MUHÂKEMÂT

101

} [اون ایكنجی مسئلە]{

كلامڭ سلامت و رَنْدَشْلنمەسی و اعتدال مزاجی ایسە، هر قیدڭ استحقاق و استعدادینە كورە عنایتی تقسیم و خلعت اسلوبی توزیع و كییدیرمكدر. هم دە حكایتدە اولورسە، متكلّم كندینی مَحْكِیٌّ عَنْهْ یرندە فرض ایتمك كركدر. شویلە:

اگر باشقەسنڭ حسّیات و افكارینڭ تصویرندە ایسە مَحْكِیٌّ عَنْهە حلول ایتمك و اونڭ قلبندە مسافر اولمق و لسانیلە تكلّم ایتمك كركدر. اگر كندی مالندە تصرّف ایتسە، علامت قیمت اولان اعتبار و اهتمامڭ تقسیمندە هر قیدڭ استحقاق و استعداد و رتبەسنی نظرە آلمق ایلە تقسیمندە عدالت و اسلوبلردە استعدادڭ قامتنە كورە كسمكدر. تا هر بر مقصد اونڭ مناسبندە اولان اسلوبدن جلوەكر اولابیلسین. زیرا اسلوبڭ اساسلری اوچدر:

برنجیسی: اسلوبُ مجرّددر. سیّد شریفڭ و نصیرُ الدّین طُوسٖينڭ سادە اولان معرَضِ كلاملری كبی.

ایكنجیسی: اسلوبُ مزیّندر. عبد القاهرڭ "دلائل الاعجاز" و "اسرار البلاغە" سندەكی مُشَعْشَعْ و پارلاق كلامی كبی.

اوچنجیسی: اسلوبُ عالیدر. سكّاكی و زمخشری و ابن سینانڭ بعض محتشم كلاملری كبی. ویاخود شو كتابڭ مأٓلندەكی عربیّ العبارە، لاسیّما مقالۀ ثالثەدەكی مشوّش، فقط محكم پارچەلری كبی. زیرا موضوعڭ علویتی شو كتابی اسلوب عالی یە افراغ ایتمشدر. یوقسە بنم صنعتمڭ تأثیری جزئیدر.

الحاصل: اگر الٓهیات و اصول بحث و تصویرندە ایسەڭ، شدّت و قوّت و هیبتی تضمّن ایدن اسلوب عالیدن آیریلمامق كركدر. اگر خطابیات و اقناعیاتدە ایسەڭ، زینت و پارلاقلق و ترغیب

102

و ترهیبی تضمّن ایدن اسلوب مزیّنی الڭدن كلیرسە الدن بیراقما. فقط كوستریش و تصنّع و عوامپرستانە نمایش ایتمەمك كركدر. اگر معاملات و محاورات و آلت اولان علملردە ایسەڭ، وفا و اختصار و سلامت و سلاست و طبیعیلگی تكفّل ایدن و سادەلگیلە جمال ذاتیەیی كوسترن اسلوب مجرّدە اقتصار ایت.

بو مسئلەنڭ خاتمەسی: كلامڭ قناعت و استغناسی و عصبیتی ایسە مقامڭ خارجندە اسلوبی آرامامقدر. شویلەكە: معنانڭ قامتنە كورە بر اسلوبی كسدیرمك ایستەدیگڭ وقت، داخلِ مقامدە اولان منبعدن و موضوعڭ فابریقەسندن، لااقل كلامڭ تضمّن ایتدیگی موضوعڭ ویا قصّەنڭ ویا صنعتڭ لوازمنڭ پارچە پارچەسندن و توابعنڭ قطعە قطعەسندن بر اسلوبی دیكمك، ضرورت اولمادن خارجە مدّ نظر ایتمەمك، تعبیر خطا اولماسە، خارجە بویقوتاژ ایتمك ایلە البتە كلامڭ قوّتی تزاید ایتدیگی كبی، ثروتڭ طاغیلمامسنە اڭ بیوك اساسدر. دیمك معنا و مقام و صنعت ایسە، كلامڭ دلالت وضعیەسنە یاردیم ایدەبیلیر.

ناصل كلام، دلالت وضعیە ایلە معنایی كوستریر، اویلە دە، بویلە اسلوب ایسە طبیعتیلە معنایە اشارت ایدر. اگر بر نمونە ایسترسەڭ طقوزنجی مسئلەدەكی عربی پارچەلرینە باق. ایشتە:

(فَانْظُرْ اِلٰی كَلَامِ الرَّحْمٰنِ الَّذ۪ی عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ فَبِاَیِّ اٰیَاتِ رَبِّكَ لَا تَتَجَلّٰی هٰذِهِ الْحَق۪یقَةُ فَوَیْلٌ ح۪ینَئِذٍ لِلظَّاهِرِیّٖینَ الَّذ۪ینَ یحْمِلُونَ مَالَا یََفْهَمُونَ عَلَی التَّكْرَارِ) (فَاِنْ شِئْتَ فَانْظُرْ اِلٰی قِصَّةِ مُوسٰی فَاِنَّهَٓا اَجْدٰی مِنْ تَفَار۪یقِ الْعَصٰی اَخَذَهَا الْقُرْاٰنُ بِیَدِهِ الْبَیْضَٓاءِ فَخَرَّتْ سَحَرَةُ الْبَیَانِ مَحَبَّةً وَحَیْرَةً سَاجِد۪ینَ لِبَلَاغَتِهٖ)

103

اگر ایسترسەڭ، علوم آلیەنڭ كتابلرینڭ دیباجەلرینە باق. اگر چندان او دیباجەلردە شو صنعت بلاغت چوق دقیق و لطیف اولمازسە دە، فقط اوندەكی براعت الاستهلال، بو حقیقتە بر براعت الاستهلالدر.

هم دە شو كتابڭ دیباجەسندە معجزاتە اشارت یولندە پیغمبریمزڭ ؐ ذاتی، نبوّتنە معجزە كوستریلمشدر.

هم دە اوچنجی مقالەنڭ دیباجەسندە كلمۀ شهادتڭ ایكی جملەسی بربرینە شاهد كوستریلمشدر.

هم دە یدنجی مقدّمەدە، انشقاق قمرە یرە اینمەیی علاوە ایدنلرە دینیلمش: "معجزەنڭ قمرینى مُنْخَسِفْ و شمس كبی برهان نبوّتی سُها كبی مخفی اولمەسنە سبب اولدیڭز."

بوڭا قیاسًا، شو حقیقتە، شو كتابدە بر چوق نمونە بولابیلیرسڭ. زیرا بو كتابڭ مسلكی، بنم كبی خارجە بویقوتاژدر. حتّی ضرورت اولمازسە، افكار و مسائلدە و مثاللردە و اسالیبدە خارجە بویقوتاژ ایتمكدر. فقط توافقُ خاطر اولابیلیر. زیرا حقیقت بردر. هانكی قاپی ایلە كیرسەڭ، عیننی كورەجكسڭ.

خاتمە: "سویلەننە باق، سویلەینە باقما" سویلەنیلمشدر. فقط بن دیرم: كیم سویلەمش؟ كیمە سویلەمش؟ نە ایچندە سویلەمش؟ نە ایچون سویلەمش؟ سویلەدیگی سوزی كبی دقّت ایتمك، بلاغت نقطۀ نظرندن لازمدر، بلكە الزمدر.

104

اشارت: معلوم اولسونكە، فنّ معانی و بیانڭ مزایاسنڭ بلاغتجە مهم بر شرطی، قصدًا و عمدًا غرضڭ جهتنە امارات ایلە اشارت و علاماتڭ نصبیلە قصد و عمدینى كوسترمكدر. زیرا اوندە تصادف بر پارە ایتمز. فنّ بدیعڭ و تزیینات لفظیەنڭ شرطی ایسە، تصادف و عدم قصددر. ویاخود تصادفٖی كبی طبیعتِ معنایە یاقین اولمقدر.

تلویح: پوشٖیدە اولماسینكە، طبیعتە و حقیقت خارجیەیە دلالت ایدن و حكم ذهنی یی قانون خارجی ایلە ربط ایدن، تعبیر جائز ایسە پردەیی دلەرك، آلتندەكی حقّی كوسترن آلتلرڭ اڭ ثَقّابی (اِنَّءِ تحقیقیە) در. اوت، شو (اِنَّ) نڭ شو خاصیتنە بناءًدركە قرآندە كثرتلە استعمال اولونمشدر.

تنبیه: ای برادر! بو مقالەدەكی قوانین لطیفە، شو پریشان اسالیبدن تبرّی و نفرت ایتمەسی سنی تغلیط ایتمەسین. مثلا، "اگر بو قانونلر ایی اولسەیدیلر، اونلری وضع ایدنە ایی بر درسِ بلاغتی ویرەجكلر ایدی. هم دە كوزل بر اسلوبی كییەجكلر ایدی. حالبوكە اونلری وضع ایدن ایسە امّیدر. اسلوبلری دخی پریشاندر" كبی بر وهمە ذاهب اولما. یاهو، بو وهمە اهمّیت ویرمە. زیرا بر فندە هر بر علم صاحبی اوندە صنعتكار اولمق لازم كلمز. هم دە اِلٰی المركزیە اولان قوّۀ جاذبە، عَنِ المركزیە اولان قوّۀ دافعەیە غالبدر. چونكە قولاغڭ دماغە قرابتی و عقل ایلە صلۀ رحمی واردر.

حالبوكە معدن كلام اولان قلب ایسە، لساندن اوزاق و اجنبیدر. و هم دە چوق دفعە لسان، قلبڭ دیلنی تمامًا آڭلامییور. لاسیّما، قلب بعضًا مسئلەنڭ درین یرلرندن، قویو دیبندە كبی بر طین طین ایدرسە لسان ایشیتەمز. ناصل ترجمانلق ایدەجكدر؟

الحاصل: فهم، اِفهامدن داها اسهلدر، والسّلام!

105

} [اعتذار]{

ای شو طار و اینجە و قراڭلق اولان یولدە بنم ایلە آرقداشلق ایدن صبرلی و متانتلی ذات! ظنّ ایدییورم بو ایكنجی مقالەدە یالڭز حیرتلە سیرجی اولدڭ، مستمع اولمادڭ. چونكە آڭلامادڭ. حقڭز وار، زیرا مسائل غایت درین و آرقلری اوزون.. و عبارە ایسە غایت مختصر و مغلق.. و توركجەم دە اپیجە نقصان و مشوّش.. و وقتم دخی طار.. بن دە عجلە، صحّتم مختل، باشم نزلەلیدر. شو قاریشیق زمیندە آنجق شویلە بر وَرَقْپارە چیقابیلیر.

(وَالْعُذْرُ عِنْدَ كِرَامِ النَّاسِ مَقْبُولٌ)

ای برادر! "عنصر حقیقت" ی كبرا كبی و "عنصر بلاغت" ی صغرا كبی مزج ایت. الكتریگ شعاعی كبی اولان حدس صادقی كچیر. تا غایت حرارتلی و پارلاق ضیالی اولان "عنصر عقیدە" یی نتیجە ویرمك ایچون سنڭ ذهنڭە استعدادات ویرەبیلسین.

ایشتە "عنصر عقیدە" یی اوچنجی مقالەدە آرایاجغز.

ایشتە باشلایورم: نَخُو [حاشیە]

106

} [عنصر العقیدە]{

} [اوچنجی مقالە]{

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪یمِ

[اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰەَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ]

بو كلمۀ عالیە، اسّ الاساسِ اسلامیت اولدیغی كبی، كائنات اوستندە تموّج ایدن اسلامیتڭ اڭ نورانی و اڭ علوی بایراغیدر.

اوت، میثاق ازلیە ایلە پَیمان و یمینمز اولان ایمان، بو منشور مقدّسدە یازیلمشدر. اوت، آب حیات اولان اسلامیت ایسە، بو كلمەنڭ عین الحیاتندن نبعان ایدر. اوت، ابدە نامزد اولان نوع بشر ایچندە سعادت- سرایِ ابدیەیە تعیین و تبشیر اولونانڭ اللرینە ویریلمش بر فرمان ازلیدر. اوت، قلب دینیلن عوالم غیبە قارشو اولان پنجرەسندە قورولمش اولان لطیفۀ ربّانیەنڭ فوطوغرافیلە آلینان تمثال نورانیلە سلطان ازلی اعلان ایدن خریطۀ نورانیەسیدر و ترجمان بلیغیدر.

اوت، وجدانڭ اسرار انكیز اولان نطق بلیغانەسنی جمعیت كائناتە قارشو وكالتًا انشاد ایدن خطیب فصیحی و كائناتە حاكم ازلی اعلان ایدن ایمانڭ مبلّغ بلیغی اولان لسانڭ الندە بر منشور لایزالیدر.

اشارت: بو كلمۀ شهادتڭ ایكی كلامی بربرینە شاهد صادقدر و بربرینی تزكیە ایدر. اوت، الوهیت نبوّتە برهانِ لِمّٖیدر. محمّد علیه الصّلاة والسّلام، صانع ذو الجلالە ذاتیلە و لسانیلە برهانِ اِنّٖیدر.

107

تنبیه: حقائق عقائد اسلامیە، بتون تفرّعاتیلە كتب اسلامیە دە مفصّلًا مُبَرْهَنە و مُصَرَّحەدر، كورونەبیلیر. و كورولن شیئی كوسترمك، ظاهرڭ خفاسنە ویا مخاطبڭ غباوتنە اشارت و تجهیل اولدیغندن، عقیدەنڭ یالڭز اوچ-درت عنصرینی بیان ایدەجگم. دیگر حقائقنی فحول علمانڭ كتابلرینە حوالە ایدرم. زیرا بڭا حاجت بیراقمامشلر.

} [مقدّمە]{

اهل دقّتڭ معلومیدركە، مقاصد قرآنیەنڭ فذلكەسی درتدر: صانع واحدڭ اثباتی ١ و نبوّت ٢ و حشر جسمانی ٣ و عدلدر ٤.

برنجی مقصد: دلائل صانع بیانندەدر. بر برهانی دە محمّد علیه الصّلاة والسّلامدر. صانعڭ وجود و وحدتی، اثباتە احتیاجدن مستغنیدر. لاسیّما، مسلمانلرە قارشو چوق درجە اَجْلا و اَظهردر. بناءً علیه خطابمی اجانبە، باخصوص ژاپونیەیە توجیه أیلەدم. زیرا اونلر اسكیدە بعض سؤٓاللر ایتمشدیلر، بن دە جواب ویرمشدم. شیمدی اختصار ایلە یالڭز بر-ایكی سؤٓاللرینە متعلّق او جوابڭ بر پارچەسنی سویلەیەجگم. اونلردن بر سؤٓال:

(مَا الدَّل۪یلُ الْوَاضِحُ عَلٰی وُجُودِ الْاِلٰهِ الَّذ۪ی تَدْعُونَنَٓا اِلَیْهِ وَالْخَلْقُ مِنْ اَیِّ شَیْءٍ اَمِنَ الْعَدَمِ اَوِالْمَٓادَّةِ اَوْ ذَاتِهٖٓ اِلٰٓی اٰخِرِ سُؤَالَاتِهِمِ الْمُرَدَّدَةِ) یعنی، وجود صانعە دلیل واضح نەدر؟

اشارت: غیر متناهی اولان معرفت اللّٰه، بویلە محدود اولان كلامە صیقیشماز. بناءً علیه كلاممدەكی اِغلاقڭ معذور طوتولمسی مَرْجُودر.

108

تنبیه: بَرْ وَجْهِ آتٖی كلامدن مقصد، محاكمە و موازنەنڭ طریقنی كوسترمكدر. تاكە، مجموعندە حقیقت تجلّی ایتسین. یوقسە ذهنڭ جزئیتی سببیلە، او مجموعڭ هر بر جزؤندە نتیجەنڭ تمامنی تحرّی ایتمك، قوّۀ واهمەنڭ تسلّط و تردّدیلە حقیقتی اوهام ایچندە ستر ایتمكدر.

} [مقدّمە]{

حقیقتڭ كشفنە مانع اولان آرزوی خلاف و التزام مخالف و طرفدار نفس جهتیلە اصلسز اوهامنی بر اصلە ارجاع ایتمكلە كندینی معذور كوسترمك و مشترینڭ نظری كبی یالڭز معایبی كورمك و چوجق طبیعتی كبی، بهانە ایلە ماهانە طوتمق كبی امرلردن نفسڭی تجرید ایلە شرطمە مراعات ایدەبیلیرسەڭ حضور و قلب ایلە دیڭلە:

} [برنجی مقصد]{

جمیع ذرّات كائنات، برر برر ذات و صفات و سائر وجوه ایلە غیر محدودە اولان امكانات مابینندە متردّد ایكن، بر جهتی تعقیب، حیرت بَخْشا مصالحی انتاج ایتمكلە صانعڭ وجوب وجودینە شهادتلە، عوالم غیبیەنڭ انموذجی اولان لطیفۀ ربّانیەدن اعلان صانع ایدن اعتقادڭ مصباحنى ایشیقلاندیرییورلر.

اوت، هر بر ذرّە كندی باشیلە صانعی اعلان ایتدیگی كبی، تصاویر متداخلەیە بڭزەین مركّباتِ مُتشابِكۀ متصاعِدۀ كائناتڭ هر بر مقام و هر بر نسبتندە هر بر ذرّە، موازنۀ جرَیان عمومی یی محافظە و هر نسبتدە آیری آیری مصالحی انتاج ایتدكلرندن، صانعڭ قصد و حكمتنی اظهار و قرائت ایتدكلری ایچون، صانعڭ دلائلی، ذرّاتدن قات قات زیادەدر.

109

اگر دیسەڭ: نەدن هركس عقلیلە كورمییور؟

الجواب: كمال ظهورندن. اوت، شدّت ظهوردن كورونمەمك درجەسنە كلنلر واردر. جِرم شمس كبی. (تَاَمَّلْ سُطُورَ الْكَٓائِنَاتِ فَاِنَّهَا مِنَ الْمَلَاِ الْاَعْلٰٓی اِلَیْكَ رَسَٓائِلُ) یعنی، اَبعاد واسعۀ عالمڭ صحیفەسندە نقّاش ازلینڭ یازدیغی سلسلۀ حادثاتڭ سطرلرینە حكمت نظریلە باق و فكر حقیقتلە صاریل. تاكە ملأ اعلادن كلن سلاسل رسائل، سنی اعلای علّیّین یقینە چیقارسین.

} [اشارت]{

قلبندە نقطۀ استمداد، نقطۀ استناد ایلە وجدان بشر صانعی اونوتمامقدەدر. اگر چندان دماغ تعطیل اَشغال ایتسە دە، وجدان ایدەمز. ایكی وظیفۀ مهمّە ایلە مشغولدر. شویلەكە:

وجدانە مراجعت اولونسە قلب بدنڭ اقطارینە نشر حیات ایتدیگی كبی، قلب كبی- قلبدەكی عقدۀ حیاتیە اولان معرفت صانع دخی، جسد كبی، استعداداتِ غیرِ محدودۀِ انسانیە ایلە متناسب اولان آمال و میول مُتَشَعِبَەیە نشر حیات ایدر.. لذّتی ایچنە آتار و قیمت ویرر و بسط و تمدید ایدر. ایشتە نقطۀ استمداد.

هم دە بونڭلە برابر، غوغا و مزاحمتڭ میدانی اولان دغدغۀ حیاتە پیدرپی هجوم كوسترن عالمڭ بیڭلر مصیبت و مزاحملرە قارشو یگانە نقطۀ استناد، معرفت صانعدر.

اوت، هر شیئی حكمت و انتظاملە كورن صانع حكیمە اعتقاد ایتمزسە و عَلَی الْعَمْیَا تصادفە حوالە ایدرسە و او بلیّاتە قارشو الندەكی قدرتڭ عدم كفایتنی دوشونسە، توحّش و دهشت و تلاش و خوفدن مركّب بر حالتِ جهنّم نمون و جگر شكافدە قالدیغندن، اشرف و احسن مخلوق اولان انسان،

110

هر شیدن داها پریشان اولدیغندن، نظام كامل كائناتڭ حقیقتنە مخالف اولویور. ایشتە نقطۀ استناد. اوت، ملجأ یالڭز معرفت صانعدر.

دیمك شو ایكی نقطە ایلە بو درجە نظام عالمدە حكم فرمالق، حقیقت نفس الامریەنڭ خاصّۀ منحصرەسی اولدیغی ایچون، هر وجداندە ایكی پنجرە اولان شو ایكی نقطەدن وجود صانع تجلّی ایدییور. عقل كورمزسە دە فطرت كورویور. وجدان نَظّاردر، قلب پنجرەسیدر.

} [تنبیه]{

عرش كمالات اولان معرفت صانعڭ معراجلرینڭ اصولی درتدر:

برنجیسی: تصفیە و اشراقە مؤسَّس اولان محقّقین صوفیەنڭ منهاجیدر.

ایكنجیسی: امكان و حدوثە مبنی اولان متكلّمینڭ طریقیدر. بو ایكی اصل، فی الواقع قرآندن تشعّب ایتمشلردر. لكن فكر بشر باشقە صورتە افراغ ایتدیگی ایچون، طویل الذّیل و مشكللشمشدر.

اوچنجیسی: حكمانڭ مسلكیدر. اوچی دە تعرّض اوهامدن مصون دگلدرلر.

دردنجیسیكە، بلاغت قرآنیەنڭ علوُّ رتبەسنی اعلان ایدن و استقامت جهتیلە اڭ قیصەسی و وضوح جهتیلە بشرڭ عمومنە اڭ اشملی اولان معراج قرآنٖیدر. ایشتە بز دخی بونی اختیار ایتدك. بو دە ایكی نوعدر:

برنجیسی: "دلیل عنایت" دركە، منافع اشیایی تعداد ایدن بتون آیات قرآنیە بو دلیلە ایما و شو برهانی تنظیم ایدییورلر. بو دلیلڭ زبدەسی، كائناتڭ نظام اكملندە رعایتِ مصالح و حِكَمدر. بو ایسە، صانعڭ قصد و حكمتنی اثبات و تصادف وهمنی اورتەدن نفی ایدییور.

111

} [مقدَّمە]{

اگر چندان هر آدم عالمدەكی رعایت مصالح و انتظامدە استقرای تام ایدەمز و احاطە ایدەمز. فقط نوع بشردەكی تلاحق افكار سایەسندە، كائناتڭ هر بر نوعنە مخصوص قواعد كلیّۀ منتظمەدن عبارت اولان بر فن تشكّل ایتمش و ایتمكدەدر.

بونڭلە برابر بر امردە انتظام اولمازسە، حكم، كلّیتیلە جریان ایدەمەدیگی ایچون، قاعدەنڭ كلّیتی نوعڭ حسن انتظامنە دلیلدر. دیمك جمیعِ فنون اكوان، قاعدەلرڭ كلّیتلرینە بناءً، استقرای تاملە نظام اكملی انتاج ایدن برر برهاندرلر. اوت، فنون كائنات بِتَمامِها موجوداتڭ سلسلەلرندەكی حلقەلردن آصیلمش اولان مصالح و ثمراتی و انقلابات احوالڭ تلافیفندە صاقلانمش اولان حِكَمْ و فوائدی كوسترمك ایلە صانعڭ قصد و حكمتنە پارماقلە شهادت و اشارت ایتدكلری كبی، شیاطین اوهامە قارشو برر نجم ثاقبدر.

} [اشارت]{

جهل مركّبی انتاج ایدن، نظر سطحی یی تولید ایدن الفتدن تجرید نظر ایتسەڭ و عقلە قارشو سدِّ طُرُق ایدن اوهامڭ آشیانی اولان مُمارسات اِلْزَامِیَاتدن نفسڭی تخلیە ایتسەڭ، خردەبینی بر حیوانڭ صورتی آلتندە اولان ماكینۀ دقیقۀ بدیعۀ الٓهیەنڭ شعورسز، مجرا و مَحْرَكْلری تحدید اولونمایان و امكاناتندە اَوْلَویت اولمایان اسبابِ بسطۀ جامدۀ طبیعیەدن حصول پَذیر و او دستگاهڭ مصنوعی اولدیغنی، كندی نفسڭی قاندیروب مطمئن و اقناع ایدەمییورسڭ. مگر هر بر ذرّەدە افلاطون قدر بر شعور و جالینوس قدر بر حكمتی اثبات ایتدكدن صوڭرە، ذرّات سائرە ایلە واسطەسز مخابرەیی اعتقاد و اسباب طبیعیەنڭ اسّ الاساسی حكمندە اولان

112

جزؤ لایتجزّادەكی قوّۀ جاذبە و قوّۀ دافعەنڭ اجتماعلرینڭ خرطومی اوزرندەكی محالیتڭ طامغەسنی قالدیرابیلسەڭ. اگر نفسڭ بو محالطە احتمال ویرسە، سنی انسانیت دفترندن سیلدیرەجكدر.

فقط جائزدركە، هر بر شیئڭ اساسی ظنّ ایتدكلری اولان جذب و دفع و حركت، عادات اللّٰهڭ قانونلرینە برر اسم اولسون. فقط قانون، قاعدەلكدن طبیعیلگە و ذهنیلكدن خارجیلگە و اعتباردن حقیقتە و آلَتیتدن مؤثّریتە كلمەمك شرطیلە قبول ایدرز.

} [تنبیه]{

{ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰی مِنْ فُطُورٍ} نظریڭی عالمە كزدیر. هانكی یرندە نقصانیتی كورەبیلیرسڭ؟ كلّا! كورن كورمز، مگر كور اولا ویا قصر نظر علّتیلە مبتلا اولا. ایسترسەڭ قرآنە مراجعت ایت. دلیل عنایتی وجوه ممكنەنڭ اڭ اكمل وجهیلە بولاجقسڭ. زیرا قرآن، كائناتدە تفكّرە امر ویردیگی كبی، فوائدی تَذْكار و نعمتلری تعداد ایدر. ایشتە او آیات، شو برهان عنایتە مظاهردر. اجمالی بودر، طوت! تفصیلی ایسە، اگر مشیئت الٓهیە تعلّق ایدرسە، آیات آفاقیە و انفسیەیی تفسیر طریقندە، سما و بشر و ارضڭ علملرینە معقود اولان كتب ثالثەدە تفسیر ایدیلەجكدر. او وقت شو برهان تمام صورتیلە سڭا كورونەجكدر.

ایكنجی دلیل قرآنی: "دلیل اختراع" در. بونڭ خلاصەسی: مخلوقاتڭ هر نوعنە، هر فردینە و او نوعە و او فردە مرتّب اولان آثار مخصوصەسنی مُنْتِج و استعداد كمالنە مناسب بر وجودڭ ویریلمسیدر. زیرا هیچ بر نوعِ متسلسل، ازلی دگلدر. "امكان" بیراقماز. هم دە بالضّرورە بعضینڭ "حدوث" ی، نظرڭ مشاهدەسیلە و سائرلری دخی عقلڭ حكمت نظریلە كورولور.

113

} [وهم و تنبیه]{

انقلابِ حقیقت اولماز. نوع متوسّطڭ سلسلەسی دوام ایتمز. تحوّل اصناف، انقلاب حقائقڭ غیریسیدر.

اشارت: هر بر نوعڭ بر آدمی و بر بیوك پدری اولدیغندن، سلسلەلردەكی تناسلدن نشأت ایدن وهم باطل او آدملردە، او اوّل پدرلرندە توهّم اولونماز. اوت، حكمت، فنّ طبقات الارض و علم حیوانات و نباتات لسانیلە، ایكی یوز بیڭی متجاوز اولان انواعڭ آدملری حكمندە اولان مبدأ اوّللرینڭ هر برینڭ مستقلًّا حدوثنە شهادت ایتدیگی كبی.. موهوم و اعتباری اولان قوانین و شعورسز اولان اسباب طبیعیە ایسە، بو قدر حیرت فزا سلسلەلر و بو سلسلەلری تشكیل ایدن و افراد دینیلن دهشت انكیز حدسز ماكینۀ عجیبۀ الٓهیەنڭ تصنیع و ایجادینە عدم قابلیتلری جهتیلە، هر بر فرد و هر بر نوع، مستقلًّا صانع حكیمڭ ید قدرتندن چیقدیغنی اعلان و اظهار ایدییور.

اوت، صانع ذو الجلال هر شیئڭ جبهەسندە حدوث و امكان طامغەسنی قویمشدر.

تنبیه: ازلیت مادّە و حركت ذرّاتدن تشكّل انواع كبی امور باطلەیە احتمال ویرمك، صرف باشقە شی ایلە نفسنی اقناع ایتمك صددندە اولدیغی ایچون، او امورڭ اساسِ فاسدەسنی تبعی نظریلە عدم دركندن نشأت ایدر.

اوت، نفسنی اقناع ایتمك صورتندە متوجّه اولورسە، محالیت و عدم معقولیتنە حكم ایدەجكدر. فرضا قبول ایتسە دە، تَغَافُلِ عَنِ الصّانع سببیلە حاصل اولان اضطرار ایلە قبول ایدەبیلیر.

114

تنبیه: مكرّم اولان انسان، انسانیتڭ جوهری اعتباریلە دائما حقّی صاتین آلمق ایستەیور و دائما حقیقتی آرایور و دائما مقصدی سعادتدر. فقط باطل و ضلال ایسە، حقّی آرایوركن خبری اولمادن النە دوشر. حقیقتڭ معدننی قازاركن، اختیارسز، باطل اونڭ باشنە دوشر. ویاخود حقیقتی بولمقدن مضطر ویا تحصیل حقدن خائب اولدقجە، اصل فطرتی و وجدانی و فكری، محال و غیر معقول بیلدیگی بر امری، نظر سطحی و تبعی ایلە قبولنە مجبور اولویور.

ایشتە بو حقیقتی پیشِ نظرە آل! كورەجكسڭكە، بتون نظام عالمدن اثر غفلت اولارق توهّم ایتدكلری ازلیت مادّە و حركت.. و شو بتون عقللری حیرتدە بیراقان نقش و صنعت بدیعەدە تخیّل ایتدكلری تصادف عَمْیا.. و بتون حِكمڭ شهاداتنە رغمًا اسباب جامدەدن اعتقاد ایتدكلری تأثیر حقیقی.. و نفسلرینە مغالطە ایدوب وهمڭ- استمرارە استنادًا- اِغْواسیلە تجسّم و تخیّل اولونان طبیعت موهومەیی مرجع یاپمقلە تسلّی ایتدكلری، البتە فطرتلری ردّ ایدر.

فقط یالڭز حقّە توجّه و حقیقتە قصد ایتدكلری ایچون، شو اوهام باطلە دعوتسز اولارق یولڭ جانبندن تعرّض ایتدكلری ایچون، البتە هدفِ غرضنە نظرینی دیكمش اولان آدم او اوهامە تبعی و سطحی بر نظر ایلە باقییور. اونڭ ایچون، مزخرف اولان ایچنە نفوذ ایدەمز.

فقط نە وقت رغبت و قصد و صاتین آلمق نظریلە باقسە، آلمەیە دگل، بلكە التفات ایتمەیە و باقمەیە تنزّل ایتمز!

اوت، شو قدر چركین بر شیئی وجدان و عقل محال كورویور. قلب دخی قبول ایتمز. الّاكە مُشاغبە ایلە سفسطە ایدوب، هر بر ذرّەیە حكمانڭ عقللرینی و حُكّامڭ سیاستلرینی ویروب، تا هر بر ذرّە اَخَواتیلە اتّفاق و انتظام مسئلەسندە مشاورە و مخابرە ایتسینلر. اوت، بو صورتدە

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç