MUHÂKEMÂT

140

دردنجیسی: ترغیب ویا ترهیب حیلەسیلە آنجق یالڭز بر تأثیر سطحی ایدوب و عقلە قارشو سدّ طُرُقْ ایدەجكدر. شو حالدە اَعماق قلوبە نفوذ و اَرَقّ حسّیاتی تهییج و شكوف مثال اولان استعداداتی انكشاف ایتدیرمك و كامنە و نائمە اولان سجیەلری ایقاظ و تنبیه و جوهر انسانیتی فورانە كتیرمك و قیمت ناطقیتی اظهار ایتمك، شعاع حقیقتڭ خاصّەسیدر.

اوت، قساوت مجسَّمەنڭ مثال مشخّصی اولان "وَأْدِ بَنات" كبی امورلردن قلبلرینی تصقیل ایتمەسی و رقّت لطافتڭ لمعەسی اولان حیواناتە مرحمت، حتّی قارینجەیە شفقت كبی امور ایلە تزیین ایتمەسی، اویلە بر انقلاب عظیمدر- خصوصًا اویلە اقوام بدویدە- كە، هیچ بر قانون طبیعیەیە توفیق اولمادیغندن، خارق العادە اولدیغی مصدَّق كردۀ ارباب بصیرتدر. بصیرتڭ وارسە تصدیق ایدەجكسڭ.

شیمدی نقطەیی دیڭلە: ایشتە تاریخ عالم شهادت ایدركە: اڭ بیوك داهی اودركە، بر ویا ایكی حسّڭ و سجیەنڭ و استعدادڭ انكشافنە و ایقاظنە و فورانە كتیرمەسنە موفّق اولسون. زیرا اویلە بر حسّ نائم ایقاظ ایدیلمزسە، سعی هباءً كیدر و موقّت اولور. ایشتە اڭ بیوك داهی آنجق بر ویا ایكی حسّڭ ایقاظنە موفّق اولابیلمشدر. ازجملە: حسّ حرّیت و حمیت و محبّت.

بو نقطەیە بناءً، جزیرة العرب صحرای وَسیعەسندە اولان اقوام بدویدە كامنە و نائمە و مستورە اولان حسّیات عالیە- كە، بیڭلرە بالغدر- بردن انكشاف، بردن ایقاظ، بردن فوران و غلیانە كتیرمك، شمس حقیقتڭ، ضیای شعلە فشانڭ خاصّەسیدر. بو نقطەیی عقلنە صوقمایانڭ، بز جزیرة العربی كوزینە صوقاجغز. ایشتە جزیرة العرب! اون اوچ عصر بشرڭ ترقّیاتندن صوڭرە،

141

اڭ مكمّل فیلسوفلردن یوز دانەیی كوندرسین، یوز سنە قدر چالیشسین عجبا بو زمانە نسبتًا او زمانە نسبت یاپدیغنڭ یوزدە برینی یاپابیلیرمی؟

اشارت: كیم توفیق ایسترسە، عادت اللّٰه و خلقت و فطرت ایلە آشنالق ایتمك و دوستلق ایتمك كركدر. یوقسە فطرت، توفیقسزلكلە بر جواب رد ویرەجكدر. جریان عمومی ایسە، مخالف حركتدە بولونانلری عدم آباد هیچا هیچە آتاجقدر.

ایشتە بوڭا بناءً تماشا ایت. كورەجكسڭكە، خلقتدە جاری اولان قوانین عمیقۀ دقیقە- كە، خردەبینِ عقل ایلە كورولمز- حقائق شریعت نە درجەدە مراعات و معارفت و مناسبتدە بولونمشلردركە، او قوانین خلقتڭ موازنەسنی محافظە ایتمشدر. اوت، شو اَعصار طَویلەدە، شو مصادمات عظیمە ایچندە حقائقنی محافظە، بلكە داها زیادە انكشافە كتیردیگندن كوستریركە، رسول اكرم علیه الصّلاة والسّلامڭ مسلكی، هیچ بر وقت محو اولمایان حق اوزرینە مؤسَّسدر.

شو نكتە و نقطەلری بیلدكدن صوڭرە، كنیش و محاكمەلی و مدقّق بر ذهنلە دیڭلەكە، محمّد هاشمی علیه الصّلاة والسّلام امّیتی و عدم قوّت ظاهرەسی و عدم حاكمیتی و عدم میل سلطنت ایلە برابر، غایت خطرلی مواقعدە كمال وثوق ایلە تشبّث ایدرك افكارە غلبە ایتمكلە، ارواحە تحبّب و طبایعە تسلّط، غایت كثیرە و مستمرّە و راسخە و مألوفە اولان عادات و اخلاق وحشیانەیی اساسیلە هدم ایدرك، اونلرڭ یرینە اخلاق عالیەیی غایت متین بر اساس ایلە، لَحْمْ و دملرینە قاریشمش كبی تأسیس ایتمكلە برابر، زاویۀ وحشتدە خامد اولان بر قومدەكی قساوت وحشیەیی اِخماد و حسّیات دقیقەیی تهییج، اوت، حسّیات عالیەیی ایقاظ و جوهر انسانیتلرینی اظهار ایتمكلە برابر، اَوْج مدنیتە بر زمان قصیردە اِصعاد ایدرك، شرق و غربدە اوتورمش بر دولت جسیمەیی بر زمان قلیلدە تشكیل ایدوب،

142

آتش جوّال كبی، بلكە نور نَوّار كبی ویاخود عصای موسی ؑ كبی سائر دولتلری بَلْعْ و امحا درجەسنە كتیردیگندن، بصرِ بصیرتی كور اولمایانلرە صدقنی و نبوّتنی و حق ایلە تمسّكنی كوسترمشدر. ایشتە اگر سن كورمزسەڭ، سنی انسانلرڭ دفترندن سیلدیرەجكدر.

} [دردنجی مسلك]{

صحیفۀ مستقبلدن، لاسیّما مسئلۀ شریعتدر. ایشتە درت نكتەیی نظر دقّتدن دُور ایتمەملیسڭ.

برنجیسی: بر شخص درت ویا بش فندە ملكە صاحبی و متخصّص اولماز. مگر خارقە اولا

ایكنجیسی: مسئلۀ واحدە، ایكی متكلّمدن صدور ایدر. بریسی، مبدأ و منتهاسنی و سیاق و سباقە ملایمتنى و اخواتیلە نسبتنی و موضع مناسبدە استعمالنی، یعنی منبت بر زمیندە صرفنى نظرە آلدیغی ایچون، او فندە اولان مهارتنە و ملكەسنە و علمنە دلالت ایتدیگی حالدە أوتەكی متكلّم شو نقطەلری اهمال ایتدیگی ایچون سطحیتنە و تقلیدیتنە دلالت ایدر. حالبوكە كلام یینە او كلامدر. اگر عقلڭ بونی فرق ایتمزسە، روحڭ حسّ ایدر.

اوچنجیسی: ایكنجی مقدّمەدە كچدیگی كبی، بر ایكی عصر اوّل خارقە صاییلان كشف بو زمانە قدر مستور قالسیدی، تكمّل مبادی جهتیلە بر چوجق دە كشف ایدەبیلدیگنی نظرە آل. اون اوچ عصر كری كیت، او زمانلرڭ تأثیراتندن كندیڭی تجرید ایت، دهشت انكیز اولان جزیرة العربدە اوتور، دقّتلە تماشا ایت. كورورسڭكە، امّی، تجربە كورمەمش، زمان و زمین یاردیم ایتمەمش تك بر آدمكە، یالڭز ذكایە دگل، بلكە غایت كثیر تجاربڭ محصولی اولان فنونڭ قوانینیلە اویلە بر نظام و عدالتی

143

تأسیس ایدییوركە، استعداد بشرڭ قامتی، نتائج افكاری تشرّبندن تكبّر ایدرسە، او شریعت دخی توسّع ایدرك ابدە توجّه ایدر.

كلام ازلیدن كلدیگنی اعلان ایتمكلە برابر، ایكی عالمڭ سعادتنی تأمین ایدر. انصاف ایدرسەڭ، بو ایسە یالڭز او زمانڭ انسانلرینڭ دگل، بلكە نوع بشرڭ طَوْقی خارجندە كورەجكسڭ. مگر اوهام سیّئە، سنڭ شو طرفە متوجّه اولان فطرتڭڭ طَرْفِنى [حاشیە] چوروتمش اولا.

دردنجیسی: اوننجی مقدّمەدە كچدیگی كبی، هم دە ایكنجی نقطۀ اعتراضڭ جوابندە دە كلەجگی كبی شودركە، جمهورڭ استعداد افكاری درجەسندە شریعتڭ ارشاد ایتمەسیدر.

شویلەكە: جمهورڭ عامیلگی ایچون، حقائق مجرّدەیی، مألوفلری واسطە اولمقسزین عدم تلقّیلری سببیلە، متشابهات و تشبیهات و استعارات ایلە تصویر ایتمەسیدر.

هم دە فنون اكواندە جمهورڭ، حسّ ظاهر سببیلە خلاف واقعی ضروری تلقّی ایتمكلە برابر، مبادی باصاماقلری عدم انعقاد و تكمّلندن، مغلطەلرڭ ورطەلرینە دوشمەمك ایچون، شریعت اویلە مسائلدە ابهام ایتدی و مطلق بیراقدی.. لكن حقیقتی ایمادن خالی بیراقمادی.

} [وهم و تنبیه]{

رسول اكرمڭؐ هر بر فعل و هر بر حالندە صدق لمعان ایدر. فقط هر فعلی و هر حالی خارقە اولمق لازم دگلدر. زیرا اظهار خارقە، تصدیق مدّعا ایچوندر. حاجت اولمدیغی ویا مناسب اولمدیغی وقتدە، جریان عمومیەیە متابعتلە، قوانین عادات اللّٰهە دستەدادِ تسلیم اولویور. هم دە اویلە اولمق كركدر.

144

ای برادر! شو تنبیه، برنجی مسلگڭ مقدّمەسنڭ طائفەسندندر. نسیانڭ خطاسیلە یولنی شاشیرمقلە یرینی غائب ایدوب شورایە كیرمشدر. اییجە شو نكتەلری طوت. ایشتە نتیجەیە كیرییورز:

باق، ای برادر! فنون و علومڭ زبدۀ حقیقیەسی براهین عقلیە اوزرینە مؤسَّس اولان دیانت و شریعت اسلامیە اویلە فنونلری تضمّن ایتمشدر.

ازجملە: فنّ تهذیب روح و ریاضت القلب و تربیة الوجدان و تدبیر الجسد و تدویر المنزل و سیاست المدنیە و نظامات العالم و فنّ الحقوق و سائرە. لزوم كورولن یرلردە تفصیل و لزوم اولمایان ویا اذهانڭ ویا زمانڭ مستعد و مساعد اولمادیغی یرلردە برر فذلكە ایلە قواعد اساسیەیی وضع ایدرك تَنْمِیَە و تفریعنى عقولڭ مشورت و استنباطاتنە حوالە ایتمشدركە.. بو فنونڭ مجموعنە دگل، بلكە اقلّنە اون اوچ عصر ترقّیدن صوڭرە، اڭ مدنی یرلردە، اڭ خارقە ذكا ایلە موصوف اولانلر، طاقت بشرڭ خارجندە- باخصوص او زماندە- اولدیغنی تصدیقدن وجدان منصفانەسنی منع ایدەمییور. ایشتە فضل اودركە، اعدا اوڭا شهادت ایدە.

یڭی دنیانڭ اڭ مشهور فیلسوفی اولان قارلایل، آلمانیەنڭ مشهور بر حكیمندن و رجال سیاسیەسندن نقلًا دییوركە: "او تدقیقاتندن صوڭرە كندی كندینە سؤٓال ایدرك دیمش: اسلامیت بویلە اولورسە، عجبا مدنیت حاضرە حقائق اسلامیەنڭ دائرەسندە یاشایابیلیرمی؟" كندیسی كندینە - "اوت" ایلە جواب ویرییور. شیمدیكی محقّقلر او دائرە ایچندە یاشامقدەدرلر. اوّلكی فیلسوف دخی دییوركە: حقائق اسلامیت چیقدقلری زمان، آتش جوّال كبی حَطَبڭ پارچەلرینە بڭزەین سائر افكار و ادیانی بَلْعْ ایتدی. هم دە حقّی واردر. زیرا باشقەلرڭ سفسطیاتندن بر شی چیقماز، اِلٰی اٰخِرِهٖ.

اوت، اون اوچ عصردنبری او قدر دهشتلی مصادماتە قارشو حقائقنی محافظە ایتمشدر. بلكە

145

بو مصادمە، كشماكش، حقیقت اسلامیتڭ اوموزی اوستندن تراب خفایی ترقیق و تخفیف ایدییور. نعم، وجود و حال عالم بوڭا شاهددر. مقالۀ اولٰیدەكی مقدّماتی نظرە آلمق كركدر.

} [وهم و تنبیه]{

اگر دیسەڭ: هر بر فندە یالڭز بر فذلكەیی بیلمك بر آدم ایچون ممكندر.

الجواب: نعم، لا! زیرا اویلە بر فذلكەكە، حسن اصابت و موقع مناسبدە و منبت بر زمیندە استعمال كبی، سابقًا مذكور سائر نقطەلر ایلە جام كبی، ماوراسندن اطّلاع تام و ملكەیی كوسترن فذلكەلر ممكن دگلدر. اوت، كلام واحد ایكی متكلّمدن چیقارسە، برینڭ جهلنە و اوتەكیسنڭ علمنە، بعض امور مرموزۀ غیر مسموعە ایلە دلالت ایدر.

} [اشارت و ارشاد و تنبیه]{

ای بنملە شو كتابڭ اوّل منازلندن خیالیلە سیر و سفر ایدن برادر وجدان! كنیش بر نظر ایلە نظر ایت و موازنە ایت. كندی خیالڭدە محاكمە ایتمك ایچون بر مجلس عالیەیی تشكیل ایت. صوڭرە دە "مقدّمات اِثْنا عَشَرْ" دن منتخباتڭى دعوت ایت، حاضر اولسونلر. صوڭرە دە شو قاعدەلرلە مشاورە ایت! ایشتە: بر شخص چوق فنوندە متخصّص و ملكە صاحبی اولماز. هم دە بر كلام، ایكی متكلّمدن متفاوتدر، باشقەلاشیر. و هم دە فنون، مرور زمان ایلە تلاحق افكارڭ نتیجەسیدر.

هم دە مستقبلدەكی بدیهی بر شی، ماضیدە نظرٖی اولابیلیر. هم دە مدنیلرڭ معلومی، بدویلرە

146

مجهول اولابیلیر. هم دە ماضی یی، مستقبلە قیاس ایتمك، بر قیاس خادع مُشَبِّطْدر. هم دە اهل وَبَرْ و بادیەنڭ بساطتی ایسە، اهل مَدَرْ و مدنیتڭ حیلە و دسائسنە متحمّل دگلدر.

اوت، نعم. حیلە مدنیتڭ پردەسی آلتندە تستّر ایدەبیلیر. هم دە پك چوق علوم، عادات و احوال و وقوعاتڭ تلقیناتیلە تشكّل ایدەبیلیر. هم دە بشرڭ نور نظری، مستقبلە نفوذ ایدەمز. مستقبلە مخصوص اولان شیلری كورەمز. هم دە بشرڭ قانونی ایچون بر عمر طبیعی واردر. نفس بشر كبی او دە انقطاع ایدر. هم دە محیط، زمان و مكانڭ، نفوسڭ احوالندە بیوك بر تأثیری واردر. هم دە اسكیدە خارق العادە اولان شیلر، شیمدی عادی صیرەسنە كچەبیلیر. زیرا مبادی تكمّل ایتمشلر. هم دە ذكا اگر چندان خارقە اولسە دە، بر فنّڭ تكمیلنە كافی دگلدر. ناصل چوق فنلردە كفایت ایدەجكدر؟

ایشتە ای برادر! شو ذاتلر ایلە مشاورە ایت. صوڭرە دە مفتّشلك صفتیلە نفسڭی تجرید ایت. خیالات محیطیە و اوهام زمانیەنڭ البسەلرینی چیقارت، چیپلاق اول. بحرِ بٖیكَران زمان اولان شو عصرڭ ساحلندن، ایچنە كیر. تا عصر سعادت اولان آطەیە چیق. ایشتە هر شیدن اوّل سنڭ نظریڭە چارپاجق و تجلّی ایدەجك شودركە:

وحید، ناصری یوق، سلطنتی مفقود، تك بر شخص، عموم عالمە قارشو مبارزە ایدر. و كرۀ زمیندن داها بیوك بر حقیقتی اوموزینە آلمش و بتون نوع بشرڭ سعادتنە تكفّل ایدن بر شریعتیكە، او شریعت، فنون حقیقیە و علوم الٓهیەنڭ زبدەسی اولارق، استعداد بشرڭ نُمُوّی درجەسندە توسّع ایدوب ایكی عالمدە ثمرە ویرەرك، احوال بشری كویا بر مجلس واحد، بر زمان واحدڭ اهلی كبی تنظیم ایدن اویلە بر عدالتی تأسیس ایدر. اگر او شریعتڭ نوامیسندن سؤٓال ایدرسەڭكە،

147

"نرەدن كلییورسڭز؟ و نرەیە كیدەجكسڭز؟" سڭا شویلە جواب ویرەجكلركە: "بز كلام ازلیدن كلمشز. نوع بشرڭ سلامتی ایچون ابدڭ یولندە رفاقت ایچون ابدە كیدەجگز. شو دنیای فانیەیی كسدكدن صوڭرە، بزم صوری اولان ارتباطمز كسیلیرسە دە، دائما معنویاتمز بشرڭ رهبری و غدای روحانیسیدر."

خاتمە: شبهات و شكوكڭ اوچ منبعلری واردر. شویلە: اگر مقصود شارعدن و افكارڭ استعدادلری نسبتندە اولان ارشاددن تجاهل ایدوب، بتون اوهام سیّئەنڭ یووەسی حكمندە اولان شویلە بر مغلطە ایلە اعتراض ایدرسەڭكە، شریعتڭ باشی اولان قرآندە اوچ نقطە واردر:

برنجیسی: قرآنڭ مابِهِ الامتیازی و وضوح افادە اوزرینە مؤسَّس اولان بلاغتە منافیدركە، وجود متشابهات و مشكلاتدر.

ایكنجیسی: شریعتڭ مقصود حقیقیسی اولان ارشاد و تعلیمە منافیدركە، فنون اكواندە بر درجە ابهام و اطلاقاتیدر.

اوچنجیسی: طریق قرآن اولان تحقیق و هدایتە مخالفدر. ایشتە او دە بعض ظواهری، دلیل عقلینڭ خلافنە امالە ایدوب، خلاف واقعە احتمالیدر.

ای برادر! توفیق اللّٰهدندر. بن دە دیرمكە: سبب نقصان كوستردیگڭ اولان شو اوچ نقطە، توهّم ایتدیگڭ كبی دگلدر. بلكە اوچی دە اعجاز قرآنڭ اڭ صادق شاهدلریدر. ایشتە:

برنجی نقطەیە جواب: ذاتًا ایكی دفعە شو جوابی ضمنًا كورمشسڭ. شویلەكە: ناسڭ اكثری جمهور عوامدر. نظر شارعدە اقلّ، اكثرە تابعدر. زیرا عوامە موجَّه اولان خطابی، خواص فهم و استفادە ایدییورلر. بالعكس اولورسە اولاماز. ایشتە جمهور عوام ایسە، مألوف و متخیّلاتندن

148

تجرّد ایدوب حقائق مجرّدە و معقولات صِرفەیی تماشا ایدەمزلر. مگر متخیّلاتلرینی دوربین كبی توسیط ایتسەلر. فقط متخیّلاتڭ صورتلرینە حصر و وقف نظر ایتمك، جسمیت و جهت كبی محال شیلری استلزام ایدر. لكن نظر، او صورتلردن كچەرك حقائقی كورییور.

مثلا، كائناتدەكی تصرّف الٓهی یی سلطانڭ سریر سلطنتندە اولان تصرّفنڭ صورتندە تماشا ایدەبیلیرلر.{ اَلرَّحْمٰنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوٰی} كبی. ایشتە حسّیات جمهور شو مركزدە اولدقلرندن، البتە ارشاد و بلاغت اقتضا ایدركە، اونلرڭ حسّیاتی رعایت و احترام ایدیلسین و افكارلری دخی بر درجە مماشات و احترام ایدیلسین. ایشتە رعایت و احترام، عقول بشرە قارشو اولان تنزّلات الٓهیە ایلە تسمیە اولونور. اوت، او تنزّلات، تأنیس اذهان ایچوندر. اوننجی مقدّمەیە مراجعت ایت.

ایشتە بونڭ ایچوندركە، حقائق مجرّدەیە تماشا ایتمك ایچون حسّیات و خیال آلود جمهورڭ نظرلرینی اوخشایان صُوَرِ متشابهەدن برر دوربین وضع ایدیلمشدر. ایشتە شو جوابی تأیید ایدن معانئ عمیقە ویا متفرّقەیی بر صورت سهل و بسیطەدە تصوّر ویا تصویر ایتمك ایچون، ناسڭ كلامندە استعارات كثیرەیی ایراد ایدرلر. دیمك متشابهات دخی، استعاراتڭ اڭ اَغْمَضِ اولان قسمیدر. زیرا اڭ خفی حقائقڭ صُوَر مثالیەسیدر. دیمك اِشكال ایسە، معنانڭ دقّتندندر، لفظڭ اغلاقندن دگلدر.

ای معترض! انصافلە نظر ایتكە، فكر بشرڭ، باخصوص عوامڭ فكرلرندن اڭ اوزاق اولان حقائقی، شویلە بر طریق ایلە تقریب ایتمك، عجبا طریق بلاغت اولان مقتضای حالڭ مطابقتنە موافق و مقامڭ نسبتندە كمال وضوح و افادەیە مطابقدر.. یاخود توهّم ایتدیگڭ كبیدر؟ حَكَم سن اول.

149

ایكنجی نقطەیە جواب: ایكنجی مقدّمەدە مفصّلًا كچمشدر. عالمدە میل الاستكمالڭ دالی اولان انساندەكی میل التّرقّینڭ ثمراتی و تجارب كسیرە ایلە و نتائج افكارڭ تلاحقیلە تشكّل ایدن و مردیون ترقّینڭ باصاماقلری حكمندە اولان فنون ایسە، مُترتِّبە و متعاونە و متسلسلەدرلر. اوت، متأخِّرڭ انعقادی، متقدِّمڭ تشكّلنە وابستەدر. دیمك مقدّم اولان فن، علوم متعارفەنڭ درجەسنە كلەجك.. صوڭرە متأخّرینە مقدّمە اولابیلیر.

بو سرّە بناءًدركە، شو زماندە تَمَخُّض تجاربلە سطحە چیقوب و تولّد ایتمش اولان بر فنّڭ فرضا اون عصر اوّل بر آدم تفهیم و تعلیمنە چالیشسە ایدی، مغلطە و سفسطەیە دوشورمكدن باشقە بر شی یاپامازدی. مثلا، دینیلسە ایدی: "شمسڭ سكونیلە ارضڭ حركتنە و بر قطرە صودە بر میلیون حیواناتڭ بولوندقلرینە تماشا ایدڭ، تا صانعڭ عظمتنی بیلەسڭز." جمهور عوام ایسە، حسّ ظاهر ویا غلط حسّڭ سببیلە خلافلرینی ضروری بیلدكلری ایچون، یا تكذیب ویا نفسلرینە مغالطە ویا مخصوص اولان شیئە مكابرە ایتمكدن باشقە اللرندن بر شی كلمزدی. تشویش ایسە، باخصوص اوننجی عصرە قدر، منهاج ارشادە بیوك بر ورطەدر. ازجملە، سطحیت ارض و دوران شمس اونلرجە بدیهیات حسّیەدن صاییلیردی.

تنبیه: شو كبی مسئلەلر، مستقبلدەكی نظریاتە قیاس اولونماز. زیرا مستقبلە عائد اولان شیلرە حسّ ظاهر تعلّق ایتمەدیگی ایچون، ایكی جهتی دە محتملدر، اعتقاد اولونابیلیر، امكان درجەسندەدر، اطمئنان قابلدر. اونڭ حق صریحی، تصریح ایتمكدر. لكن حٖناكە، حسّڭ غلطی بزم "مَا نَحْنُ ف۪یهِ" مزی امكان درجەسندن بداهتە، یعنی جهل مركّبە چیقاردی. اونڭ نظر بلاغتدە هیچ انكار اولونماز اولان حقّی ایسە، ابهام و اطلاقدر. تا، اذهان مشوّش اولماسینلر. فقط حقیقتە تلویح و رمز

150

و ایما ایتمك كركدر. افكار ایچون قاپولری آچمق، دخولە دعوت ایتمك لازمدر. ناصلكە، شریعت غرّا اویلە یاپمشدر.

یاهو، ای برادر! انصافمیدر، تحرّئ حقیقت بویلەمیدركە، سن ارشاد محض و عین بلاغت و هدایتڭ مَغْزی اولان شیئی، ارشادە منافی و مباین توهّم ایدەسڭ؟ و بلاغتجە عین كمال اولان شیئی نقصان تخیّل ایدەسڭ؟

یا ایّها الحوتو! عجبا سنڭ ذهن سقیمڭدە بلاغت اومیدركە، اذهانی تغلیط و افكاری تشویش و محیطڭ مساعدەسزلگی و زمانڭ عدم اعدادندن اذهان مستعد اولمادقلری ایچون عقولە تحمیل ایدیلمەین شیلری تكلیف ایتمكدر؟ كلّا! [كَلِّمِ النَّاسَ عَلٰی قَدْرِ عُقُولِهِمْ] بر دستور حكمتدر. ایسترسەڭ مقدّماتە مراجعت ایت. باخصوص برنجی مقدّمەدە ایی تفكّر ایت!

ایشتە بعض ظواهری، دلیل عقلینڭ خلافنە كوسترمك اولان اوچنجی نقطەیە جواب: برنجی مقدّمەدە تدبّر ایت، صوڭرە بونی دە دیڭلەكە، شارعڭ ارشاد جمهوردن مقصود اصلیسی، اثبات صانع واحد و نبوّت و حشر و عدالتدە منحصردر. اویلە ایسە، قرآندەكی ذكر اكوان، استطرادٖی و استدلال ایچوندر. جمهورڭ افهامنە كورە صنعتدە ظاهر اولان نظام بدیع ایلە نَظّام حقیقی اولان صانع ذو الجلالە استدلال ایتمك ایچوندر. حالبوكە صنعتڭ اثری و نظامی هر شیدن تظاهر ایدر. كیفیت تشكّل ناصل اولورسە اولسون، مقصد اصلی یە تعلّق ایتمز.

تنبیه: مقرّردركە، دلیل، مدّعادن اوّل معلوم اولمسی كركدر. بونڭ ایچوندركە، بعض نُصوصڭ ظواهری، اتّضاح دلیل و استئناس افكار ایچون جمهورڭ معتقدات حسّیەلرینە امالە اولونمشدر. فقط دلالت ایتمك ایچون دگلدر. زیرا قرآن، آیاتنڭ تلافیفندە اویلە امارات و قرائنی نصب

151

ایتمشدركە، او صدفلردەكی جواهری و او ظواهردەكی حقیقتلری اهل تحقیقە پارماقلە كوستریر و اشارت ایدر. اوت، "كلمة اللّٰه" اولان كتاب مبینڭ بعض آیاتی، بعضیسنە مفسّردر. یعنی بعض آیاتی، اخواتنڭ مافی الضّمیرلرینی اظهار ایدر. اویلە ایسە، بعضیلری دیگر بر بعضە قرینە اولابیلیركە، معنای ظاهری مراد دگلدر.

} [وهم و تنبیه]{

اگر استدلالڭ مقامندە دینیلسە ایدیكە، "الكتریگڭ عجائبی و جاذبۀ عمومیەنڭ غرائبی و كرۀ ارضڭ یومیە و سنویە اولان حركتی و یتمشدن زیادە اولان عناصرڭ امتزاج كیمیویلرینی و شمسڭ استقراریلە برابر صوریە اولان حركتنی نظرە آلیڭز، تا صانعی بیلەسڭز!" ایشتە او وقت، دلیل اولان صنعت، معرفت صانع اولان نتیجەدن داها خفی و داها غامض و قاعدۀ استدلالە منافی اولدیغندن، بعض ظواهری، افكارە كورە امالە اولونمشدر. بو ایسە، یا مُسْتَتْبَعُ التَّراكیب قبیلەسندن ویا كنائی نوعندن اولدیغی ایچون، مدار صدق و كذب اولماز. مثلا، (قَالَ) لفظندەكی الف الفدر. اصلی واو اولسە، كاف اولسە، نە اولورسە اولسون تأثیر ایتمز.

ای برادر! انصاف ایت. عجبا شو اوچ نقطۀ اعتراض جمیع اعصاردە جمیع انسانلرڭ ارشادلری ایچون انزال اولونان قرآنڭ اعجازینە اڭ ظاهر دلیل دگلمیدر؟ اوت. (وَالَّذ۪ی عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ الْمُعْجِزَ اَنَّ نَظَرَ الْبَش۪یرِ النَّذ۪یرِ وَبَص۪یرَتِهِ النَّقَّادَةِ اَدَقُّ وَاَجَلُّ وَاَجْلٰی وَاَنْفَذُ مِنْ اَنْ یَلْتَبِسَ اَوْ یَشْتَبِهَ عَلَیْهِ الْحَق۪یقَةُ بِالْخَیَالِ وَاِنَّ مَسْلَكَهُ الْحَقَّ اَغْنٰی وَاَعْلٰی وَاَنْزَهُ وَاَرْفَعُ مِنْ اَنْ یُدَلِّسَ اَوْ یُغَالِطَ عَلَی النَّاسِ) [حاشیە]

152

نعم، خیالڭ نە حدّی واردركە، نور افشان اولان نظرینە قارشو كندینی حقیقت كوسترەبیلسین. اوت، مسلكی نفس حق و مذهبی عین صدقدر. حق ایسە، تدلیس و تغلیط ایتمكدن مستغنیدر.

} [بشنجی مسلك]{

معروفە و مشهورە اولان خوارق ظاهرە و معجزات محسوسەدر. سِیر و تاریخڭ كتابلری اونلر ایلە مشحوندر. علمای كرام (جَزَاهُمُ اللّٰهُ خَیْرًا) حقّیلە تفسیر و تدوین ایتمشلردر. معلومڭ تعلیمی لازم كلمەمك ایچون، بز تفصیلندن قطع نظر ایتدك.

اشارت: شو خوارق ظاهرەنڭ هر بر فردی اگر چندان متواتر دگلدر، مطلقا جنسلری، بلكە چوق انواعی قطعیًّا و یقینًا متواتر بالمعنادر. او خوارق برقاچ نوع اوزرندەدر. ایشتە:

بر نوعی: ارهاصات متنوّعەدر. كویا او عصر، پیغمبردن ؐ استفادە و استفاضە ایدرك، كرامت صاحبی اولدیغندن، قلب حسّاسندن حسّ قبل الوقوعە بناءً ارهاصاتلە فخر عالمڭ ؐ كلەجگنی اخبار ایتمشدر.

بر نوعی دخی: غیبدن اولان اخبارات كثیرەسیدر. كویا طیّار اولان روح مجرّدی، زمان و مكان معیَّنڭ قیدلرینی قیرمش و حدود ماضیە و مستقبلەیی چیگنەمش، هر طرفنی كورەرك بزە سویلەمش و كوسترمشدر.

بر قسمی دخی: تحدّی وقتندە اظهار اولونان خوارق حسّیەدر. بیڭە قریب تعداد اولونمشدر. دیمك سویلەدیگمز كبی، هر بر فردی، آحادٖی دە اولورسە، مجموعی متواتر بالمعنادر.

153

بریسی: مبارك اولان پارماقلرندن صویڭ نبعانیدر. كویا معدن سخاوت اولان ید مباركەسندن مایۀ حیات اولان صویڭ نبعانیلە، منبع هدایت اولان لسانندن، مایۀ ارواح اولان زلال هدایتڭ فوراننى حسًّا تصویر ایدییور.

بری دە: تكلّم شجر و حجر و حیواندر. كویا هدایتندەكی حیات معنویە، جمادات و حیواناتە دخی سرایت ایدرك نطقە كتیرمشدر.

بری دە: انشقاق قمردر. كویا قلب سما حكمندە اولان قمر، مبارك اولان قلبیلە انشقاقدە بر مناسبت پیدا ایتمك ایچون، سینۀ صاف و برّاقنى مبارك پارماغڭ اشارتیلە اشتیاقًا شقّ و چاك ایتمشدر.

تنبیه: انشقاق قمر متواتر بالمعنادر.{ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ} اولان آیت كریمە ایلە ثابتدر. زیرا حتّی قرآنی انكار ایدن دخی، بو آیتڭ معناسنە ایلیشمەمشدر. هم دە احتمال ویرمەیە شایان اولمایان بر تأویل ضعیفدن باشقە تأویل و تحویل ایدیلمەمشدر.

} [وهم و تنبیه]{

انشقاق، هم آنی، هم كیجە، هم وقت غفلت، هم شو زمان كبی آسمانە عدم ترصّد، هم وجود سحاب، هم اختلاف مطالع جهتیلە بتون عالمڭ كورمەلری لازم كلمز و لازم دگلدر. هم دە، هم-مطلع اولانلردە ثابتدركە، كورولمشدر. بریسی و اڭ برنجیسی و اڭ كبراسی اولان قرآن مبیندر.

ایشتە سابقًا بر نبذەسنە ایما اولونان یدی جهتلە اعجازی مبرهندر، اِلٰی اٰخِرِهٖ. سائر معجزاتی، كتب معتبرەیە حوالە ایدییورم.

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç