Hayrat Yardım, dünya genelinde ihtiyaç sahiplerine ulaştırdığı bağış ve yardımlarla bir iyilik köprüsü kurar. Siz de bu hayra ortak olun.
Hayrat Yardım'a Bağış Yap
SAYFA 146
مجهول اولابیلیر. هم دە ماضی یی، مستقبلە قیاس ایتمك، بر قیاس خادع مُشَبِّطْدر. هم دە اهل وَبَرْ و بادیەنڭ بساطتی ایسە، اهل مَدَرْ و مدنیتڭ حیلە و دسائسنە متحمّل دگلدر.
اوت، نعم. حیلە مدنیتڭ پردەسی آلتندە تستّر ایدەبیلیر. هم دە پك چوق علوم، عادات و احوال و وقوعاتڭ تلقیناتیلە تشكّل ایدەبیلیر. هم دە بشرڭ نور نظری، مستقبلە نفوذ ایدەمز. مستقبلە مخصوص اولان شیلری كورەمز. هم دە بشرڭ قانونی ایچون بر عمر طبیعی واردر. نفس بشر كبی او دە انقطاع ایدر. هم دە محیط، زمان و مكانڭ، نفوسڭ احوالندە بیوك بر تأثیری واردر. هم دە اسكیدە خارق العادە اولان شیلر، شیمدی عادی صیرەسنە كچەبیلیر. زیرا مبادی تكمّل ایتمشلر. هم دە ذكا اگر چندان خارقە اولسە دە، بر فنّڭ تكمیلنە كافی دگلدر. ناصل چوق فنلردە كفایت ایدەجكدر؟
ایشتە ای برادر! شو ذاتلر ایلە مشاورە ایت. صوڭرە دە مفتّشلك صفتیلە نفسڭی تجرید ایت. خیالات محیطیە و اوهام زمانیەنڭ البسەلرینی چیقارت، چیپلاق اول. بحرِ بٖیكَران زمان اولان شو عصرڭ ساحلندن، ایچنە كیر. تا عصر سعادت اولان آطەیە چیق. ایشتە هر شیدن اوّل سنڭ نظریڭە چارپاجق و تجلّی ایدەجك شودركە:
وحید، ناصری یوق، سلطنتی مفقود، تك بر شخص، عموم عالمە قارشو مبارزە ایدر. و كرۀ زمیندن داها بیوك بر حقیقتی اوموزینە آلمش و بتون نوع بشرڭ سعادتنە تكفّل ایدن بر شریعتیكە، او شریعت، فنون حقیقیە و علوم الٓهیەنڭ زبدەسی اولارق، استعداد بشرڭ نُمُوّی درجەسندە توسّع ایدوب ایكی عالمدە ثمرە ویرەرك، احوال بشری كویا بر مجلس واحد، بر زمان واحدڭ اهلی كبی تنظیم ایدن اویلە بر عدالتی تأسیس ایدر. اگر او شریعتڭ نوامیسندن سؤٓال ایدرسەڭكە،
SAYFA 147
"نرەدن كلییورسڭز؟ و نرەیە كیدەجكسڭز؟" سڭا شویلە جواب ویرەجكلركە: "بز كلام ازلیدن كلمشز. نوع بشرڭ سلامتی ایچون ابدڭ یولندە رفاقت ایچون ابدە كیدەجگز. شو دنیای فانیەیی كسدكدن صوڭرە، بزم صوری اولان ارتباطمز كسیلیرسە دە، دائما معنویاتمز بشرڭ رهبری و غدای روحانیسیدر."
خاتمە: شبهات و شكوكڭ اوچ منبعلری واردر. شویلە: اگر مقصود شارعدن و افكارڭ استعدادلری نسبتندە اولان ارشاددن تجاهل ایدوب، بتون اوهام سیّئەنڭ یووەسی حكمندە اولان شویلە بر مغلطە ایلە اعتراض ایدرسەڭكە، شریعتڭ باشی اولان قرآندە اوچ نقطە واردر:
برنجیسی: قرآنڭ مابِهِ الامتیازی و وضوح افادە اوزرینە مؤسَّس اولان بلاغتە منافیدركە، وجود متشابهات و مشكلاتدر.
ایكنجیسی: شریعتڭ مقصود حقیقیسی اولان ارشاد و تعلیمە منافیدركە، فنون اكواندە بر درجە ابهام و اطلاقاتیدر.
اوچنجیسی: طریق قرآن اولان تحقیق و هدایتە مخالفدر. ایشتە او دە بعض ظواهری، دلیل عقلینڭ خلافنە امالە ایدوب، خلاف واقعە احتمالیدر.
ای برادر! توفیق اللّٰهدندر. بن دە دیرمكە: سبب نقصان كوستردیگڭ اولان شو اوچ نقطە، توهّم ایتدیگڭ كبی دگلدر. بلكە اوچی دە اعجاز قرآنڭ اڭ صادق شاهدلریدر. ایشتە:
برنجی نقطەیە جواب: ذاتًا ایكی دفعە شو جوابی ضمنًا كورمشسڭ. شویلەكە: ناسڭ اكثری جمهور عوامدر. نظر شارعدە اقلّ، اكثرە تابعدر. زیرا عوامە موجَّه اولان خطابی، خواص فهم و استفادە ایدییورلر. بالعكس اولورسە اولاماز. ایشتە جمهور عوام ایسە، مألوف و متخیّلاتندن
SAYFA 148
تجرّد ایدوب حقائق مجرّدە و معقولات صِرفەیی تماشا ایدەمزلر. مگر متخیّلاتلرینی دوربین كبی توسیط ایتسەلر. فقط متخیّلاتڭ صورتلرینە حصر و وقف نظر ایتمك، جسمیت و جهت كبی محال شیلری استلزام ایدر. لكن نظر، او صورتلردن كچەرك حقائقی كورییور.
مثلا، كائناتدەكی تصرّف الٓهی یی سلطانڭ سریر سلطنتندە اولان تصرّفنڭ صورتندە تماشا ایدەبیلیرلر.{ اَلرَّحْمٰنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوٰی} كبی. ایشتە حسّیات جمهور شو مركزدە اولدقلرندن، البتە ارشاد و بلاغت اقتضا ایدركە، اونلرڭ حسّیاتی رعایت و احترام ایدیلسین و افكارلری دخی بر درجە مماشات و احترام ایدیلسین. ایشتە رعایت و احترام، عقول بشرە قارشو اولان تنزّلات الٓهیە ایلە تسمیە اولونور. اوت، او تنزّلات، تأنیس اذهان ایچوندر. اوننجی مقدّمەیە مراجعت ایت.
ایشتە بونڭ ایچوندركە، حقائق مجرّدەیە تماشا ایتمك ایچون حسّیات و خیال آلود جمهورڭ نظرلرینی اوخشایان صُوَرِ متشابهەدن برر دوربین وضع ایدیلمشدر. ایشتە شو جوابی تأیید ایدن معانئ عمیقە ویا متفرّقەیی بر صورت سهل و بسیطەدە تصوّر ویا تصویر ایتمك ایچون، ناسڭ كلامندە استعارات كثیرەیی ایراد ایدرلر. دیمك متشابهات دخی، استعاراتڭ اڭ اَغْمَضِ اولان قسمیدر. زیرا اڭ خفی حقائقڭ صُوَر مثالیەسیدر. دیمك اِشكال ایسە، معنانڭ دقّتندندر، لفظڭ اغلاقندن دگلدر.
ای معترض! انصافلە نظر ایتكە، فكر بشرڭ، باخصوص عوامڭ فكرلرندن اڭ اوزاق اولان حقائقی، شویلە بر طریق ایلە تقریب ایتمك، عجبا طریق بلاغت اولان مقتضای حالڭ مطابقتنە موافق و مقامڭ نسبتندە كمال وضوح و افادەیە مطابقدر.. یاخود توهّم ایتدیگڭ كبیدر؟ حَكَم سن اول.
SAYFA 149
ایكنجی نقطەیە جواب: ایكنجی مقدّمەدە مفصّلًا كچمشدر. عالمدە میل الاستكمالڭ دالی اولان انساندەكی میل التّرقّینڭ ثمراتی و تجارب كسیرە ایلە و نتائج افكارڭ تلاحقیلە تشكّل ایدن و مردیون ترقّینڭ باصاماقلری حكمندە اولان فنون ایسە، مُترتِّبە و متعاونە و متسلسلەدرلر. اوت، متأخِّرڭ انعقادی، متقدِّمڭ تشكّلنە وابستەدر. دیمك مقدّم اولان فن، علوم متعارفەنڭ درجەسنە كلەجك.. صوڭرە متأخّرینە مقدّمە اولابیلیر.
بو سرّە بناءًدركە، شو زماندە تَمَخُّض تجاربلە سطحە چیقوب و تولّد ایتمش اولان بر فنّڭ فرضا اون عصر اوّل بر آدم تفهیم و تعلیمنە چالیشسە ایدی، مغلطە و سفسطەیە دوشورمكدن باشقە بر شی یاپامازدی. مثلا، دینیلسە ایدی: "شمسڭ سكونیلە ارضڭ حركتنە و بر قطرە صودە بر میلیون حیواناتڭ بولوندقلرینە تماشا ایدڭ، تا صانعڭ عظمتنی بیلەسڭز." جمهور عوام ایسە، حسّ ظاهر ویا غلط حسّڭ سببیلە خلافلرینی ضروری بیلدكلری ایچون، یا تكذیب ویا نفسلرینە مغالطە ویا مخصوص اولان شیئە مكابرە ایتمكدن باشقە اللرندن بر شی كلمزدی. تشویش ایسە، باخصوص اوننجی عصرە قدر، منهاج ارشادە بیوك بر ورطەدر. ازجملە، سطحیت ارض و دوران شمس اونلرجە بدیهیات حسّیەدن صاییلیردی.
تنبیه: شو كبی مسئلەلر، مستقبلدەكی نظریاتە قیاس اولونماز. زیرا مستقبلە عائد اولان شیلرە حسّ ظاهر تعلّق ایتمەدیگی ایچون، ایكی جهتی دە محتملدر، اعتقاد اولونابیلیر، امكان درجەسندەدر، اطمئنان قابلدر. اونڭ حق صریحی، تصریح ایتمكدر. لكن حٖناكە، حسّڭ غلطی بزم "مَا نَحْنُ ف۪یهِ" مزی امكان درجەسندن بداهتە، یعنی جهل مركّبە چیقاردی. اونڭ نظر بلاغتدە هیچ انكار اولونماز اولان حقّی ایسە، ابهام و اطلاقدر. تا، اذهان مشوّش اولماسینلر. فقط حقیقتە تلویح و رمز
SAYFA 150
و ایما ایتمك كركدر. افكار ایچون قاپولری آچمق، دخولە دعوت ایتمك لازمدر. ناصلكە، شریعت غرّا اویلە یاپمشدر.
یاهو، ای برادر! انصافمیدر، تحرّئ حقیقت بویلەمیدركە، سن ارشاد محض و عین بلاغت و هدایتڭ مَغْزی اولان شیئی، ارشادە منافی و مباین توهّم ایدەسڭ؟ و بلاغتجە عین كمال اولان شیئی نقصان تخیّل ایدەسڭ؟
یا ایّها الحوتو! عجبا سنڭ ذهن سقیمڭدە بلاغت اومیدركە، اذهانی تغلیط و افكاری تشویش و محیطڭ مساعدەسزلگی و زمانڭ عدم اعدادندن اذهان مستعد اولمادقلری ایچون عقولە تحمیل ایدیلمەین شیلری تكلیف ایتمكدر؟ كلّا! [كَلِّمِ النَّاسَ عَلٰی قَدْرِ عُقُولِهِمْ] بر دستور حكمتدر. ایسترسەڭ مقدّماتە مراجعت ایت. باخصوص برنجی مقدّمەدە ایی تفكّر ایت!
ایشتە بعض ظواهری، دلیل عقلینڭ خلافنە كوسترمك اولان اوچنجی نقطەیە جواب: برنجی مقدّمەدە تدبّر ایت، صوڭرە بونی دە دیڭلەكە، شارعڭ ارشاد جمهوردن مقصود اصلیسی، اثبات صانع واحد و نبوّت و حشر و عدالتدە منحصردر. اویلە ایسە، قرآندەكی ذكر اكوان، استطرادٖی و استدلال ایچوندر. جمهورڭ افهامنە كورە صنعتدە ظاهر اولان نظام بدیع ایلە نَظّام حقیقی اولان صانع ذو الجلالە استدلال ایتمك ایچوندر. حالبوكە صنعتڭ اثری و نظامی هر شیدن تظاهر ایدر. كیفیت تشكّل ناصل اولورسە اولسون، مقصد اصلی یە تعلّق ایتمز.
تنبیه: مقرّردركە، دلیل، مدّعادن اوّل معلوم اولمسی كركدر. بونڭ ایچوندركە، بعض نُصوصڭ ظواهری، اتّضاح دلیل و استئناس افكار ایچون جمهورڭ معتقدات حسّیەلرینە امالە اولونمشدر. فقط دلالت ایتمك ایچون دگلدر. زیرا قرآن، آیاتنڭ تلافیفندە اویلە امارات و قرائنی نصب
SAYFA 151
ایتمشدركە، او صدفلردەكی جواهری و او ظواهردەكی حقیقتلری اهل تحقیقە پارماقلە كوستریر و اشارت ایدر. اوت، "كلمة اللّٰه" اولان كتاب مبینڭ بعض آیاتی، بعضیسنە مفسّردر. یعنی بعض آیاتی، اخواتنڭ مافی الضّمیرلرینی اظهار ایدر. اویلە ایسە، بعضیلری دیگر بر بعضە قرینە اولابیلیركە، معنای ظاهری مراد دگلدر.
} [وهم و تنبیه]{
اگر استدلالڭ مقامندە دینیلسە ایدیكە، "الكتریگڭ عجائبی و جاذبۀ عمومیەنڭ غرائبی و كرۀ ارضڭ یومیە و سنویە اولان حركتی و یتمشدن زیادە اولان عناصرڭ امتزاج كیمیویلرینی و شمسڭ استقراریلە برابر صوریە اولان حركتنی نظرە آلیڭز، تا صانعی بیلەسڭز!" ایشتە او وقت، دلیل اولان صنعت، معرفت صانع اولان نتیجەدن داها خفی و داها غامض و قاعدۀ استدلالە منافی اولدیغندن، بعض ظواهری، افكارە كورە امالە اولونمشدر. بو ایسە، یا مُسْتَتْبَعُ التَّراكیب قبیلەسندن ویا كنائی نوعندن اولدیغی ایچون، مدار صدق و كذب اولماز. مثلا، (قَالَ) لفظندەكی الف الفدر. اصلی واو اولسە، كاف اولسە، نە اولورسە اولسون تأثیر ایتمز.
ای برادر! انصاف ایت. عجبا شو اوچ نقطۀ اعتراض جمیع اعصاردە جمیع انسانلرڭ ارشادلری ایچون انزال اولونان قرآنڭ اعجازینە اڭ ظاهر دلیل دگلمیدر؟ اوت. (وَالَّذ۪ی عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ الْمُعْجِزَ اَنَّ نَظَرَ الْبَش۪یرِ النَّذ۪یرِ وَبَص۪یرَتِهِ النَّقَّادَةِ اَدَقُّ وَاَجَلُّ وَاَجْلٰی وَاَنْفَذُ مِنْ اَنْ یَلْتَبِسَ اَوْ یَشْتَبِهَ عَلَیْهِ الْحَق۪یقَةُ بِالْخَیَالِ وَاِنَّ مَسْلَكَهُ الْحَقَّ اَغْنٰی وَاَعْلٰی وَاَنْزَهُ وَاَرْفَعُ مِنْ اَنْ یُدَلِّسَ اَوْ یُغَالِطَ عَلَی النَّاسِ) [حاشیە]
SAYFA 152
نعم، خیالڭ نە حدّی واردركە، نور افشان اولان نظرینە قارشو كندینی حقیقت كوسترەبیلسین. اوت، مسلكی نفس حق و مذهبی عین صدقدر. حق ایسە، تدلیس و تغلیط ایتمكدن مستغنیدر.
} [بشنجی مسلك]{
معروفە و مشهورە اولان خوارق ظاهرە و معجزات محسوسەدر. سِیر و تاریخڭ كتابلری اونلر ایلە مشحوندر. علمای كرام (جَزَاهُمُ اللّٰهُ خَیْرًا) حقّیلە تفسیر و تدوین ایتمشلردر. معلومڭ تعلیمی لازم كلمەمك ایچون، بز تفصیلندن قطع نظر ایتدك.
اشارت: شو خوارق ظاهرەنڭ هر بر فردی اگر چندان متواتر دگلدر، مطلقا جنسلری، بلكە چوق انواعی قطعیًّا و یقینًا متواتر بالمعنادر. او خوارق برقاچ نوع اوزرندەدر. ایشتە:
بر نوعی: ارهاصات متنوّعەدر. كویا او عصر، پیغمبردن ؐ استفادە و استفاضە ایدرك، كرامت صاحبی اولدیغندن، قلب حسّاسندن حسّ قبل الوقوعە بناءً ارهاصاتلە فخر عالمڭ ؐ كلەجگنی اخبار ایتمشدر.
بر نوعی دخی: غیبدن اولان اخبارات كثیرەسیدر. كویا طیّار اولان روح مجرّدی، زمان و مكان معیَّنڭ قیدلرینی قیرمش و حدود ماضیە و مستقبلەیی چیگنەمش، هر طرفنی كورەرك بزە سویلەمش و كوسترمشدر.
بر قسمی دخی: تحدّی وقتندە اظهار اولونان خوارق حسّیەدر. بیڭە قریب تعداد اولونمشدر. دیمك سویلەدیگمز كبی، هر بر فردی، آحادٖی دە اولورسە، مجموعی متواتر بالمعنادر.
SAYFA 153
بریسی: مبارك اولان پارماقلرندن صویڭ نبعانیدر. كویا معدن سخاوت اولان ید مباركەسندن مایۀ حیات اولان صویڭ نبعانیلە، منبع هدایت اولان لسانندن، مایۀ ارواح اولان زلال هدایتڭ فوراننى حسًّا تصویر ایدییور.
بری دە: تكلّم شجر و حجر و حیواندر. كویا هدایتندەكی حیات معنویە، جمادات و حیواناتە دخی سرایت ایدرك نطقە كتیرمشدر.
بری دە: انشقاق قمردر. كویا قلب سما حكمندە اولان قمر، مبارك اولان قلبیلە انشقاقدە بر مناسبت پیدا ایتمك ایچون، سینۀ صاف و برّاقنى مبارك پارماغڭ اشارتیلە اشتیاقًا شقّ و چاك ایتمشدر.
تنبیه: انشقاق قمر متواتر بالمعنادر.{ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ} اولان آیت كریمە ایلە ثابتدر. زیرا حتّی قرآنی انكار ایدن دخی، بو آیتڭ معناسنە ایلیشمەمشدر. هم دە احتمال ویرمەیە شایان اولمایان بر تأویل ضعیفدن باشقە تأویل و تحویل ایدیلمەمشدر.
} [وهم و تنبیه]{
انشقاق، هم آنی، هم كیجە، هم وقت غفلت، هم شو زمان كبی آسمانە عدم ترصّد، هم وجود سحاب، هم اختلاف مطالع جهتیلە بتون عالمڭ كورمەلری لازم كلمز و لازم دگلدر. هم دە، هم-مطلع اولانلردە ثابتدركە، كورولمشدر. بریسی و اڭ برنجیسی و اڭ كبراسی اولان قرآن مبیندر.
ایشتە سابقًا بر نبذەسنە ایما اولونان یدی جهتلە اعجازی مبرهندر، اِلٰی اٰخِرِهٖ. سائر معجزاتی، كتب معتبرەیە حوالە ایدییورم.
SAYFA 154
خاتمە: ای بنم كلاممی مطالعە ایدن ذوات! كنیش بر فكر ایلە و متیقّظ بر نظر ایلە و موازنەلی بر بصیرتلە مجموع كلاممی، یعنی مسالك خمسەیی محیط بر دائرە ویا مستدیر بر سُور كبی نظرە آلیڭز. محمّد علیه الصّلاة والسّلامڭ نبوّتنە مركز كبی تماشا ایدیڭز.
ویاخود سلطانڭ اطرافنە حلقە طوتمش اولان عساكر متعاونەنڭ نظریلە باقیڭز! تاكە بر طرفدن هجوم ایدن اوهامی، متجاوبە و متعاونە اولان جوانب سائرە دفع ایدەبیلسین. ایشتە شو حالدە ژاپونلرڭ سؤٓالی اولان (مَا الدَّل۪یلُ الْوَاضِحُ عَلٰی وُجُودِ الْاِلٰهِ الَّذ۪ی تَدْعُونَنَٓا اِلَیْهِ) یە قارشو دیرم: ایشتە محمّد علیه الصّلاة والسّلام!
} [اشارت و ارشاد و تنبیه]{
وقتا كائنات طرفندن، حكومت خلقت جانبندن مستنطق و سائل صفتیلە كوندریلن فنّ حكمت، استقبالە توجّه ایدن نوع بشرڭ طلیعەلرینە راست كلمش.. بردن فنّ حكمت شویلە بر طاقیم سؤٓاللری ایراد ایتمشكە: "ای انسان اولادلری! نرەدن كلییورسڭز؟ كیمڭ امریلە؟ نە ایدەجكسڭز؟ نرەیە كیدەجكسڭز؟ مبدأڭز نرەدن؟ و منتهاڭز نرەیەدر؟"
او وقت نوع بشرڭ خطیب و مرشد و رئیسی اولان محمّد علیه الصّلاة والسّلام آیاغە قالقارق، حكومت خلقت جانبندن كلن فنّ حكمتە شویلە جواب ویرمشدركە:
"ای مستنطق افندی! بز معاشر موجودات، سلطان ازلڭ امریلە، قدرت الٓهیەنڭ دائرەسندن مأموریت صفتیلە كلمشز. شو حلّۀ وجودی بزە كییدیرەرك و شو سرمایۀ سعادت اولان استعداداتی ویرن، جمیع اوصاف كمالیە ایلە متّصف و واجب الوجود اولان حاكم ازلدر. بز معاشر بشر دخی،
SAYFA 155
شیمدی سعادت ابدیەنڭ اسبابنی تدارك ایتمكلە مشغولز. صوڭرە بردن ابدە متوجّهًا شهرستان ابد الآباد اولان حشر جسمانی یە كیدەجگز. "
ایشتە ای حكمت، خلط ایتمە و سفسطە یاپما! كوردیگڭ و ایشیتدیگڭ كبی سویلە!
} [اوچنجی مقصد]{
حشر جسمانیدر. اوت، خلقت اونسز اولماز و عبثدر. نعم، حشر حقدر و طوغریدر. برهانڭ اڭ واضحی، محمّد علیه الصّلاة والسّلامدر.
مقدّمە: قرآن مبین، حشر جسمانی یی او درجە ایضاح ایتمشدركە، ادنا بر شبهەیی بیراقمامش. ایشتە بز دە قوّتمزە كورە اونڭ براهیننى بر درجە تفسیر ایچون برقاچ مقاصد و مَواقفنە اشارت ایدەجگز.
برنجی مقصد: اوت، كائناتدەكی نظام اكمل، هم دە خلقتدەكی حكمت تامّە، هم دە عالمدەكی عدم عبثیت، هم دە فطرتدەكی عدم اسراف، هم دە جمیع فنون ایلە ثابت اولان استقرای تامّ، هم دە یوم و سنە كبی چوق انواعدە اولان برر نوع قیامت مكرّرە، هم دە استعداد بشرڭ جوهری، هم دە انسانڭ لایتناهی اولان آمالی، هم دە صانع حكیمڭ رحمتی، هم دە رسول صادقڭ لسانی، هم دە قرآن معجزڭ بیانی، حشر جسمانی یە صادق شاهدلر و حق و حقیقی برهانلردر.
} [مَوقف و اشارت]{
١- اوت، سعادت ابدیە اولمازسە، نظام، بر صورت ضعیفۀ واهیەدن عبارت قالیر. جمیع معنویات و روابط و نِسَبْ، هباءً كیدر. دیمك نظّامی، سعادت ابدیەدر.
SAYFA 156
٢- اوت، عنایت ازلیەنڭ تمثالی اولان حكمت الٓهیە، كائناتدەكی رعایت مصالح و حِكم ایلە مجهّز اولدیغندن، سعادت ابدیەیی اعلان ایدر. زیرا سعادت ابدیە اولمازسە، كائناتدە بالبداهە ثابت اولان حِكم و فوائدە قارشو مكابرە ایدیلەجكدر.
٣- نعم، عقل و حكمت و استقرانڭ شهادتلریلە ثابت اولان خلقتدەكی عدم عبثیت، حشر جسمانیدەكی سعادت ابدیەیە اشارت، بلكە دلالت ایدر. زیرا عدم صرف، هر شیئی عبث ایدر.
٤- اوت، فطرتدە، ازجملە عالم صغرا اولان انساندە، فنّ منافع الاعضانڭ شهادتیلە ثابت اولان عدم اسراف كوستریركە، انساندە اولان استعدادات معنویە و آمال و افكار و میولاتنڭ عدم اسرافنى اثبات ایدر. او ایسە، سعادت ابدیەیە نامزد اولدیغنی اعلان ایدر.
٥- اوت، اویلە اولمازسە عمومًا قورور، هباءً كیدر. فَیَا لِلْعَجَبْ! بر جوهرِ جهان بهانڭ قیلیفنە نهایت درجە دقّت و اعتنا ایدیلیرسە، حتّی غُبارڭ قونمەسندن محافظە ایدیلیرسە، ناصل و نە صورتلە او جوهر یگانەیی قیرارق محو ایدەجكدر؟ كلّا! اوڭا اعتنا، اونڭ خاطرەسی ایچوندر.
٦- اوت، سابقًا بیان اولوندیغی كبی، جمیع فنونلە حاصل اولان، استقرای تاملە ثابت اولان انتظام كامل، او انتظامی اختلالدن خلاص أیلەین و تكمّل و عمر ابدی یە مظهر ایدن حشر جسمانینڭ صدفندە اولان سعادت ابدیەیی بالضّرورە اقتضا ایدر.
٧- اوت، ساعتڭ ثانیە و دقیقە و ساعت و كونلری صایان چرخلرینە بڭزەین یوم و سنە و عمر بشر و دوران دنیا، بربرینە مقدّمە اولارق دونر، ایشلر. كیجەدن صوڭرە صباحی،
SAYFA 157
قیشدن صوڭرە بهاری ایشلەدكلری كبی، موتدن صوڭرە قیامت دخی او دستكاهدن چیقاجغنی خبر ویرییورلر.
اوت، انسانڭ هر فردی، برر نوع كبیدر. زیرا نور فكر اونڭ آمالنە اویلە بر وسعت ویرمشكە، بتون اَزمانی یوتسە طوق اولماز. سائر انواعڭ افرادلرینڭ ماهیتی، قیمتی، نظری، كمالی، لذّتی، المی ایسە، جزئی و شخصی و محدود و محصور و آنیدر. بشرڭ ایسە، علوی، كلّی، سرمدیدر. یوم و سنەدە اولان چوق نوعلردە اولان برر نوع قیامت مكرّرۀ نوعیە ایلە انساندە بر قیامت شخصیۀ عمومیەیە رمز و اشارت، بلكە شهادت ایدر.
٨- نعم، بشرڭ جوهرندە غیر محصور استعداداتدە مندمج اولان غیر محدود اولان قابلیاتدن نشأت ایدن میولاتدن حاصل اولان لایتناهی آمالندن تولّد ایدن غیر متناهی افكار و تصوّراتی، ماورای حشر جسمانیدە اولان سعادت ابدیەیە النی اوزاتمش و مدّ نظر ایدرك او طرفە متوجّه اولمشدر.
٩- نعم، صانع حكیم و رحمن الرّحیمڭ رحمتی ایسە، جمیع نعامی نعمت ایدن و نقمتلكدن خلاص ایدن و كائناتی فراق ابدیدن حاصل اولان واویلالردن خلاص أیلەین سعادت ابدیەیی نوع بشرە ویرەجكدر. زیرا، شو هر بر نعمتڭ رئیسی اولان سعادت ابدیەیی ویرمزسە، جمیع نعمتلر نقمتە تحوّل ایدرك، بالضّرورە و بالبداهە و عموم كائناتڭ شهادتیلە ثابت اولان رحمتی انكار ایتمك لازم كلیر.
ایشتە ای برادر! متنوّع اولان نعمتلردن یالڭز محبّت و عشق و شفقتە دقّت ایت. صوڭرە دە، فراق ابدی و هجران لایزالی نظرە آل! ناصل او محبّت، اڭ بیوك مصیبت اولور! دیمك هجران ابدی،
SAYFA 158
محبّتە قارشو چیقاماز. ایشتە سعادت ابدیە، او فراق ابدیەیە اویلە بر طوقات اوراجقكە، عدم آباد هیچا هیچە آتاجقدر.
١٠- نعم، سابق اولان بش مسلكی ایلە صدق و حقّانیتی مُبَرْهَنْ اولان پیغمبریمزڭ ؐ لسانی، حشر جسمانینڭ دفینەسندەكی سعادت ابدیەنڭ آناختاریدر.
١١- نعم، یدی جهتلە اون اوچ عصردە اعجازی مصدّق اولان قرآن معجز البیان، حشر جسمانینڭ كشّافیدر و فتّاحیدر و بَسْمَلە كشیدر.
ایكنجی مقصد: قرآندە اشارت اولونان حشرە دائر ایكی دلیلڭ بیانندەدر. ایشتە،
نَخُو: بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪یمِ [حاشیە]
SAYFA 159
كوچك برادرم عبد المجیدڭ تقریضیدر.
بِسْمِ اللّٰه ِالرَّحْمٰنِ الرَّح۪یمِ
اَحْمَدُهُ تَعَالٰی حَمْدًا بِلَا حَدٍّ. وَاُصَلّ۪ی عَلٰی رَسُولِهٖ سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ. وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ سَالِكِی الطَّر۪یقِ الْاَسَدِّ.
وَبَعْدُ فَاعْلَمْ اَنَّهُ مَنْ یَرُمْ اَنْ یعْرُجَ اِلٰی سَمَٓاءِ الْحَقَٓائِقِ. وَیَسْمُ اَنْ یَسْرِحَ فِكْرَهُ ف۪ی رِیَاضِ الدَّقَٓائِقِ وَیَطْلُبْ م۪یزَانًا لِتَمْیٖیزِ الْكَاذِبِ عَنِ الصَّادِقِ. وَمِكْنَسَةً لِتَكْن۪یسِ غُبَارِ الْاَوْهَامِ عَنْ وُجُوهِ الشَّقَٓائِقِ. وَجَنَّةً یُرَوِّضُ ف۪یهَا جِیَادَ الْاَفْكَارِ. وَجُنَّةً یُدَافِعُ بِهَا نِضَالَ السَّق۪یمَةِ مِنَ الْاَخْبَارِ. وَمِضْمَارًا یُبَارِزُ ف۪یهِ الْاَبْطَالُ مِنَ الْاَحْبَارِ. فَعَلَیْهِ بِتَدَرُّسِ وَتَدْر۪یسِ هٰذَا الْكِتَابِ... لِاَنَّهُ قَدْ بُنِی عَلٰٓی اَسَاسَیْ تَهْد۪یمِ الْخَطَأِ. وَتَعْم۪یرِ الصَّوَابِ. وَاَصْلَیْ تَصْق۪یلِ الْاِسْلَامِیَّةِ عَنِ الْوَهْمَیَّاتِ الَّت۪ی بِهَا تُعَابُ... وَتَصْفِیَةُ الْعَقَٓائِدِ عَنِ الْخُرَافَاتِ الَّت۪ی بِهَا تُشَابُ.
كَیْفَ لَا وَقَدْ اَخْرَجَ تِلْكَ الْحَقَٓائِقَ الْمَوْئُودَةَ ف۪ٓی اَخَاد۪یدِ الْخَیَالَاتِ، وَفَضَّ اَفْوَاهَ الْاَوْهَامِ عَنْ مَكْنُونَاتِ هَات۪یكَ النِّكَاتِ. فَحْلُ الْاَذْهَانِ، وَاَذْهَنُ الْفُحُولِ وَسَمَحَ بِهٖ ثَاقِبُ الْاَفْكَارِ وَاَفْكَرُ الْعُقُولِ كُلُّ مَا یُوصَفُ بِهٖ فَهُوَ فَوْقَهُ وَلَوْبَذَلَ الْوَاصِفُ ف۪ٓی اَطْرَٓائِهٖ طَوْقَهُ. وَاِنْ شَكَكْتَ ف۪یمَٓا اَقُولُ ف۪یهِ انْظُرْ اِلَی الْفَرَٓائِدِ السَّاقِطَةِ مِنْ ف۪یهِ وَیحِقُّ اَنْ یُقَالَ ف۪ی تَأْل۪یفِهٖ: