MUHÂKEMÂT

44

} [اون ایكنجی مقدَّمە]{

لبّی بولمایان، قشر ایلە مشغول اولور. حقیقتی طانیمایان خیالاتە صاپار. صراط مستقیمی كورەمەین، افراط و تفریطە دوشر. موازنەسز و میزانسز اولان چوق آلدانیر، آلداتیر. ظاهر پرستلری آلداتان بر سبب، قصّەنڭ حصّە ایلە مناسبتی و مقدّمەنڭ مقصود ایلە ذهندە مقارنتی، وجود خارجیدە اولان مقارنتلە التباس اولونمسیدر. بو نقطەیە دقّت ایت، صوڭرە محتاج اولاجقسڭ.

هم دە اختلالاتی تولید ایدن، اختلافاتی ایقاع ایدن، حرافتی ایجاد ایدن، مبالغاتی انتاج ایدن اسبابڭ بریسی و بلكە اڭ برنجیسی، خلقتدە اولان حسن و عظمت و علویتە عدم قناعتدر. حاشا، ذوق فاسدەسیلە استخفاف نظام ایتمكدر.

حالبوكە عقل و حكمت نظرلرندە هر بری قدرتڭ اڭ باهر معجزەلرندن اولان حقائق عالمدە اولان حسن انتظام و كمال و علویت، او درجە دست حكمت ایلە نقش اولمشكە، بتون خیالپرستلرڭ و مبالغەجیلرڭ خولیالرندن كچمش اولان خارق العادە حسن و كمالە نسبت اولونسە، او خارق العادە خیاللر غایت عادی و او عادات اللّٰه غایت خارق العادە بر حسن و حشمت كوسترەجكدر. فقط جهل مركّبڭ همشیرەسی و نظر سطحینڭ آناسی اولان الفت، مبالغەجیلرڭ كوزلرینی قپاتمشدر. بویلە كوزلری آچمق ایچوندر: مألوف اولان آفاق و انفُسدە دقّت نظرە، كتاب حكیم امر ایدر.

اوت، كوزلری آچان یالڭز نجوم قرآنیەدر. اویلە نجوم ثاقبەدرلركە، جهلڭ ظلمنی و نظر سطحینڭ

45

ظلماتنی دفع ایتدكلری كبی.. آیات بیّنات، ید بیضا ایلە، الفت و سطحیّتڭ حجابلرینی و ظاهر پرستلگڭ پردەسنی پارچە پارچە ایدرك، عقولی آفاق و انفُسڭ حقائقنە توجیه ایدوب ارشاد ایتمشلردر.

هم دە میل المبالغاتی تولید ایدن، بشرڭ كندی میلنی قوّەدن فعلە چیقارمەسنە میلان فطریەسیدر. زیرا میللرندن بریسی، حیرت ویرەجك عجیب شیلری كورمەیە و كوسترمەیە و تجدّدە و ایجادە اولان میلیدر. بوڭا بناءً وقتا بشر، نظر سطحی ایلە كائنات قاپلرندە الفت قپاغی آلتندە اولان غدای روحانی یی ذوق ایدەمدیگندن، قابی و قپاغی یالامقلە اوصانمق و قناعتسزلك و خارق العادەیە میل و خیالاتە اشتهادن باشقە نتیجە ویرمدیگندن، میل خارق العادە ایلە یا تجدّد ویا ترویج ایچون میل المبالغە تولّد ایدر.

او مبالغە ایسە، طاغ تپەسندە بر قار طوپی كبی یووارلامقلە، تا خیالڭ یوكسك ذروەسندن لسانە قدر تكرلنسە، صوڭرە لساندن لسانە یووارلانوب كیدركن كندی حقیقتنڭ چوق پارچەلرینی طاغیتمقلە برابر، هر لساندن میل المبالغە ایلە چوق خیالاتی كندینە طوپلار، شاپە كبی بویور. حتّی قلبە دگل، بلكە صِماخدە، بلكە خیالدە بیلە یرلشەمییور. صوڭرە بر نظر حق كلیر، اونی تجرید ایتمكلە چیپلاق ایدرك توابعنى طاغیتوب اصلنە ارجاع ایدر. "حق كلیر، باطل ئولور" سرّی دە ظاهر اولور.

ازجملە: بوكونلردە بر حكایە بوڭا مثال اولابیلیر: فخر اولماسین. زمان صباوتمدنبری اسّ الاساسِ مسلكم، افراط و تفریط ایلە حقائق اسلامیتە سورولن لكەلری تمیزلەمك و او الماس كبی حقیقتلرینە صَیْقَلْ اورمق ایدی. بو مسلكمە تاریخ حیاتم، پك چوق وقوعاتیلە شهادت ایدر.

46

بونڭلە برابر، بوكونلردە كُرَویت ارض كبی بدیهی بر مسئلەیی ذكر ایتدم. او مسئلەیە تماس ایدن مسائل دینیەیی تطبیق و توفیق ایدرك دوشمانلرڭ اعتراضاتنى و محبّ دینڭ وسوسەلرینی دفع أیلەدم. ناصلكە مسائلدە مفصّلًا كلەجكدر.

صوڭرە غول یبانی كبی، خیالاتە آلیشان ظاهر پرستلرڭ دماغلری قبول ایتمەیەجك كبی كوروندیلر. فقط اصل سبب باشقە غَرَض اولمق كركدر. كویا كوز یوممقلە كوندوزی كیجە ویا اوفلەمكلە كونشی سوندیرمەیە احتمال ویرمك كبی بر حركت مجنونانەدە بولوندیلر. كویا اونلرڭ ظنّنجە، كُرَویت ارضە حكم ایدن، دیندە چوق مسائلە مخالفت ایدییور. اونی بهانە ایدرك بیوك بر افترایی ایتدیلر. او درجەدە قالمدی، وسوسەلی اذهانی افترانڭ بویومەسنە مساعد بر زمین بولدقلرندن، افترایی او درجە بویوتدیلركە، اهل دیانتڭ حقیقتًا جگرلرینی داغدار و اهل حمیتی گَرْدِ ترقّیاتندن مأیوس ایتدیلر.

لكن بو حال بیوك بر درسدر. بنی ایقاظ ایتدیكە، جاهل دوست، دوشمان قدر ضرر ویرەبیلیر. اویلە ایسە، شیمدی یە قدر یالڭز دوشمانڭ طرفنە باقوب، الدەكی الماس قیلیچلە اونلرڭ تفریطلرینی قیراردم. فقط شیمدی مجبورم، اویلە دوستلرڭ تربیەلری ایچون، اونلرڭ عوامپرستانە و افراطكارانە اولان خیالاتلرینە، او قیلیجی بر درجە ایلیشدیرەجگم. اگر چندان بویلە شخصی شیلرڭ بویلە مَباحِثاتدە ذكرلری لازم دگلدر. فقط شخصیتدە قالمدی. مدرسەلرڭ حیاتلرینە تعلّق ایدر بر مسئلۀ عمومیە حكمنە كچدی. او ظاهر پرستلر امین اولسونلركە، سعیلری بیهودەدر. شیمدی یە قدر بویلە عوامپرستانە سفسطەلر ایلە بزی جاهل بیراقدیلر.

47

بوندن صوڭرە بزی جاهل بیراقمقلە جهلمزدن استفادە ایتمك ایستەیورلر. اولماز و اولاماز.. مدرسەلر حیاتلاناجقدر والسّلام.

هم دە ظاهریّونڭ افكارینی تشویش ایدن و خیالاتنى انتظامدن چیقاران صدق انبیانڭ دلائلی، یالڭز خارق العادەلردە منحصر اولدقلرینی اعتقاد ایتمەلریدر. هم دە پیغمبریمزڭ ؐ جملە حالی ویا اكثریتی، خارقە اولمق اعتبار ایتمەلریدر. بو ایسە، وجود مساعدە ایتمەدیگی ایچون مُتَخَیِّلاتلری انتظام بولامییور. حالبوكە بویلە اعتقاد، سرّ حكمت الٓهیەدن و خلقت عالمدە جاری اولان قوانین الٓهیەیە پیغمبرلرڭ تسلیم و اتّباعلرندن غفلت، پك بیوك بر غفلتڭ نتیجەسیدر.

اوت، پیغمبریمزڭ ؐ هر بر حال و حركتی، صدقنە دلالت و حقّە تمسّكنە شهادت ایتمكلە برابر، پیغمبرؐ دە عادات اللّهە اتّباع و انقیاد ایدییور. مقالۀ ثالثەدە بو سرّە تنبیه ایدیلەجكدر. هم دە خارق العادەنڭ اظهاری، تصدیق نبوّت ایچوندر. تصدیق ایسە، ظاهر اولان معجزاتیلە، اكمل وجه ایلە حاصل اولابیلیر. اگر حاجتدن فضلە خارقە اولسە، یا عبثدر ویا سرّ تكلیفە منافیدر. زیرا تكلیف، نظرٖی اولان شیدە بر امتحاندر. بدیهیات ویا بداهتە یاقین اولان شیلردە، ادنا، اعلا ایلە مساوی اولابیلیر. ویاخود جریان حكمتڭ سرّینە تسلیم و اطاعتە مخالفدر. حالبوكە پیغمبرلر هركسدن زیادە عبودیت و تسلیمە مكلّفدرلر.

ای شو پریشان سوزلریمە نظر ایدن طالب حق! سنڭ ماهیتڭدە اكیلمش اولان میولات، شو اون ایكی مقدّمەدە سكونیلە برابر جریان ایدن شمس حقیقتڭ ضیاسیلە، نشو و نما بولوب چیچكلر آچاجقدر.

48

[خاتمە] سیّد اولمایان "سیّدم" و سیّد اولان "دگلم" دیینلر، ایكیسی دە كناهكار. و دخول ایلە خروج حرام اولدقلری كبی، حدیث و قرآندە دخی، زیادە ویا نقصان ایتمك ممنوعدر. فقط زیادە ایتمك، نظامی بوزدیغی و وهمە قاپی آچدیغی ایچون داها ضررلیدر. نقصانە، جهل بر درجە عذر اولور. فقط زیادە ایتمك، علم ایلە اولور. عالم اولان معذور دگلدر.

كذالك، دیندن بر شیئی فصل ویا اولمایانی وصل ایتمك، ایكیسی دە جائز دگلدر. بلكە حكایاتڭ باقیرلری و اسرائیلیاتڭ مزخرفاتی و تشبیهاتڭ مُمَوَّهاتی الماس عقیدەدە، جوهر شریعتدە، دُرَرِ احكامدە ادخال ایتمك، قیمتنی داها زیادە تنزیل و متحرّئ حقیقت اولان مشتریسنی داها زیادە تنفیر و پیشمان ایدر.

[خاتمەنڭ خاتمەسی] بر آدم مستعد و قابل اولدیغی شیئی ترك و اهل اولمایان شیئە تشبّث ایتمك، شریعت خلقتە بیوك بر اطاعتسزلكدر. زیرا شانی اودركە، استعدادی صنعتدە انتشار و تداخل.. و صنعتڭ مقاییسنە احترام و محبّت.. و نوامیسنە تمثّل و امتثال، الحاصل، فنا فی الصّنعت اولمقدر. وظیفۀ خلقت بو ایكن، بو یولسزلقلە صنعتڭ صورت لایقەسنی تغییر ایدر و نوامیسنى اینجیتیر. و اصل مستعد اولدیغی صنعتە اولان میلیلە، تشبّث ایتدیگی غیر طبیعی صنعتڭ صورتنی چركین ایدر. زیرا بالقوّە اولان میل و بالفعل اولان صنعتڭ امتزاجسزلغی ایچون بر كشماكش اولور.

بو سرّە بناءً، پك چوق آدم میل الآغالق و میل الآمریت و میل التفوّق ایلە متحكّم كچینمك ایستەدیگندن، علمڭ شانندە اولان تشویق و ارشاد و نصیحت و لطفی ترك ایدوب، كندی استبداد و تفوّقنە وسیلۀ جبر و تعنیف ایدر. علمە خدمتە بدل، علمی استخدام ایدر.

49

بوڭا بناءً وظائف، اهل اولمایانڭ اللرینە كچدی. باخصوص مدارس، بونڭ ایلە اِنْدِراسە یوز طوتدی. بوڭا چارۀ یگانە، دائرۀ واحدەنڭ حكمندە اولان مدرّسلری، دار الفنون كبی چوق دوائرە تبدیل و ترتیب ایتمكدر. تا هركس سوق انسانیسیلە حقّنە كیتمكلە، حكمت ازلیەنڭ امر معنویسنی میل فطریسیلە امتثال ایدوب، قاعدۀ تقسیم الاعمالە تطبیق ایدیلسین.

تنبیه: علوم مدارسڭ تدنّیسنە و مجرای طبیعیدن چوریلمەسنە بر سبب مهم بودر: علوم آلیە مقصود بالذّات صیرەسنە كچدیگندن، علوم عالیە مهمل قالدیغی كبی، لباس معنا حكمندە اولان عبارۀ عربیەنڭ حلّی، اذهانی ضبط ایدرك، اصل مقصود اولان علم ایسە تبعی قالمقلە برابر، عبارەلری بر درجە مبذول اولان و سلسلۀ تحصیلە رسمًا كچن كتابلر، اوقات و افكاری كندینە حصر ایدوب خارجە چیقمەسنە میدان ویرمەمەلریدر.

ای برادرِ وجدان! ظن ایدییورم، شیمدی شو مقدّمات اوزرینە ترتّب ایدەجك اولان كُتب ثلاثەیی، نە ماهیتدە اولدقلرینی كورمك ایستەیورسڭ، فقط داها صبر ایت. شیمدیلك سڭا بر موضوع سویلەیەجگمكە، او كُتبڭ بر زمین اجمالیسنی، تعبیر دیگر ایلە كوچك بر فوطوغرافنى ویا اجمالی بر خریطەسنی تشكیل ایدر. هم دە او كتبدە سكز-طقوز مسئلەیی، عجلە ایدوب سڭا تقدیم ایدەجگم. اوچنجی مقالەدن صوڭرە اگر مشیئت الٓهیە تعلّق ایتسە و توفیق ربّانی رفیق اولسە، تفصیلاتنی ذكر ایتمك فكرندەیم. ایشتە موضوع و زمین بودر:

قرآنڭ كوستردیگی وسائل ایلە، طوغری حكمتڭ قوّتیلە، بر سیر روحانی اولارق سماواتڭ علوملرینە چیقاجغم. تا اورادن تماشا ایدوب كورەجگزكە، كرۀ ارض هول ویا طوپ ویا فیر فیرە

50

ویا صاپان طاشی كبی صانع حكیم دست قدرتلە دوندیروب، آتمقلە چویرییور. تا پارچە پارچە ایدرك داها اییسنە تبدیل ایدەجگنە نظر حكمتلە كورەجگز.

صوڭرە دە سماواتدن آصیلوب، جوّدن كچەجگز. تدریجًا، بشیگمز اولان و بشرڭ یاتوب و استراحت أیلەمەسی ایچون خالق رحمن، سطحنى سروب مهیّا و مُمَهَّد ایتمش اولان كرۀ ارضە اینەجگز.

صوڭرە دە بشر، چوجقلغندن چیقدیغی كبی بشیگنى آتوب خراب ایتمكلە بشری سعادت- سرای ابدیەیە كوندریلمەسنە نظر دقّتلە تماشا ایدەجگز. بونی تمامًا تماشا ایتدیگمزدن صوڭرە، زمان و مكان ایلە مقیّد اولمایان سیر روحانی ایلە زمان ماضی قطعەسنە كیروب، ابنای جنسمز اولان ابنای ماضی ایلە سیّالۀ برقیۀ تاریخیە ایلە مخابرە ایدەجگز. او مغرب اختفانڭ كوشەسندە وقوعە كلن حادثاتی اوگرنوب، اوندن فكر ایچون بر شمندوفری یاپاجغز.

صوڭرە دونوب كلمك اوزرە اولان ابنای جنسمزی زیارت و استقبال ایچون سعادتڭ فجر صادقنى اوزاقدن كورمك و كوسترمك ایلە مشرق استقبالە متوجّه اولارق، شمندوفر ترقّی یە و توفیق دینیلن سفینۀ سعیە بیندیگمز ایلە برابر، اللریمزدە اولان برهانڭ مصباحیلە، او بدایتی قراڭلق كورولن فقط آرقەسی غایت پارلاق اولان زمانە داخل اولاجغز. تا اَبنای مستقبل ایلە مصافحە ایدوب سعادتلرینی تبریك ایدەجگز.

ایشتە بو كوچك فوطوغرافدە اویلە بر كوزل رسم مندمجدركە، ایلریدە تحریر ایلە سڭا كورونەجكدر. شیمدی بو زمیندە كُتُبُ مَزبورەنڭ شجرەلری تَنَبُّت و مقالات ثلاثەنڭ جداولیلە صولاناجقدر.

51

ای برادر! سنڭ الڭی طوتوب خزینۀ حقائقە كوتورمكدن اوّل، وعد ایتدیگم برقاچ مسئلە ایلە عجلە ایدوب بصر بصیرتڭزە غِشاوت و پردە اولان خیالاتی دفع ایدەجگم. اویلە خیالات، غول یبانی كبی اللریلە سنڭ كوزیڭی قاپار، كوگسڭە اورور، سنی تخویف ایدر. فرضا كوسترسە دە، نوری نار، دُرّی مَدَر كبی كوسترر. او خیالاتدن صاقین! سنڭ وسوسەلریڭڭ اڭ بیوك منشأی، كُرَویتە تعلّق ایدن برقاچ مسئلەدر.

ازجملە: ثور و حوت و قاف طاغی و سدّ ذوالقرنین و جبالڭ اَوتادیّتلری و یر آلتندە جهنّمڭ یرینی تعیین ایتمك و{ دَحٰيهَا و سُطِحَتْ، وَالشَّمْسُ تَجْر۪ی لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا، وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مِنْ جِبَالٍ ف۪يهَا مِنْ بَرَدٍ} كبی مسائلدر. حقیقتلرینی بیان ایدەجگم.. تا، دینڭ دوشمانلرینڭ كوزلری قپاتیلسین و دوستلرینڭ كوزلری دخی آچیلسین. ایشتە باشلایورم:

52

} [برنجی مسئلە]{

سنڭ مُنصف اولان ذهنڭە معلومدركە، كُرَویت ارض و یرڭ یووارلاقلغنە.. محقّقین اسلام- اگرچە اتّفاقِ سكوتیلە اولسە- اتّفاق ایتمشلردر. اگر بر شبهەڭ وارسە،«مقاصد» و«مواقف» ە كیت.. مقصدە وقوف و اطّلاع پیدا ایدەجكسڭ و كورەجكسڭ: سَعْدْ ؇ و سَیِّدْ ؇، طوپ كبی كرەیی اللرندە طوتمشلر، هر طرفنە تماشا ایدییورلر.

اگر او قاپی سڭا آچیلامدیمفاتیح الغیب» اولان امام رازینڭ؇ كنیش اولان تفسیرینە كیر و سریر تدریسدە او داهی امامڭ حلقۀ درسندە اوتور، درسنی دیڭلە.

اگر اونڭ ایلە مطمئن اولامدڭ. ارضی، كرویت قابنە صیغیشدیرامدڭ. ابراهیم حقّنڭ؇ آرقەسنە دوش، حجّّت الاسلام اولان امام غزالینڭ ؇ یاننە كیت، فتوا ایستە. دیكە: "كُرَویتدە مُشاحّت وارمیدر؟" البتە دییەجك: "قبول ایتمزسەڭ مُشاحّت واردر." زیرا تا زمانندنبری شویلە بر فتوا كوندرمش: "كیم كُرَوِیَتِ ارض كبی برهان قطعیلە ثابت اولان بر امری، دینە حمایت بهانەسیلە انكار و ردّ ایتسە، دینە جنایت عظیم ایتمش اولور. زیرا بو، صداقت دگل، خیانتدر."

اگر امّیسڭ فتوایی اوقویامییورسڭ. بزم هم عصریمز و فكرًا برادریمز اولان حسین جسرینڭ ؇ سوزینی دیڭلە! زیرا یوكسك سسلە منكِرِ كُرویتی تهدید ایتدیگی كبی، حقیقت قوّتیلە پرواسز اولارق دیر: "كیم دینە استناد ایلە، حمایت یولندە مدوَّریت ارضی انكار ایدر ایسە، صدیق احمقدر، عدوّ شدیددن داها زیادە ضرر ویرمش اولور."

اگر بو یوكسك سسلە سنڭ یاتمش اولان فكر حقیقتڭ اویقودن قالقمدیسە و كوزڭ دە آچیلامدی.

53

ابن هُمام ؇ و فخر الاسلام ؇ كبی ذاتلرڭ اللرینی طوت، امام شافعی یە ؇ كیت، استفتا ایت، دیكە: "شریعتدە واردر: بر وقتدە بش وقتڭ نمازی قیلینیر. هم دە بر قوم واردر، یاتسو نمازلرینڭ وقتی بعض وقتدە یوقدر. هم دە بر قوم واردر، كونش چوق كونلردە غروب و چوق كیجەلردە طلوع ایتمز. ناصل اوروچ طوتاجقلر؟" هم دە استفسار ایتكە: "شرطڭ تعریف شرعیسی اولان سائر اركانە مقارن اولان شیدر. ناصل نمازدە شرط اولان استقبال قبلەیە انطباق ایدر. حالبوكە یالڭز قیام و یاری قُعوددە مقارنت واردر؟"

امین اول، امام شافعی ؇ مسئلۀ اُولٰی یی شرقدن و غربدن كچن دائرەنڭ مدوَّریتیلە تصویر ایدەجكدر. ایكنجی و اوچنجی مسئلەیی دخی، جنوبدن شمالە مُمْتد اولان دائرەنڭ مقوَّسیتیلە تطبیق ایدەجكدر. برهان عقلی كبی جواب ویرەجكدر. هم دە قبلە مسئلەسندە دییەجك: "قبلە و كعبە اویلە بر عمود نورانیدركە، سماواتی عرشە قدر طاقمش و نظم ایدوب كرۀ ارضڭ طبقاتنی فرشە قدر دلەرك كائناتڭ منتظم بر عمود نورانیسی اولمشدر.

اگر غطا و پردە كشف اولونسە، خطّ شاقول ایلە سنڭ كوزیڭڭ شعاعی، نمازڭ هر بر حركتندە عین قبلە ایلە تماس و مصافحە ایدەجكدر.

ای برادر! اگر سن ظنّ ایتدیگم آدملردنسەڭ، عجیب خولیالرڭ علم خیالدن باشقە بر یر بولامادیغندن، بر قیمتی یوقدر، تا قلبە كیرەبیلسین. سن دە اینانمایورسڭ، نفسڭی قاندیرامییورسڭ.. فقط صاپمشسڭ.

اگر او خیالاتە آچیق و حقیقتە قپالی اولان قلبڭزدە پك چوق دفعە متخیِّلەڭزدن داها كوچك اولان كرۀ ارض یرلشمز ایسە، توسیع ذهن ایچون نظرڭ افقنی كنیشلتدیر. بر مجلس حكمندە كچن ارضڭ

54

ساكنلرینی كور، سؤٓال ایت. زیرا أو صاحبی اوینی بیلیر. اونلر عمومًا مشاهدە و تواتر ایلە بر لسانلە سڭا سویلەیەجكلر: "یاهو! بزم بشیگمز و فضای عالمدە شمندوفریمز اولان كرەمز او قدر دیوانە دگلدر. اجرام علویەدە جاری اولان قاعدە و قانون الٓهیدن شذوذ و سركشلك ایتسین." هم دە دلائل مجسّمۀ مُسَطَّحە اولارق خریطەلری ابراز ایدەجكدر.

اشارت: نظام خلقت عالم دینیلن شریعت فطریۀ الٓهیە. مولوی كبی جذبە طوتان مجذوب و مسافر اولان كرۀ ارضە، كونشە اقتدا ایدن صَفْبَسْتە ییلدیزلرڭ صفندە طوروب اطاعت ایتمەسنی فرض و واجب قیلمشدر. زیرا زمین، سما ایلە برابر{ اَتَیْنَا طَٓائِع۪ینَ} دیمشلردر. طاعت ایسە، جماعت ایلە داها افضل و داها احسندر.

الحاصل: صانع عالم، ارضی ایستەدیگی كبی و حكمتی اقتضا ایتدیگی كبی یاراتمشدر. سزڭ ای اهل خیال، تشهّی ایلە ایستەدیگڭز كبی یاراتمامشدر. عقللریڭزی كائناتە مهندس ایتمەمشدر.

تنبیه: ضعف عقیدەیە ویاخود سوفسطائی مذهبنە اولان میلە.. ویاخود داها آلمامش، یڭی مشتری اولمەسنە اشارت ایدن امورڭ بری دە.. "بو حقیقت، دینە منافیدر" اولان كلمۀ حَمْقادر. زیرا برهان قطعی ایلە ثابت اولان بر شیئی حق و حقیقت اولان دینە مخالف اولدیغنە احتمال ویرن و منافاتندن خوف ایدن آدم، خالی دگل، یا دماغندە بر سوفسطائی كیزلنمش، قاریشدیرییور.. ویاخود قلبنی دلەرك بر موَسوِس صاقلانمش، اختلال ایدییور.. ویاخود یڭیدن دینە مشتری اولمش، تنقید ایلە آلمق ایستەیور.

55

} [ایكنجی مسئلە]}{

پوشیدە اولماسین، ثور و حوتڭ قصّۀ مشهورەسی، اسلامیتڭ دخیل و طُفیلیسیدر.

راویسیلە برابر مسلمان اولمشدر. ایسترسەڭ مقدّمۀ ثالثەیە كیت، كورەجكسڭ، هانكی قاپیدن دائرۀ اسلامیتە داخل اولمشدر. اما ابن عبّاسەؓ اولان نسبتڭ اتّصالی ایسە، دردنجی مقدّمەنڭ آیینەسنە باق، او الحاقڭ سرّینی كورەجكسڭ. بوندن صوڭرە مرویدر: "ارض، ثور و حوت اوزرندەدر." حدیث اولارق روایت ایدیلییور.

اوّلا: تسلیم ایتمییورزكە، حدیثدر. زیرا اسرائیلیاتڭ نشانی واردر.

ثانیًا: حدیث اولسە دە، ضعف اتّصال ایچون یالڭز ظنّی افادە ایدن آحددندر. عقیدەیە داخل اولماز، زیرا یقین شرطدر.

ثالثًا: متواتر و قطعیّ المتن اولسە دە، قطعیّ الدّلالت دگلدر. اگر ایسترسەڭ بشنجی مقدّمەیە مراجعتلە، اون برنجی مقدّمە ایلە مشاورە ایت! كورەجكسڭ، ناصل خیالات، ظاهرپرستلری هوالاندیرمش، بو حدیثی مَحَامِلِ صحیحەدن چویرمشلردر.

ایشتە وجوه صحیحە اوچدر:

ناصل ثور و نَسْر و انسان و دیگریلە مسمّا اولان حملۀ عرش، ملائكەدر. بو ثور و حوت دخی، اویلە ایكی ملائكەدر. یوقسە عرش اعظمی ملائكەیە.. كرەیی، كُرە كبی همّتە محتاج اولان بر اوكوزە تحمیل ایتمك، نظام عالمە منافیدر.

هم دە لسان شریعتدن ایشیتیلییور: هر بر نوعە مخصوص و او نوعە مناسب بر ملك مؤكّل واردر.

56

بر مناسبتە بناءً او ملك او نوعڭ اسمیلە مسمّا، بلكە عالم ملائكەدە اونڭ صورتیلە متمثّل اولویور. حدیث اولارق ایشیتیلییور: "هر آقشامدە كونش عرشە كیدر، سجدە ایدر. اذن آلییور، صوڭرە كلییور." اوت، شمسە مؤكّل اولان ملك.. اسمی شمس، مثالی دە شمسدر. اودر، كیدر، كلیر.

هم دە حكمای الٓهیّون نزدندە هر بر نوع ایچون حیّ و ناطق و افرادە امداد ویریجی و مُسْتَمِدّی بر ماهیت مجرّدە واردر. لسان شریعتدە ملك الجبال و ملك البحار و ملك الامطار كبی اسملر ایلە تعبیر ایدیلیر. فقط تأثیر حقیقیلری یوقدر. مؤثّر حقیقی یالڭز ذات اقدسدر.

(اِذْ لَا مُؤَثِّرَ فِی الْكَوْنِ اِلَّا اللّٰهُ)

اسباب ظاهریەنڭ وضعندەكی حكمت ایسە: اظهار عزّت و سلطنت تعبیر اولونان دست قدرت، پردەسز دائرۀ اسبابە مُنْعَطِف اولان نظرە قارشو، ظاهرًا امور خسیسە ایلە مباشرت و ملابستی كورولمەمكدەدر. فقط دائرۀ عقیدە دینیلن حق و ملكوتیتدە هر شی علویدر. دست قدرتڭ پردەسز مباشرتی عزّتە مناسبدر.{ ذٰلِكَ تَقْد۪یرُ الْعَز۪یزِ الْعَل۪یمِ}

ایكنجی مَحْمِلْ: ثور، عمارت و زراعت ارضڭ اڭ بیوك واسطەسی اولان اوكوزدر. حوت ایسە، اهل سَواحلڭ، بلكە پك چوق نوع بشرڭ مدار معیشتی اولان بالیقدر.

ناصل بری سؤٓال ایدرسە: "دولت نە شی اوستندەدر؟" جواب ویریلیر: "قیلیچلە قلم اوستندەدر." ویاخود "مدنیت نە ایلە قائمدر؟" "معرفت و صنعت و تجارت ایلە" جواب ویریلیر. ویاخود "نوع بشر، نە شی اوزرندە بقا بولور؟" جواب ایسە: "علم و عمل اوستندە بقا بولور."

57

كذالك، وَاللّٰهُ اَعْلَمْ، فخر كائنات ؐ بوڭا بناءً جواب ویرمش. شویلە سؤٓال ایدن ذات- ایكنجی مقدّمەنڭ سرّیلە- بویلە حقائقە ذهنی استعداد كسب ایتمدیگندن، وظیفەسی اولمایان بر شیدن سؤٓال ایتدیگی كبی، پیغمبریمزؐ دە اصل لازم اولان شویلە جواب بیوردیكە: "یر، ثور اوستندەدر." زیرا یرڭ عمارتی نوع بشر ایلەدر. نوع بشردن اولان اهل قُرَانڭ منبع حیاتلری زراعت ایلەدر. زراعت ایسە، اوكوزڭ اوموزی اوستندەدر و ذمّتندەدر. قسم دیگری اولان اهل سَواحلڭ اعظم معیشتلری، بلكە اهل مدنیتڭ بیوك بر معدن تجارتلری، بالیغڭ جوفندە و حوتڭ اوستندەدر. (كُلُّ الصَّیْدِ ف۪ی جَوْفِ الْفَرَا) مسئلەسنە ماصدقدر. بو لطیف بر جوابدر. مزاح دە اولسە حقدر. زیرا مزاح ایتسە دە یالڭز حق سویلر. فرضا، سائل كیفیتِ خلقتدن سؤٓال ایتمشسە، فنّ بیاندە اولان (تَلَقَّی السَّامِعُ بِغَیْرِ الْمُتَرَقَّبِ) قاعدەسنڭ اسلوب حكیمانەسیلە، لازم و ایستەدیگی جوابی ویرمشدر. یوقسە خستە اولان سائل، اشتهای كاذبیلە ایستەدیگی جوابی ویرمەمشدر. و{ یَسْئَلُونَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوَاق۪یتُ لِلنَّاسِ} بو حقیقتە بر براعت الاستهلالدر.

اوچنجی مَحْمِلْ: ثور و حوت، ارضڭ مَحْرَكِ سنویسندە مقدّر اولان ایكی برجدر. او برجلر اگر چندان فرضی و موهومەدرلر. اصل اجرامی نظم و ربط ایلە یوكلنمش اولان عالمدە جاری و لفظًا و اصطلاحًا جاذبۀ عمومیە ایلە مسمّا اولان عادات اللّٰهڭ قانونی او برجلردە تمركز و تحصّل ایتدیگندن، "ارض برجلر اوستندەدر" اولان تعبیر حكیمانە جائزدر. بو محمل، حكمت جدیدە نقطۀ نظرندەدر. زیرا حكمت عتیقە، برجلری سمادە.. حكمت جدیدە ایسە مدار ارضدە فرض ایتمشلردر. بو تأویل، یڭی حكمتڭ نظرندە بیوك بر قیمتی تضمّن ایدر.

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç