MUHÂKEMÂT

97

ایكنجی نقطە: قیاس مركّب و متشعَّب سرّیلە مطالب تناسل ایدوب تسلسل ایتمكدر. كویا متكلّم او مطالبڭ بقا و تناسلنڭ بر تاریخ طبیعیسنە اشارت ایدر. مثلا، عالم كوزلدر. دیمك صانعی، حكیمدر. عبث یاراتماز، اسراف ایتمز، استعداداتی مهمل بیراقماز. دیمك انتظامی دائما تكمیل ایدەجك. جگر شكاف و تحمّلسوز و امل ئولدیریجی، بتون كمالاتی زیر و زبر ایدن هجران ابدی اولان عدمی، انسانە مسلّط ایتمز. دیمك سعادت ابدیە اولاجقدر. اوچنجی مقالەنڭ ایكنجی شهادتنڭ مقدّمەسندە نبوّت مطلقەنڭ مبحثندە انسانڭ حیواندن اوچنجی جهت فرقی، بوڭا ایی بر مثالدر.

اوچنجی نقطە: نتیجۀ واحدەیی تناتُج ایدن اصول متعدّدەیی جمع و ذكر ایتمكدر. زیرا هر بر اصلڭ یوكسك نتیجە ایلە قصدًا و بالذّات ارتباطی اولماز ایسە، لااقل بر درجە اهتزازە و انكشافە كتیرر. كویا اصول دینیلن مظاهر و آیینەلرڭ اختلافیلە و نتیجە و متجلّٖینڭ وحدتیلە مقصدڭ تجرّدینە و علویتنە و حیات عالم دینیلن دوران عمومی تسمیە اولونان حیات كلّیە ایلە یاد ایدیلن حقیقتیلە كلامڭ قوّۀ حیاتیەسنڭ اتّصالنە اشارتدر. اوچنجی مقالەنڭ آخرندەكی اوچنجی مقصددە اولان برنجی مقصد بوڭا بر درجە مثالدر.

هم دە اوچنجی مقالەدە دردنجی مسئلە و مسلكدن اولان اشارت و ارشاد و تنبیه و محاكمە بوڭا مثالدر.

(فَانْظُرْ اِلٰی كَلَامِ الرَّحْمٰنِ الَّذ۪ی عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ فَبِاَیِّ اٰیَاتِ رَبِّكَ لَا تَتَجَلّٰی هٰذِهِ الْحَق۪یقَةُ فَوَیْلٌ ح۪ینَئِذٍ لِلظَّاهِرِیّٖینَ الَّذ۪ینَ یحْمِلُونَ مَالَا یََفْهَمُونَ عَلَی التَّكْرَارِ)

اوت، ربّ عزّتڭ كلامنە دقّت ایدیلسە، بو حقیقت هر یردە نور كبی پارلار. اوت نور كبی كوشەلرندە و مَقاطعلرندە اجتماع ایدوب زلال بلاغت فیشقیرییور. نفرین او ظاهرپرستلرەكە، بو حقیقتدن غفلت ایدوب تكرارە حمل ایدییورلر.

98

دردنجی نقطە: كلامی اویلە افراغ ایتمك و استعداد ویرمكدركە، پك چوق فروعلرڭ تخوملرینی متضمّن و پك چوق احكامە مأخذ و پك چوق معانی یە وجوه مختلفە ایلە دلالت ایتمكدر. كویا بو استعدادی تضمّن ایلە كلامڭ قوّۀ نامیەسنڭ قوّتنە تلویح ایدر و حاصلاتنڭ كثرتنی كوسترر. صانكە او فروع و وجوهلرڭ محشری اولان مسئلەدە جمع ایدر، تاكە مزایا و محاسننی موازنت ایدوب هر بر فرعی بر غرضە سوق و هر بر وجهی بر وظیفەیە تعیین ایدر.

(فَانْظُرْ اِلٰی قِصَّةِ مُوسٰی فَاِنَّهَٓا اَجْدٰی مِنْ تَفَار۪یقِ الْعَصٰی اَخَذَهَا الْقُرْاٰنُ بِیَدِهِ الْبَیْضَٓاءِ فَخَرَّتْ سَحَرَةُ الْبَیَانِ مَحَبَّةً وَحَیْرَةً سَاجِد۪ینَ لِبَلَاغَتِهٖ)

اوت، قصّۀ موسی ؑ مشهور ضرب مثلدەكی تفاریق العصادن داها نافعدر. ناصل او عصا نە قدر پارچەلانسە یینە بر ایشە یارار. قصّۀ موسی دخی اویلەدر. بو خاصیتنە بناءًدركە، قرآن ید بیضایمعجز البیانیلەاو قصّەیی آلدی و صُوَرِ متعدّدەدە كوستردی. هر بر جهتی حسن استعمال ایتدی. فَنّ بیانڭ سَحَرەسی، بلاغتنە سجدە بَر زمینِ حیرت و محبّت ایتدیلر.

ای برادر! بو مسئلەدە اولان خیال میال بلاغت، بو اسالیب ایلە سڭا اویلە بر شجرەیی ترسیم ایدركە، جسیم عُروقی متشابِكە، اوزون بوغوملری متناسِقە و مُتَشَعِبْ داللری متعانِقە، میوە و ثمراتی متنوّعە اولان بر شجرۀ حقیقت سڭا تصویر ایدر. اگر ایسترسەڭ آلتنجی مسئلەیە تماشا ایت. زیرا چندان مشوّش ایسە، بر درجە بو مسئلەنڭ بر پارچەسنە مثال اولابیلیر.

تنبیه و اعتذار: ای برادر! بیلیرمكە شو مقالە سڭا غایت مغلق كورونویور. فقط نە چارە مقدّمەنڭ شأنی اجمال و ایجازدر. كتب ثالثەدە سڭا تجلّی ایدەجكدر.

99

} [اوننجی مسئلە]{

كلامڭ سلاستی ایسە، بر درجە حسّیاتدن طفرەلق و اشتباك ایتمەمك و طبیعتی تقلید و خارجە تمثّل و مسیل غرضدن سداد و مقصد و مستقرّڭ تمیّزیدر. شویلەكە:

كلامدە حسّیات دە تمام اولمادن چفتە آتمق، باشقەسیلە مزج ایتمك، سلاستنی تغییر ایدر. و نظامسز اشتباكدن توقّی و معانئ متسلسلەدە تَدَرُّجْ لازمدر.

هم دە صنعت خیالیەسیلە طبیعتە شاكردلك ایتمك كركدر. تا طبیعتڭ قوانینی اونڭ صنعتندە انعكاس ایدەبیلسین.

هم دە تصوّراتنى اویلە خارجیاتە مُحاكی و مشاكل ایتمك لازمدر. فرضا تصوّراتی دماغدن قاچوب خارجدە تجسّم ایتسەلر، خارج اونلری استلحاق و نسبلرینی انكار ایتمەسین و دیسین: "اونلر بنم" ویاخود "كَاَنَّهُ" ویاخود "بنم ولدمدر."

هم دە غرضڭ مسیلندە و قصدڭ مجراسندە تفرّق ایتمەمك ایچون سداد ایتمك، چَلە چَپە [حاشیە] تمایل ایتمەمكدر. تا جانبلر غرضڭ قوّتنی تشرّب ایتمكلە اهمّیتسز ایتمەسین. بلكە كوشەلر، تضمّن ایتدكلری طراوت و لطافتیلە زن آو كبی غرضە امداد و قوّت ویرمك كركدر.

هم دە قصدڭ مستقری تمیّز و اَغراضڭ ملتقاسی تعیّن ایتمك، سلاستڭ سلامتنە لازمدر.

100

} [اون برنجی مسئلە]{

بیانڭ سلامت و صحّتی ایسە، حكمی، لوازم و مبادیسیلە و آلاتِ مدافعەسیلە اثبات ایتمكدر. شویلەكە:

بر حكمڭ لوازمنی اخلال ایتمەمك، راحتلغنى بوزمامق و نظرە آلمق و مبادیسندن استمداد حیات ایتمك ایچون مراجعت ایتمك و هجوم ایدن اوهامڭ اعتراضاتنە مقابلە ایدەجك سؤٓال مقدّرە جواب اولان قیوداتیلە تقلّد ایتمك كركدر. دیمك، كلام میوەدار بر آغاچدر. جنایت و اجتنادن حمایت ایتمك ایچون دیكنلری و سونكولری دیزیلمشلر. كویا او كلام، بر چوق مناظراتڭ نتیجەسی و پك چوق محاكماتڭ زبدەسی اولدیغندن، غایت علوی اولارق اوهامڭ شیاطینی، اِستراق سمع ایدەمزلر.. اگری نظر ایلە باقامازلر. كویا متكلّم آلتی جهتنی نظرە آلوب، اطرافنە بر سور چكمشدر. یعنی موضوع ویاخود محمولڭ تقییدیلە.. ویاخود توصیف ایلە.. ویاخود باشقە جهتلە وهمڭ هجومنە مساعد نقطەلردە برر مدافع مهیّا ایدرك، باشدن آشاغی یە قدر مقدّر سؤٓاللرە جواب حكمندە اولان قیوداتیلە مجهّز ایتمكدر.

اگر بوڭا مثال ایسترسەڭ، شو كتاب بِتمامِهٖ بوڭا اوزونجە بر مثالدر. لَاسِیَّما، مقالۀ ثالثە اڭ پارلاق بر مثالدر.

101

} [اون ایكنجی مسئلە]{

كلامڭ سلامت و رَنْدَشْلنمەسی و اعتدال مزاجی ایسە، هر قیدڭ استحقاق و استعدادینە كورە عنایتی تقسیم و خلعت اسلوبی توزیع و كییدیرمكدر. هم دە حكایتدە اولورسە، متكلّم كندینی مَحْكِیٌّ عَنْهْ یرندە فرض ایتمك كركدر. شویلە:

اگر باشقەسنڭ حسّیات و افكارینڭ تصویرندە ایسە مَحْكِیٌّ عَنْهە حلول ایتمك و اونڭ قلبندە مسافر اولمق و لسانیلە تكلّم ایتمك كركدر. اگر كندی مالندە تصرّف ایتسە، علامت قیمت اولان اعتبار و اهتمامڭ تقسیمندە هر قیدڭ استحقاق و استعداد و رتبەسنی نظرە آلمق ایلە تقسیمندە عدالت و اسلوبلردە استعدادڭ قامتنە كورە كسمكدر. تا هر بر مقصد اونڭ مناسبندە اولان اسلوبدن جلوەكر اولابیلسین. زیرا اسلوبڭ اساسلری اوچدر:

برنجیسی: اسلوبُ مجرّددر. سیّد شریفڭ و نصیرُ الدّین طُوسٖينڭ سادە اولان معرَضِ كلاملری كبی.

ایكنجیسی: اسلوبُ مزیّندر. عبد القاهرڭ "دلائل الاعجاز" و "اسرار البلاغە" سندەكی مُشَعْشَعْ و پارلاق كلامی كبی.

اوچنجیسی: اسلوبُ عالیدر. سكّاكی و زمخشری و ابن سینانڭ بعض محتشم كلاملری كبی. ویاخود شو كتابڭ مأٓلندەكی عربیّ العبارە، لاسیّما مقالۀ ثالثەدەكی مشوّش، فقط محكم پارچەلری كبی. زیرا موضوعڭ علویتی شو كتابی اسلوب عالی یە افراغ ایتمشدر. یوقسە بنم صنعتمڭ تأثیری جزئیدر.

الحاصل: اگر الٓهیات و اصول بحث و تصویرندە ایسەڭ، شدّت و قوّت و هیبتی تضمّن ایدن اسلوب عالیدن آیریلمامق كركدر. اگر خطابیات و اقناعیاتدە ایسەڭ، زینت و پارلاقلق و ترغیب

102

و ترهیبی تضمّن ایدن اسلوب مزیّنی الڭدن كلیرسە الدن بیراقما. فقط كوستریش و تصنّع و عوامپرستانە نمایش ایتمەمك كركدر. اگر معاملات و محاورات و آلت اولان علملردە ایسەڭ، وفا و اختصار و سلامت و سلاست و طبیعیلگی تكفّل ایدن و سادەلگیلە جمال ذاتیەیی كوسترن اسلوب مجرّدە اقتصار ایت.

بو مسئلەنڭ خاتمەسی: كلامڭ قناعت و استغناسی و عصبیتی ایسە مقامڭ خارجندە اسلوبی آرامامقدر. شویلەكە: معنانڭ قامتنە كورە بر اسلوبی كسدیرمك ایستەدیگڭ وقت، داخلِ مقامدە اولان منبعدن و موضوعڭ فابریقەسندن، لااقل كلامڭ تضمّن ایتدیگی موضوعڭ ویا قصّەنڭ ویا صنعتڭ لوازمنڭ پارچە پارچەسندن و توابعنڭ قطعە قطعەسندن بر اسلوبی دیكمك، ضرورت اولمادن خارجە مدّ نظر ایتمەمك، تعبیر خطا اولماسە، خارجە بویقوتاژ ایتمك ایلە البتە كلامڭ قوّتی تزاید ایتدیگی كبی، ثروتڭ طاغیلمامسنە اڭ بیوك اساسدر. دیمك معنا و مقام و صنعت ایسە، كلامڭ دلالت وضعیەسنە یاردیم ایدەبیلیر.

ناصل كلام، دلالت وضعیە ایلە معنایی كوستریر، اویلە دە، بویلە اسلوب ایسە طبیعتیلە معنایە اشارت ایدر. اگر بر نمونە ایسترسەڭ طقوزنجی مسئلەدەكی عربی پارچەلرینە باق. ایشتە:

(فَانْظُرْ اِلٰی كَلَامِ الرَّحْمٰنِ الَّذ۪ی عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ فَبِاَیِّ اٰیَاتِ رَبِّكَ لَا تَتَجَلّٰی هٰذِهِ الْحَق۪یقَةُ فَوَیْلٌ ح۪ینَئِذٍ لِلظَّاهِرِیّٖینَ الَّذ۪ینَ یحْمِلُونَ مَالَا یََفْهَمُونَ عَلَی التَّكْرَارِ) (فَاِنْ شِئْتَ فَانْظُرْ اِلٰی قِصَّةِ مُوسٰی فَاِنَّهَٓا اَجْدٰی مِنْ تَفَار۪یقِ الْعَصٰی اَخَذَهَا الْقُرْاٰنُ بِیَدِهِ الْبَیْضَٓاءِ فَخَرَّتْ سَحَرَةُ الْبَیَانِ مَحَبَّةً وَحَیْرَةً سَاجِد۪ینَ لِبَلَاغَتِهٖ)

103

اگر ایسترسەڭ، علوم آلیەنڭ كتابلرینڭ دیباجەلرینە باق. اگر چندان او دیباجەلردە شو صنعت بلاغت چوق دقیق و لطیف اولمازسە دە، فقط اوندەكی براعت الاستهلال، بو حقیقتە بر براعت الاستهلالدر.

هم دە شو كتابڭ دیباجەسندە معجزاتە اشارت یولندە پیغمبریمزڭ ؐ ذاتی، نبوّتنە معجزە كوستریلمشدر.

هم دە اوچنجی مقالەنڭ دیباجەسندە كلمۀ شهادتڭ ایكی جملەسی بربرینە شاهد كوستریلمشدر.

هم دە یدنجی مقدّمەدە، انشقاق قمرە یرە اینمەیی علاوە ایدنلرە دینیلمش: "معجزەنڭ قمرینى مُنْخَسِفْ و شمس كبی برهان نبوّتی سُها كبی مخفی اولمەسنە سبب اولدیڭز."

بوڭا قیاسًا، شو حقیقتە، شو كتابدە بر چوق نمونە بولابیلیرسڭ. زیرا بو كتابڭ مسلكی، بنم كبی خارجە بویقوتاژدر. حتّی ضرورت اولمازسە، افكار و مسائلدە و مثاللردە و اسالیبدە خارجە بویقوتاژ ایتمكدر. فقط توافقُ خاطر اولابیلیر. زیرا حقیقت بردر. هانكی قاپی ایلە كیرسەڭ، عیننی كورەجكسڭ.

خاتمە: "سویلەننە باق، سویلەینە باقما" سویلەنیلمشدر. فقط بن دیرم: كیم سویلەمش؟ كیمە سویلەمش؟ نە ایچندە سویلەمش؟ نە ایچون سویلەمش؟ سویلەدیگی سوزی كبی دقّت ایتمك، بلاغت نقطۀ نظرندن لازمدر، بلكە الزمدر.

104

اشارت: معلوم اولسونكە، فنّ معانی و بیانڭ مزایاسنڭ بلاغتجە مهم بر شرطی، قصدًا و عمدًا غرضڭ جهتنە امارات ایلە اشارت و علاماتڭ نصبیلە قصد و عمدینى كوسترمكدر. زیرا اوندە تصادف بر پارە ایتمز. فنّ بدیعڭ و تزیینات لفظیەنڭ شرطی ایسە، تصادف و عدم قصددر. ویاخود تصادفٖی كبی طبیعتِ معنایە یاقین اولمقدر.

تلویح: پوشٖیدە اولماسینكە، طبیعتە و حقیقت خارجیەیە دلالت ایدن و حكم ذهنی یی قانون خارجی ایلە ربط ایدن، تعبیر جائز ایسە پردەیی دلەرك، آلتندەكی حقّی كوسترن آلتلرڭ اڭ ثَقّابی (اِنَّءِ تحقیقیە) در. اوت، شو (اِنَّ) نڭ شو خاصیتنە بناءًدركە قرآندە كثرتلە استعمال اولونمشدر.

تنبیه: ای برادر! بو مقالەدەكی قوانین لطیفە، شو پریشان اسالیبدن تبرّی و نفرت ایتمەسی سنی تغلیط ایتمەسین. مثلا، "اگر بو قانونلر ایی اولسەیدیلر، اونلری وضع ایدنە ایی بر درسِ بلاغتی ویرەجكلر ایدی. هم دە كوزل بر اسلوبی كییەجكلر ایدی. حالبوكە اونلری وضع ایدن ایسە امّیدر. اسلوبلری دخی پریشاندر" كبی بر وهمە ذاهب اولما. یاهو، بو وهمە اهمّیت ویرمە. زیرا بر فندە هر بر علم صاحبی اوندە صنعتكار اولمق لازم كلمز. هم دە اِلٰی المركزیە اولان قوّۀ جاذبە، عَنِ المركزیە اولان قوّۀ دافعەیە غالبدر. چونكە قولاغڭ دماغە قرابتی و عقل ایلە صلۀ رحمی واردر.

حالبوكە معدن كلام اولان قلب ایسە، لساندن اوزاق و اجنبیدر. و هم دە چوق دفعە لسان، قلبڭ دیلنی تمامًا آڭلامییور. لاسیّما، قلب بعضًا مسئلەنڭ درین یرلرندن، قویو دیبندە كبی بر طین طین ایدرسە لسان ایشیتەمز. ناصل ترجمانلق ایدەجكدر؟

الحاصل: فهم، اِفهامدن داها اسهلدر، والسّلام!

105

} [اعتذار]{

ای شو طار و اینجە و قراڭلق اولان یولدە بنم ایلە آرقداشلق ایدن صبرلی و متانتلی ذات! ظنّ ایدییورم بو ایكنجی مقالەدە یالڭز حیرتلە سیرجی اولدڭ، مستمع اولمادڭ. چونكە آڭلامادڭ. حقڭز وار، زیرا مسائل غایت درین و آرقلری اوزون.. و عبارە ایسە غایت مختصر و مغلق.. و توركجەم دە اپیجە نقصان و مشوّش.. و وقتم دخی طار.. بن دە عجلە، صحّتم مختل، باشم نزلەلیدر. شو قاریشیق زمیندە آنجق شویلە بر وَرَقْپارە چیقابیلیر.

(وَالْعُذْرُ عِنْدَ كِرَامِ النَّاسِ مَقْبُولٌ)

ای برادر! "عنصر حقیقت" ی كبرا كبی و "عنصر بلاغت" ی صغرا كبی مزج ایت. الكتریگ شعاعی كبی اولان حدس صادقی كچیر. تا غایت حرارتلی و پارلاق ضیالی اولان "عنصر عقیدە" یی نتیجە ویرمك ایچون سنڭ ذهنڭە استعدادات ویرەبیلسین.

ایشتە "عنصر عقیدە" یی اوچنجی مقالەدە آرایاجغز.

ایشتە باشلایورم: نَخُو [حاشیە]

106

} [عنصر العقیدە]{

} [اوچنجی مقالە]{

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪یمِ

[اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰەَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ]

بو كلمۀ عالیە، اسّ الاساسِ اسلامیت اولدیغی كبی، كائنات اوستندە تموّج ایدن اسلامیتڭ اڭ نورانی و اڭ علوی بایراغیدر.

اوت، میثاق ازلیە ایلە پَیمان و یمینمز اولان ایمان، بو منشور مقدّسدە یازیلمشدر. اوت، آب حیات اولان اسلامیت ایسە، بو كلمەنڭ عین الحیاتندن نبعان ایدر. اوت، ابدە نامزد اولان نوع بشر ایچندە سعادت- سرایِ ابدیەیە تعیین و تبشیر اولونانڭ اللرینە ویریلمش بر فرمان ازلیدر. اوت، قلب دینیلن عوالم غیبە قارشو اولان پنجرەسندە قورولمش اولان لطیفۀ ربّانیەنڭ فوطوغرافیلە آلینان تمثال نورانیلە سلطان ازلی اعلان ایدن خریطۀ نورانیەسیدر و ترجمان بلیغیدر.

اوت، وجدانڭ اسرار انكیز اولان نطق بلیغانەسنی جمعیت كائناتە قارشو وكالتًا انشاد ایدن خطیب فصیحی و كائناتە حاكم ازلی اعلان ایدن ایمانڭ مبلّغ بلیغی اولان لسانڭ الندە بر منشور لایزالیدر.

اشارت: بو كلمۀ شهادتڭ ایكی كلامی بربرینە شاهد صادقدر و بربرینی تزكیە ایدر. اوت، الوهیت نبوّتە برهانِ لِمّٖیدر. محمّد علیه الصّلاة والسّلام، صانع ذو الجلالە ذاتیلە و لسانیلە برهانِ اِنّٖیدر.

107

تنبیه: حقائق عقائد اسلامیە، بتون تفرّعاتیلە كتب اسلامیە دە مفصّلًا مُبَرْهَنە و مُصَرَّحەدر، كورونەبیلیر. و كورولن شیئی كوسترمك، ظاهرڭ خفاسنە ویا مخاطبڭ غباوتنە اشارت و تجهیل اولدیغندن، عقیدەنڭ یالڭز اوچ-درت عنصرینی بیان ایدەجگم. دیگر حقائقنی فحول علمانڭ كتابلرینە حوالە ایدرم. زیرا بڭا حاجت بیراقمامشلر.

} [مقدّمە]{

اهل دقّتڭ معلومیدركە، مقاصد قرآنیەنڭ فذلكەسی درتدر: صانع واحدڭ اثباتی ١ و نبوّت ٢ و حشر جسمانی ٣ و عدلدر ٤.

برنجی مقصد: دلائل صانع بیانندەدر. بر برهانی دە محمّد علیه الصّلاة والسّلامدر. صانعڭ وجود و وحدتی، اثباتە احتیاجدن مستغنیدر. لاسیّما، مسلمانلرە قارشو چوق درجە اَجْلا و اَظهردر. بناءً علیه خطابمی اجانبە، باخصوص ژاپونیەیە توجیه أیلەدم. زیرا اونلر اسكیدە بعض سؤٓاللر ایتمشدیلر، بن دە جواب ویرمشدم. شیمدی اختصار ایلە یالڭز بر-ایكی سؤٓاللرینە متعلّق او جوابڭ بر پارچەسنی سویلەیەجگم. اونلردن بر سؤٓال:

(مَا الدَّل۪یلُ الْوَاضِحُ عَلٰی وُجُودِ الْاِلٰهِ الَّذ۪ی تَدْعُونَنَٓا اِلَیْهِ وَالْخَلْقُ مِنْ اَیِّ شَیْءٍ اَمِنَ الْعَدَمِ اَوِالْمَٓادَّةِ اَوْ ذَاتِهٖٓ اِلٰٓی اٰخِرِ سُؤَالَاتِهِمِ الْمُرَدَّدَةِ) یعنی، وجود صانعە دلیل واضح نەدر؟

اشارت: غیر متناهی اولان معرفت اللّٰه، بویلە محدود اولان كلامە صیقیشماز. بناءً علیه كلاممدەكی اِغلاقڭ معذور طوتولمسی مَرْجُودر.

108

تنبیه: بَرْ وَجْهِ آتٖی كلامدن مقصد، محاكمە و موازنەنڭ طریقنی كوسترمكدر. تاكە، مجموعندە حقیقت تجلّی ایتسین. یوقسە ذهنڭ جزئیتی سببیلە، او مجموعڭ هر بر جزؤندە نتیجەنڭ تمامنی تحرّی ایتمك، قوّۀ واهمەنڭ تسلّط و تردّدیلە حقیقتی اوهام ایچندە ستر ایتمكدر.

} [مقدّمە]{

حقیقتڭ كشفنە مانع اولان آرزوی خلاف و التزام مخالف و طرفدار نفس جهتیلە اصلسز اوهامنی بر اصلە ارجاع ایتمكلە كندینی معذور كوسترمك و مشترینڭ نظری كبی یالڭز معایبی كورمك و چوجق طبیعتی كبی، بهانە ایلە ماهانە طوتمق كبی امرلردن نفسڭی تجرید ایلە شرطمە مراعات ایدەبیلیرسەڭ حضور و قلب ایلە دیڭلە:

} [برنجی مقصد]{

جمیع ذرّات كائنات، برر برر ذات و صفات و سائر وجوه ایلە غیر محدودە اولان امكانات مابینندە متردّد ایكن، بر جهتی تعقیب، حیرت بَخْشا مصالحی انتاج ایتمكلە صانعڭ وجوب وجودینە شهادتلە، عوالم غیبیەنڭ انموذجی اولان لطیفۀ ربّانیەدن اعلان صانع ایدن اعتقادڭ مصباحنى ایشیقلاندیرییورلر.

اوت، هر بر ذرّە كندی باشیلە صانعی اعلان ایتدیگی كبی، تصاویر متداخلەیە بڭزەین مركّباتِ مُتشابِكۀ متصاعِدۀ كائناتڭ هر بر مقام و هر بر نسبتندە هر بر ذرّە، موازنۀ جرَیان عمومی یی محافظە و هر نسبتدە آیری آیری مصالحی انتاج ایتدكلرندن، صانعڭ قصد و حكمتنی اظهار و قرائت ایتدكلری ایچون، صانعڭ دلائلی، ذرّاتدن قات قات زیادەدر.

109

اگر دیسەڭ: نەدن هركس عقلیلە كورمییور؟

الجواب: كمال ظهورندن. اوت، شدّت ظهوردن كورونمەمك درجەسنە كلنلر واردر. جِرم شمس كبی. (تَاَمَّلْ سُطُورَ الْكَٓائِنَاتِ فَاِنَّهَا مِنَ الْمَلَاِ الْاَعْلٰٓی اِلَیْكَ رَسَٓائِلُ) یعنی، اَبعاد واسعۀ عالمڭ صحیفەسندە نقّاش ازلینڭ یازدیغی سلسلۀ حادثاتڭ سطرلرینە حكمت نظریلە باق و فكر حقیقتلە صاریل. تاكە ملأ اعلادن كلن سلاسل رسائل، سنی اعلای علّیّین یقینە چیقارسین.

} [اشارت]{

قلبندە نقطۀ استمداد، نقطۀ استناد ایلە وجدان بشر صانعی اونوتمامقدەدر. اگر چندان دماغ تعطیل اَشغال ایتسە دە، وجدان ایدەمز. ایكی وظیفۀ مهمّە ایلە مشغولدر. شویلەكە:

وجدانە مراجعت اولونسە قلب بدنڭ اقطارینە نشر حیات ایتدیگی كبی، قلب كبی- قلبدەكی عقدۀ حیاتیە اولان معرفت صانع دخی، جسد كبی، استعداداتِ غیرِ محدودۀِ انسانیە ایلە متناسب اولان آمال و میول مُتَشَعِبَەیە نشر حیات ایدر.. لذّتی ایچنە آتار و قیمت ویرر و بسط و تمدید ایدر. ایشتە نقطۀ استمداد.

هم دە بونڭلە برابر، غوغا و مزاحمتڭ میدانی اولان دغدغۀ حیاتە پیدرپی هجوم كوسترن عالمڭ بیڭلر مصیبت و مزاحملرە قارشو یگانە نقطۀ استناد، معرفت صانعدر.

اوت، هر شیئی حكمت و انتظاملە كورن صانع حكیمە اعتقاد ایتمزسە و عَلَی الْعَمْیَا تصادفە حوالە ایدرسە و او بلیّاتە قارشو الندەكی قدرتڭ عدم كفایتنی دوشونسە، توحّش و دهشت و تلاش و خوفدن مركّب بر حالتِ جهنّم نمون و جگر شكافدە قالدیغندن، اشرف و احسن مخلوق اولان انسان،

110

هر شیدن داها پریشان اولدیغندن، نظام كامل كائناتڭ حقیقتنە مخالف اولویور. ایشتە نقطۀ استناد. اوت، ملجأ یالڭز معرفت صانعدر.

دیمك شو ایكی نقطە ایلە بو درجە نظام عالمدە حكم فرمالق، حقیقت نفس الامریەنڭ خاصّۀ منحصرەسی اولدیغی ایچون، هر وجداندە ایكی پنجرە اولان شو ایكی نقطەدن وجود صانع تجلّی ایدییور. عقل كورمزسە دە فطرت كورویور. وجدان نَظّاردر، قلب پنجرەسیدر.

} [تنبیه]{

عرش كمالات اولان معرفت صانعڭ معراجلرینڭ اصولی درتدر:

برنجیسی: تصفیە و اشراقە مؤسَّس اولان محقّقین صوفیەنڭ منهاجیدر.

ایكنجیسی: امكان و حدوثە مبنی اولان متكلّمینڭ طریقیدر. بو ایكی اصل، فی الواقع قرآندن تشعّب ایتمشلردر. لكن فكر بشر باشقە صورتە افراغ ایتدیگی ایچون، طویل الذّیل و مشكللشمشدر.

اوچنجیسی: حكمانڭ مسلكیدر. اوچی دە تعرّض اوهامدن مصون دگلدرلر.

دردنجیسیكە، بلاغت قرآنیەنڭ علوُّ رتبەسنی اعلان ایدن و استقامت جهتیلە اڭ قیصەسی و وضوح جهتیلە بشرڭ عمومنە اڭ اشملی اولان معراج قرآنٖیدر. ایشتە بز دخی بونی اختیار ایتدك. بو دە ایكی نوعدر:

برنجیسی: "دلیل عنایت" دركە، منافع اشیایی تعداد ایدن بتون آیات قرآنیە بو دلیلە ایما و شو برهانی تنظیم ایدییورلر. بو دلیلڭ زبدەسی، كائناتڭ نظام اكملندە رعایتِ مصالح و حِكَمدر. بو ایسە، صانعڭ قصد و حكمتنی اثبات و تصادف وهمنی اورتەدن نفی ایدییور.

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç