MESNEVÎ-İ NÛRİYE

183

هدایت قرآنیەنڭ نسیمندن

[شمّە رسالەسی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

(اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ عَلٰی رَحْمَتِهٖ عَلَی الْعَالَمٖینَ بِرِسَالَةِ سَیِّدِ الْمُرْسَلٖینَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖٓ اَجْمَعٖینَ)

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شو عالَم، كورونن و كورونمەین بتون طبقات و انواعیلە لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دییە توحیدی اعلان ایدییور. چونكە آرالرندەكی تساند بویلە اقتضا ایدییور.

و او طبقات ایلە انواع، بتون اركانیلە (لَا رَبَّ اِلَّا هُوَ) دییە اعلان شهادت ایدییور. چونكە آرالرندەكی مشابهت بویلە ایستەیور.

و او اركان، بتون اعضاسیلە (لَا مَالِكَ اِلَّا هُوَ) دییە شهادتلرینی اعلان ایدییور. چونكە آرالرندەكی تماثل بویلە اقتضا ایدر.

و او اعضا، بتون اجزاسیلە (لَا مُدَبِّرَ اِلَّا هُوَ) دییە شهادت ایدر. چونكە آرالرندە تعاون و تداخل واردر.

و او اجزا، بتون جزئیّاتیلە (لَا مُرَبّٖی اِلَّا هُوَ) دییە اولان شهادتنی اعلان ایدر. چونكە آرالرندەكی توافق قلمڭ بر اولدیغنە دلالت ایدییور.

او جزئیات، بتون حجیراتی ایلە (لَا مُتَصَرِّفَ فِی الْحَقٖیقَةِ اِلَّا هُوَ) دییە شهادت ایدر.

و او حجیرات، بتون ذرّاتیلە (لَا نَاظِمَ اِلَّا هُوَ) دییە اعلان شهادت ایدر. جواهر فرد آراسندەكی خَیطڭ بر اولمسی، بویلە اقتضا ایدر.

و او ذرّات، بتون اثیریلە لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ جوهرەسیلە اعلان توحید ایدر. چونكە اثیرڭ بساطتی، سكونی، انتظاری، امر خالقە سرعت امتثالی بویلە اقتضا ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هیچ بر انسانڭ جناب حقّە قارشو حق اعتراضی یوقدر. شكوا و شكایتە دە حدّی یوقدر. چونكە شكایت ایدن فردڭ خلاف هوسنی اقتضا ایدن، نظام عالمدە بیڭلرلە حكمت واردر. او فردی ارضا ایتمكدە، او بیڭ حكمتی غضبلاندیرمق واردر. بر فردی راضی ایتمك ایچون بیڭ حكمت فدا ایدیلەمز. 〚وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اَهْوَٓاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمٰوَاتُ وَالْاَرْضُ

184

اگر هر فردڭ كیفنە كورە حركت ایدیلیرسە، دنیانڭ نظام و انتظامی فسادە كیدر.

ای متشكّی! سن نەسڭ؟ نەیە بناءً اعتراض ایدییورسڭ؟ جزئی هوسڭی كلّیات كائناتە مهندسمی یاپییورسڭ؟ تعفّن ایتمش اولان ذوقڭی نعمتلرڭ درجەلرینە مقیاس و میزانمی یاپییورسڭ؟ سن نە بیلییورسڭكە نعمت ظن ایتدیگڭ نقمت دگلدر؟ سنڭ نە قیمتڭ واركە، سینك قنادینە موازی اولمایان هوسڭی تطمین و تسكین ایچون فلك چرخلریلە حركتدن تسكین ایدیلسین؟

اِعْلَمْ ایّها العزیز! جسدڭ بر عضوندەكی بر حجیرەدە یاپیلان تصرّف، اڭ اوّل جسدی تصوّر ایتمەیە متوقّفدر. چونكە كلّڭ نقشلریلە، احوالیلە جزئڭ چوق علاقەلری و مناسبتلری واردر. اویلە ایسە، جزئدە تصرّف، خالق كلّڭ امری آلتندەدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! هَوَامّ و بالیق كبی كوچك حیوانلرڭ یومورطەلرینی، حشرات و نباتاتڭ تخوملرینی، پك بیوك بر رحمتلە، بر لطف ایلە، بر حكمتلە حفظ ایدن صانع حكیمڭ حفیظیتنە لایقمیدركە، آخرتدە ثمرە ویرن آغاچلرە چكردك اولاجق اعمالڭزی حفظ ایتمەسین، اهمال ایتسین؟ حالبوكە ای انسان! سن، حامل امانت، خلیفۀ ارضسڭ.

اوت، هر بر ذی حیاتدە بولونان حفظ الحیات حسّی، وجودڭ ابدی بر بقایە، اسم حیّ حفیظ باقینڭ تجلّیسنە انجرار ایدەجگنە دلالت ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر اینجیر تخومنی طوردن طورە حفظ ایدن و دوردن دورە حمایە ایدن، انحلالدن وقایە ایدن و او تخومدە اینجیر آغاجنڭ تشكیلاتنە لازم اولان اساسلری كمال اهتمام ایلە محافظە ایدن، البتە و البتە خلیفۀ ارض عنواننی آلان نوع بشرڭ اعمالنی اهمال ایتمز، حفظ ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! لفظلرڭ تبدّلیلە معنا تبدّل ایتمز، باقی قالیر. قابوق پارچەلانیر، لُبْ باقی و صاغلام قالیر. لباس ییرتیلیر، جسدی صاغلام، باقی قالیر. جسد ئولور، طاغیلیر، روح باقی قالیر. جسم اختیارلانیر،

185

انانیت كنچ قالیر. چوقلق جماعت طاغیلیر، فقط واحد فرد باقی قالیر. كثرت بوزولور، وحدت باقیدر. مادّە قیریلیر، نور باقیدر.

بناءً علیه عمرڭ بدایتندن صوڭنە قدر دوام ایدن معنا، چوق جسدلر تبدّل ایتدیگی و طوردن طورە انتقال ایتدیگی و دوردن دورە یووارلاندیغی حالدە، وحدتنی و بقاسنی محافظە ایتدیگی كبی، ئولوم خندقنی دە آتلایارق سالمًا ابد یولنە دوام ایدەجكدر. مع هذا، هر وقت فنایە حاضر اول امرینی انتظار ایدن زوال و بقاسز مادّیاتدە، شو حفظ و محافظە دستوری، بقا ایلە چوق مناسبتدار اولان روح و معنادە دە جاریدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! الوهیتڭ عظمتی، عزّتی، استقلالیتی هر شیئڭ كوچك اولسون، بیوك اولسون، یوكسك اولسون، آلچاق اولسون تحت تصرّفندە بولوندیغنی ایستر. سنڭ خسّتڭ ویا حقارتڭ، اونڭ تصرّفندن خارج قالمەسنە سبب اولاماز. چونكە سنڭ اوندن اوزاقلغڭ وارسە، اونڭ سندن اوزاقلغی یوقدر. ویا سنڭ بر صفتڭڭ حقارتی وجودیڭڭ حقارتنی استلزام ایتمز. ویا ملك جهتنڭ ملوّث اولمسی، ملكوت جهتنڭ دە ملوّث اولمەسنی اقتضا ایتمز. و كذا خالقڭ عظمتی، چركین شیلرڭ تصرّفندن چیقمەسنی استلزام ایتمز. بالعكس عظمت حقیقیە، ایجاد خصوصندە انفرادی، تصرّف جهتیلە دە احاطەیی اقتضا ایدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! مادّی اولان بر شیئڭ كثافتی نە قدر فضلە اولورسە، او نسبتدە اینجە و كیزلی شیلری كورەمز. و اونلری ادراكدن قاصردر. فقط نور و نورانی شیلر نە قدر نورانیتدە ترقّی ایدرسە، او نسبتدە اینجە و كیزلی شیلرە نفوذی تام و كسكین اولور. و كذا بر شی نە قدر لطیف اولورسە، او درجە مادّیاتڭ ایچلرینی كشف ایدر. رونتكن شعاعی كبی.

ممكناتدە مسئلە بو مركزدە اولسە، واجب الوجود اولان نور الانوار نە درجە نَافِذُ الْخَفَایَا و عَالِمٌ بِالْاَسْرَارِ اولاجغی بر درجە آڭلاشیلیر. اویلە ایسە عظمتی، تام معناسیلە احاطە و نفوذ و شمولی اقتضا و استلزام ایدر.

186

اِعْلَمْ ایّها العزیز! اكثریت مطلقەیی تشكیل ایدن عوام ناسڭ فهملری قرآنجە او قدر مراعات ایدیلمشدركە، برقاچ درجەیی و برقاچ جهتی احتوا ایدن بر مسئلەدە، عوامڭ فهملرینە اڭ مأنوس و اڭ قریب جهتی و نظرلرینە اڭ واضح و اڭ ظاهر درجەیی سویلر. چونكە اویلە اولمازسە، دلیلڭ نتیجەدن خفی قالمسی لازم كلیر. قرآنڭ كائناتدن یاپدیغی بحث، خالقڭ صفاتلرینی اثبات و ایضاح ایچوندر. بناءً علیه نە قدر جمهورڭ فهمنە یاقین اولورسە، ارشادە داها لایق و داها موافق اولور.

مثلا، خالقڭ تصرّفاتنە دلالت ایدن آیتلردن اڭ ظاهر و اڭ آشكار اولان طبقەیی وَمِنْ اٰیَاتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْ آیتیلە ذكر ایدیلمشدر. حالبوكە بو طبقەنڭ آرقەسندە وجوهڭ تعینات و تشخّصات طبقەسی واردر. اوّلكی طبقەنڭ فهمی، ایكنجی طبقەنڭ فهمندن داها یاقیندر.

و كذا، اڭ آشكار درجەیی اِنَّ فٖی خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّیْلِ وَالنَّهَارِ آیتیلە ذكر ایتمشدر. بو درجەنڭ آرقەسندە، ارضڭ شمس طرفندن امر و ارادۀ الٰهیّە قانونیلە تحریك و تدویری درجەسی دە واردر. لكن بو درجە اوّلكی درجەدن بر درجە مخفی اولدیغندن ترك ایدیلمشدر.

و كذا وَالْجِبَالَ اَوْتَادًا جملەسیلە اڭ اوقوناقلی صحیفەیی كوسترمشدر. حالبوكە بو صحیفەنڭ آرقەسندە، دیرك و قازیقلر ایلە تهلكەدن محافظە ایدیلن بر سفینە كبی، ارض دە ایچریسندە وقوعە كلن هرج و مرجدن طولایی پارچەلانمق تهلكەسندن قورومق ایچون طاغلر ایلە قازیقلانمشدر، صحیفەسی دە واردر. فقط بو صحیفە، عوام ناسجە او قدر اوقوناقلی اولمدیغندن ترك ایدیلمشدر. و بو صحیفەنڭ آلتندە دە شویلە بر حاشیە واردر:

حیاتی بسلەیوب صاغلامق اوزرە طاغلر ارضە دیرك یاپیلمشدر. چونكە طاغلر صولرڭ مخزنلریدر. هوانڭ طاراغیدر، هوایی تصفیە ایدییور. طوپراغڭ حامیسیدر، دڭزڭ استیلاسندن وقایە ایدییور. ذاتًا حیاتڭ دیركلری بو عنصرلردر. بو سرّە بناءًدركە، شریعتجە هلالڭ طلوع و غروبی نظرە آلینمشدر. چونكە بو ایسە، آیلری و كونلری حساب ایتمكدە عوامجە داها قولایدر. و یینە بو سرّە بناءًدركە، اذهان عوامدە تثبیت و تقریر ایچون قرآندە تكرارلر وقوعە كلمشدر.

187

اِعْلَمْ ایّها العزیز! آیتلرڭ بحث ایتدكلری حقیقتلر، شعرلرڭ بحث ایتدكلری خیالاتدن پك واسع و پك یوكسكدر. بو اعتبارلە قرآنڭ آیتلری شعردن عد ایدیلمەمشدر. هم دە آیتلر، صانعڭ شئونات و افعالندن بحث ایدر. شعر ایسە فضولی اولارق غیردن بحث ایدر. قرآنڭ فی الجملە عادی شیلردن بحثی خارق العادەدر. شعرڭ خارق العادەلردن بحثی، علی الاكثر عادیدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! خالقڭ وحدتنی كوسترن آیینەلرڭ و دلیللرینی اوقوتان صحیفەلرڭ پك چوق چشیدلری اولدیغی كبی، مركزلری دە بربرینڭ ایچنە داخل اولمشدر. بناءً علیه بر آیینەدە كوروندی ویا بر صحیفەدە اوقوندیمی، هپسندە دە كورونور و اوقونور. فقط بریسندە كورونمەمسی، هپسندە دە كورونمەمسنی استلزام ایتمز.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر كلمەیی یازان، حرفنی یازانڭ غیریسی.. بر صحیفەیی یازان، سطرینی یازانڭ غیریسی.. كتابی یازان، صحیفەسنی یازانڭ غیریسی اولمسی ممكن اولمدیغی كبی.. قارینجەیی خلق ایدن، جنس حیوانی خلق ایدنڭ غیریسی.. حیوانی یارادان، ارضی یارادانڭ غیریسی.. ارضی خلق ایدن، ربّ العالمینڭ غیریسی اولمسی محالدر.

ربوبیت عامّەنڭ اشارتلرندندركە، كائنات كتابندە اویلە بیوك حرفلر واردركە، او حرفلرڭ بر قسمندە بر كلمە یازیلیدر. بر قسمندە بر كلام، بر قسمندە بر كتاب یازیلیدر. مثلا او كتابدە بحر، شجر، ارض برر حرف مقابلندەدرلر. برنجی حرفدە سَمَكْ كلمەسی، ایكنجیسندە شجر كلامی، اوچنجیسندە حیوان كتابی یازیلمشدر. حتّی یٰسٓ صورتندە تام یٰسٓ سورەسی یازیلدیغی كبی، بعض مصنوعاتدە بر كلمە اولان اسمندە و چكردگندە او مصنوعڭ سورەسی و كتابی یازیلمشدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! ییلدیزلرلە شمسلر آراسندە مماثلت اولدیغی كبی، فی الجملە مساوات دە واردر. بناءً علیه اونلردن بری اوتەكیلرە رب اولاماز. و اونلردن بریسنە رب اولان، هپسنە دە رب اولور. و كذا هر شیئە دە رب اولور.

188

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انسانڭ بر فردندە بر جماعت مكلّفین بولونور. اوت، هر بر عضو بر شی ایچون یاپیلمشدر. انسان او عضوی او شیدە قوللانمقلە مكلّفدر. مثلا هر بر حاسّە ایچون بر عبادت واردر. اونڭ خلافندە قوللانیلمەسی ضلالتدر. مثلا باش ایلە یاپیلان سجدە، اللّٰه ایچون اولورسە عبادتدر. غیریسی ایچون اولورسە ضلالتدر. كذالك، شعرانڭ خیالًا یاپدقلری حیرت و محبّت سجدەلری ضلالتدر. خیال اونڭ ایلە فاسق اولور.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انسانلری فكرًا ضلالتە آتان سببلردن بری، الفتی علم تلقّی ایتمەلریدر. یعنی انسانلر مألوفلری اولان شیلری كندیلرنجە معلوم بیلیرلر. حتّی الفت طولاییسیلە عادیاتە تأمُّل ایدوب اهمّیت ویرمزلر. حالبوكە الفتلرندن طولایی معلوم ظن ایتدكلری او عادی شیلر، برر خارقە، برر معجزۀ قدرت اولدقلری حالدە، الفت سائقەسیلە اونلری تأمّلە و دقّتە آلمایارق، تا اونلرڭ فوقندە اولان تجلّیات سیّالەیە اِمْعَانِ نظر ایدەبیلسینلر. بونلرڭ مَثَلی دڭز كنارندە طوروب نە دڭزڭ ایچریسندەكی حیواناتە و نە سائر غریب حالاتنە باقمایارق، یالڭز روزگار ایلە حصولە كلن طالغەلرە و شمسڭ شعاعاتندن پیدا اولان پاریلتیلرە دقّت ایتمكلە مالك البحار اولان اللّٰهڭ عظمتنە دلیل كتیرن آدمڭ مَثَلی كبیدر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! انسانلرڭ ارضە عائد معلوماتلری و مسلَّماتلری و بدیهیّاتلری الفتە مبنیدر. الفت ایسە، جهل مركّب اوستنە سریلمش بر پردەدر. حقیقتە باقیلیرسە، ظن ایتدكلری علم، جهلدر. بو سرّە بناءًدركە، قرآن، آیتلریلە انسانلرڭ نظرینی مألوفاتلری اولان شیلرە چویرر. آیتلر، نجملر كبی الفت پردەسنی دلرلر، آتارلر. انسانڭ قولاغندن طوتار، باشنی اگدیرر. او الفت آلتندە خوارق العادات معجزەلری او عادیات ایچریسندە انسانە كوستریر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! آرالرندە مناسبت، معاملە، حتّی مكالمە بولونان ایكی شیئڭ، بربرینە مشابه ویا مساوی اولمەسنی استلزام ایتمز. مثلا یاغمورڭ بر قطرەسی ویا ثمرەنڭ بر چیچگنڭ كوچكلگیلە برابر شمس ایلە مناسبتی و معاملەسی واردر. بناءً علیه ای انسان، سنڭ حقارتڭ سنی خلّاق عالمڭ نظر عنایتندن ستر ایدەجك بر سبب اولاماز.

189

اِعْلَمْ ایّها العزیز! دڭزلردە وقوعە كلن مد و جزر كبی، اولیا آراسندە دە بسط زمان و طیّ زمان مسئلەسی شهرت بولمشدر [حاشیە]. ازجملە، كتاب یَوَاقٖیتڭ روایتنە كورە، امام شَعْرَانیٖ بر كوندە ایكی بوچوق دفعە قوجەمان فتوحات مكّیە نامندەكی بیوك مجموعەیی مطالعە ایتمشدر. بو كبی وقوعات، استغراب ایلە انكار ایدیلمەسین. زیرا بو كبی غریب مسئلەلری تصدیقە یاقلاشدیران مثاللر پك چوقدر. مثلا رؤیادە، بر دقیقە ظرفندە بر سنەنڭ كچدیگنی و پك چوق ایشلر كورولدیگنی كورییورسڭ. اگر او دقیقەدە او ایشلرە بدل قرآن اوقومش اولسە ایدڭ، برقاچ ختم اوقومش اولوردڭ.

بو حالت اولیاء اللّٰه ایچون حالت یقظەدە انكشاف ایدر. زمان انبساط ایدر. مسئلە روحڭ دائرەسنە یاقلاشیر. روح ذاتًا زمان ایلە مقیّد دگلدر. روحی جسمانیتنە غالب اولان اولیانڭ ایشلری و فعللری، سرعت روح میزانیلە جریان ایدر.

190

اِعْلَمْ ایّها العزیز! بر برهان ایلە الدە ایدیلن نتیجۀ توحیدی، بعض انسانلر استعظام ایلە طار ذهنلرینە صیقیشدیرامازلر. ویا بوزوق خیاللری قبول ایتمز. بو حالە قارشو او قطعی و صحیح برهانی رد ایتمك اوزرە، بو نتیجەیی بو قدر عظمتیلە، شو برهان اونی انتاج ایدەمز دییە بهانەلر ایلە قبول ایتمزلر. او مسكینلر بیلمزلرمیكە، نتیجەنڭ قیّومی ایماندر. برهان یالڭز، اونی كورمك ایچون بر منفذدر. ویا بر سوپوركە كبیكە، او نتیجەیە قونان وهملری سوپورور. مع هذا، برهان بر دگل، بیڭ دگل، ذرّات عالم عددنجە برهانلر واردر.

فسبحان اللّٰه! ملك ایلە ملكوت آراسندەكی حجاب نە قدر اینجەدر! آرالرندەكی مسافە نە قدر بیوكدر! دنیا ایلە آخرت آراسندەكی یول نە قدر قیصە و نە قدر اوزوندر! علم ایلە جهل آراسندەكی حجاب نە قدر لطیف و نە قدر قالیندر! ایمان ایلە كفر آراسندەكی برزخ نە قدر شفّاف و نە قدر كثیفدر! عبادت ایلە معصیت آراسندەكی مسافە نە قدر قیصەدر! حالبوكە آرالری جنّت ایلە جهنّمڭ آرالری قدردر. حیات نە قدر قیصە، امل نە قدر اوزوندر! اوت، حال ایلە ماضی آراسندە اویلە اینجە بر پردە واردركە، روحڭ ماضی جهتنە كچمەسنە مانع دگلدر. جسدە نسبتًا ماضی جهتی بیتمز توكنمز بر مسافەدر.

كذالك، ملك ایلە ملكوت، دنیا ایلە آخرت آراسندە اهل قلب ایچون شفّاف، اهل هوا ایچون كثیف اینجە بر پردە واردر.

كذالك، كیجە ایلە كوندوز آراسندە لطیف بر پردە واردركە، كوزڭ قپانمەسیلە كیجە اولوب آچیلمەسیلە كوندوز اولدیغی كبی، نفسڭ عالم معنویاتە كوزی قپانیرسە، ابدی بر كیجە ایچندە قالیر. كوزی معنویاتە آچیلیرسە نهاری انكشاف ایدر.

كذالك، اللّٰه حسابنە كائناتە باقان آدم هر نە مشاهدە ایدرسە علمدر. اگر غفلتلە اسباب حسابنە باقارسە، علم ظن ایتدیگی شی دە جهل اولور.

كذالك، ایمان و توحید ایلە عالمە باقان، عالمی نورلی كورور. و الّا عالمی ظلمات ایچریسندە كورەجكدر.

كذالك، افعال بشر ایچون ایكی جهت واردر: اگر نیت ایلە اللّٰهڭ حسابنە اولورسە، تجلّیاتە معكس، شفّاف، پارلاق اولور. اگر اللّٰه حسابنە اولمازسە، ظلمتلی بر منظرەیی كوسترمش اولور.

كذالك، حیاتڭ دە ایكی جهتی واردر: بری سیاه اولان دنیایە باقار، دیگری شفّاف اولان آخرتە ناظردر. نفس، سیاه وجهڭ آلتنە كیرر. شفّاف وجهە ترتّب ایدن سعادت ابدیە ایستر.

191

اِعْلَمْ ایّها العزیز! كائناتڭ مفتاحی، یعنی آناختاری انسانڭ الندەدر. عالمڭ قاپولری آچیق اولدیغی حالدە، معنًا قاپالیدر. جناب حق بتون او قاپولری و كیزلی خزینەلری آچان "اَنَا" نامندە بر مفتاحی انسانڭ النە ویرمشدر. فقط اَنَا دە، قاپوسی قپالی بر بیلمەجەدر. بونڭ قاپوسی آچیلیرسە، كائناتڭ دە قاپولری آچیلیر.

اوت، جناب حق انسانە بر بنلك و بر نوع حرّیت ویرمشدركە، بو بنلك و حرّیت، جناب حقّڭ ربوبیّتنە عائد اوصافنی بیلمك ایچون موهوم، فرضی بر واحد قیاسی اولسون.

ایشتە ماهیّت بشردە پك اینجە بر ایپ، انسانڭ وجودندە شعورلی بر تل، شخصیّتنڭ كتابندە بر الف قیمتندە و مقدارندە اولان اَنَانڭ ایكی وجهی واردر: بر وجهی خیرە باقار، دیگر وجهی شرّە باقار. خیرە باقان وجهی یالڭز قابل فیضدر، فاعل دگلدر. شرّە باقان وجهیلە اَنَا كندیسنی فاعل بیلیر. اَنَانڭ ماهیّتی موهومەدر، ربوبیّتی خیالیدر.

وجودی بر شیئی حامل اولاماز. آنجق میزان الحرارە كبی، واجب الوجودڭ ربوبیّتنە عائد صفات مطلقۀ محیطەیی بیلمك ایچون بر میزان وظیفەسنی كورور.

اگر انسان بنلگنە میزان نظریلە باقارسە، كائناتدن ذهننە آقوب كلن آفاقی معلوماتی كندی معلوماتیلە تصرّف ایدر. و صفات الٰهیّەیی دە كندی صفاتیلە تصدیق ایدر. یینە مرجعنە اعادە ایدر. و بو سایەدە قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰیهَا دەكی مَنْ شمولنە داخل اولارق بحقٍّ امانتی ایفا ایتمش اولور.

فقط كندیسنە مستقل نظریلە باقمقلە كندیسنی مالك اعتقاد ایدرسە وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰیهَا نڭ شمولنە داخل اولمقلە امانتدە خیانت ایتمش اولور. زیرا سماوات و ارضڭ حملندن قورقارق امتناع ایتدكلری جهت، اَنَانڭ بو جهتیدر. چونكە ضلالتلر، شرلر، شركلر بو جهتدن طوغارلر. اگر وقتیلە او اَنَانڭ شدّتلی بر تربیە ایلە باشی قیریلمازسە بویور. انسانڭ وجودینی یوتار.

اگر ملّتڭ دە انانیتی انضمام ایدرسە، صانعڭ امرینە قارشو مبارزەیە چیقار. تام معناسیلە بر شیطان اولور. صوڭرە خلقی دە كندیسنە قیاس ایدر. اسبابی دە او قیاسە داخل ایدر. بیوك بر شركە دوشر. اَلْعِیَاذُ بِاللّٰه.

192

[مهم بر مسئلە] اَنَانڭ ایكی وجهی وار: بر وجهنی نبوّت آلمشدر، بر وجهنی دە فلسفە آلمشدر. برنجی وجه، عبودیت محضەیە منشأدر. ماهیّتی حرفیّە اولوب مستقل دگلدر. وجودی تبعی اولوب اصلی دگلدر. مالكیّتی وهمی اولوب حقیقی دگلدر. وظیفەسی خالقڭ صفاتنی فهم ایتمك ایچون بر میزان و بر مقیاس اولمقدر.

انبیا اَنَانڭ بو وجهنە باقمشلر. ملكی تمامًا اللّٰهە تسلیم ایتمشلر. نە ملكندە، نە ربوبیّتندە، نە الوهیتندە شریكی اولمادیغنە حكم ایتمشلردر. اَنَانڭ بو وجهندن جناب حق شجرۀ طوبای عبودیتی انبات ایتمشدر. بو شجرەنڭ داللری و بوداقلری، كائنات باغچەسندە انبیا و اولیا و صدّیقین كبی مبارك میوەلری ویرمش، میوەلندیرمشدر.

ایكنجی وجهی آلان فلسفە، اَنَانڭ وجودینی اصلٖی و كندیسنی مستقل و مالك حقیقی اولدیغنی زُعْم ایتمشلردر. وظیفەسی دە یالڭز حبّ ذاتیلە تكمّل حیاتدر. اَنَانڭ بو سیاه یوزندن انواعًا ضلالتلر و شركلر چیقمشدر. ازجملە، قوّۀ بهیمیّە دالندن صنملر طوغمشدر. قوّۀ غضبیە غُصْنندن فرعونلر، نمرودلر چیقمشدر. قوّۀ عقلیەدن دهریّون، مادّیون فلاسفەلری چیقمشلردركە، واجب الوجودە بر مخلوقُ واحدی ویرر، باقی قالان ملكنی غیرە تقسیم ایدرلر.

خلاصە: اَنَا حدّ ذاتندە بر هوا، بر بخار كبی ایكن، ویریلن اهمّیتە كورە مایع حالنە كلیر. صوڭرە الفت ایلە قالینلاشیر. صوڭرە غفلت و عصیان ایلە اویلە قالینلاشیركە، صاحبنی یوتار. خلقی و اسبابی دە كندیسنە قیاس ایدر. خالقڭ أوامرینە مبارزەیە باشلار. كوچك عالمدە، یعنی انسان عالمندە اَنَا، بیوك انساندە، یعنی كائناتدە طبیعتە بڭزر. ایكیسی دە طاغوتلردندر.

اِعْلَمْ ایّها العزیز! خیرات و حسناتڭ حیاتی نیت ایلەدر. فسادی ایسە عجب، ریا و كوستریش ایلە اولور. و فطری اولارق وجداندە شعورلە بالذّات حسّ ایدیلن وجدانیاتڭ اساسی، ایكنجی بر شعور و نیّتلە انقطاع بولور.

كذالك، اعمالڭ دە حیاتی نیت ایلەدر. فقط نیت، بر جهتدە فطری احوالڭ ئولومیدر. صنعی سجیّەیە چویرر، ضعیفلشدیرر. بعضًا دە هیچە ایندیرر. نیت، اعمالی تام قوتلشدیرر. مثلا تواضعی فسادە ویرر، تكبّری ازالە ایدر. فرح و سروری اوچورور، غم و كدری تخفیف ایدر.

193

اِعْلَمْ ایّها العزیز! كائنات بر شجرەدر. عناصر اونڭ داللریدر. نباتات یاپراقلریدر. حیوانات اونڭ چیچكلریدر. انسانلر اونڭ میوەلریدر. بو میوەلرڭ اڭ ضیاداری، اڭ نورانی اولانی، اڭ احسنی، اڭ اكرمی، اڭ اشرفی، اڭ الطفی سیّد الانبیا والمرسلین امام المتّقین حبیب ربُّ العالمین حضرت محمّددر.

عَلَیْهِ اَفْضَلُ الصَّلَوَاتِ مَا دَامَتِ الْاَرْضُ وَالسَّمٰوَاتُ

اِلٰهٖی! اَلذُّنُوبُ اَخْرَسَتْنٖی وَكَثْرَةُ الْمَعَاصٖٓی اَخْجَلَتْنٖی وَشِدَّةُ الْغَفْلَةِ اَخْفَتَتْ صَوْتٖی فَاَدُقُّ بَابَ رَحْمَتِكَ وَاُنَادٖی فٖی بَابِ مَغْفِرَتِكَ بِصَوْتِ سَیِّدٖی وَسَنَدِیَ الشَّیْخِ عَبْدِ الْقَادِرِ الْكَیْلَانٖی وَنِدَٓائِهِ الْمَقْبُولِ الْمَاْنُوسِ عِنْدَ الْبَوَّابِ

بِیَا مَنْ وَسِعَتْ رَحْمَتُهُ كُلَّ شَیْءٍ وَیَا مَنْ بِیَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَیْءٍ وَیَا مَنْ لَا یَضُرُّهُ شَیْءٌ وَلَا یَنْفَعُهُ شَیْءٌ وَلَا یَغْلِبُهُ شَیْءٌ وَلَا یَعْزُبُ عَنْهُ شَیْءٌ وَلَا یَؤُدُهُ شَیْءٌ وَلَا یَسْتَعٖینُ بِشَیْءٍ وَلَا یُشْغِلُهُ شَیْءٌ عَنْ شَیْءٍ وَلَا یُشْبِهُهُ شَیْءٌ وَلَا یُعْجِزُهُ شَیْءٌ اِغْفِرْلٖی كُلَّ شَیْءٍ، حَتّٰی، لَا تَسْئَلَنٖی مِنْ شَیْءٍ

یَا مَنْ هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِیَةِ كُلِّ شَیْءٍ وَبِیَدِهٖ مَقَالٖیدُ كُلِّ شَیْءٍ وَیَا مَنْ هُوَ الْاَوَّلُ قَبْلَ كُلِّ شَیْءٍ وَاْلاٰخِرُ بَعْدَ كُلِّ شَیْءٍ وَالظَّاهِرُ فَوْقَ كُلِّ شَیْءٍ وَالْبَاطِنُ دُونَ كُلِّ شَیْءٍ وَالْقَاهِرُ فَوْقَ كُلِّ شَیْءٍ اِغْفِرْلٖی كُلَّ شَیْءٍ اِنَّكَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ وَیَا عَلٖیمًا بِكُلِّ شَیْءٍ وَمُحٖیطًا بِكُلِّ شَیْءٍ وَبَصٖیرًا بِكُلِّ شَیْءٍ وَیَا شَهٖیدًا عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ وَرَقٖیبًا عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ وَلَطٖیفًا بِكُلِّ شَیْءٍ وَخَبٖیرًا بِكُلِّ شَیْءٍ، اِغْفِرْلٖی كُلَّ شَیْءٍ مِنَ الذُّنُوبِ وَالْخَطٖٓیئَاتِ حَتّٰی لَا تَسْئَلَنٖی عَنْ شَیْءٍ اِنَّكَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ.

اَللّٰهُمَّ اِنٖٓی اَعُوذُ بِكَ بِعِزَّةِ جَلَالِكَ وَبِجَلَالِ عِزَّتِكَ وَبِقُدْرَةِ سُلْطَانِكَ وَبِسُلْطَانِ قُدْرَتِكَ مِنَ الْقَطٖیعَةِ وَالْاَهْوَٓاءِ الرَّدِیَّةِ یَا جَارَ الْمُسْتَجٖیرٖینَ اَجِرْنٖی مِنَ الشَّهَوَاتِ الشَّیْطَانِیَّةِ وَطَهِّرْنٖی مِنَ الْقَاذُورَاتِ الْبَشَرِیَّةِ وَصَفِّنٖی بِحُبِّ نَبِیِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَبِالْمَحَبَّةِ الصِّدٖیقِیَّةِ مِنْ صَدَاِ الْغَفْلَةِ وَاَوْهَامِ الْجَهْلِ حَتّٰی تَفْنَی الْاَنَانِیَّةُ وَیَبْقَی الْكُلُّ لِلّٰهِ وَبِاللّٰهِ وَاِلَی اللّٰهِ وَمِنَ اللّٰهِ غَرْقًا بِنِعْمَةِ اللّٰهِ فٖی بَحْرِ مِنَّةِ اللّٰهِ مَنْصُورٖینَ بِسَیْفِ اللّٰهِ مَحْظُوظٖینَ بِعِنَایَةِ اللّٰهِ مَحْفُوظٖینَ بِعِصْمَةِ اللّٰهِ عَنْ كُلِّ شَاغِلٍ یُشْغِلُ عَنِ اللّٰهِ

194

فَیَا نُورَ الْاَنْوَارِ وَیَا عَالِمَ الْاَسْرَارِ وَیَا مُدَبِّرَ الَّیْلِ وَالنَّهَارِ یَا مَلِكُ یَا عَزٖیزُ یَا قَهَّارُ یَا رَحٖیمُ یَا وَدُودُ یَا غَفَّارُ یَا عَلَّامَ الْغُیُوبِ یَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَالْاَبْصَارِ یَا سَتَّارَ الْعُیُوبِ یَا غَفَّارَ الذُّنُوبِ اِغْفِرْلٖی ذُنُوبٖی وَارْحَمْ مَنْ ضَاقَتْ عَلَیْهِ الْاَسْبَابُ وَغُلِّقَتْ دُونَهُ الْاَبْوَابُ وَتَعَسَّرَ عَلَیْهِ سُلُوكُ طَرٖیقِ اَهْلِ الصَّوَابِ وَانْصَرَمَتْ اَیَّامُهُ وَنَفْسُهُ رَاتِعَةٌ فٖی مَیَادٖینِ الْغَفْلَةِ وَالْمَعْصِیَةِ وَدَنِیَّ الْاِكْتِسَابِ

فَیَا مَنْ اِذَا دُعِیَ اَجَابَ وَیَا سَرٖیعَ الْحِسَابِ وَیَا كَرٖیمُ یَا وَهَّابُ ارْحَمْ مَنْ عَظُمَ مَرَضُهُ وَعَزَّ شِفَٓائُهُ وَضَعُفَتْ حٖیلَتُهُ وَقَوِیَ بَلَائُهُ وَاَنْتَ مَلْجَئُهُ وَرَجَٓائُهُ

اِلٰٓهٖی اِلَیْكَ اَرْفَعُ بَثٖی وَحُزْنٖی وَشِكَایَتٖی اِلٰهٖی حُجَّتٖی حَاجَتٖی وَعُدَّتٖی فَاقَتٖی وَانْقِطَاعُ حٖیلَتٖی

اِلٰهٖی قَطْرَةٌ مِنْ بِحَارِ جُودِكَ تُغْنٖینٖی وَذَرَّةٌ مِنْ تَیَّارِ عَفْوِكَ تَكْفٖینٖی یَا وَدُودُ یَا وَدُودُ یَا وَدُودُ یَا ذَا الْعَرْشِ الْمَجٖیدِ یَا مُبْدِئُ یَا مُعٖیدُ یَا فَعَّالًا لِمَا یُرٖیدُ

اَسْئَلُكَ بِنُورِ وَجْهِكَ الَّذٖی مَلَأَ اَرْكَانَ عَرْشِكَ وَبِقُدْرَتِكَ الَّتٖی قَدَرْتَ بِهَا عَلٰی جَمٖیعِ خَلْقِكَ وَبِرَحْمَتِكَ الَّتٖی وَسِعَتْ كُلَّ شَیْءٍ لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغٖیثٖینَ اَغِثْنٖی یَا مُغٖیثُ اَغِثْنٖی وَاغْفِرْ جَمٖیعَ ذُنُوبٖی وَسَقَطَاتِ لِسَانٖی فٖی جَمٖیعِ عُمْرٖی بِرَحْمَتِكَ یَٓا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖینَ اٰمین اٰمین اٰمین

یَا مَنْ یَقْرَأُ هٰذَا الْاِسْتِغْفَارَ اَوَّلًا لِنَفْسِهٖ اِقْرَأْهُ ثَانِیًا بَدَلًا مِنّٖی فٖی سَبٖیلِ اللّٰهِ فَاِنّٖی فٖی قَبْرٖی سَاكِنٌ وَلِسَانٖی سَاكِتٌ نَاطِقٌ بِكِتَابٖی مُسْتَعٖیرًا لِسَانَكَ فَانْطِقْ بِحِسَابٖٓی اَیْضًا حِسْبَةً لِلّٰهِ

195

[وَمِنَ اللّٰهِ التَّوْفٖیقُ لِاَقْوَمِ الطَّرٖیقِ]

[اوننجی رسالە]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّیَاطٖینِ

اِعْلَمْ ایّها العزیز! شو آیت كریمەنڭ یوكسك سماسنە چیقوب سرّینی فهم ایتمك ایچون (یدی باصاماقلی) بر نردبان قورویورز.

[برنجی باصاماق] سماواتڭ ملائكە اسمیلە تسمیە ایدیلن مناسب ساكنلری واردر. چونكە كرۀ ارضڭ سمایە نسبتًا كوچكلگیلە و حقارتیلە برابر ذوی الحیات ایلە طولو اولمسی، سماواتڭ او مزیَّن برجلرینڭ ذوی الادراك ایلە طولو اولمەسنی تصریح ایدییور. كذا، سماواتڭ بو قدر زینتلرلە تزیین ایدیلمسی، بهمە حال ذوی الادراكڭ تقدیر و استحسان ایلە نظر حیرتلرینی جلب ایتمك ایچوندر. چونكە حسن زینت عاشقلرڭ جلبی ایچوندر. ییمك و طعام دە آچ اولانلرە یاپیلیر. مع هذا انس و جن او وظیفەیی ایفایە كافی دگللردر. آنجق اورایە مناسب، غیر محدود ملائكە و روحانیلر او وظیفەیی ایفا ایدەبیلیرلر.

[ایكنجی باصاماق] ارضڭ سماواتلە علاقەسی و معاملەسی اولوب، آرالرندە چوق بیوك ارتباط واردر. اوت، ارضە كلن ضیا، حرارت، بركت وسائرە سماواتدن كلییور. ارضدن دە سمایە دعالر، عبادتلر، روحلر كیدییور. دیمك آرالرندە جریان ایدن تجاری معاملەدن آڭلاشیلییوركە، ارضڭ ساكنلری ایچون سمایە چیقمەیە بر یول واردركە، انبیا، اولیا، ارواح، جسدلرندن تجرّد ایلە سماواتە عروج ایدرلر.

[اوچنجی باصاماق] سماواتدە دوام ایلە جریان ایدن سكون، سكوت، نظام، انتظام، اطّراددن حسّ ایدیلدیگنە نظرًا، سماوات اهلی، ارض ساكنلری كبی دگللردر. اوت، ارضدە بولونان نفاق، شقاق، اختلاف، اضدادڭ اجتماعی، خیر و شرّڭ اختلاطی كبی شیلر سماواتدە یوقدر. بو سایەدە سماواتدە نظام و انتظامی بوزاجق بر حال یوقدر. ساكنلری، ویریلن امرلرە كمال اطاعتلە امتثال ایدییورلر.

[دردنجی باصاماق] جناب حقّڭ، مقتضالری و حكملری متغایر بعض اسمالری واردر. مثلا، بَدِرْ كبی بعض غزالردە اصحاب كرامە یاردیم ایتمك اوزرە كفّار ایلە محاربە ایتمك ایچون ملائكەنڭ سمادن انزالنی اقتضا ایدن اسم،

196

ملائكە ایلە شیاطین، یعنی سماوی اولان اَخْیَارْ ایلە ارضی اولان اشرار آراسندە محاربەنڭ وقوعنی استبعاد دگل، اقتضا ایدر. اوت، جناب حق ملائكەیە بیلدیرمكسزین شیطانلری دفع و اِهلاك ایدەبیلیر. فقط سطوت و حشمتنڭ اقتضاسی اوزرینە، بو قبیل مجازاتڭ مستحقلرینە اعلان و تشهیری عظمتنە لایقدر.

[بشنجی باصاماق] روحانیلرڭ اخیاری سمادە بولوندقلرندن، اشراری دە لطافتلرینە كوونەرك اخیاری تقلیدًا اونلرە التحاق ایتمك ایستەدكلرندە، اهل سما اونلری شرارتلری ایچون قبول ایتمەیەرك دفع ایدییورلر. مع هذا بو كبی معنوی مبارزەلری عالم شهادتە، بالخاصّە وظیفەسی شهادت و مشاهدە اولان انسانە اعلان و تشهیرینە رجم نجوم علامت و نشان قیلینمشدر.

[آلتنجی باصاماق] قرآن معجز البیان نوع بشری اطاعتە ارشاد، عصیاندن زجر و منع اوزرە قوللاندیغی اسلوب عالیسنە باق: 〚یَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ اِنِ اسْتَطَعْتُمْ اَنْ تَنْفُذُوا مِنْ اَقْطَارِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ اِلَّا بِسُلْطَانٍ بویورویور. یعنی: "ای انس و جن جماعتلری! ملكمدن خارج بر مملكتە چیقوب قورتولمق ایچون سماوات و ارضڭ اقطارندن چیقمەیە قوّتڭز وارسە چیقیڭز. اوندن آنجق قوّت و قدرتلە چیقمق اولور. بو دە سزدە یوقدر. چیقامازسڭز" دییور.

قرآن كریم بو آیت ایلە، پك كنیش اولان سلطنت ربوبیّتنە قارشو انس و جنّڭ عجزلرینی اعلان ضمنندە ندا ایدییور. "ای حقیر، صغیر، عاجز انسانلر! سزلر نە صورتلە، شیطانلری رجم ایدن ملائكە ایلە نجملرڭ، شمسلرڭ، قمرلرڭ اطاعت ایتدكلری سلطان ازلی یە عصیان ایدییورسڭز؟ ناصل قوجەمان ییلدیزلری مرمی و قورشون یرندە قوللانان عسكرلرە صاحب اولان بر سلطانە قارشو عصیان ایتمەیە جسارت ایدییورسڭز؟"

[یدنجی باصاماق] ییلدیزلرڭ پك كوچك افرادی اولدیغی كبی، پك بیوكلری دە واردر. سمانڭ یوزینی ضیالاندیران هر شی ییلدیزدر. بو نوعدن بر قسمی سمایە زینت اولمشدر. بر قسمی دە شیطانلری رجم ایتمك ایچون سماوی مانجینیقلردر. سمادە یاپیلان بو رجم، سما كبی اڭ واسع دائرەلردە بیلە وقوعە كلن مبارزە حادثەسنی انسانلرە كوسترمك و انسانلرڭ مطیعلرینی عاصیلرلە مبارزەیە تشویق ایدوب آلقیشلامقدر.

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç