[دردنجی شعاع]

معنًا و رتبةً بشنجی لمعە، صورتًا و مقامًا اوتوز برنجی مكتوبڭ اوتوز برنجی لمعەسنڭ قیمتدار دردنجی شعاعی.. و آیت حسبیەنڭ مهم بر نكتەسیدر.

[اخطار] رسالۀ نور، سائر كتابلرە مخالف اولارق باشدە پردەلی كیدییور. كیتدكجە انكشاف ایدر. خصوصًا بو رسالەدە، برنجی مرتبەسی، چوق قیمتدار بر حقیقت اولمقلە برابر، چوق اینجە و دریندر. هم بو برنجی مرتبە، بڭا مخصوص غایت اهمّیتلی بر محاكمۀ حسّی.. و غایت روحلی بر معاملۀ ایمانی.. و غایت كیزلی بر مكالمۀ قلبی صورتندە متنوّع و درین دردلریمە شفا اولارق تبارز ایتمش. بڭا تام توافق ایدن، تام حسّ ایدەبیلیر. یوقسە تام ذوق ایدەمز.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛

بر زمان اهل دنیا بنی هر شیدن تجرید ایتدكلرندن، بش چشید غربتلرە دوشمشدم. و اختیارلق زمانمدە قسمًا تأثّراتدن كلن بش نوع خستەلقلرە كرفتار اولمشدم. صیقینتیدن كلن بر غفلتلە رسالۀ نورڭ تسلّی ویریجی و مدد ایدیجی انوارینە باقمایارق طوغریدن طوغری یە قلبمە باقدم. و روحمی آرادم. كوردمكە: غایت قوّتلی بر عشق بقا.. و شدید بر محبّت وجود.. و بیوك بر اشتیاق حیات.. و حدسز بر عجز.. و نهایتسز بر فقر بندە حكم ایدییورلر. حالبوكە مدهش بر فنا، او بقایی سوندیرییور. او حالتمدە یانیق بر شاعرڭ دیدیگی كبی دیدم: [دل بقاسی، حق فناسی ایستەدی مُلْكِ تنم.. بر دواسز دردە دوشدم، آهكە لقمان بی خبر ]. مأیوسانە باشمی اگدم.〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 آیتی امدادیمە كلدی. دیدی: بنی دقّتلە اوقو. بن كوندە بش یوز دفعە اوقودم. بنم ایچون عین الیقین صورتندە انكشاف ایدن چوق قیمتدار انوارندن بر قسمنی.. و یالڭز [طقوز نورینی و مرتبەسنی] اجمالًا یازوب اسكیدن عین الیقین ایلە دگل، بلكە علم الیقین ایلە بیلینن تفصیلاتنی رسالۀ نورە حوالە ایدییورم.

[برنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] بندەكی عشق بقا، بندەكی بقایە دگل، بلكە سببسز و بالذّات محبوب اولان كمال مطلق صاحبی ذات ذوالكمال و ذوالجمالڭ بر اسمنڭ بر جلوەسنڭ، ماهیتمدە بر كولكەسی بولوندیغندن، فطرتمدەكی او كامل مطلقڭ وارلغنە و كمالنە و بقاسنە متوجّه اولان محبّت فطریّە، غفلت یوزندن یولنی شاشیرمش، كولكەیە یاپیشمش، آیینەنڭ بقاسنە عاشق اولمشدی.〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 كلدی. پردەیی قالدیردی، كوردم و حسّ ایتدم و حقّ الیقین ذوق ایتدمكە، بقامڭ لذّت و سعادتی، عینًا و داها مكمّل بر طرزدە باقئ ذوالكمالڭ بقاسنە.. و بنم ربّم و الٰهم اولدیغنە ایمانمدە و اذعانمدە و ایقانمدە واردر. چونكە اونڭ بقاسیلە، بنم ایچون لایموت بر حقیقت تحقّق ایدر. زیرا بنم ماهیتم، هم باقی، هم سرمدی بر اسمڭ بر كولكەسی اولور. داها ئولمز. شعور ایمانیلە تقرّر ایدر. هم شعور ایمانیلە، محبوب مطلق اولان كمال مطلقڭ وارلغی بیلینمكلە، شدید و فطری اولان محبّت ذاتی تطمین ایدیلیر. هم باقئ سرمدینڭ بقاسنە و وارلغنە عائد او شعور ایمانیلە، كائناتڭ و نوع انسانڭ كمالاتی بیلینیر و بولونور. و كمالاتە قارشو فطری مفتونیّت، حدسز ألملردن قورتولوب ذوق و لذّتنی آلیر. هم او شعور ایمانیلە او باقئ سرمدی یە بر انتساب و او انتساب ایمانیلە عموم ملكنە بر مناسبت پیدا اولور. و او مناسبت انتسابی ایلە حدسز بر ملكە، بر نوع مالكیت كبی ایمان كوزیلە باقار. معنًا استفادە ایدر. هم او شعور ایمانیلە و انتساب و مناسبت ایلە، عموم موجوداتە بر علاقە و بر نوع اتّصال پیدا اولور. او حالدە ایكنجی درجەدە وجود شخصیسندن باشقە حدسز بر وجود، او شعور ایمانی و انتساب و مناسبت و علاقە و اتّصال جهتندە، اونڭ بر نوع وارلغیدر كبی وار اولور. وارلغە قارشو فطری عشق تسكین ایدیلیر. هم او شعور ایمانی و انتساب و مناسبت و علاقەدارلغی جهتیلە، بتون اهل كمالاتە قارشو بر اخوّت پیدا اولور. او حالدە باقئ سرمدینڭ وارلغیلە و بقاسیلە او حدسز اهل كمال محو اولمایوب ضایع اولمدقلرینی بیلمكلە تقدیر و تحسین ایلە مربوط و دوست اولدیغی حدسز دوستلرینڭ بقالری و دوام كمالاتلری او شعور ایمانی صاحبنە علوی بر ذوق ویرر. هم او شعور ایمانی و انتساب و مناسبت و علاقەدارلق و اخوّت واسطەسیلە، بتون دوستلریمڭكە، حیاتمی و بقامی، مع الممنونیە اونلرڭ سعادتلری ایچون فدا ایدییورم. اونلرڭ مسعودیّتلریلە حدسز بر سعادت كندمدە و كندندە حسّ ایدەبیلیر كوردم. چونكە بر صمیمی دوستڭ سعادتیلە

شفقتلی دوستی دخی سعادتلنیر و لذّتلنیر. شو حالدە باقئ ذوالكمالڭ بقاسیلە و وارلغیلە باشدە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام و آل و اصحابی اولارق ساداتم و احبابم اولان انبیا و اولیا و اصفیا و بتون سائر حدسز دوستلرم، اعدام ابدیدن قورتولدیغنی.. و بر سعادت سرمدیەیە مظهریتلرینی او شعور ایمانی ایلە حسّ ایتدم. و مناسبت، علاقە، اخوّت و دوستلق سرلریلە سعادتلری بڭا انعكاس ایدوب بنی سعادتلندیردیگنی ذوق ایتدم.

هم او شعور ایمانی ایلە، رقّت جنسیّە و شفقت اقربا یوزندن كلن حدسز تألّماتدن قورتولوب، حدسز بر ذوق روحانی دویدم. چونكە حیاتمی و بقامی مع الافتخار اونلرڭ تهلكەلردن قورتولمەلری ایچون فدا ایتمەیە فطرتًا آرزو ایتدیگم، باشدە پدرلرم و والدەلرم و بتون نسلی و نسبی و معنوی اقربالرم، باقئ حقیقینڭ بقاسیلە و وارلغیلە محودن و عدمدن و اعدام ابدیدن و حدسز ألملردن قورتولوب او حدسز رحمتنە مظهریتلرینی شعور ایمانی ایلە حسّ ایتدم. و مدار غم و الم اولان جزئی و تأثیرسز شفقتمە بدل، نهایتسز بر رحمت، اونلرە نظارت و اونلری حمایە ایتدیگنی دویدم. حسّ ایتدم. بر والدە، ولدینڭ لذّتیلە، ذوقیلە، راحتیلە ذوقلندیگی كبی، بن دە او بتون شفقت ایتدیگم ذاتلرڭ او رحمتڭ حمایتی آلتندەكی نجاتلریلە و استراحتلریلە ذوقلندم و فرحلاندم. و چوق درین شكر ایتدم. هم او شعور ایمانی ایلە، نتیجۀ حیاتم و سبب سعادتم و وظیفۀ فطرتم اولان رسائل النّور دخی، محودن، فائدەسز قالمقدن و معنًا قورومقدن قورتولدقلرینی و میوەدار باقی قالاجقلرینی او انتساب ایمانی ایلە بیلدم. حسّ ایتدم. قناعت كتیردم. كندی بقامڭ لذّتندن داها چوق زیادە بر معنوی لذّت دویدم. تام حسّ ایتدم. چونكە ایمان ایتدمكە: باقئ ذوالكمالڭ بقاسیلە و وارلغیلە رسائل النّور، یالڭز انسانلرڭ حافظەلرندە و قلبلرندە نقش اولمایور. بلكە حدسز ذی شعور مخلوقاتڭ و روحانیلرڭ بر مطالعەگاهلری اولمقلە برابر، رضای الٰهی یە مظهر ایسە، لوح محفوظدە و الواح محفوظەلردە ارتسام ایدرك ثواب میوەلریلە تزیّن ایدر. و بالخاصّە قرآنە منسوبیّتی و قبول نبوی و ان شٓاء اللّٰه مَرْضئ الٰهی جهتیلە بر آنِ وجودی.. و نظر ربّانی یە مظهریتی، عموم اهل دنیانڭ تقدیرندن داها زیادە قیمتدار بیلدم. ایشتە حیاتمی و بقامی، او رسٓائلڭ حقائق ایمانیەیی اثبات ایدن هر بر رسالەسنڭ بقاسنە، دوامنە، افادەسنە و مقبولیتنە فدا ایتمەیە هر وقت حاضر اولدیغم كبی، سعادتمی دە، اونلرڭ قرآنە خدمت ایتمەلرندە بیلدم. و او حالدە، بقای الٰهی ایلە یوز درجە انسانلرڭ تحسینلرندن داها زیادە تقدیرە مظهریتلرینی، او انتساب ایمانی ایلە آڭلادم. بتون قوّتم ایلە

〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم. هم او شعور ایمانیلە، ابدی بر بقایی و دائمی بر حیاتی ویرن باقئ ذوالجلالڭ بقاسنە و وجودینە ایمان.. و ایمانڭ، اعمال صالحە كبی نتیجەلری.. بو فانی حیاتڭ باقی میوەلری و ابدی بر بقانڭ وسیلەلری اولدیغنی بیلدم. میوەدار بر آغاجە انقلاب ایتمك ایچون قابوغنی ترك ایدن بر چكردك كبی.. بن دە او باقی میوەلری ویرمك ایچون، بو فنای دنیوینڭ قابوغنی بیراقمەیە نفسمی قاندیردم. نفسملە برابر〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دییوب، اونڭ بقاسی بزە یتر دیدم. هم او شعور ایمانیلە و انتساب عبودیت ایلە طوپراق پردەسنڭ آرقەسی ایشیقلاندیغنی.. و آغیر طبقۀ ترابیە دخی ئولولرڭ اوستندن قالقدیغنی.. و قبر قاپوسیلە كیریلن یر آلتی دخی عدم آلود قراڭلقلر اولمدیغنی علم الیقین ایلە بیلدم. بتون قوّتملە 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم. هم غایت قطعی بر صورتدە حسّ ایتدم.. و او شعور ایمانی ایلە حقّ الیقین بیلدمكە: فطرتمدەكی چوق شدّتلی اولان عشق بقا، باقئ ذوالكمالڭ بقاسنە و وارلغنە ایكی جهتلە باقاركن انانیتڭ پردە چكمەسیلە محبوبنی قاچیرمش، آیینەسنە پرستش ایتمش بر سرسمە دونمش، كندیمی كوردم. و او چوق درین و چوق قوّتلی عشق بقا، بالذّات و سببسز و فطرتًا سویلن و پرستش ایدیلن كمال مطلق، بر اسمنڭ كولكەسی واسطەسیلە ماهیتمدە حكم ایدوب او عشق بقایی ویرمش. و محبّت ایچون ذاتندن باشقە هیچ بر علّت و هیچ بر غرض و هیچ بر سبب اقتضا ایتمەین كمال ذاتی، پرستشە كافی و وافی ایكن، سابقًا بیان ایتدیگمز و هر بریسنە بر حیات و بر بقا دگل، بلكە الدن كلسە بیڭلر حیات دنیویە و بیڭلر بقا فدا ایدیلمەیە لایق اولان مذكور باقی میوەلری دخی احسان ایتمكلە، او فطری عشقی شدّتلندیرمش، حسّ ایتدم. المدن كلسە ایدی، بتون ذرّات وجودملە 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دییەجكدم. و او نیّتلە دیدم. بقاسنی آرایان و بقای الٰهی یی بولان او شعور ایمانیكە: بر قسم میوەلرینە سابقًا هم.. هم.. هم لر ایلە اشارت ایتدم. بڭا اویلە بر ذوق و شوق ویردیكە، بتون روحملە، بتون قوّتملە، اڭ درین قلبمدن نفسملە برابر دیدم: 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛.

[ایكنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] فطرتمدەكی حدسز عجزملە برابر اختیارلق و غربت و كیمسەسزلك و تجریدم ایچندە، اهل دنیا دسیسەلریلە، جاسوسلریلە بڭا هجوم ایتدكلری هنگامدە قلبمدن دیدم: اللری باغلی، ضعیف و خستە بر تك آدمە اوردولر تعرّض ایدییور. بو بیچارەنڭ، یعنی بنم ایچون بر نقطۀ

استناد یوقمی؟ دییە〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 آیتنە مراجعت ایتدم. بو آیت بڭا بیلدیردیكە: انتساب ایمانی تذكرەسیلە قدیر مطلق اویلە بر سلطانە استناد ایدرسڭكە: زمین یوزندە، هر بهاردە درت یوز بیڭ ملّتدن مركّب نباتات و حیوانات اوردولرینڭ بتون جهازاتلرینی كمال انتظاملە ویرمكلە برابر، هر سنە اشجار و طیور دینیلن بو ایكی معظّم اوردوسنڭ البسەلرینی تازەلندیرر، یڭی لباسلر كییدیرر. اوربەلرینی و فورمەلرینی دگیشدیرر. هر طاووغڭ و قوشڭ فیستانلرینی و چارشافلرینی تازەلندیردیگی كبی، بتون طاغلرڭ و صحرالرڭ یوز اورتولرینی دگیشدیرر. باشدە انسان اولارق حیواناتڭ معظّم اوردوسنڭ بتون ارزاقلرینی، دگل مدنی انسانلرڭ صوڭ زماندە كشف ایتدكلری، ات، شكر و سائر طعاملرڭ خلاصەلری كبی، بلكە او مدنی خلاصەلردن یوز درجە داها مكمّل.. و بتون طعاملرڭ هر نوعندن تخوم و چكردك دینیلن رحمانی خلاصەلرە قویوب.. و او خلاصەلری دخی اونلرڭ پیشیرمەلرینە و انبساطلرینە دائر قدری تعریفەلری ایچنە صاروب، محافظە ایچون كوچوجك صندوقجەلرە قویوب تودیع ایدر. او صندوقجقلرڭ ایجادی [كاف، نون] فابریقەسندە او قدر چابوقلقلە و چوقلقلە و قولایلقلە اولوركە، قرآن دیر: بر امر ایلە یاپیلیر.

هم او عموم خلاصەلر، بر شهری طولدیرمدیغی و بربرینە بڭزەدكلری و عین مادّەلر اولدقلری حالدە، رزّاق كریم اونلردن بر یاز موسمندە پیشیردیگی غایت متنوّع و لذیذ طعاملر، زمینڭ بتون شهرلرینی بر جهتدە طولدیرابیلیر. ایشتە سن، انتساب ایمانی تذكرەسیلە بویلە بر نقطۀ استناد بولدیغڭدن، حدسز بر قوّتە و قدرتە طیانابیلیرسڭ. بن دە آیتدن بو درسمی آلدقجە، اویلە بر قوّۀ معنویەیی بولدمكە: دگل شیمدیكی دوشمانلریمە، بلكە دنیایە میدان اوقویابیلیر بر اقتدار ایمانی حسّ ایدرك بتون روحملە〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم.

هم حدسز فقرم و احتیاجم جهتندە دخی بر نقطۀ استمداد ایچون یینە بو آیتە مراجعت ایتدم. بڭا دیدیكە: سن مملوكیّت و عبودیت انتسابیلە اویلە بر مالك كریمە منسوبسڭ و اعاشە دفترندە مقیّدسڭكە: هر بهار و یازدە غیبدن و هیچدن و اومولمدق یردن و قورو طوپراقدن قالدیرر، ایندیرر طرزندە، یوز دفعە زمین سفرەسنی آیری آیری ییمكلرلە تزیین ایدر، سرر. كویا زمانڭ سنەلری و هر سنەنڭ كونلری، بربری آرقەسندن كلن احسان میوەلرینە و رحمت طعاملرینە برر قابدرلر. و بر رزّاق رحیمڭ، كلّی و جزئی احسانات مرتبەلرینە

برر مشهردرلر. ایشتە سن، بویلە بر غنیّ مطلقڭ عبدیسڭ. عبدیّتڭە شعورڭ وارسە، سنڭ الیم فقرڭ، لذیذ بر اشتها اولور. بن دە درسمی آلدم. نفسملە برابر: اوت، اوت، طوغریدر، دییوب متوكّلانە〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم.

[اوچنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] بن او غربتلرڭ و خستەلقلرڭ و مظلومیّتلرڭ تضییقیلە دنیادن علاقەمی كسیلمش بولارق ابدی بر دنیادە و باقی بر مملكتدە دائمی بر سعادتە نامزد اولدیغمی ایمان تلقین ایتدیگی هنگامدە، اوف اوف دن واز كچدم. اوخ اوخ دیمەیە باشلادم. فقط بو غایۀ خیالڭ و بو هدف روحڭ و بو نتیجۀ فطرتڭ تحقّقی، آنجق و آنجق بتون مخلوقاتڭ، بتون حركات و سكناتلرینی و احوال و اعماللرینی قولاً و فعلاً بیلن و قید ایدن.. و بو كوچوجك عاجز مطلق انسانی، كندینە دوست و مخاطب ایدن.. و بتون مخلوقات اوستندە بر مقام ویرن بر قدیر مطلقڭ حدسز قدرتیلە.. و انسانە نهایتسز عنایت ایتمەسیلە و اهمّیت ویرمسیلە اولابیلیر دییە دوشونوركن، بو ایكی نقطەدە یعنی، بویلە بر قدرتڭ فعّالیتی.. و ظاهرًا بو اهمّیتسز انسانڭ حقیقتلی اهمّیتی حقّندە، ایمانڭ انكشافنی و قلبڭ اطمئناننی ویرن بر ایضاح ایستەدم.

یینە بو آیتە مراجعت ایتدم. دیدیكە: 〚 حَسْبُنَا〛 دەكی [نَا] یە دقّت ایت! سنڭ ایلە برابر، لسان حال ایلە و لسان قال ایلە، كیملر〚 حَسْبُنَا〛 یی سویلەیورلر، دیڭلە، امر ایتدی. بردن باقدمكە: حدسز قوشلر و قوشجقلر و سینكلر.. و حسابسز حیوانلر و حیوانجقلر.. و نهایتسز نباتلر و یشیلجكلر.. و غایتسز آغاچلر و آغاچجقلر دخی بنم كبی لسان حال ایلە:〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 ڭ معناسنی یاد ایدییورلر و یادە كتیرییورلركە، بتون شرائط حیاتیّەلرینی تكفّل ایدن اویلە بر وكیللری واركە: بربرینە بڭزەین و مادّەلری بر اولان یومورطەلردن.. و بربرینڭ مثلی كبی قطرەلردن.. و بربرینڭ عینی كبی حبّەلردن.. و بربرینە مشابه چكردكلردن، قوشلرڭ یوز بیڭ چشیدلرینی و حیوانلرڭ یوز بیڭ طرزلرینی و نباتاتڭ یوز بیڭ نوعلرینی و آغاچلرڭ یوز بیڭ صنفلرینی، یاڭلیشسز، نقصانسز، التباسسز، سوسلی، میزانلی، انتظاملی، بربرندن آیری، فارقەلی بر صورتدە، كوزیمزڭ اوڭندە، خصوصًا هر بهاردە غایت چابوقلقلە و غایت قولایلقلە و غایت كنیش بر دائرەدە غایت چوقلقلە خلق ایدر، یاپار. قدرتنڭ عظمت و حشمتی ایچندە برابرلك و بڭزەییشلك و بربری ایچندە و بر طرزدە یاپیلمەلری، وحدتنی و احدیّتنی بزلرە كوستریر. و بویلە حدسز معجزاتی ابراز ایدن بر فعل ربوبیّتە و بر تصرّف خلّاقیتە مداخلە

و اشتراك ممكن اولمدیغنی بیلدیرر دییە، بیلدم. صوڭرە 〚 حَسْبُنَا〛 دەكی [نَا] دە بولونان [اَنَا] یە یعنی نفسمە باقدم، كوردمكە: حیوانات ایچندە بنی، منشأم اولان بر قطرە صودن یارادان یاراتمش. معجزانە یاپمش. قولاغمی آچمش، كوزیمی طاقمش. قفامە اویلە بر دماغ، سینەمە اویلە بر قلب، آغزیمە اویلە بر دیل قویمشكە: او دماغ و قلب و دیلدە، رحمتڭ عموم خزینەلرندە ادّخار ایدیلن بتون رحمانی هدیەلری و عطیّەلری طارتاجق، بیلەجك یوزر میزانجقلری و اولچوجكلری.. و اسمای حسناسنڭ نهایتسز جلوەلرینڭ دفینەلرینی آچاجق، و آڭلایاجق بیڭلر آلتلری یاراتمش، یاپمش، یازمش. قوقولرڭ، طاتلرڭ، رنكلرڭ عددلرنجە تعریفەلری، او آلتلرە یاردیمجی ویرمش.

هم كمال انتظام ایلە، بو قدر حسّاس دویغولری و حسّیاتلری و غایت منتظم بو معنوی لطیفەلری و باطنی حاسّەلری بو جسممدە درج ایتمكلە برابر، غایت صنعتلی بو جهازاتی و جوارحی.. و حیات انسانیّەجە غایت لزوملی و مكمّل بو قدر اعضالری و آلتلری، بو وجودمدە كمال حكمتلە یاراتمش. تاكە نعمتلرینڭ بتون نوعلرینی و عموم چشیدلرینی بڭا طاتدیرسین. و احساس ایتسین. و حدسز تجلّیات اسماسنڭ آیری آیری ظهورلرینی، او دویغولر و حسّیاتلرلە بڭا بیلدیرسین. و ذوق ایتدیرسین. و بو اهمّیتسز كورونن حقیر و فقیر وجودیمی، هر مؤمنڭ وجودی كبی كائناتە بر كوزل تقویم و روزنامە.. و عالم اكبرە، مختصر بر نسخۀ انور.. و شو دنیایە، بر مثال مصغّر.. و مصنوعاتنە، بر معجزۀ اظهر.. و نعمتلرینڭ هر نوعنە طالب بر مشتری و مدار.. و ربوبیتڭ قانونلرینە و اجراآتلرینە، سانترال كبی بر مظهر.. و حكمت و رحمت عطیّەلرینە و چیچكلرینە، نمونە باغچەسی كبی بر لیستە، بر فهرست.. و خطابات سبحانیەسنە، آڭلاییشلی بر مخاطب یاراتمش اولمقلە برابر.. اڭ بیوك بر نعمت اولان وجودی، بو وجودمدە بویوتمك و چوغالتمق ایچون حیاتی ویردی. و او حیات ایلە او نعمت وجودم، عالم شهادت قدر انبساط ایدەبیلییور. هم انسانیّتی ویردی. او انسانیّت ایلە او نعمت وجودم، معنوی و مادّی عالملردە انكشاف ایدرك انسانە مخصوص دویغولرلە او كنیش سفرەلردن استفادە یولنی آچدی. هم اسلامیتی بڭا احسان ایتدی. او اسلامیت ایلە او نعمت وجودم، عالم غیب و عالم شهادت قدر كنیشلندی. هم ایمان تحقیقی یی انعام ایتدی. او ایمان ایلە او نعمت وجودم، دنیایی و آخرتی ایچنە آلدی. هم او ایماندە معرفت و محبّتی ویردی. او معرفت و محبّت ایلە او نعمت وجودم، دائرۀ ممكناتدن عالم وجوبە و دائرۀ اسمای الٰهیّەیە قدر حمد و ثنا ایلە استفادە ایچون اللرینی اوزاتابیلیر بر مرتبە احسان ایتدی.

هم خصوصی اولارق بر علم قرآنی و حكمت ایمانیە ویردی. و او احسانی ایلە چوق مخلوقات اوستندە بر تفوّق ویردی. و سابق نقطەلر كبی چوق جهتلرلە اویلە بر جامعیت ویرمشكە: احدیتنە و صمدیّتنە تام بر آیینە.. و كلّی و قدسی ربوبیّتنە، كنیش و كلّی بر عبودیت ایلە مقابلە ایدەبیلن بر استعداد ویرمش. و انبیالرلە انسانلرە كوندردیگی بتون مقدّس كتابلرڭ و صحفلرڭ و فرمانلرڭ اجماعیلە.. و بتون انبیالرڭ و اولیالرڭ و اصفیالرڭ اتّفاقیلە.. بو، بندە بولونان امانتی و هدیەسی و عطیّەسی اولان وجودیمی و حیاتمی و نفسمی، آیت قرآنیەنڭ نصّیلە بندن صاتون آلییور. تاكە، ألمدە فائدەسز ضایع اولماسین، محافظە ایتسین. و اعادە ایتمك اوزرە صاتمق بهاسنە بدل، سعادت ابدیەیی و جنّتی ویرەجگنی قطعی بر صورتدە چوق تكرار ایلە وعد و عهد ایتدیگنی، علم الیقین ایلە و تام ایمان ایلە آڭلادم. و بویلە حدسز حیوانات و نباتاتڭ یوز بیڭلر نوعلرینڭ و چشیدلرینڭ صورتلرینی، فتّاح اسمیلە محدود و متشابه قطرەلردن و حبّەلردن، غایت قولایلقلە و چابوقلقلە مكمّل آچان.. و انسانە، سابقًا بیان ایتدیگمز كبی حیرت ویریجی بو قدر اهمّیت ویرن.. و ربوبیتڭ اهمّیتلی ایشلرینە مدار یاپان بر ذات ذوالجلال والاكرام اولان ربّم وار اولدیغنی.. و كلەجك بهارڭ ایجادی كبی قولای و قطعی و محقّق اولان حشری ایجاد و جنّتی احسان و سعادت ابدیەیی خلق ایدەجگنی بو آیت حسبیەدن درس آلدم. المدن كلسە ایدی، بالفعل.. كلمدیگی ایچون بالنّیت، بالتّصوّر، بالخیال بتون مخلوقاتڭ دیللریلە 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم. و ابد الآبدین دائما تكرار ایتمەسنی ایسترم.

[دردنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] بر وقت اختیارلق، غربت، خستەلق، مغلوبیّت كبی وجودیمی صارصان عارضەلر، بر غفلت زمانمە راست كلوب، شدّتلی علاقەدار و مفتون اولدیغم وجودم، بلكە مخلوقاتڭ وجودلری، عدمە كیدییورلر دییە بڭا الیم بر اندیشە ویرركن، یینە آیت حسبیەیە مراجعت ایتدم. دیدی: معنامە دقّت ایت. و ایمان دوربینیلە باق! بن دە باقدم و ایمان كوزیلە كوردمكە: بو ذرّەجك وجودم، حدسز بر وجودڭ آیینەسی.. و نهایتسز بر انبساط ایلە حدسز وجودلری قزانمغە بر وسیلە.. و كندندن داها قیمتدار باقی متعدّد وجودلری میوە ویرن بر كلمۀ حكمت حكمندە بولوندیغنی.. و منسوبیّت جهتیلە بر آن یاشامەسی، ابدی بر وجود قدر قیمتدار اولدیغنی علم الیقین ایلە بیلدم. چونكە

شعور ایمان ایلە بو وجودم، واجب الوجودڭ اثری و صنعتی و جلوەسی اولدیغنی آڭلامقلە، وحشی اوهامڭ حدسز قراڭلقلرندن و حدسز مفارقت و فراقلرڭ ألملرندن قورتولوب موجوداتە تعلّق ایدن، خصوصًا ذی حیاتلرە تعلّق ایدن افعالدە اسمای الٰهیە عددنجە اخوّت رابطەلریلە مناسبت پیدا ایتدیگم بتون سودیگم موجوداتە موقّت بر فراق ایچندە دائمی بر وصال وار اولدیغنی بیلدم. معلومدركە: قریەلری و شهرلری و مملكتلری.. ویاخود طابورلری قوماندانلری.. ویا استادلری كبی رابطەلری بر اولان آدملر، سویملی بر اخوّت و دوستانە بر آرقداشلق حسّ ایدرلر. و بو كبی رابطەلردن محروم اولانلر، دائمی الیم قراڭلقلر ایچندە عذاب چكییورلر. هم بر آغاجڭ میوەلرینڭ شعورلری اولسە، بربرینڭ قرداشی و بربرینڭ بدلی و مُصاحبی و ناظری اولدقلرینی حسّ ایدرلر. اگر آغاچ اولمازسە ویا آغاچدن قوپاریلسەلر، هر بر میوە، قوپاریلان میوەلر عددنجە فراقلری حس ایدەجك.

ایشتە.. ایمان ایلە.. و ایماندەكی انتساب ایلە هر بر مؤمن كبی بو وجودم دخی، حدسز وجودلرڭ فراقسز انوارینی قزانیر. كندیسی كیتسە دە اونلر آرقەدە قالدقلرندن، كندیسی قالمش كبی ممنون اولور. بونڭلە برابر.. یگرمی دردنجی مكتوبدە تفصیلاً قطعی اثبات ایدیلدیگی كبی.. هر ذی حیاتڭ، خصوصًا ذی روحڭ وجودی بر كلمە كبیدر. سویلنیر، یازیلیر. صوڭرە غائب اولور. كندی وجودینە بدل، ایكنجی درجەدە وجودلری صاییلان هم معناسنی، هم هویّت مثالیّەسنی، هم صورتنی، هم نتیجەلرینی، هم مبارك ایسە ثوابنی، هم حقیقتی كبی چوق وجودلرینی بیراقیر، صوڭرە پردە آلتنە كیردیگی كبی.. عینًا اویلە دە، بو وجودم و هر ذی حیاتڭ وجودی، ظاهری وجوددن كیتسە، ذی روح ایسە، هم روحنی، هم معناسنی، هم حقیقتنی، هم مثالنی، هم ماهیّت شخصیّەسنڭ دنیوی نتیجەلرینی و اخروی ثمرەلرینی، هم هویّت و صورتنی حافظەلردە و الواح محفوظەلردە.. و سرمدی منظرەلرڭ فیلم شریدلرندە.. و علم ازلینڭ مشهرلرندە.. و كندینی تمثیل ایدن و كندیسنە بقا ویرن فطری تسبیحاتنی، دفتر اعمالندە.. و اسمای الٰهیەنڭ جلوەلرینە و مقتضیّاتلرینە فطری مقابلەلرینی.. و وجودی آیینەدارلقلرینی، دائرۀ اسمادە و داها بونلر كبی ظاهری وجودندن داها قیمتدار متعدّد معنوی وجودلرینی كندی یرندە بیراقیر، صوڭرە كیدر، علم الیقین ایلە بیلدم.

ایشتە ایمان و ایماندەكی شعور و انتساب ایلە، بو مذكور باقی معنوی وجودلرە صاحب اولونابیلیر. اگر ایمان اولمازسە، بتون او وجودلردن محروم اولمقلە برابر، ظاهری وجودی دخی اونڭ حقّندە عدمە و هیچلگە كیدر كبی

ضایع اولور. بر زمان بهار چیچكلرینڭ چابوق محو اولمەلرینە، چوق یازیق اولویور دییوردم. حتّی او نازنینلرە آجییوردم. بورادە بیان ایدیلن حقیقت ایمانیە كوستردیكە: او چیچكلر، عالم معنادە چكردكلردر. سابقًا بیان ایتدیگمز روحدن باشقە، بتون او وجودلری میوە ویرن برر آغاچ، برر سنبل حكمندە نور وجود نقطەسندە قزانچلری برە یوزدر. ظاهری وجودلری محو اولماز، صاقلانیر. هم باقی اولان حقیقت نوعیەسنڭ تازەلنن صورتلریدر. كچن بهاردەكی یاپراق، چیچك، میوە كبی موجوداتی بو بهاردەكینڭ مثلیدر. فرق یالڭز اعتباریدر. او اعتباری فرق دخی، بو حكمت كلمەلرینە و رحمت سوزلرینە و قدرت حرفلرینە آیری آیری متعدّد معنالری ویردیرمك ایچوندر، بیلدم. یازیقلر یرندە، ما شٓاء اللّٰه، بارك اللّٰه دیدم.

ایشتە ایمانڭ شعوریلە و ایمان رابطەسیلە، ارض و سماوات صنعتكارینە انتساب نقطەسندە، كوكلری ییلدیزلرلە، زمینی چیچكلرلە و كوزل مخلوقلرلە یاپان و سوسلندیرن.. و بویلە بر صنعتدە یوزر معجزە كوسترن بر صنعتكارڭ اثر صنعتی.. و بویلە حدسز خارقەلی بر اوستەنڭ یاپیلیشی اولمق، نە قدر آنتیقە و قیمتداردر. و شعوری وارسە، نە قدر افتخار ایدر و شرفلنیر، دییە اوزاقدن حسّ ایتدم. خصوصًا او نهایتسز معجزەكار اوستە، قوجە سماوات و ارضڭ بیوك كتابنی، انسان كبی كوچك بر نسخەدە یازسە، بلكە انسانی، او كتابە منتخب و مكمّل بر خلاصە یاپسە، او انسان، نە قدر بیوك بر شرفە و بر كمالە و بر قیمتە مدار.. و ایمان ایلە مظهر.. و شعور و انتساب ایلە او شرفە صاحب اولاجغنی بو آیتدن درس آلدیغمدن، نیت و تصوّر جهتندە بتون موجوداتڭ دیللریلە〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم.

[بشنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] یینە بر وقت، حیاتم چوق آغیر شرائط آلتندە صارصیلدی. نظر دقّتمی عمرە و حیاتە چویردی. كوردم، عمرم قوشارق كیدییور. آخرە یاقینلاشمش. حیاتم دخی تضییقات آلتندە سونمگە یوز طوتمش. حالبوكە حیّ اسمنە دائر اولان رسالەدە ایضاح ایدیلن حیاتڭ مهم وظیفەلری و بیوك مزیتلری و قیمتدار فائدەلری، بویلە چابوق سونمگە دگل، بلكە پك اوزون یاشامغە لایقدر دییەرك، متألّمانە دوشوندم. یینە استادم اولان 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 آیتنە مراجعت ایتدم. دیدی: سڭا حیاتی ویرن ذات حیّ قیّومە كورە حیاتە باق! بن دە باقدم، كوردمكە: حیاتمڭ بڭا باقمەسی بر ایسە، ذات حیّ قیّومە باقمەسی

یوزدر. بڭا عائد نتیجەسی بر ایسە، خالقمە عائد بیڭدر. او جهت اوزون زمان ایستەمز. بلكە زمان ایستەمز. بر آن یاشامەسی یتر. بو حقیقت، رسالۀ نورڭ رسالەلرندە ایضاح ایدیلدیگندن بورادە [درت مسئلە] ایچندە قیصە بر خلاصەسی بیان ایدیلەجك.

[برنجی مسئلە] حیاتڭ ماهیّتی و حقیقتی، حیّ قیّومە باقدیغی جهتلە باقدم، كوردمكە: ماهیّت حیاتم، اسمای الٰهیەنڭ دفینەلرینی آچان آناختارلرڭ مخزنی.. و نقشلرینڭ بر كوچك خریطەسی.. و جلوەلرینڭ بر فهرستی.. و كائناتڭ بیوك حقیقتلرینە اینجە بر مقیاس و بر میزان.. و حیّ قیّومڭ معنیدار و قیمتدار اسملرینی بیلن و بیلدیرن و فهم ایدوب تفهیم ایدن یازیلمش بر كلمۀ حكمتدر آڭلادم. و حیاتڭ بو طرزدەكی حقیقتی، بیڭ درجە قیمت قزانییور. و بر ساعت دوامی، بر عمر قدر اهمّیت آلیر. زمانیٖ اولمایان ذات ازلیّەیە مناسبتی جهتندە.. عمرڭ اوزون و قیصەلغنە باقیلماز.

[ایكنجی مسئلە] حیاتمڭ حقیقی حقوقنە باقدم، كوردمكە: حیاتم، ربّانی بر مكتوبدر. قرداشلرم اولان ذی شعور مخلوقاتە كندینی اوقوتدیرر، یاراداننی بیلدیرر بر مطالعەگاهدر. هم خالقمڭ كمالاتنی تشهیر ایدن بر اعلاننامەلكدر. هم حیاتی، یارادانڭ حیات ایلە احسان ایتدیگی قیمتدار هدیەلریلە و نشانلریلە بیلەرك سوسلنوب، هر كون تكرار ایدن رسم كُشَاددە مؤمنانە، شعوردارانە، شاكرانە، منّتدارانە پادشاە بی مثالنڭ نظرینە عرض ایتمكدر. هم حدسز ذی حیاتلرڭ، خالقلرینە واصفانە تحیّاتلرینی و شاكرانە تسبیحات هدیّەلرینی آڭلامق و مشاهدە ایتمك و شهادتلە اعلان ایتمكدر. هم لسان حال و لسان قال ایلە و لسان عبودیّت ایلە حیّ قیّومڭ محاسن ربوبیّتنی اظهار ایتمكدر. ایشتە بونلر كبی حیاتڭ یوكسك حقوقلری اوزون زمان ایستەمدیگی كبی، حیاتی بیڭ درجە اِعلا ایدر. و دنیوی اولان حقوق حیاتیّەدن یوز درجە داها قیمتداردر دییە علم الیقین ایلە بیلدم. و دیدم: سبحان اللّٰه! ایمان، نە قدر قیمتدار و حیاتداردركە: هانكی شیئە كیرسە جانلاندیرر. و بر شعلەسی، بویلە فانی حیاتی باقیانە حیاتلاندیرر، اوستندەكی فنایی سیلر.

[اوچنجی مسئلە] حیاتمڭ خالقمە باقان فطری وظیفەلرینە و معنوی فائدەلرینە باقدم، كوردمكە: حیاتم، حیاتڭ خالقنە [اوچ وجه] ایلە آیینەدارلق ایدییور.

[برنجی وجه] حیاتم عجز و ضعفیلە، فقر و احتیاجیلە خالق حیاتڭ قدرت و قوّتنە و غنا و رحمتنە

آیینەدارلق ایدر. اوت ناصلكە، آچلق درجەسیلە ییمگڭ لذّت درجەلری.. و قراڭلغڭ مرتبەلریلە ایشیغڭ مرتبەلری.. و صوغوغڭ مقیاسیلە حرارتڭ میزان درجەلری بیلینیر. اویلە دە حیاتمدەكی حدسز عجز و فقر ایلە برابر، حدسز احتیاجلرم ازالە.. و حدسز دوشمانلرم دفع ایدیلمك نقطەسندە، خالقمڭ حدسز قدرت و رحمتنی بیلدم. سؤٓال و دعا و التجا و تذلّل و عبودیت وظیفەلرینی آڭلادم.

[ایكنجی وجه] حیاتم، حیاتمدەكی جزئی علم و ارادە و سمع و بصر كبی معنالریلە، خالقمڭ كلّی و احاطەلی صفتلرینە و شئوناتنە آیینەدارلقدر. اوت، بن كندی حیاتمدە و شعورلی فعللرمدە بیلمك، ایشیتمك، كورمك، سومك، ایستەمك كبی چوق معنالر ایلە بیلدمكە: بو كائناتڭ شخصمدن بیوكلگی نسبتندە و داها بیوك بر مقیاسدە، خالقمڭ محیط علمنی، ارادەسنی.. سمع، بصر، قدرت و حیات كبی اوصافنی.. و محبّت و غضب و شفقت كبی شئوناتنی آڭلادم. ایمان ایدرك تصدیق ایتدم. و اعتراف ایدرك بر معرفت یولنی داها بولدم.

[اوچنجی وجه] حیاتم، حیاتمدە نقشلری و جلوەلری بولونان اسمای الٰهیەیە آیینەدارلقدر. اوت بن كندی حیاتمە و جسممە باقدقجە یوزر طرزدە معجزانە اثرلر، نقشلر، صنعتلر كورمكلە برابر، چوق شفقتكارانە بسلندیگمی مشاهدە ایتدیگمدن بنی یاراتان و یاشاتان ذات، نە قدر فوق العادە سخاوتلی، مرحمتلی، صنعتكار، لطفكار.. و نە قدر خارقە اقتدارلی.. تعبیردە خطا اولماسین.. مهارتلی، هشیار، ایشكذار اولدیغنی ایمان نوریلە بیلدم. تسبیح و تقدیس.. و حمد و شكر.. و تكبیر و تعظیم.. و توحید و تهلیل كبی فطرت وظیفەلری و خلقت غایەلری و حیات نتیجەلری نە اولدیغنی اوگرندم. و كائناتدە اڭ قیمتدار مخلوق، حیات اولدیغنڭ سببنی.. و هر شیئڭ حیاتە مسخّر اولمەسنڭ سرّینی.. و حیاتە قارشو هركسدە فطری بر اشتیاق بولوندیغنڭ حكمتنی.. و حیاتڭ حیاتی ایمان اولدیغنی علم الیقین ایلە آڭلادم.

[دردنجی مسئلە] دنیادەكی بو حیاتمڭ حقیقی لذّتی و سعادتی نەدر؟ دییە، یینە بو〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 آیتنە باقدم، كوردمكە: بو حیاتمڭ اڭ صافی لذّتی و اڭ خالص سعادتی ایماندەدر. یعنی بنی یاراتان و یاشاتان بر ربّ رحیمڭ مخلوقی و مصنوعی و مملوكی و تربیە كردەسی و نظری آلتندە اولدیغمە.. و اوڭا هر وقت محتاج بولوندیغمە.. و او رب ایسە، هم ربّم، هم الٰهم اولدیغنە.. هم بڭا قارشو غایت مرحمتلی و شفقتلی بولوندیغنە قطعی ایمان ایتمكلگم، اویلە كافی و وافی و ألمسز و دائمی بر لذّت و سعادتدركە،

تعریف ایدیلمز. (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰی نِعْمَةِ الْاٖیمَانِ) حقیقتی، نە قدر یرندە دییە آیتدن فهم ایتدم. ایشتە حیاتڭ حقیقتنە و حقوقنە و وظیفەلرینە و معنوی لذّتنە عائد اولان بو درت مسئلە كوستردیلركە: حیات، ذات باقئ حّی قیّومە باقدقجە.. و ایمان دخی حیاتە حیات و روح اولدقجە، هم بقا بولور، هم باقی میوەلر ویرر، هم اویلە یوكسكلنیركە: سرمدیّت جلوەسنی آلیر. داها عمرڭ قیصە و اوزونلغنە باقیلماز، دییە بو آیتدن درسمی آلدم. و نیت و تصوّر و خیالجە بتون حیاتلرڭ و ذی حیاتلرڭ نامنە〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدم.

[آلتنجی مرتبۀ نوریّۀ حسبیّە] مفارقت عمومیّە هنگامی اولان خراب دنیادن خبر ویرن آخر زمان حادثاتی ایچندە مفارقت خصوصیّەمی اخطار ایدن اختیارلق.. و آخر عمرمدە بر حسّاسیّت فوق العادە ایلە فطرتمدەكی جمال پرستلك و كوزللك سوداسی و كمالاتە مفتونیّت حسلری انكشاف ایتدكلری بر زماندە، دائمی و تخریباتجی اولان زوال و فنا و متمادی تفریق ایدیجی اولان موت و عدم، دهشتلی بر صورتدە بو كوزل دنیایی و كوزل مخلوقاتی خیرپالادیغنی و پارچە پارچە ایدوب كوزللكلرینی بوزدیغنی فوق العادە بر شعور و تأثّرلە كوردم. فطرتمدەكی عشق مجازی بو حالە قارشو شدّتلی غلیان و عصیان ایتدیگی بر زماندە، بر مدار تسلّی بولمق ایچون، یینە بو آیت حسبیەیە مراجعت ایتدم. دیدی: بنی اوقو و دقّتلە معنامە باق! بن دە سورۀ نوردەكی آیت نورڭ رصدخانەسنە كیروب، ایمانڭ دوربینیلە آیت حسبیەنڭ اڭ اوزاق طبقاتلرینە و شعور ایمانی خردەبینی ایلە اڭ اینجە اسرارینە باقدم، كوردم. ناصلكە آیینەلر، شیشەلر، شفّاف شیلر، حتّی قبارجقلر، كونشڭ ضیاسنڭ كیزلی، چشید چشید جمالنی.. و او ضیانڭ الوان سبعە دینیلن یدی رنكنڭ متنوّع كوزللكلرینی كوسترییورلر. و تجدّد و تحرّكلریلە و آیری آیری قابلیتلریلە و انكساراتلریلە، او جمالی و او كوزللكلری تازەلندیرییورلر. و انكساراتلریلە كونشڭ و ضیاسنڭ و الوان سبعەسنڭ كیزلی كوزللكلرینی اخطار ایدییورلر. عینًا اویلە دە، شمس ازل و ابد اولان جمیل ذوالجلالڭ جمال قدسیسنە و نهایتسز كوزل اولان اسمای حسناسنڭ سرمدی كوزللكلرینە آیینەدارلق ایدوب، جلوەلرینی تازەلندیرمك ایچون بو كوزل مصنوعلر و بو طاتلی مخلوقلر و بو جماللی موجودات، هیچ طورمایارق كلوب كیدییورلر. كندیلرندە كورونن كوزللكلر و جماللر، كندیلرینڭ مالی اولمدیغنی، بلكە تظاهر ایتمك ایستەین سرمدی و مقدّس بر جمالڭ.. و دائمی تجلّی ایدن و كورونمك ایستەین مجرّد و منزّه بر حسنڭ اشارتلری و لمعەلری و جلوەلری اولدیغنی

اخطار ایدییورلر. و بو حقیقتلرڭ پك چوق قوّتلی دلیللری رسالۀ نوردە تفصیلاً بیان ایدیلمش اولدیغندن، بورادە او برهانلردن [اوچ دانەسنە] قیصەجە اشارت ایدیلەجكدر.

[برنجی برهان] ناصلكە ایشلنمش بر اثرڭ كوزللگی، ایشلەمەسنڭ كوزللگنە.. و ایشلەمك كوزللگی، اوستەلغڭ او صنعتدن كلن عنواننڭ كوزللگنە.. و اوستەدەكی صنعتكارلق عنواننڭ كوزللگی، او صنعتكارڭ او صنعتە عائد صفتنڭ كوزللگنە.. و صفتنڭ كوزللگی، قابلیت و استعدادینڭ كوزللگنە.. و قابلیّتڭ كوزللگی، روحنڭ و ذاتنڭ و حقیقتنڭ كوزللگنە درجۀ بداهتدە غایت قطعی بر صورتدە دلالت ایتدیگی كبی.. عینًا اویلە دە، بو كائناتڭ باشدن باشە بتون كوزل مخلوقلرندەكی.. و یاپیلیشلری كوزل عموم مصنوعلردەكی حسن و جمال دخی.. صنعتكار ذوالجلالدەكی فعللرڭ حسن و جمالنە قطعی شهادت ایدر. و افعالندەكی حسن و جمال ایسە، او فعللرە باقان عنوانلرڭ، یعنی اسملرڭ حسن و جمالنە شبهەسز دلالت ایدر. و اسملرڭ حسن و جمالی ایسە، اسملرڭ منشأی اولان قدسی صفتلرڭ حسن و جمالنە قطعی شهادت ایدر. و صفتلرڭ حسن و جمالی ایسە، صفتلرڭ مبدأی اولان شئونات ذاتیەنڭ حسن و جمالنە قطعی شهادت ایدر. و شئونات ذاتیەنڭ حسن و جمالی ایسە، فاعل و مسمّا و موصوف اولان ذاتنڭ حسن و جمالنە و ماهیّتنڭ قدسی كمالنە و حقیقتنڭ مقدّس كوزللگنە بداهت درجەسندە قطعی بر صورتدە شهادت ایدر.

دیمك صانع ذوالجلالڭ كندی ذات اقدسنە لایق اویلە حدسز بر حسن و جمالی واركە: بر كولكەسی، بتون موجوداتی باشدن باشە كوزللشدیرمش. و اویلە منزّه و مقدّس بر كوزللگی واركە: بر جلوەسی، كائناتی سربسر سوسلندیرمش. و بتون دائرۀ ممكناتی، حسن و جمال لمعەلریلە تزیین ایدوب ایشیقلاندیرمش. اوت ایشلنمش بر اثر، فعلسز اولمدیغی كبی، فعل دخی فاعلسز اولاماز. و اسملرڭ مسمّاسز اولمەلری محال اولدیغی كبی، صفتلرڭ دخی موصوفسز اولمەلری ممكن دگلدر. مادام بر صنعتڭ و بر اثرڭ وجودی، بداهتلە او اثری ایشلەینڭ فعلنە دلالت ایدر. و او فعلڭ وجودی، فاعلنڭ و عنواننڭ و اثری انتاج ایدن صفتڭ و اسمڭ وجودلرینە دلالت ایدر. البتە بر اثرڭ كمالی و جمالی دخی، فعلڭ كندینە مخصوص كمال و جمالنە، او دە اسمڭ كندینە مناسب جمالنە، او دە صفتڭ كندینە لایق جمالنە، او دە قابلیّتڭ او قابلیتە موافق كوزللگنە، او دە ذاتڭ و حقیقتڭ، فقط ذاتە و حقیقتە لایق و موافق كمالنە و جمالنە علم الیقین ایلە و بداهتلە دلالت ایدر. عینًا اویلە دە، بو اثرلر پردەسی آلتندەكی