطەلریلە، او واجب الوجود اولان صانعڭ بالبداهە وحدتنە و احدیتنە دخی شهادت ایدرلر.

هم ناصلكە اونلر، سنڭ وجوب وجودیڭە و وحدتڭە شهادت ایدییورلر. اویلە دە، روی زمیندە درت یوز بیڭ ملّتلردن تشكّل ایدن ذی حیات اوردوسندەكی حدسز افرادڭ یوز بیڭلر طرزدە اعاشە و ادارەلرینڭ شاشیرمایارق، قاریشدیرمایارق مكمّل یاپیلمەسیلە، سنڭ ربوبیّتڭڭ وحدانیتدەكی حشمتنە.. و بر بهاری بر چیچك قدر قولای ایجاد ایدن قدرتڭڭ عظمتنە.. و هر شیئە تعلّقنە دلالت ایتدكلری كبی، قوجە زمینڭ هر طرفندە حدسز حیواناتڭە و انسانلرە حدسز طعاملرڭ چشید چشید اقسامنی احضار ایدن رحمتڭڭ حدسز كنیشلگنە.. و او حدسز ایشلر و انعاملر و ادارەلر و اعاشەلر و اجراآتلرڭ كمال انتظاملە جریانلری.. و هر شیئڭ، حتّی ذرّەلرڭ او امرلرە و اجراآتە اطاعت و مسخّریتلریلە حاكمیتڭڭ حدسز وسعتنە قطعی دلالت ایتمكلە برابر.. او آغاچلرڭ و نباتلرڭ و هر بر یاپراغڭ و چیچگڭ و میوەنڭ و كوك و دال و بوداق كبی هر بریسنڭ، هر بر شیئنڭ و هر بر ایشنڭ، بیلەرك و كورەرك فائدەلرە، مصلحتلرە، حكمتلرە كورە یاپیلمەسیلە سنڭ علمڭڭ هر شیئە احاطەسنە.. و حكمتڭڭ هر شیئە شمولنە پك ظاهر بر صورتدە دلالت ایدرلر. و حدسز پارماقلریلە اشارت ایدرلر. و سنڭ غایت كمالدەكی جمال صنعتڭی.. و نهایت جمالدەكی كمال نعمتڭی حدسز دیللریلە ثنا و مدح ایدرلر. هم بو موقّت خاندە و بو فانی مسافرخانەدە و قیصە بر زماندە و آز بر عمردە اشجار و نباتاتڭ اللریلە

بو قدر قیمتدار احسانلر و نعمتلر.. و بو قدر فوق العادە مصرفلر و اكراملر اشارت ایدر، بلكە شهادت ایدركە: بورادە مسافرلرینە بویلە مرحمتلر یاپان قدرتلی، كرمكار ذات رحیم، بتون ایتدیگی مصرفی و احسانی، كندینی سودیرمك و طانیتدیرمق نتیجەسنڭ عكسیلە، یعنی بتون مخلوقات طرفندن [بزە طاتدیردی. فقط ییدیرمەدن بزی اعدام ایتدی] دیمەمك و دیدیرتمەمك.. و سلطنت الوهیّتنی اسقاط ایتمەمك.. و نهایتسز رحمتنی انكار ایتمەمك و ایتدیرمەمك.. و بتون مشتاق دوستلرینی محرومیت جهتندە دوشمانلرە چویرمەمك نقطەلرندن، البتە و هر حالدە، ابدی بر عالمدە، ابدی بر مملكتدە، ابدی بیراقاجغی عبدلرینە، ابدی رحمت خزینەلرندن، ابدی جنّتلرندە، ابدی و جنّتە لایق بر صورتدە میوەدار اشجار و چیچكلی نباتلر احضار ایتمشدر. بورادەكیلر ایسە، مشتریلرە كوسترمك ایچون نمونەلردرلر. هم آغاچلر و نباتلر، عمومًا یاپراق و چیچك و میوەلرینڭ كلمەلریلە سنی تقدیس و تسبیح و تحمید ایتدكلری كبی.. او كلمەلردن هر بریسی دخی، آیریجە سنی تقدیس ایدرلر. خصوصًا میوەلرڭ بدیع بر صورتدە أتلری.. و چوق مختلف صنعتلری، و چوق عجیب چكردكلری.. و چوق خارقە اولارق یاپیلارق، او ییمك طابلەلرینی آغاچلرڭ اللرینە ویروب، نباتلرڭ باشلرینە قویارق ذی حیات مسافرلرینە كوندرمك جهتندە اونلرڭ لسان حال اولان تسبیحاتلری.. ظهورجە لسان قال درجەسنە چیقار. بتون اونلر، سنڭ ملكڭدە، سنڭ قوّت و قدرتڭلە، سنڭ ارادە و احساناتڭلە، سنڭ رحمت و حكمتڭلە مسخّردرلر. و سنڭ هر بر امریڭە مطیعدرلر. ای شدّت ظهورندن كیزلنمش.. و ای كبریای عظمتندن تستّر ایتمش اولان صانع حكیم و خالق رحیم! بتون اشجار و نباتاتڭ، بتون یاپراق و چیچك و میوەلرینڭ دیللریلە و عددلریلە سنی قصوردن و عجزدن و شریكدن تقدیس ایدرم و سڭا حمد و ثنا ایدرم.

ای فاطر قدیر! و ای مدبّر حكیم! و ای مربّئ رحیم! رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە.. و قرآن حكیمڭ درسیلە آڭلادم و ایمان ایتدمكە: ناصل نباتات و اشجار، سنی طانییورلر. سنڭ صفات قدسیەڭی و اسمای حسناڭی بیلدیرییورلر. اویلە دە، ذی حیاتلردن روحلی قسمی اولان انسان و حیواناتدن هیچ بریسی یوقدركە: جسمندە غایت منتظم ساعتلر كبی ایشلەین و ایشلتدیریلن داخلی و خارجی اعضالریلە.. و بدنندە غایت اینجە بر نظام.. و غایت حسّاس بر میزان.. و غایت مهم فائدەلرلە یرلشدیریلن آلات و دویغولریلە.. و جسدندە غایت صنعتلی بر یاپیلیش.. و غایت حكمتلی بر تفریش.. و غایت دقّتلی بر موازنە ایچندە قونولان جهازات بدنیّەسیلە

سنڭ وجوب وجودیڭە و صفتلریڭڭ تحقّقنە شهادت ایتمەسین. چونكە بو قدر بصیرانە نازك صنعتە.. و شعوركارانە اینجە حكمت.. و مدبّرانە تام موازنەیە، البتە كور قوّت و شعورسز طبیعت و سرسری تصادف قاریشامازلر. و اونلرڭ ایشی اولاماز و ممكن دگلدر. و كندی كندینە تشكّل ایدوب اویلە اولمسی ایسە، یوز درجە محال ایچندە محالدر. چونكە او حالدە هر بر ذرّەسی، هر بر شیئنی و جسدینڭ تشكّلنی، بلكە دنیادە علاقەدار اولدیغی هر شیئنی بیلەجك، كورەجك، یاپابیلەجك، عادتا الٰه كبی احاطەلی بر علمی و قدرتی بولوناجق، صوڭرە تشكیل جسد اوڭا حوالە ایدیلەبیلیر. و كندی كندینە اولویور دینیلەبیلیر. و هیئت مجموعەسندەكی وحدت تدبیر و وحدت ادارە و وحدت نوعیە و وحدت جنسیّە و عمومڭ یوزلرندە "كوز، قولاق، آغیز كبی نقطەلردە اتّفاق جهتیلە" مشاهدە ایدیلن سكّۀ فطرتدە برلك.. و هر بر نوعڭ افرادی سیمالرندە كورولن سكّۀ حكمتدە اتّحاد.. و اعاشەدە و ایجاددە برابرلك.. و بربرینڭ ایچندە بولونمق كبی كیفیتلرندن هیچ بریسی یوقدركە: سنڭ وحدتڭە قطعی شهادتدە بولونماسین. و هر بر فردندە كائناتە باقان بتون اسملرڭ جلوەلری بولونمقلە واحدیت ایچندە سنڭ احدیّتڭە اشارتی اولماسین.

هم ناصلكە انسان ایلە برابر حیواناتڭ، زمینڭ بتون یوزندە یاییلان یوز بیڭ انواعی، منتظم بر اوردو كبی تجهیز و تعلیمات و اطاعت و مسخّریتلە.. و اڭ كوچكدن تا اڭ بیوگە قدر، ربوبیتڭ امرلرینڭ انتظاملە جریانلریلە او ربوبیتڭ درجۀ حشمتنە دلالت ایتدكلری كبی، غایت چوقلقلە برابر غایت قیمتلی و غایت مكمّل اولمقلە برابر غایت چابوق یاپیلمەلری.. و غایت صنعتلی اولمقلە برابر غایت قولای یاپیلیشلریلە قدرتڭ درجۀ عظمتنە دلالت ایتدكلری كبی، شرقدن غربە و شمالدن جَنوبە قدر یاییلان میقروپدن تا كركدانە قدر، اڭ كوچوجك سینكدن تا اڭ بیوك قوشە قدر بتون اونلرڭ رزقلرینی یتیشدیرن رحمتڭڭ حدسز وسعتنە.. و هر بری امربر نفر كبی وظیفۀ فطریەسنی یاپمەسی.. و زمین یوزی هر بهاردە كوز موسمندە ترخیص ایدیلنلرڭ یرندە یڭیدن تحت سلاحە آلینمش بر اوردویە اوردوگاه اولمسی جهتیلە حاكمیتڭڭ نهایتسز كنیشلگنە قطعی دلالت ایدرلر.

هم ناصلكە حیواناتدن هر بریسنڭ، كائناتڭ بر كوچك نسخەسی و بر مثال مصغّری حكمندە اولمەسیلە، غایت درین بر علم.. و غایت دقیق بر حكمتلە، قاریشیق اجزالری قاریشدیرمایارق.. و بتون حیوانلرڭ آیری آیری صورتلرینڭ شاشیرمایارق خطاسز، سهوسز، نقصانسز یاپیلمەلریلە، علمڭڭ هر شیئە احاطەسنە و حكمتڭڭ هر شیئە

شمولنە عددلرنجە اشارتلر ایدرلر. اویلە دە هر بری، برر معجزۀ صنعت و برر خارقۀ حكمت اولاجق قدر صنعتلی و كوزل یاپیلمەلریلە، چوق سودیگڭ و تشهیرینی ایستەدیگڭ صنعت ربّانیەڭڭ كمال حسننە و غایت درجەدە كوزللگنە اشارت ایدرلر. و هر بریسی، خصوصًا یاورولرڭ غایت نازدار و نازنین بر صورتدە بسلنمەلری ایلە.. و هوسلرینڭ و آرزولرینڭ تطمینی جهتیلە، سنڭ عنایتڭڭ غایت شیرین جمالنە حدسز اشارتلر ایدرلر.

ای رحمن الرّحیم! و ای صَادِقُ الْوَعْدِ الْاَمٖینْ! و ای مَالِكِ یَوْمِ الدّٖینْ! سنڭ رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭڭ تعلیمیلە و قرآن حكیمڭڭ ارشادیلە آڭلادمكە: مادام كائناتڭ اڭ منتخب نتیجەسی حیاتدر. و حیاتڭ اڭ منتخب خلاصەسی روحدر. و ذی روحڭ اڭ منتخب قسمی ذی شعوردر. و ذی شعورڭ اڭ جامعی انساندر. و بتون كائنات ایسە، حیاتە مسخّردر. و اونڭ ایچون چالیشییور. و ذی حیاتلر ذی روحلرە مسخّردر. اونلر ایچون دنیایە كوندریلییورلر. و ذی روحلر انسانلرە مسخّردرلر. و اونلرە یاردیم ایدییورلر. و انسانلر فطرتًا خالقنی پك جدّی سورلر. و اونلرڭ خالقی اونلری هم سَور، هم كندینی اونلرە هر وسیلە ایلە سودیرر. و انسانڭ استعدادی و جهازات معنویەسی، باشقە بر باقی عالمە و ابدی بر حیاتە باقییور. و انسانڭ قلبی و شعوری، بتون قوّتیلە بقا ایستەیور. و لسانی، حدسز دعالریلە بقا ایچون خالقنە یالوارییور. البتە و هر حالدە او چوق سَون و سویلن و محبوب و محب اولان انسانلری، دیریلمەمك اوزرە ئولدیرمكلە، ابدی بر محبّت ایچون یارادیلمشكن، ابدی بر عداوتلە كوجندیرمك اولاماز. و قابل دگلدر. بلكە باشقە بر ابدی عالمدە مسعودانە یاشامەلری حكمتیلە، بو دنیادە چالیشمق و اونی قزانمق ایچون كوندریلمشلردر. و انسانە تجلّی ایدن اسملرڭ بو فانی و قیصە حیاتدەكی جلوەلریلە، عالم بقادە اونلرڭ آیینەسی اولان انسانلرە اولاجق ابدی جلوەلرینە اشارت ایدرلر.

اوت أبدینڭ صادق دوستی، ابدی اولاجق. و باقینڭ آیینۀ ذی شعوری، باقی قالمسی لازم كلیر. حیوانلرڭ روحلری باقی قالاجغی.. و هدهد سلیمانیؑ و نملی.. و ناقۀ صالحؑ.. و كلب اَصْحَابِ كَهْفْ كبی بعض افراد مخصوصە، هم روحی، هم جسدیلە باقی عالمە كیدەجگی، و هر بر نوعڭ آرا صیرە استعمال ایتمسی ایچون بر تك جسدی بولوناجغی، روایت صحیحەدن آڭلاشیلمقلە برابر، حكمت و حقیقت، هم رحمت و ربوبیّت اویلە اقتضا ایدرلر.

ای قادر قیّوم.. بتون ذی حیات، ذی روح، ذی شعور سنڭ ملكڭدە، یالڭز سنڭ قوّت و قدرتڭلە

و آنجق سنڭ ارادە و تدبیرڭلە و رحمت و حكمتڭلە ربوبیّتڭڭ امرلرینە تسخیر ایدیلمشلر. و فطری وظیفەلرلە توظیف ایدیلمشلر. و اونلرڭ بر قسمی، انسانڭ قوّت و غلبەسندن دگل، بلكە انسانڭ فطرتًا ضعفی و عجزی ایچون رحمت طرفندن انسانە مسخّر اولمشلر. و لسان قال و لسان حاللریلە صانعلرینی و معبودلرینی قصوردن، شریكدن تقدیس.. و نعمتلرینە شكر و حمد ایدرك، هر بری عبادت مخصوصەلرینی یاپییورلر. ای شدّت ظهورندن كیزلنمش.. و ای عظمت كبریاسندن پردەلنمش اولان ذات اقدس! بتون ذی روحلرڭ تسبیحاتیلە سنی تقدیس ایدییورم. و نیت ایدوب (سُبْحَانَكَ یَا مَنْ جَعَلَ مِنَ الْمَٓاءِ كُلَّ شَیْءٍ حَیَّ) دییورم.

(یَا رَبَّ الْعَالَمٖینَ! یَٓا اِلٰهَ الْاَوَّلٖینَ وَالْاٰخِرٖینَ! یَا رَبَّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرَضٖینَ!)رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تعلیمیلە.. و قرآن حكیمڭ درسیلە آڭلادم و ایمان ایتدمكە: ناصل سما، فضا، ارض، بَرّ و بحر، شجر، نبات، حیوان.. افرادیلە، اجزاسیلە، ذرّاتیلە سنی بیلییورلر، طانییورلر. و وارلغڭە و برلگڭە شهادت و دلالت و اشارت ایدییورلر. اویلە دە، كائناتڭ خلاصەسی اولان ذی حیات.. و ذی حیاتڭ خلاصەسی اولان انسان.. و انسانڭ خلاصەسی اولان انبیانڭ و اولیانڭ و اصفیانڭ خلاصەسی اولان قلبلرینڭ و عقللرینڭ مشاهداتیلە و كشفیاتیلە و الهامات و استخراجاتیلە، یوزر اجماع و یوزر تواتر قوّتندە بر قطعیتلە، سنڭ وجوب وجودیڭە و سنڭ وحدانیت و احدیّتڭە شهادت ایدوب اخبار ایدییورلر. معجزات و كراماتلریلە و یقینی برهانلریلە خبرلرینی اثبات ایدییورلر. اوت قلبلردە، پردۀ غیبدە اخطار ایدیجی بر ذاتە باقان هیچ بر خاطرات غیبیە.. و الهام ایدیجی بر ذاتە باقدیران هیچ بر الهامات صادقە.. و حقّ الیقین صورتندە صفات قدسیەڭی و اسمای حسناڭی كشف ایدن هیچ بر اعتقادات یقینیە.. و انبیا و اولیادە بر واجب الوجودڭ انوارینی عین الیقین ایلە مشاهدە ایدن هیچ بر نورانی قلب.. و اصفیا و صدّیقیندە بر خالق كلّ شیئڭ آیات وجوبنی و براهین وحدتنی علم الیقین ایلە تصدیق ایدن، اثبات ایدن هیچ بر منوّر عقل یوقدركە: سنڭ وجوب وجودیڭە و صفات قدسیەڭە و سنڭ وحدتڭە و احدیتنە و اسمای حسناڭە شهادت ایتمەسین. دلالتی بولونماسین. و اشاراتی اولماسین. و بالخاصّە بتون انبیا و اولیا و اصفیا و صدّیقینڭ امامی و رئیسی و خلاصەسی اولان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ اخبارینی تصدیق ایدن هیچ بر معجزات باهرەسی.. و حقّانیتنی كوسترن هیچ بر حقیقت عالیەسی.. و بتون مقدّس و حقیقتلی كتابلرڭ

خلاصة الخلاصەسی اولان قرآن معجز البیانڭ هیچ بر آیت توحیدیۀ قاطعەسی.. و مسائل ایمانیەدن هیچ بر مسئلۀ قدسیەسی یوقدركە: سنڭ وجوب وجودیڭە و قدسی صفتلریڭە و سنڭ وحدتڭە و احدیّتڭە و اسما و صفاتڭە شهادت ایتمەسین. و دلالتی اولماسین. و اشاراتی بولونماسین.

هم ناصلكە بتون او یوز بیڭلر مخبر صادقلر، معجزاتلرینە و كراماتلرینە و حجّتلرینە استناد ایدرك، سنڭ وارلغڭە و برلگڭە شهادت ایدرلر. اویلە دە هر شیئە محیط اولان عرش اعظمڭ كلّیات امورینی ادارەدن، تا قلبڭ غایت كیزلی و جزؤی خاطراتنی و آرزولرینی و دعالرینی بیلمەیە و ایشیتمگە و ادارە ایتمەیە قدر جریان ایدن ربوبیّتڭڭ درجۀ حشمتنی.. و كوزیمز اوڭندە حدسز مختلف اشیایی بردن ایجاد ایدن.. و هیچ بر فعل، بر فعلە.. بر ایش، بر ایشە مانع اولمادن.. اڭ بیوك بر شیئی اڭ كوچك بر سینك كبی قولایجە یاپان قدرتڭڭ درجۀ عظمتنی، اجماع ایلە، اتّفاق ایلە اعلان و اخبار و اثبات ایدییورلر.

هم ناصلكە بو كائناتی ذی روحە، خصوصًا انسانە مكمّل بر سرای حكمنە كتیرن.. و جنّتی و سعادت ابدیەیی جن و انسە احضار ایدن.. و اڭ كوچك بر ذی حیاتی اونوتمایان.. و اڭ عاجز بر قلبڭ تطمیننە و تلطیفنە چالیشان رحمتڭڭ حدسز كنیشلگنی.. و ذرّاتدن تا سیّاراتە قدر، بتون انواع مخلوقاتی امرلرینە اطاعت ایتدیرن و تسخیر و توظیف ایدن حاكمیتڭڭ نهایتسز وسعتنی خبر ویرەرك، معجزات و حجّتلریلە اثبات ایدرلر. اویلە دە كائناتی، اجزالری عددنجە رسالەلر ایچندە بولونان بر كتاب كبیر حكمنە كتیرن.. و لوح محفوظڭ دفترلری اولان [امام مبین ] و [كِتَابِ مُبٖینْ دە ] بتون موجوداتڭ، بتون سركذشتلرینی قید ایدوب یازان.. و عموم چكردكلردە، عموم آغاچلرڭ فهرستلرینی و پروغراملرینی.. و ذی شعورڭ باشلرندە، بتون قوّۀ حافظەلردە، صاحبلرینڭ تاریخچۀ حیاتلرینی یاڭلیشسز، منتظمًا یازدیران علمڭڭ هر شیئە احاطەسنە.. و هر بر موجودە چوق حكمتلری طاقان، حتّی هر بر آغاجە میوەلری صاییسنجە نتیجەلری ویردیرن.. و هر بر ذی حیاتدە، اعضالری، بلكە اجزالری و حجیراتلری عددنجە مصلحتلری تعقیب ایدن، حتّی انسانڭ لساننی چوق وظیفەلرلە توظیف ایتمكلە برابر، طعاملرڭ طاتلری عددنجە ذوقی اولان میزانجقلرلە تجهیز ایتدیرن حكمت قدسیەڭڭ هر شیئە شمولنە، هم بو دنیادە نمونەلری كورولن جلالی و جمالی اسملریڭڭ تجلّیلری داها پارلاق بر صورتدە ابد الآباددە دوام ایدەجگنە.. و بو فانی عالمدە نمونەلری مشاهدە