بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

هدایت قرآنیەنڭ شعاعندن

[بر ذرّە]

اِعْلَمْ ایّها العزیز! جناب حقّە باقان و اوڭا واصل اولان یوللر و قاپولر، عالمڭ طبقەلری، صحیفەلری و مركّباتی نسبتندە بر یكون تشكیل ایتمكدەدر. عادی بر یول قپاندیغی زمان بتون یوللرڭ قپانمش اولدیغنی توهّم ایتمك، جهالتڭ اڭ بیوك بر شاهدیدر. بویلە بر آدمڭ مَثَلی، غایت بیوك عسكری بر قرارگاهی حاوی بیوك بر شهردە قرارگاهڭ بایراغنی كورمدیگندن، سلطانڭ و عسكریەیە عائد بتون شیلرڭ انكارینە باشلایان ویا تأویلنە كیدن آدمڭ مَثَلی كبیدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هر شیئڭ باطنی ظاهرندن داها عالی، داها كامل، داها لطیف، داها كوزل، داها مزیَّن اولدیغی كبی، حیاتجە داها قوی، شعورجە داها تامدر. و ظاهردە كورونن حیات، شعور، كمال و سائرە، آنجق باطندن ظاهرە سوزولن ضعیف بر ترشحدر. یوقسە باطن جامد، میّت اولوب دە علم و حیاتی طیشاری یە ویرمش اولدیغنە ذهابە احتمال یوقدر.

اوت، قارنڭ، یعنی معدەڭ سنڭ أوڭدن، جلدڭ سنڭ كوملگڭدن و قوّۀ حافظەڭ سنڭ كتابڭدن نقش و انتظامجە داها یوكسك و داها غریبدر. بناءً علیه، عالم ملكوت عالم شهادتدن، عالم غیب عالم دنیا و آخرتدن داها عالی، داها یوكسكدر. مع الاسف نفس امّارە هوای نفس ایلە باقدیغی ایچون، ظاهری حیاتلی، انسیّتلی بر پردە كبی میّت و ظلمتلی و وحشتلی ظن ایتدیگی باطنی اوستنە سریلمش اولدیغنی كورویور.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سنڭ یوزڭ كوچكلگیلە برابر، كچمش و كلەجك بتون انسانلر عددنجە كندیسنی اونلردن آییران و تعریف ایدن نشان و علامتلری حاوی اولدیغی كبی، یوزیڭی تشكیل ایدن اساس و اركانندە بتون انسانلرلە اتّفاقدەدر. بتون انسانلردە بری توافق، دیگری تخالف اولمق اوزرە ایكی جهت واردر. تخالف جهتی صانعڭ مختار اولدیغنە، توافق جهتی ایسە صانعڭ واحد احد اولدیغنە دلالت ایدرلر. بو ایكی جهتڭ بر قاصدڭ قصدیلە، بر مختارڭ اختیاریلە، بر مریدڭ ارادەسیلە، بر علیمڭ علمیلە اولمدیغنی توهّم ایتمك، محالاتڭ اڭ عجیبیدر.

فسبحان اللّٰه! یوزڭ او كوچك صحیفەسندە ناصل غیر متناهی نشانلر درج ایدیلمشدركە، كوز ایلە اوقونور دە عقل ایلە كورونمز. انسان نوعندەكی شو تخالف ایلە برابر بوغدای، اوزوم، آری، قارینجە نوعلرندەكی توافق، كور تصادفڭ ایشی اولمدیغی كونش كبی آشكاردر.

مادامكە كثرتڭ بویلە اوزاق، اینجە، كنیش احوال و اطوارندە دخی تصادفڭ مداخلەسنە امكان یوقدر. و تصادفڭ ألندن محفوظدر. و آنجق بر حكیمڭ قصدی و بر مختارڭ اختیاری و سمیع و بصیر بر مریدڭ ارادەسنڭ دائرۀ تصرّفندەدر.

تصادف، شرك و طبیعتدن تشكّل ایدن فساد شبكەسنڭ عالم اسلامدن نفی و اخراجنە رسالۀ نورجە ویریلن قرار انفاذ ایدیلمشدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شیطانڭ القا ایتمكدە اولدیغی وسوسەلردن بری دە شودر: شیطان دیركە: "یاهو، شو قویون ویا اینك، اگر قدیر و علیم ازلینڭ نقش ملكی اولمش اولسەیدی، بو قدر مسكین، بیچارە اولمازلردی. اگر باطنلرندە، ایچلرندە علیم، قدیر، مرید بر صانعڭ قلمی چالیشمش اولسە ایدی، بو قدر جاهل، یتیم، مسكین اولمازلردی" دیین و جنّی شیطانلرە استاد اولان ای شیطان انسی! جناب حق هر شیئە لایقنی ویرییور. هم مصلحتە كورە ویرییور. اگر اعطاسی و انعامی بو قاعدەدن خارج اولسە ایدی، سنڭ اشگڭڭ قولاغی سندن و سنڭ استادلرڭدن داها عقللی، داها عالم اولمسی لازمدی. و سنڭ پارماغڭ ایچندە سنڭ شعور و اقتدارڭدن داها چوق بر شعور، بر اقتدار بولونوردی. دیمك هر شیئڭ اوّلا بر حدّی وار. او شی او حد ایلە مقیّددر.

ثانیًا، قدر هر شیئە بر مقدار ویرمشدر. و او مقدارە كورە بر قالب ویرمشدر. او شیئڭ فیّاض مطلقدن آلدیغی فیضە اولان قابلیتی، او قالبە كورەدر. معلومدركە، داخلدن خارجە سوزولن جزء اختیاری میزانیلە و احتیاج درجەسیلە و قابلیّتڭ مساعدەسیلە و حاكمیتِ اسمانڭ نظام و تقابلیلە فیض آلینابیلیر. مع هذا، شمسڭ عظمتنی بر قبارجقدە آرامق، عقللی اولانڭ ایشی دگلدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انسان، حكمت ایلە یاپیلمش بر مصنوعدر. و صانعڭ غایت حكیم اولدیغنە یاپدیغی وضوح دلالتلە، صانكە مجسّم بر حكمت نقّاشەدر. تجسّد ایتمش بر علم مختاردر. انجماد ایتمش بر قدرت بصیرەدر. بویلە اولمقلە برابر، اویلە بر فعلڭ محصولیدركە، استعدادی ارادە ایتدیگی شیئی كندیسنە ویرر.

اویلە بر انعام و احسانڭ كثیفیدركە، بتون حاجاتنە واقفدر. اویلە بر قدرڭ ترسیم ایتدیگی بر صورتدركە، بنیەسنە لازم و مناسب شیلری بیلیر. بو معلومات ایلە هر شیئڭ مالكی اولان مالكندن ناصل تغافل ایدر؟ و بتون جنایتلرینی بیلن و حاجاتلری كورن و واویلالرینی ایشیتن سمیع، بصیر، علیم، مجیب اولارق اوستندە بر رقیبڭ بولونمامەسنی ناصل توهّم ایدەبیلیر؟

ای نفس امّارە! نە ایچون كندیڭی خارج توهّم ایدییورسڭ؟ اگر أوامرە امتثال دائرەسندن چیقارسەڭ، یا هركسڭ آیاغنی اوپرجەسنە مراعات و احترام ایتمەیە مجبور اولورسڭ. ویا اهمّیت ویرمەیەرك (ظَالِمٌ عَلَی الْكُلِّ) اولاجقسڭ. بو یوك چوق آغیردر، طاشییامیاجقسڭ. اڭ اییسی، اجنبی اولان شركی ترك ایلە، ملك اللّهڭ دائرەسنە كیركە، راحت ایدەسڭ. و الّا سفینەیە بینوب یوكنی آرقەسنە آلان بر أبله آدم كبی اولاجقسڭ.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر انسانی یارادان خالقڭ، عالمی مشتملاتیلە برابر یاراتمەسندە بر اوزاقلق و بر غرابت یوقدر. زیرا بر انسانڭ یارادیلیشی، ایچریسندە بولونان اشیانڭ یارادیلمەسندن عبارت اولدیغی كبی، عالمڭ دە یارادیلیشی مشتملاتنڭ یارادیلیشندن عبارتدر. و كذا انسان، عالمە بر اَنْمُوذَجْ و كوچك بر فهرستدر. قاوونڭ خالقی، چكردگنڭ خالقندن باشقەسی اولمسی ممتنعدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سنڭ اقتدارڭ قیصە، بقاڭ آز، حیاتڭ محدوددر. عمرڭ كونلری معدود، هر شیئڭ فانیدر. اویلە ایسە شو قیصە، فانی عمریڭی فانی شیلرە صرف ایتمەكە، فانی اولماسین. باقی شیلرە صرف ایتكە، باقی قالسین. اوت، یاشادیغڭ عمردن دنیادە كورەجگڭ استفادە آنجق یوز سنە اولور. بو یوز سنە عمریڭی یوز دانە خرما چكردگی فرض ایدەلم. بو چكردكلر اسقا ایدیلوب محافظە ایدیلیرسە، الٰی ما شٓاء اللّٰه میوە ویرەجك یوز دانە آغاچ اولور. عكس تقدیردە، آتشە آتوب یاقمقدن باشقە بر استفادە تأمین ایتمز.

كذالك، سنڭ او یوز سنەلك عمرڭ دخی، شریعت صوییلە صولانیر و آخرتە صرف ایدیلیرسە، عالم بقادە الی الابد میوەلرندن استفادە ایدەجكسڭ. بناءً علیه میوەدار یوز دانە خرما آغاجنی ترك ایدر، یوز دانە چكردگە قناعت ایدوب آلدانیرسە، او آدم (حُطَمَە یە) (حَطَبْ) اولمغە لایقدر. یعنی جهنّمە اودون اولمغە لایقدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! اوهام و شبهات و ضلالتڭ منشأ و مخزنلرندن بری، نفس كندیسنی قدر و صفات الٰهیەنڭ تجلّیات دائرەسندن خارج عد ایدر. صوڭرە تجلّیاتە مظهر اولانلردن بریسنڭ موقعندە كندیسنی فرض ایدر. اوندە فنا اولور. صوڭرە باشلار، بعض تأویللر ایلە او شیئی دە اللّٰهڭ ملكندن، تصرّفندن چیقارتیر. كندیسنڭ كیرمش اولدیغی شرك خفی یە كیردیرر. و شرك خفیدن آلدیغی بعض حاللری او معصومە دە عكس ایتدیرر.

خلاصە: نفس امّارە دوە قوشی كبی علیهنە اولان شیئی لهنە ظن ایدر. ویا سوفسطائی كبی، مناقشە ایدنلرە دیركە: "دلیللری بربرینی رد ایدر. تعارضًا تساقطًا قبیلندن، هیچ بریسی دە حق دگلدر" دییە حكم ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! غافل نفس، آخرتی دنیانڭ بیتیشیگندە و دنیا ایلە باغلی بر منزل ظن ایدییور. بو اعتبارلە نفسڭ ألندە ایكی سلاح واردر. [بریسی] دنیانڭ زوال و فناسنڭ ألمندن قورتولمق ایچون، آخرتی دوشونمك ایلە امیدوار اولور. آخرت ایچون لازم اولان اعمال كلفتنە كلنجە، غفلت ویا تغافل ایلە اوندن دە كندیسنی قورتاریر. ئولمش اولانلرڭ حیاتدە اولمدقلرینی دوشونمز. آنجق "سفرە كیدنلر كبی، كورونمەیورلرسە دە حیاتدەدرلر" دییە ظن ایدر. و ئولومە او قدر اهمّیت ویرمز.

[ایكنجیسی ] بعض دنیوی ایشلرینی ابدیلشدیرمك ایچون شویلە بر دسیسەسی دە واردركە: "مطلوبلریمڭ دنیادە ثمرەسی اولماسە دە، اساسلری آخرتلە متّصلدر و آخرتدە فائدەلری واردر" دییە متسلّی اولور. مثلا علم كبی، "دنیادە منفعتی اولماسە بیلە آخرتدە فائدەسی واردر" دییە أیی جهتنی كوسترمكلە، أیی جهتی آلتندە كوتو جهتنی یوتدیرر. خلاصە: نفس، دوە قوشی كبیدر. شیطان سوفسطائی، هوادە بكتاشیدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! خلق اشیا حقّندە موجبۀ كلّیّە صادق اولمدیغی تقدیردە، سالبۀ كلّیە صادق اولور. یعنی یا بتون اشیانڭ خالقی اللّٰهدر. ویا اللّٰه هیچ بر شیئڭ خالقی دگلدر. چونكە اشیانڭ آراسندە منتظم تساند ایلە خلق ایتمك و یاراتمق، تجزّی یی قبول ایتمز بر كلّدر. بعضیت یوقدر. یا موجبۀ كلّیّە اولاجقدر ویا سالبۀ كلّیە اولاجقدر. باشقە احتمال یوقدر. هر شیدە علّتڭ عدمنی توهّم ایدن وهمڭ واهی حكمنڭ دە بر قیمتی یوقدر. بناءً علیه، ادنا بر شیدە خالقیت اثری كوروندیگی زمان بتون اشیادە تحقّق ایدر.

و كذا، خالق یا بردر ویا غیر متناهیدر. اَوْسطی یوقدر. زیرا صانع، واحدِ حقیقی اولمازسە، كثیر حقیقی اولاجقدر. كثیر حقیقی ایسە غیر متناهیدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! نوری نشر ایدنڭ نورسز، ایجاد ایدنڭ وجودسز، ایجاب ایتدیرنڭ وجوبسز اولمسی محالدر.

و كذا، علم صفتنی احسان ایدنڭ علمسز، شعوری احسان ایدنڭ شعورسز، اختیاری ویرنڭ اختیارسز، ارادەیی ویرنڭ ارادەسز، كامل شیلرڭ صانعی كمالسز اولدیغنی تلقّی ایتمك محالدر.

و كذا، عینی ترسیم، بصری تصویر و نظری تنویر ایدنڭ بصرسز اولدیغنی دوشونمك، آنجق بصر و بصیرتدن محروم اولان آدمڭ ایشیدر.

مع هذا مصنوعدەكی كمالات، تمامًا صانعدەكی كمالدن آقان بر فیضدر. فقط قوشلردن یالڭز سینگی كورن و طانییان بر میكروپ، قارتالی كوردیگی زمان "بو قوش دگلدر" دیر. چونكە سینكدەكی شیلر اوندە یوقدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! نفس ناطقەنڭ اڭ یوكسك مطلوبی دوام و بقادر. حتّی وهمی بر دوام ایلە كندیسنی آلداتمازسە هیچ بر لذّت آلاماز. اویلە ایسە، ای دوامی ایستەین نفس، دائمی اولان بر ذاتڭ ذكرینە دوام أیلەكە، دوام بولاسڭ. اوندن نور آلكە، سونمەیەسڭ. اونڭ جوهرینە صدف و ظرف اولكە، قیمتلی اولاسڭ. اونڭ نسیم ذكرینە بدن اولكە، حیاتدار اولاسڭ. اسمای الٰهیەدن بریسنڭ خیط شعاعیلە تمسّك ایتكە، عدم دریاسنە دوشمەیەسڭ.

ای نفس! سنی طوتوب دوشمكدن محافظە ایدن ذات قیومە طیان. سنڭ موجودیتڭدن طقوز یوز طقسان طقوز پارچەسی اونڭ عهدەسندەدر. سنڭ ألڭدە یالڭز بر پارچە قالیر. اڭ اییسی او پارچەیی دە اونڭ خزینەسنە آتكە، راحت اولاسڭ.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سن كندی وجودیڭی یاپمغە قادر دگلسڭ. سنڭ ألڭ اونی ایجاد ایتمكدن قاصردر. باشقەلری دخی سنڭ وجودیڭی یاپمقدن عاجز و قاصردرلر. ایسترسەڭ تجربە ایت، باقالم. شجرۀ كلمات دینیلن بر لسانی ویا مخابرات و اذواق سانترالی اولان بر آغزی یاپ كورەلم. البتە یاپامیاجقسڭ. اویلە ایسە سنی یارادان اللّٰهە شرك یاپما. 〚اِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظٖیمٌ〛 آیتنڭ تهدیدی آلتنە كیرمە.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شو كورونن عالَم، الٰهی بر دكّاندر و بر مخزندر. ایچریسندە انواعًا دورلی دورلی منسوجات قماشلر، مأكولات ییمكلر، مشروبات شربتلر واردر. بونلرڭ بر قسمی كثیف، بر قسمی لطیف.. بر قسمی زائل، بر قسمی دائمیدر. بر قسمی قاتی بر لُبْ، بر قسمی مایعدر. و هكذا هر چشید بولونور. لكن بر قسمی ایجادٖی بر نسجدر. بر قسمی دە تجلّیاتە بر نقشدر. فَلَاسِفَەنڭ ضلالتنجە، ایجاد ایلە نقش بردر. و او دكّان صاحبی دە موجب بالذّاتدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انانیتدن نشئت ایدن شرك خفی قاتیلاشدیغی زمان اسباب شركنە انقلاب ایدر. بو دە دوام ایدرسە كفرە تحوّل ایدر. بو دخی دوام ایدرسە تعطیلە، یعنی اللّٰهسزلغە انجرار ایدر. اَلعِیَاذُ بِاللّٰهِ.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انسانڭ خلقتندن مقصد، مخفی اولان خزینۀ الٰهیەیی كشف ایدوب كوسترمك و قدیر ازلی یە بر برهان، بر دلیل، بر معكس نورانی اولمقلە جمال ازلینڭ تجلّیسی ایچون شفّاف بر مرآت و بر آیینە اولمقدر. حقیقتًا سماوات، ارض و جبالڭ حملندن، یعنی یوكلنمكدن عاجز قالدقلری امانتی انسان یوكلندیگی جهتلە، انسان جلالانمش، جلوەلنمش بر شكلە كیرمشدر. چونكە او امانتڭ مضمونلرندن بری دە، انسانڭ صفات الٰهیەیی فهم ایتمك ایچون بر واحد قیاسی وظیفەسنی كورمسیدر.

انسانڭ خلقتندن مقصد بو كبی شیلر اولدیغی حالدە، قسم اكثریسی پردە اولورلر، سد اولورلر. وظیفەلری فتح و آچمق ایكن قپاتییورلر، باغلایورلر. ضیا و ایشیغی نشر ایدەجكلری یردە سویوندیرییورلر. اللّٰهی توحید ایدەجكلری یردە شرك یاپییورلر. و كذا، نور ایمانلە اللّٰهە باقوب ملكنی اوڭا تسلیم ایتمكلە اعتقادًا مكلّفلر ایكن، اَنَا رصدیلە خلقلرە باقارق اللّٰهڭ ملكنی اونلرە تقسیم ایدییورلر. حقیقتًا 〚اِنَّ الْاِنْسَانَ لَظَلُومٌ جَهُولٌ〛 آیتنڭ سرّینی كوسترییورلر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! ای نفس! اگر تقوی و عمل صالح ایلە خالقڭی راضی ایتسەڭ، خلقڭ رضاسنی تحصیلە لزوم یوقدر. او كافیدر. اگر خلق دە اللّٰهڭ حسابنە رضا و محبّت كوستریرلرسە اییدر. شاید اونلر كبی دنیا حسابنە اولورسە قیمتی یوقدر. چونكە اونلر دە سنڭ كبی عاجز قوللردر. مع هذا ایكنجی شقّی تعقیب ایتمكدە شرك خفی اولدیغی كبی،

تحصیلی دە ممكن دگلدر. اوت، بر مصلحت ایچون سلطانە مراجعت ایدن آدم، سلطانی راضی ایتمش ایسە او ایش كورولور، ایتمەمش ایسە كورولمز. خلقڭ التماسیلە اولسە چوق زحمتلی اولور. فقط یینە سلطانڭ اذنی لازمدر. سلطانڭ اذنی دە رضاسنە متوقّفدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! واجب الوجود، ذاتندە، ماهیتندە ممكنە بڭزەمدیگی كبی، افعالندە دە بڭزەمییور. چونكە واجب الوجودڭ قدرتنە نسبتًا یاقین اوزاق -، آز چوق -، كوچك بیوك -، فرد نوع -، جزء كلّ - بردر. آرالرندە فرق یوقدر. و كذا اونڭ افعالندە بالذّات مباشرت یوقدر. فقط ممكنڭ قدرتی بویلە دگلدر. بونڭ ایچون نفس، واجب الوجودڭ افعالنی ممكنڭ فعللرینە بڭزتەمەیور. حقیقتنی فهم ایتمكدە عقل متحیردر. نفس فعلی فاعلسز ظن ایدییور.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! آسلان كبی حیوانلرڭ دیشلرینە و پنچەلرینە باقیلیرسە، اِفْتِراَسْ و پارچەلامق ایچون یارادیلمش اولدقلری آڭلاشیلیر. و قاوونڭ لطافتنە دقّت ایدیلیرسە، ییمك ایچون یارادیلمش اولدیغی حسّ ایدیلیر. كذالك، انسانڭ دە استعدادینە باقیلیرسە، وظیفۀ فطریّەسنڭ عبودیت اولدیغی آڭلاشیلدیغی كبی.. روحانی علویتنە و ابدیّتە اولان درجۀ اشتیاقنە دە دقّت ایدیلیرسە آڭلاشیلیركە، اڭ اوّل انسان، بو عالمدن داها لطیف بر عالمدە یارادیلمش دە تجهیزات آلمق اوزرە موقّتًا بو عالمە كوندریلمش اولدیغی آڭلاشیلیر.

و كذا انسان، خلقت ثمرەسی اولدیغندن آڭلاشیلیركە، انسانلردن بر چكردك واركە، جناب حق شجرۀ خلقتی او چكردكدن انبات ایتمشدر. او چكردك دە آنجق و آنجق بتون اهل كمالڭ، بلكە نوع بشرڭ نصفنڭ اتّفاقیلە نورُ سیّدُ الانام حضرت محمّد علیە الصّلاة والسّلامدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سیاه و بیاض نقشلرلە نقشلی بر عمامە ایلە كرۀ ارضڭ قفاسنی صاران سماوات و ارضڭ ناظم و خالقی اولان اللّٰهڭ الوهیّتنە لایقمیدركە، عالمڭ بعض صفحاتنی مسكین بر ممكنە تودیع و تفویض ایتسین؟ عرشڭ صاحبندن ماعدا، عرشڭ آلتندەكی شیلرە بالذّات تصرّف ایدن امكان دائرەسی ایچندە بر كیمسە وارمیدر؟ حاشا و كلّا!

چونكە او قدرت قیصە و قاصر اولمایوب محیط بر قدرت اولدیغندن، آچیق بر دلیك قالمامشدركە غیر مداخلە ایتسین. مع هذا، جبروتیّت و استقلالیتڭ عزّتی و كندینی سودیرمك و طانیتدیرمق محبّتی غیرە مساعدە ایتمییوركە، آرادە عباد اللّٰهڭ انظارینی كندینە جلب ایدن اسمی بر واسطە بولونسون.

مع هذا كلّ ایلە جزئدە، نوع ایلە فرددە یاپیلان تصرّفات، بربرینڭ ایچندە متداخل و یك دیگرینە متساند اولدیغندن، او تصرّفلری آیری آیری فاعللرە ویرمك ممكن دگلدر. مثلا عالمڭ نظام و انتظامندە و تصرّفندە ارضڭ تدبیری داخلدر. ارضڭ تدبیری ایچندە انسانڭ دە تدبیری داخلدر. و عین زماندە بو تصرّفات یاپیلیركن باشقە نوعلرڭ دە شئوناتنە باقیلیر. و حجیرات بدنیە ایلە ذرّات دخی یارادیلییور. و هكذا، بتون بو تصرّفات، بتون صفحات عین قدرتلە یاپیلیر. ناصلكە شمسڭ نورندن قطرەلرە و قبارجقلرە وارنجەیە قدر هیچ بر شی خارج قالمدن بتون اشیا او نور ایلە تنوّر ایدییور.

اویلە دە بتون تصرّفات، قدرت ازلیّەیە عائددر. باشقە بر شیئڭ مداخلەسی یوقدر. كُرەدن ذرّەیە وارنجەیە قدر هیچ بر شی او قدرتڭ تصرّفندن خارج دگلدر.

خلاصە: آرینڭ دماغنی و میكروبڭ كوزینی تنظیم ایدن ذات، سنڭ افعال و اعمالڭی مهمل بیراقماز. باشی بوش ایتمز. حسابسز، كتابسز بیراقمایارق اِمَامِ مُبٖین دە [حاشیە]یازمش. اوڭا كورە سنڭ محاسبەڭ اولاجقدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هر بر مصنوعدە، هر بر ذرّەدە كورونن تصرّف مطلقڭ، قدرت محیطەنڭ و حكمت بصیرەنڭ دلالت و شهادتلریلە ثابتدركە، بتون اشیانڭ صانعی واحددر. شریكی یوقدر. نە قدرتندە انقسام وار، نە اقتدار و اختیارندە تجزّی واردر. بناءً علیه صانع آنجق واجب الوجود اولاجقدر. قدر میزانیلە یوروین قدرتنە بر نهایت یوقدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سینك، اورومجك، پیرە كبی كوچك حیوانلر فیل، دوە، جاموس كبی حیوانلردن داها ذكی، خلقتجە داها كوزل، صنعتجە داها تام اولدقلری حالدە.. كوچكلرڭ عمری قیصە، بویوكلرڭكی اوزون.. كوچكلرڭ ظاهرًا منفعتلری یوق، بویوكلرڭكی وار. ایشتە بو حال خلقت اشیادە صانعنە كلفت اولمادیغنە و هر شیئڭ وجودە كلمەسی آنجق 〚كُنْ〛 امریلە اولدیغنە باهر بر برهاندر. 〚یَفْعَلُ اللّٰهُ مَا یَشَٓاءُ ٭ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ〛

اِعْلَمْ ایّها العزیز! 〚وَاللّٰهُ مِنْ وَرَٓائِهِمْ مُحٖیطٌ〛 آیت كریمەسی، اللّٰه بتون اشیایی علمیلە، ارادەسیلە، قدرتیلە و سائر صفاتیلە محیطدر. و دائرۀ احاطەسندن خارج بر شی یوقدر. فقط انسان، جزئی و قیصە ذهنیلە اللّٰهڭ عظمتنە و شمسڭ اطرافندەكی سیّاراتی تدویر ایتدیگنە باقاركن، مثلا آری كبی كوچك حیوانلرلە اشتغال ایتمەسنی اوزاق كورویور. چونكە واجب الوجودی ممكنە قیاس ایدییور. حالبوكە بو قیاسە كورە كوچك حیوانلرە بر ظلم اولور. چونكە اونلر دە 〚وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ〛 قضیەسنجە خالقلرینی تسبیح ایتمكلە اللّٰهدن ماعدا كیمسەیی رب طانیمایورلر. بناءً علیه، بویوگڭ كوچگە تكبّر ایتمەیە حقّی یوقدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! عمومی اولان بر انعام ایلە عنایت شخصیّە آراسندە منافات یوقدر. مثلا بر ضیافتە یاپیلان عمومی بر دعوت آلتندە شخصلر دە دعوت ایدیلمش اولور. یعنی بو ضیافت عمومی اولدیغندن دعوت عمومیتدە قالیر، شخصلر نظرە آلینمایور، دینیلەمز.

بناءً علیه اللّٰهڭ نعمتلری وقف مالی ویا نهر صویی كبی عمومی اولوب انعامندە شخصلر قصد ایدیلمەمش دگلدر. آنجق او عمومیتدە خصوصیت دە مقصوددر. بناءً علیه اشخاص او عمومی انعامدە قصد ایدیلمدكلرندن، او نعمتلرە قارشو شكر ایتمكلە مكلّف اولمدقلرینە ذهاب ایتمك خطادر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! یارین سنی ذلّت و سفالتلرە معروض بیراقمقلە ترك ایدەجك اولان دنیانڭ سفاهتنی بوكون كمال عزّت و شرفلە ترك ایدرسەڭ، پك عزیز و یوكسك اولورسڭ. چونكە او سنی ترك ایتمدن اوّل سن اونی ترك ایدرسەڭ، خیرینی آلیر، شرّندن قورتولورسڭ. فقط وضعیت معكوسە اولورسە، قضیە دە معكوسە اولور.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! فسق چاموریلە ملوّث اولان مدنیّت، انسانلری دە او چامورلە تلویث ایدییور. ازجملە، ریایی شان و شرف ایلە تسمیە ایتمش، انسانلری دە او پیس اخلاقە سوق ایدییور. حقیقتًا انسانلر او ریایە اویلە آلیشمشلركە، شخصلرە یاپدقلری كبی، ملّتلرە دە آلقیشجی یاپمشلردر. بو یوزدن شخصی حیاتلر حمیت جاهلیە عنوانی آلتندە عنصری حیاتلرە فدا ایدیلمكدەدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! نبوّت احمدیەییؐ اثبات ایدن دلیللردن بری دە توحیددر. اوت، مراتبیلە توحیدڭ بایراغنی كائناتڭ اڭ اوست تپەسی اوستندە دیكمش اولان.. و انظار عالمە قارشو مقاملریلە برابر توحیدە دلّاللق ایدن.. و انبیانڭ مجمل بیراقدقلری حقائقی تفصیلاتیلە بیان ایدن و آچیقلایان، آنجق و آنجق حضرت محمّد علیە الصّلاة والسّلامدر. بناءً علیه توحیدڭ حقیقتی و قوّتی نسبتندە نبوّت احمدیەؐ حق و حقیقتدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! سطح عالمدە قورولان شو سركئ الٰهیدە تشهیر ایدیلن تزییناتە، كمالاتە و كوزل منظرەلرە و ربوبیتڭ حشمتیلە الوهیتڭ عظمتنە بر مشاهد، بر مُتَنَزِّهْ، بر متحیّر، بر متفكّر لازمدركە، او كوزللكلری كورسون، او منظرەلر آراسندە تنزّه ایتسین. او خارقە نقشلرە، زینتلرە تفكّر ایلە حیران اولسون. صوڭرە او سركیدن صانعنڭ جلالنە، مالكنڭ اقتدار و كمالنە انتقال ایلە اونڭ عظمتنە سجدۀ حیرت ایتسین. بو وظیفەیی ایفا ایدەجك، انساندر. چونكە انسان، كرچە جاهل، ظلمتلی بر شیدر. امّا اویلە بر استعدادی واردركە، عالمە بر اَنْمُوذَجْ و بر نمونە اولمغە لیاقتی واردر.

هم او انساندە اویلە بر امانت ودیعە بیراقیلمشدركە، اونڭ ایلە كیزلی دفینەیی بولور، آچار. هم او انساندەكی قوّتلر تحدید ایدیلمەیەرك مطلق بیراقیلمشدر. بوڭا بناءً كلّی بر نوع شعور صاحبی اولوركە، سلطان ازلڭ عظمت و حشمتنڭ شعشعەسنی ادراك ایدر.

اوت، معشوقڭ حسنی، عاشقڭ نظرینی استلزام ایتدیگی كبی، نقّاش ازلینڭ ربوبیّتی دە انسانڭ نظرینی اقتضا ایدركە، حیرت و تفكّر ایلە تقدیر و تحسینلردە بولونسون. اوت، كل و چیچكلرڭ یوزلرینی كوزللشدیرن ذات، ناصل او كوزل یوزلرە آریلردن، بلبللردن استحسان ایدیجی عاشقلری ایجاد ایتمەسین؟ و كوزللرڭ كوزل یوزلرندە كوزللگی یارادان، البتە او كوزللگە مشتاقلری دە یاراتیر.

كذالك، بو عالمی بو قدر زینتلر ایلە، نقشلر ایلە تزیین ایدن مالك الملك، البتە و البتە او خارقە و آنتیقە معجزەلری، منظرەلری، زینتلری سیرجیلردن، مشاهدلردن، عاشق و مشتاقلردن، عارف دلّاللردن خالی بیراقمایاجقدر. ایشتە جامعیّتی طولاییسیلە انسان كامل، خلق افلاكە علّۀ غائیە اولدیغی كبی، خلق كائناتە دە ثمرە و نتیجە اولمشدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! اشیا آراسندەكی توافق، صانعڭ واحد احد اولدیغنە شهادت ایدر. مثلا حیوانلرڭ، بالخاصّە انسانلرڭ اساس اعضالرندەكی توافق، بالخاصّە چفت اعضالرندەكی تماثل، خالقڭ وحدتنە برهان اولدیغی كبی.. كیفیتلردەكی و شكللردەكی تخالف دە خالقڭ اختیار و حكمتنە دلالت ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! مخلوقاتڭ اڭ ظالمی انساندر. انسان كندی نفسنە اولان شدّت محبّتندن طولایی كندیسنە خدمتی و منفعتی اولان شیلری هم سَور، هم اونلرە قیمت ویرر. ثمرەسندن استفادە كوردیگی شیلرە عبد و كولە اولور. عكس حالدە نە سَور و نە دە قیمت ویرر.

و كذا، حیاتڭ ایجادندە علّۀ غائیەنڭ یالڭز حیات اولدیغنی بیلیر. جناب حقّڭ ایجاد ایتدیگی حَیْلردە هدف اتّخاذ ایتدیگی بیڭلرلە حكمتلردن خبری یوقدر. عجبا امكان و احتمالدن خارجمیدركە، عالمدە كورونن شو اشیای خارقە داها غریب، داها خارقە و داها معجزە ملكوتی، برزخٖی، مثالی شیلرە بعض نمونە و بعض اساسلر اولماسین؟

اِعْلَمْ ایّها العزیز! جناب حق، كائناتی تشكیل ایدن ذرّاتی شریعت فطریّەسنە مسخّر و مطیع و أوامر تكوینیەسنە دە منقاد و ممثّل قیلمشدر. بر آری، كُنْ امرینە امتثالاً مطلوب شكلە كیردیگی كبی، هر هانكی بر حیوان دە عین امرە امتثالاً، ارادە ایدیلن وضعیتلرە كیرر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شمس، قمر، ییلدیزلر و ارض كبی اجرامی قبضەسندە طوتان قدرت، او اجرامی اویلە بر سهولتلە تنظیم ایتمشدركە، طاغیلان تسبیح دانەلرینی ایپە دیزن آدم كبی، نە بر عجز كورمشدر و نە دە باشقەسنڭ یاردیمنە احتیاج اولمشدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر قطرە صو بر دڭز صویی ایلە متّحددر. چونكە ایكیسی دە صودر. نهر صویی ایلە دە متّحددر. چونكە ایكیسنڭ دە منشألری سمادر. و كذا بر كوچك بالیق، بالینە بالیغیلە متّحددر. چونكە عنوانلری بردر.

كذالك، اسمای الٰهیەدن بر حجیرەیە ویا بر میكروبە تجلّی ایدن بر اسم، كائناتی احاطە ایدن اسم ایلە متّحددر. چونكە مسمّالری بردر.

مثلا بتون كائناتە تعلّق و تجلّی ایدن علیم اسمی ایلە بر ذرّەیە تعلّق ایدن خالق اسمی، مسمّادە متّحددرلر. خرما آغاجنە تعلّق ایدن مصوِّر اسمیلە دە، ثمرەسنە تعلّق و تجلّی ایدن مُنشی اسمی مسمّادە متّحددرلر. ذاتًا اڭ بیوك شیئە تجلّی ایدن اسم ایلە اڭ كوچك بر شیئە تجلّی ایتمەمسی محالدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! ممكن عنوانی آلتندەكی اشیانڭ وجودندە تغیّر واردر. یعنی كیفیتلری، حاللری دگیشیر. بناءً علیه ممكن اولان بر شیئڭ دائما بر حالدە توقّف و سكوت ایتمكلە عطالتدە قالمسی، او شیئڭ احوال و كیفیتلری ایچون بر نوع عدمدر.

چونكە او شیئڭ استقبال حاللری عدمدە قالیر. یول بولوب وجودە كلەمزلر. عدم ایسە، بیوك بر الم و بر شرّ محضدر.

بناءً علیه فعّالیتدە لذّت اولدیغی كبی، احوال و شئوناتدە دە بر تبدّل اولوب، بو تحوّل و بو تبدّلدن نشئت ایدن تأثّرات و تألمّات، بر جهتدن چركین ایسە دە برقاچ جهتدن دە كوزلدر.

اوت، بر شیئڭ شكللرندە وقوعە كلن دور و تسلیم صیرەسندە كیدنلر متأثّر اولورلر. كلنلر دە ممنون اولورلر. بو سایەدە حیات تصفّی ایدر، تمیزلنیر. وجود دە تجدّد ایدر.

هدایت قرآنیەنڭ نسیمندن

[شمّە رسالەسی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

(اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ عَلٰی رَحْمَتِهٖ عَلَی الْعَالَمٖینَ بِرِسَالَةِ سَیِّدِ الْمُرْسَلٖینَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ)

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شو عالَم، كورونن و كورونمەین بتون طبقات و انواعیلە 〚لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ〛 دییە توحیدی اعلان ایدییور. چونكە آرالرندەكی تساند بویلە اقتضا ایدییور.

و او طبقات ایلە انواع، بتون اركانیلە (لَا رَبَّ اِلَّا هُوَ) دییە اعلان شهادت ایدییور. چونكە آرالرندەكی مشابهت بویلە ایستەیور.

و او اركان، بتون اعضاسیلە (لَا مَالِكَ اِلَّا هُوَ) دییە شهادتلرینی اعلان ایدییور. چونكە آرالرندەكی تماثل بویلە اقتضا ایدر.

و او اعضا، بتون اجزاسیلە (لَا مُدَبِّرَ اِلَّا هُوَ) دییە شهادت ایدر. چونكە آرالرندە تعاون و تداخل واردر.

و او اجزا، بتون جزئیّاتیلە (لَا مُرَبّٖی اِلَّا هُوَ) دییە اولان شهادتنی اعلان ایدر. چونكە آرالرندەكی توافق قلمڭ بر اولدیغنە دلالت ایدییور.

او جزئیات، بتون حجیراتی ایلە (لَا مُتَصَرِّفَ فِی الْحَقٖیقَةِ اِلَّا هُوَ) دییە شهادت ایدر.

و او حجیرات، بتون ذرّاتیلە (لَا نَاظِمَ اِلَّا هُوَ) دییە اعلان شهادت ایدر. جواهر فرد آراسندەكی خَیطڭ بر اولمسی، بویلە اقتضا ایدر.

و او ذرّات، بتون اثیریلە 〚لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ〛 جوهرەسیلە اعلان توحید ایدر. چونكە اثیرڭ بساطتی، سكونی، انتظاری، امر خالقە سرعت امتثالی بویلە اقتضا ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هیچ بر انسانڭ جناب حقّە قارشو حق اعتراضی یوقدر. شكوا و شكایتە دە حدّی یوقدر. چونكە شكایت ایدن فردڭ خلاف هوسنی اقتضا ایدن، نظام عالمدە بیڭلرلە حكمت واردر. او فردی ارضا ایتمكدە، او بیڭ حكمتی غضبلاندیرمق واردر. بر فردی راضی ایتمك ایچون بیڭ حكمت فدا ایدیلەمز. 〚وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اَهْوَٓاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمٰوَاتُ وَالْاَرْضُ〛

اگر هر فردڭ كیفنە كورە حركت ایدیلیرسە، دنیانڭ نظام و انتظامی فسادە كیدر.

ای متشكّی! سن نەسڭ؟ نەیە بناءً اعتراض ایدییورسڭ؟ جزئی هوسڭی كلّیات كائناتە مهندسمی یاپییورسڭ؟ تعفّن ایتمش اولان ذوقڭی نعمتلرڭ درجەلرینە مقیاس و میزانمی یاپییورسڭ؟ سن نە بیلییورسڭكە نعمت ظن ایتدیگڭ نقمت دگلدر؟ سنڭ نە قیمتڭ واركە، سینك قنادینە موازی اولمایان هوسڭی تطمین و تسكین ایچون فلك چرخلریلە حركتدن تسكین ایدیلسین؟

اِعْلَمْ ایّها العزیز! جسدڭ بر عضوندەكی بر حجیرەدە یاپیلان تصرّف، اڭ اوّل جسدی تصوّر ایتمەیە متوقّفدر. چونكە كلّڭ نقشلریلە، احوالیلە جزئڭ چوق علاقەلری و مناسبتلری واردر. اویلە ایسە، جزئدە تصرّف، خالق كلّڭ امری آلتندەدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هَوَامّ و بالیق كبی كوچك حیوانلرڭ یومورطەلرینی، حشرات و نباتاتڭ تخوملرینی، پك بیوك بر رحمتلە، بر لطف ایلە، بر حكمتلە حفظ ایدن صانع حكیمڭ حفیظیتنە لایقمیدركە، آخرتدە ثمرە ویرن آغاچلرە چكردك اولاجق اعمالڭزی حفظ ایتمەسین، اهمال ایتسین؟ حالبوكە ای انسان! سن، حامل امانت، خلیفۀ ارضسڭ.

اوت، هر بر ذی حیاتدە بولونان حفظ الحیات حسّی، وجودڭ ابدی بر بقایە، اسم حیّ حفیظ باقینڭ تجلّیسنە انجرار ایدەجگنە دلالت ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر اینجیر تخومنی طوردن طورە حفظ ایدن و دوردن دورە حمایە ایدن، انحلالدن وقایە ایدن و او تخومدە اینجیر آغاجنڭ تشكیلاتنە لازم اولان اساسلری كمال اهتمام ایلە محافظە ایدن، البتە و البتە خلیفۀ ارض عنواننی آلان نوع بشرڭ اعمالنی اهمال ایتمز، حفظ ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! لفظلرڭ تبدّلیلە معنا تبدّل ایتمز، باقی قالیر. قابوق پارچەلانیر، لُبْ باقی و صاغلام قالیر. لباس ییرتیلیر، جسدی صاغلام، باقی قالیر. جسد ئولور، طاغیلیر، روح باقی قالیر. جسم اختیارلانیر،