[اون دردنجی لمعەنڭ ایكنجی مقامی]

〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 ڭ بیڭلر اسرارندن (آلتی سرّینە) دائردر.

[اخطار] بسملەنڭ رحمت نقطەسندە پارلاق بر نوری، سونوك عقلمە اوزاقدن كوروندی. اونی، كندی نفسم ایچون نوطەلر صورتندە قید ایتمك ایستەدم. و یگرمی اوتوز قدر سرلریلە او نورڭ اطرافندە بر دائرە چویرمكلە آولامق و ضبط ایتمك آرزو ایتدم. فقط مع التّأسّف، شیمدیلك او آرزومە تام موفّق اولامدم. یگرمی اوتوز سردن، بش آلتی یە ایندم.

"ای انسان!" دیدیگم وقت، نفسمی مراد ایدییورم. بو درس كندی نفسمە خاص ایكن، روحًا بنملە مناسبتدار و نفسی نفسمدن داها هشیار ذاتلرە بلكە مدار استفادە اولور نیّتیلە، اون دردنجی لمعەنڭ ایكنجی مقامی اولارق یازیلمەسنی، مدقّق قرداشلریمڭ تصویبلرینە حوالە ایدییورم. بو درس، عقلدن زیادە قلبە باقار. دلیلدن زیادە ذوقە ناظردر.

〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ قَالَتْ یَٓا اَیُّهَا الْمَلَؤُا اِنّٖٓی اُلْقِیَ اِلَیَّ كِتَابٌ كَرٖیمٌ ٭ اِنَّهُ مِنْ سُلَیْمٰنَ وَاِنَّهُ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛

شو مقامدە (برقاچ سرّ) ذكر ایدیلەجكدر.

[برنجی سرّ] 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 ڭ بر جلوەسنی بو فقیر، شویلە كوردمكە: كائنات سیماسندە و ارض سیماسندە و انسان سیماسندە، بربری ایچندە بربرینڭ نمونەسنی كوسترن (اوچ سكّۀ ربوبیّت) وار.

[بریسی] كائناتڭ هیئت مجموعەسندەكی تعاون، تساند، تعانق، تجاوبدن تظاهر ایدن سكۀ كبرای الوهیّتدركە، [بِسْمِ اللّٰهِ] اوڭا باقییور.

[ایكنجیسی] كرۀ ارض سیماسندە، نباتات و حیواناتڭ تدبیر و تربیە و ادارەسندەكی تشابه، تناسب، انتظام، انسجام، لطف و مرحمتدن تظاهر ایدن سكۀ كبرای رحمانیتدركە 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ〛 اوڭا باقییور.

[اوچنجیسی] انسانڭ ماهیّت جامعەسنڭ سیماسندەكی لطائف رأفت و دقائق شفقت و شعاعات مرحمت الٰهیەدن تظاهر ایدن سكّۀ علیای رحیمیّتدركە 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 دەكی 〚اَلرَّحٖیمِ〛 اوڭا باقییور.

دیمك 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 صحیفۀ عالمدە بر سطر نورانی تشكیل ایدن اوچ سكّۀ احدیّتڭ قدسی عنوانیدر، قوّتلی بر خیطیدر و پارلاق بر خطّیدر. یعنی 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 یوقاریدن نزول ایلە، ثمرۀ كائنات و عالمڭ نسخۀ مصغّرەسی اولان انسانە اوجی طایانییور. فرشی عرشە باغلار. انسانڭ عرشە چیقمەسنە بر یول اولور.

[ایكنجی سرّ] قرآن معجز البیان، حدسز كثرت مخلوقاتدە تظاهر ایدن واحدیت ایچندە عقولی بوغمامق ایچون، دائما او واحدیت ایچندە احدیت جلوەسنی كوسترییور. یعنی، مثلا ناصلكە كونش، ضیاسیلە حدسز اشیایی احاطە ایدییور. مجموع ضیاسندەكی كونشڭ ذاتنی ملاحظە ایتمك ایچون غایت كنیش بر تصوّر و احاطەلی بر نظر لازم اولدیغندن، كونشڭ ذاتنی اونوتدیرمامق ایچون، هر بر پارلاق شیدە، كونشڭ ذاتنی عكسی واسطەسیلە كوسترییور. و هر پارلاق شی، كندی قابلیتنجە كونشڭ جلوۀ ذاتیەسی ایلە برابر، ضیاسی، حرارتی كبی خاصّەلرینی دە كوسترییور. و هر پارلاق شی، كونشی بتون صفاتیلە قابلیتنە كورە كوستردیگی كبی، كونشڭ ضیا و حرارت و ضیادەكی الوان سبعە كبی كیفیاتلرینڭ هر بریسی دخی عموم مقابلندەكی شیلری احاطە ایدییور.

اویلە دە 〚وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی〛 تمثیلدە خطا اولماسین، احدیت و صمدیت الٰهیەنڭ هر بر شیدە، خصوصًا ذی حیاتدە، خصوصًا انسانڭ ماهیت آیینەسندە بتون اسماسیلە بر جلوەسی اولدیغی كبی.. وحدت و واحدیت جهتیلە دخی، موجوداتلە علاقەدار هر بر اسمی، بتون موجوداتی احاطە ایدییور.

ایشتە واحدیت ایچندە عقولی بوغمامق و قلبلر ذات اقدسی اونوتمامق ایچون، دائما واحدیتدە سكّۀ احدیّتی نظرە ویرییوركە، ایشتە او سكّەنڭ اوچ مهم عقدەسنی ارائە ایدن 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 در.

[اوچنجی سرّ] شو حدسز كائناتی شنلندیرن، بالمشاهدە رحمتدر. و بو قراڭلقلی موجوداتی ایشیقلاندیران، بالبداهە رحمتدر. و بو حدسز احتیاجات ایچندە یووارلانان مخلوقاتی تربیە ایدن، بالبداهە رحمتدر. و بر آغاجڭ بتون هیئتیلە میوەسنە متوجّه اولدیغی كبی، بتون كائناتی انسانە متوجّه ایدن و هر طرفدە

اوڭا باقدیران و معاونتنە قوشدیران، بالبداهە رحمتدر. و بو حدسز فضایی و بوش و خالی عالمی طولدیران و نورلاندیران و شنلندیرن، بالمشاهدە رحمتدر. و بو فانی انسانی ابدە نامزد ایدن و ازلی و ابدی بر ذاتە مخاطب و دوست یاپان، بالبداهە رحمتدر.

ای انسان! مادام رحمت، بویلە قوّتلی و جاذبەدار و سویملی و مددكار بر حقیقت محبوبەدر. 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 دی! او حقیقتە یاپیش، وحشت مطلقەدن و حدسز احتیاجاتڭ ألملرندن قورتول. و سلطان ازل و ابدڭ تختنە یاناش! و او رحمتڭ شفقتیلە و شفاعتیلە و شعاعاتیلە او سلطانە مخاطب اول، خلیل اول، دوست اول.

اوت، كائناتڭ انواعنی حكمت دائرەسندە انسانڭ اطرافندە طوپلایوب، بتون حاجاتنە كمال انتظام و عنایتلە قوشدیرمق، بالبداهە ایكی حالدن بریسیدر: یا كائناتڭ هر بر نوعی، كندی كندینە انسانی طانییور، اوڭا اطاعت ایدییور، معاونتنە قوشویور. بو ایسە، یوز درجە عقلدن اوزاق اولدیغی كبی، چوق محالاتی انتاج ایدییور. انسان كبی بر عاجز مطلقدە، اڭ قوّتلی بر سلطان مطلقڭ قدرتی بولونمق لازم كلییور. ویاخود بو كائناتڭ پردەسی آرقەسندە بر قدیر مطلقڭ علمیلە، بو معاونت اولویور. دیمك كائناتڭ انواعی، انسانی طانییور دگل، بلكە انسانی بیلن و طانییان و مرحمت ایدن بر ذاتڭ طانیمەسنڭ، بیلمەسنڭ دلیللریدر.

ای انسان! عقلڭی باشڭە آل! هیچ ممكنمیدركە، بتون انواع مخلوقاتی سڭا متوجّهًا معاونت اللرینی اوزاتدیران و سنڭ حاجتلریڭە "لَبَّیْكْ!" دیدیرن ذات ذوالجلال، سنی بیلمەسین، طانیماسین، كورمەسین؟ مادام سنی بیلییور، رحمتیلە بیلدیگنی بیلدیرییور. سن دە اونی بیل، حرمتلە بیلدیگڭی بیلدیر. و قطعیًّا آڭلاكە، سنڭ كبی ضعیف مطلق و عاجز مطلق و فقیر مطلق، فانی، كوچوجك بر مخلوقە بو قوجە كائناتی مسخّر ایدن و امدادینە كوندرن، البتە حكمت و عنایتی و علم و قدرتی تضمّن ایدن حقیقت رحمتدر.

البتە بویلە بر رحمت، سندن كلّی و خالص بر شكر و جدّی و صافی بر حرمت ایستر. ایشتە او خالص شكرڭ و او صافی حرمتڭ ترجمانی و عنوانی اولان 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 ی دی! او رحمتڭ وصولنە وسیلە و رحمانڭ درگاهندە شفاعتجی یاپ.

اوت، او رحمتڭ وجودی و تحقّقی، كونش قدر ظاهردر. چونكە ناصل، مركزی بر نقش، هر طرفندن كلن آتقی و ایپلرڭ انتظامندن و وضعیتلرندن حاصل اولویور. اویلە دە، كائناتڭ دائرۀ كبراسندە بیڭ بر اسم الٰهینڭ جلوەلرندن اوزانان نورانی آتقیلر، كائنات سیماسندە اویلە بر سكّۀ رحمت ایچندە بر خاتم رحیمیّتی و نقش شفقتی طوقویور و اویلە بر خاتم عنایتی نسج ایدییوركە، كونشدن داها پارلاق كندینی عقللرە كوسترییور.

اوت، شمس و قمری، عناصر و معادنی، نباتات و حیواناتی بر نقش اعظمنڭ آتقی ایپلری كبی او بیڭ بر اسملرڭ شعاعلریلە تنظیم ایدن و حیاتە خادم ایدن.. و نباتی و حیوانی اولان عموم والدەلرڭ غایت شیرین و فداكارانە شفقتلریلە شفقتنی كوسترن.. و ذوی الحیاتی حیات انسانیەیە مسخّر ایدن.. و اوندن ربوبیت الٰهیەنڭ غایت كوزل و شیرین بر نقش اعظمنی و انسانڭ اهمّیتنی كوسترن و اڭ پارلاق رحمتنی اظهار ایدن او رحمان ذوالجمال، البتە كندی استغنای مطلقنە قارشو رحمتنی، احتیاج مطلق ایچندەكی ذی حیاتە و انسانە مقبول بر شفاعتجی یاپمش.

ای انسان! اگر انسان ایسەڭ 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 دی! او شفاعتجی یی بول!

اوت، روی زمیندە درت یوز بیڭ مختلف آیری آیری نباتات و حیواناتڭ طائفەلرینی، هیچ برینی اونوتمایارق، شاشیرمایارق، وقتی وقتنە، كمال انتظاملە، حكمت و عنایتلە تربیە و ادارە ایدن و كرۀ ارضڭ سیماسندە خاتم احدیتی وضع ایدن، بالبداهە، بلكە بالمشاهدە رحمتدر. و او رحمتڭ وجودی، بو كرۀ ارضڭ سیماسندەكی موجوداتڭ وجودلری قدر قطعی اولدیغی كبی، او موجودات عددنجە دە تحقّقنڭ دلیللری وار. اوت، زمینڭ یوزندە اویلە بر خاتم رحمت و سكّۀ احدیّت بولوندیغی كبی.. انسانڭ ماهیّت معنویەسنڭ سیماسندە دخی اویلە بر سكّۀ رحمت واردركە، كرۀ ارض سیماسندەكی سكّۀ رحمتدن و كائنات سیماسندەكی سكّۀ عظمای رحمتدن داها آشاغی دگلدر. عادتا بیڭ بر اسمڭ جلوەسنڭ بر نقطۀ محراقیەسی حكمندە بر جامعیّتی وار.

ای انسان! هیچ ممكنمیدركە، سڭا بو سیمایی ویرن و او سیمادە بویلە بر سكّۀ رحمتی و بر خاتم احدیتی وضع ایدن ذات، سنی باشی بوش بیراقسین، سڭا اهمّیت ویرمەسین؟ سنڭ حركاتڭە دقّت ایتمەسین؟ سڭا متوجّه اولان بتون كائناتی عبث یاپسین؟ خلقت شجرەسنی میوەسی چوروك، بوزوق و اهمّیتسز بر آغاچ یاپسین؟ هم هیچ بر جهتلە شبهە قبول ایتمەین و هیچ بر وجهلە نقصانیتی اولمایان و كونش كبی ظاهر اولان رحمتنی و ضیا كبی كورونن حكمتنی انكار ایتدیرسین؟ حاشا!

ای انسان! بیلكە، او رحمتڭ عرشنە یتیشمك ایچون بر معراج وار. او معراج ایسە 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 در. و بو معراج نە قدر اهمّیتلی اولدیغنی آڭلامق ایسترسەڭ، قرآن معجز البیانڭ یوز اون درت سورەلرینڭ باشلرینە باق. هم بتون مبارك كتابلرڭ ابتدالرینە باق. هم عموم مبارك ایشلرڭ مبدألرینە باق.

هم بسملەنڭ عظمت قدرینە اڭ قطعی بر حجّت شودركە، امام شافعیؓ كبی چوق بیوك مجتهدلر دیمشلركە: (بسملە) تك بر آیت اولدیغی حالدە، قرآندە یوز اون درت دفعە نازل اولمشدر.

[دردنجی سرّ] حدسز كثرت ایچندە واحدیت تجلّیسنڭ خطابی اولان 〚اِیَّاكَ نَعْبُدُ〛 دیمك هركسە كافی كلمییور، فكر طاغیلییور. مجموعندەكی وحدت آرقەسندە ذات احدیّتی ملاحظە ایدوب 〚اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ〛 دیمەیە كرۀ ارض وسعتندە بر قلب بولونمق لازم كلییور. بو سرّە بناءً، جزئیاتدە ظاهر بر صورتدە سكّۀ احدیّتی كوستردیگی كبی.. هر بر نوعدە سكّۀ احدیّتی كوسترمك و ذات احدی ملاحظە ایتدیرمك ایچون خاتم وحدانیت ایچندە بر سكّۀ احدیّتی كوسترییور. تا كلفتسز، هركس هر مرتبەدە 〚اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ〛 دییوب، طوغریدن طوغری یە ذات اقدسە خطاب ایدرك متوجّه اولسون.

ایشتە قرآن حكیم، بو سرّ عظیمی افادە ایچوندركە، كائنات دائرۀ اعظمندە، مثلا سماوات و ارضڭ خلقتندن بحث ایتدیگی وقت، بردن اڭ كوچك بر دائرەدن و اڭ دقیق بر جزئیدن بحث ایدر. تاكە، ظاهر بر صورتدە خاتم احدیتی كوسترسین. مثلا، خلقت سماوات و ارضڭ بحثی ایچندە، خلقت انساندن و انسانڭ سسندن و سیماسندەكی دقائق نعمت و حكمتدن بحث آچار. تاكە فكر طاغیلماسین، قلب بوغولماسین، روح معبودینی طوغریدن طوغری یە بولسون.

مثلا 〚وَمِنْ اٰیَاتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْ〛 آیتی مذكور حقیقتی معجزانە بر صورتدە كوسترییور. اوت، حدسز مخلوقاتدە و نهایتسز بر كثرتدە وحدت سكّەلری، متداخل دائرەلر كبی، اڭ بویوگندن اڭ كوچك سكّەیە قدر انواعی و مرتبەلری واردر. فقط او وحدت نە قدر اولسە، یینە كثرت ایچندە بر وحدتدر. حقیقی خطابی تام تأمین ایدەمییور. اونڭ ایچون، وحدت آرقەسندە احدیت سكّەسی بولونمق لازمدر. تاكە كثرتی خاطرە كتیرمەسین. طوغریدن طوغری یە ذات اقدسە قارشو قلبە یول آچسین.

هم او سكّۀ احدیّتە نظرلری چویرمك و قلبلری جلب ایتمك ایچون، او سكّۀ احدیّت اوستندە غایت جاذبەدار بر نقش و غایت پارلاق بر نور و غایت شیرین بر حلاوت و غایت سویملی بر جمال و غایت قوّتلی بر حقیقت اولان رحمت سكّەسنی و رحیمیّت خاتمنی قویمشدر.

اوت، او رحمتڭ قوّتیدركە، ذی شعورلرڭ نظرلرینی جلب ایدر، كندینە چكر احدیت سكّەسنە ایصال ایدر. و ذات احدیّەیی ملاحظە ایتدیرر. و اوندن 〚اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ〛 دەكی حقیقی خطابە مظهر ایدر. ایشتە 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 فاتحەنڭ فهرستی و قرآنڭ مجمل بر خلاصەسی اولدیغی جهتلە، بو مذكور سرّ عظیمڭ عنوانی و ترجمانی اولمش. بو عنوانی النە آلان، رحمتڭ طبقاتندە كزەبیلیر. و بو ترجمانی قونوشدیران، اسرار رحمتی اوگرنیر و انوار رحیمیّتی و شفقتی كورور.

[بشنجی سرّ] بر حدیث شریفدە وارد اولمشكە: [اِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ الْاِنْسَانَ عَلٰی صُورَةِ الرَّحْمٰنِ〛او كما قال. بو حدیثی بر قسم اهل طریقت، عقائد ایمانیەیە مناسب دوشمەین عجیب بر طرزدە تفسیر ایتمشلر. حتّی اونلردن بر قسم اهل عشق، انسانڭ سیمای معنویسنە بر صورت رحمان نظریلە باقمشلر. اهل طریقتڭ اكثریسندە سكر، اهل عشقڭ چوغندە استغراق و التباس اولدیغندن، حقیقتە مخالف تلقّیلرندە بلكە معذوردرلر. فقط عقلی باشندە اولانلر، فكرًا اونلرڭ اساس عقائدە منافی اولان معنالرینی قبول ایدەمز. ایتسە خطا ایدر.

اوت، بتون كائناتی بر سرای و بر أو كبی منتظم ادارە ایدن و ییلدیزلری ذرّەلر كبی حكمتلی و قولای چویرن و كزدیرن و ذرّاتی منتظم مأمورلر كبی استخدام ایدن ذات اقدس الٰهینڭ شریكی، نظیری، ضدّی، نِدّٖی اولمدیغی كبی 〚لَیْسَ كَمِثْلِهٖ شَیْءٌ وَهُوَ السَّمٖیعُ الْبَصٖیرُ〛 سرّیلە صورتی، مثلی، مثالی، شبیهی دخی اولاماز.

فقط، [وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰی فِی السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَزٖیزُ الْحَكٖیمُ] سرّیلە تمثیل ایلە شئوناتنە و صفات و اسماسنە باقیلیر. دیمك مَثَلْ و تمثیل، شئونات نقطۀ نظرندە واردر.

شو مذكور حدیث شریفڭ چوق مقاصدندن بریسی شودركە: انسان، اسم رحمانی تمامیلە كوستریر بر صورتدەدر. اوت، سابقًا بیان ایتدیگمز كبی، كائناتڭ سیماسندە بیڭ بر اسمڭ شعاعلرندن تظاهر ایدن اسم رحمان كوروندیگی كبی، زمین یوزینڭ سیماسندە دە ربوبیّت مطلقۀ الٰهیەنڭ حدسز جلوەلریلە تظاهر ایدن اسم رحمان كورونویور. و انسانڭ صورت جامعەسندە دە، كوچك بر مقیاسدە زمینڭ سیماسی و كائناتڭ سیماسی كبی یینە او اسم رحمانڭ جلوۀ اتمّی كورونویور دیمكدر.

هم اشارتدركە، ذات رحمن الرحیمڭ دلیللری و آیینەلری اولان ذی حیاتلرڭ و انسان كبی مظهرلرڭ، او قدر او ذات واجب الوجودە دلالتلری قطعی و واضح و ظاهردركە، كونشڭ تمثالنی و عكسنی طوتان پارلاق بر آیینە پارلاقلغنە و دلالتنڭ وضوحنە اشارتًا، او آیینە كونشدر دینیلدیگی كبی، انساندە صورت رحمان وار وضوح دلالتنە و كمال مناسبتنە اشارتًا دینیلمش و دینیلیر. و اهل وحدت الوجودڭ معتدل قسمی، [لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ] بو سرّە بناءً و بو دلالتڭ وضوحنە و بو مناسبتڭ كمالنە بر عنوان اولارق دیمشلر.

(اَللّٰهُمَّ یَا رَحْمٰنُ یَا رَحٖیمُ بِحَقِّ〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 اِرْحَمْنَا كَمَا یَلٖیقُ بِرَحٖیمِیَّتِكَ وَفَهِّمْنَٓا اَسْرَارَ〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 كَمَا یَلٖیقُ بِرَحْمَانِیَّتِكَ اٰمٖینَ)

[آلتنجی سرّ] ای حدسز عجز و نهایتسز فقر ایچندە یووارلانان بیچارە انسان! رحمت، نە قدر قیمتدار بر وسیلە و نە قدر مقبول بر شفاعتجی اولدیغنی بونڭلە آڭلاكە، او رحمت، اویلە بر سلطان ذوالجلالە وصولە وسیلەدركە، ییلدیزلرلە ذرّات برابر اولارق، كمال انتظام و اطاعتلە اوردوسندە خدمت ایدییورلر. و او ذات ذوالجلالڭ و او سلطان ازل و ابدڭ استغنای ذاتیسی وار. و استغنای مطلق ایچندەدر.

و هیچ بر جهتلە كائناتە و موجوداتە احتیاجی اولمایان بر غنیّ علی الاطلاقدر. و بو كائنات، تحت امر و ادارەسندە و هیبت و عظمتی آلتندە نهایت اطاعتدە، جلالنە قارشو تذلّلدەدر.

ایشتە رحمت سنی، ای انسان، او مُسْتَغْنٖئِ عَلَی الْاِطْلَاقڭ و او سلطان سرمدینڭ حضورینە چیقاریر. و اوڭا دوست یاپار. و اوڭا مخاطب ایدر. و سوكیلی بر عبد وضعیتنی ویرر. ناصل سن كونشە یتیشەمییورسڭ، كونشدن چوق اوزاقسڭ. هیچ بر جهتلە اوڭا یاناشامییورسڭ. فقط كونشڭ ضیاسی كونشڭ عكسنی و جلوەسنی، سنڭ آیینەڭ واسطەسیلە سنڭ الڭە ویرییور. اویلە دە، او ذات اقدسە و او شمس ازل و ابدە بز چندان نهایتسز اوزاغز، یاناشاماییز. فقط اونڭ ضیای رحمتی، اونی بزە یاقین ایدییور.

ایشتە ای انسان! بو رحمتی بولان، ابدی توكنمز بر خزینۀ نور بولویور. او خزینەیی بولمەنڭ چارەسی، رحمتڭ اڭ پارلاق بر مثالی و ممثّلی و او رحمتڭ اڭ بلیغ بر لسانی و دلّالی اولان و 〚رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینَ〛 عنوانیلە قرآندە تسمیە ایدیلن رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ سنّتیدر و تبعیّتیدر. و بو رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینْ اولان رحمت مجسّمەیە وسیلە ایسە صلواتدر. اوت، صلواتڭ معناسی رحمتدر. و او ذی حیات، مجسّم رحمتە رحمت دعاسی اولان صلوات ایسە، او رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینە وصولە وسیلەدر.

اویلە ایسە، سن صلواتی كندیڭە، او رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینە اولاشمق ایچون وسیلە یاپ. و او ذاتی دە رحمت رحمانە وسیلە اتّخاذ ایت. عموم امّتڭ او رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینْ اولان علیە الصّلاة والسّلام حقّندە حدسز بر كثرتلە، رحمت معناسیلە صلوات كتیرمەلری، رحمت نە قدر قیمتدار بر هدیۀ الٰهیە و نە قدر كنیش بر دائرەسی اولدیغنی پارلاق بر صورتدە اثبات ایدر.

[الحاصل] خزینۀ رحمتڭ اڭ قیمتدار پیرلانطەسی و قاپوجیسی ذات احمدیە علیە الصّلاة والسّلام اولدیغی كبی، اڭ برنجی آناختاری دە 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 در. و اڭ قولای بر آناختاری دە صلواتدر.

(اَللّٰهُمَّ بِحَقِّ اَسْرَارِ 〚بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینَ كَمَا یَلٖیقُ بِرَحْمَتِكَ وَبِحُرْمَتِهٖ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَاَصْحَابِهٖٓ اَجْمَعٖینَ وَارْحَمْنَا رَحْمَةً تُغْنٖینَا بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ مِنْ خَلْقِكَ اٰمٖینَ اٰمٖینَ اٰمٖینَ.)

〚سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛

[مثنوئ نوریەنڭ فهرستیدر.]

بو مجموعەنڭ مقدّمەسی بش نقطەدر.

[برنجی نقطە] سعیدڭ امام ربّانی، امام غزالی، مولانا جلال الدّین كبی قلب، روح، عقل كوزلری آچیق اولارق قرآنڭ درسیلە حقیقتە بر یول بولدیغنی بیان ایدر.

[ایكنجی نقطە] اسكی سعیدڭ یڭی سعیدە انقلاب ایتدیگی زمان عربجە اولارق لمعەلر، حَبَابْ، قطرەلر، حبّە، زهرە، ذرّە، شمّە كبی رسالەلری تألیف ایتدیگنی بیان ایدر.

[اوچنجی نقطە] بو عربی مثنوی مجموعەسی، رسالۀ نورڭ بر نوع چكردگی و فیدانلغی حكمندە اولدیغنی بیان ایدر.

[دردنجی نقطە] قرآنڭ بر اعجاز معنویسیلە هر شیدە بر پنجرۀ معرفت آچمش، بر سنەلك ایشی بر ساعتدە كورور كبی قرآنە مخصوص بر سرّی آڭلادیغنی بیان ایدر.

[بشنجی نقطە] عادتا هر اِعْلَمْ، بر رسالەنڭ بر شیفرەسی اولدیغنی بیان ایدر.

[لمعەلر رسالەسی]

مثنوئ نوریەنڭ برنجی قسمی اولان لمعەلر رسالەسی توحیدە دائر اولوب، رسالۀ نوردەكی یگرمی ایكنجی سوزڭ اساسی و عربجەسیدر. اون درت لمعەدن عبارت اولان و هر لمعەسیلە توحیدڭ اڭ اینجە حقیقتلرینی غایت مفصّل بر صورتدە ایضاح ایدن و بر سلسلۀ دلائل و شهادت ابراز ایدن چوق قیمتدار بر رسالەدر. بو رسالەیە هركس هوا، صو، اكمك كبی محتاجدر.

[رشحەلر رسالەسی]

بو رسالە ایمانڭ اڭ مهم اوچ اركانندن نبوّتڭ حقیقتنی و نبوّت احمدیەییؐ غایت قطعی و قوّتلی پارلاق برهانلرلە اثبات ایدر. ناصل كونش ضیاسز اولمدیغی كبی، الوهیّت دە رسالتسز اولمدیغنی و نبوّتڭ حقیقتنی كونش كبی كوستریر. كائنات، مجسّم بر قرآن كبیر اولدیغی كبی.. كائناتڭ دە آیت الكبراسی محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلام اولدیغنی پك واضح دلیللرلە و پك یوكسك برهانلرلە اثبات ایدر.

خالقمزی بزە تعریف ایدن اڭ بیوك برهانلردن بریسنڭ شو كتاب كبیر كائنات اولدیغنی.. ایكنجیسنڭ حضرت محمّد علیە الصّلاة والسّلام اولدیغنی.. اوچنجیسنڭ دە قرآن عظیم الشّان اولدیغنی بیان ایدن بو رسالەنڭ اون ایكی رشحەسی وار. اون ایكنجی رشحەدە یگرمی بر عدد معجزات احمدیەیەؐ اشارت ایدن بر صلوات شریفە، او نبیّ ذیشان علیە الصّلاة والسّلام افندیمزە كتیریلیر. داها صوڭرە اوزون بر اِعْلَمْدە نبوّت احمدیەنڭؐ كورولمەمش بر طرزدە دلیللرینی كوستریر. بو رسالەنڭ توركجەسی، رسالۀ نوردە اون طوقوزنجی سوزدەدر.

[لاسیمالر]

اوننجی سوزڭ بر جهتدە اساسی و یگرمی سكزنجی سوزڭ عربی ایكنجی مقامنڭ توركجەسیدر. بو رسالە حشرە دائر اولوب، بو زماندە چوق لزوملیدر. بالخاصّە انكار حشر مفكورەسنی كوكیلە كسن.. و ابن سینا كبی عجیب بر داهینڭ، "حشر بر مسئلۀ نقلیەدر، عقل بو یولدە كیدەمز" دیدیگی حشری، اڭ بسیط فهملرە دە قبول ایتدیرن.. و حشرڭ بیڭلر نمونەلرینی ارض یوزندە مشاهدە ایتدیرن.. و حشری اقتضا ایدن پك چوق اسمای الٰهیەدن، تا ماهیّت انسانیەیە قدر حشرڭ وقوعنی اثبات ایدن غایت قیمتلی بر رسالەدر.

[توحید دڭزندن بر قطرە]

بو رسالە، بر افادۀ مرام و درت باب و بر خاتمە و بر مقدّمەدن عبارتدر.

افادۀ مرامدە، مؤلّفڭ حق یولدە كیدركن پك چوق مصیبتلرە و دهشتلی بلالرە دوشدیگنی، عجزینی و فقرینی وسیلە یاپارق درگاە الوهیّتە التجا ایتدیگنی.. عنایت ازلیە كندیسنی قرآنە تسلیم ایتدیگنی و قرآنی كندیسنە معلّم یاپدیغنی.. و نفس و شیطانلە یاپدیغی محاربەلردە نتیجەدە مظفّر اولدیغنی.. و بر اخطار ایلە دە بو رسالەنڭ چوق انسانلری باذن اللّٰه وهمی تهلكەلردن قورتاراجغنی بیان ایدر.

مقدّمەسندە، مؤلّفڭ قرق سنەلك عمرندە، اوتوز سنەلك تحصیلندە، یالڭز درت كلمە ایلە درت كلام اوگرندیگنی و بو درت كلمەنڭ معنای حرفی، معنای اسمی، نیت، نظر اولدیغنی و درت كلامڭ ایسە، بریسنڭ "بن كندی كندیمە مالك دگلم" ایكنجیسنڭ اَلْمَوْتُ حَقٌّ، اوچنجیسنڭ ربّی وَاحِدٌ، دردنجیسنڭ اَنَانڭ بر نقطۀ سَوْدَا اولدیغنی بیان و تفسیر ایدر.

[برنجی باب] 〚لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛 بیانندە اولوب اللّٰهدن باشقە اللّٰه اولمدیغنی، حضرت محمّد علیە الصّلاة والسّلام اونڭ رسولی اولدیغنی.. فرقان عظیم الشّان خالق عالمڭ كلامی اولدیغنی.. و بشری توحیدە دعوت ایتدیگنی.. و عالمڭ اركان و اجزاسی اللی بش لسانلە 〚لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ〛 دییەرك توحیدی اعلان ایتدكلرینی.. و كائناتڭ تركیبلرندەكی جریان احوالڭ پك چوق صفتلری لسانیلە خالق عالمڭ قدیم و قدیر اولدیغنی.. و او صفتلرڭ جناب حقّڭ اوصاف كمالیەسنە شهادت ایتدكلرینی و جناب حقّی تسبیح ایتدكلرینی.. و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ اخباراتنی تصدیق ایتدكلرینی.. هم 〚لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛 حقیقتی [مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ] حقیقتنی استلزام ایتدیگنی.. [مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ] حقیقتی دە ایمانڭ بش ركننی تضمّن ایتدیگنی.. هم صفت ربوبیتە دە مظهر و مرآت اولدیغنی.. هم نبوّتڭ ولایت درجەلرینی اجمالًا و تفصیلاً بیان ایدر.

خاتمەسندە، درت چشید خستەلقلری و تداوی چارەلرینی كوستریر.

[برنجی خستەلق] یأسڭ معناسنی آڭلاتیر. و آچدیغی یارەیی تداوی ایدر.

[ایكنجی خستەلق] عجبدن بحث ایدر.

[اوچنجی خستەلق] غروردن بحث ایدر.

[دردنجی خستەلق] سٓوء ظندر. بو كلمەیی تفسیر ایدر.

مؤلّفڭ تحت الارض یاپدیغی خیالی بر سیاحتدە كوردیگی حقیقتلردن

[برنجی حقیقت] اگر خیانتلە مالك حقیقیدن غفلت ایتسە، نفسڭ فرعونلغنە سبب اولدیغنی بیان ایدر.

[ایكنجی حقیقت] انسانڭ خصوصی دنیاسنڭ دیرگی، انسانڭ كندی وجودی و حیاتی اولدیغنی.. بر كون خراب اولاجغنی.. بیلدیگمز و كوردیگمز دنیا بر ایكن انسانلر عددنجە دنیالر اولدیغنی بیان ایدر.

[اوچنجی حقیقت] دنیانڭ صفالریلە برابر آغیر بر یوك اولدیغنی.. اسبابە ال آچمقدن ایسە بر ربّ واحدە التجا ایتمەنڭ داها كارلی اولدیغنی بحث ایدر.

[دردنجی حقیقت] مؤلّف محترمڭ كندی نفسنە تصریحًا، باشقەلرە تعریضًا سویلەدیگی سوزلركە، كائناتڭ اوزاق چوللرینە كیدوب صانعڭ اثباتنە دلیللر آرامەیە احتیاج اولمدیغنی.. انسانڭ كندی جسدی و لطائفلری صانعڭ وارلغنڭ دلیللری اولدیغنی بیان ایدر.

ایمان، بتون اشیا آراسندە حقیقی اخوّت، ارتباط، اتّصال و اتّحاد رابطەلرینی تأسیس ایتدیگنی.. كفر، برودت كبی بتون اشیایی بربرندن آییردیغنی.. كافر دنیادە حسناتنڭ مكافاتنی كوردیگی ایچون، دنیا كافرە جنّت اولدیغنی.. مؤمن سیّئٓاتنڭ جزاسنی دنیادە كوردیگی ایچون، دنیا مؤمنە بر نوع جهنّم اولدیغنی.. و فقط یینە مؤمن، دنیادە كافرە نسبتلە داها مسعود اولدیغنی بیان ایدر.

ایمان، انسانی ابدیّتە، جنّتە لایق بر جوهرە قلب ایدر. كفر ایسە روحی و قلبی سوندیردیگنی و ظلمتلر ایچریسندە بیراقدیغنی بیان ایدر.

قلب ایلە روحڭ خستەلغی نسبتندە فلسفە علملرینە میل و محبّتڭ زیادە اولدیغنی بیان ایدر.

نیت مسئلەسی، مؤلّفڭ قرق سنەلك عمرینڭ بر محصولی اولدیغنی.. و نیت ئولو و میّت اولان حالتلری، جانلی و حیاتلی عبادتلرە چویردیگنی بیان ایدر.

اسباب و وسائطی انسان قوجاغنە آلوب یاپیشیرسە، ذلّت و حقارتە سبب اولاجغنی بیان ایدر.

〚نَعْبُدُ〛 دەكی نونڭ افادە ایتدیگی جمع و جماعت، فكری و قلبی آییق اولان مصلّینڭ نظرندە سطح ارض بر مسجد شكلنە كیردیگنی بیان ایدر.

جناب حقّڭ ماسواسنە یاپیلان محبّتڭ ایكی قسم اولدیغنی.. ایكنجی قسم محبّتڭ بعضًا تهلكەلی اولدیغنی بیان ایدر.

〚وَمَا مِنْ دَٓابَّةٍ فِی الْاَرْضِ اِلَّا عَلَی اللّٰهِ رِزْقُهَا〛 آیت كریمەسیلە رزق تعهّد آلتنە آلیندیغنی.. فقط رزق بری مجازی، دیگری حقیقی اولمق اوزرە ایكی قسم اولدیغنی بیان ایدر.

معصوم بر انسانە ویا حیوانلرە كلن فلاكتلردە، مصیبتلردە، بشر فهمنڭ آڭلایامدیغی بعض اسباب و حكمتلری بیان ایدر.

[اعتذار] بو رسالە، قرآنڭ بعض آیاتنی شهودی بر طرزدە بیان ایدن بر نوع تفسیر اولدیغنی.. احتوا ایتدیگی مسائل، فرقان حكیمڭ جنّتلرندن قوپاریلمش بر طاقیم كُللر و چیچكلر اولدیغنی بیان ایدر.

[قطرەنڭ ذیلی]

وقتڭ اوّلندە كعبەیی خیالًا نظرە آلمقلە نماز قیلمق مندوب اولدیغنی.. و او آندە نماز قیلان بتون مؤمنلر، او مصلّینڭ سوزلرینی تصدیق ایتدكلرینی بیان ایدر.

وسوسە و اوهام ظلمتلری ایچریسندە یوروركن، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ سنّتلری برر ییلدیز، برر كونش وظیفەسنی كوردكلرینی بیان ایدر.

نفسدە اویلە دهشتلی بر نقطە و آچیلماز بر دوگوم بولوندیغنی.. ضدلری بربرندن تولید ایتدیگنی.. و علیهندە اولان بر شیئی لهندە ظن ایتدیگنی بیان ایدر.

بالخاصّە مضطر اولانلرڭ دعالرینڭ بیوك بر تأثیری اولدیغنی بیان ایدر.

نفسڭ اڭ مهم بر خستەلغنڭ بیوگی كوچكدە، كوچگی بویوكدە كورمك ایستەدیگی اولدیغنی.. كورەمدیگی تقدیردە رد و انكار ایتدیگنی بیان ایدر.

كفر یولندە یورومك، بوزلر اوزرندە یورومكدن داها زحمتلی اولدیغنی.. ایمان یولی ایسە صودە، هوادە یورومك كبی قولای اولدیغنی بیان ایدر.

قرآن مرشددر. ارشادی عمومی اولور. بونڭ ایچون قرآنڭ افادەلری زمانلرڭ احتیاجلرینە و مقاملرڭ اقتضاسنە و مخاطبلرڭ وضعیتلرینە كورە آیری آیری حقیقتلری بیان ایتدیگنی كوستریر.

دنیانڭ اوچ یوزی اولدیغنی.. برنجی و ایكنجی یوزلرینڭ آخرتە و اسمای حسنایە آیینەدارلق ایتدكلری ایچون كوزل اولدیغنی.. دنیانڭ فنا یوزینە باقان اوچنجی یوزینڭ قیمت و اهمّیتی اولمدیغنی بیان ایدر.

انسانڭ وجودی، یعنی بدنی اموال میریەدن بر نفرڭ ألندە اولان سلاح و حیوان كبی اولدیغنی بیان ایدر.

انسانی ضلالتلرە سوروكلەین جهتلردن بریسی، اسم ظاهر ایلە اسم باطنڭ حكملرینڭ آیری آیری اولدیغنی.. بونلری بربرینە قاریشدیرمەنڭ محذورلی اولدیغنی بیان ایدر.

اسلامیت بتون انسانلرە بر نور، بر رحمت اولدیغنی.. كافرلر بیلە اونڭ رحمتندن استفادە ایتدكلرینی بیان ایدر.

تنبللك سائقەسیلە وظیفۀ عبودیتی ترك ایدن نفسڭ تستّر ایتمك ایستەدیگنی بیان ایدر.

هر بر انسانڭ بر نقطۀ استنادی بولوندیغنی بیان ایدر.

قطرە نامندەكی اثرمدە قرآندن الهامًا تعقیب ایتدیگم یول ایلە، اهل نظر و فلسفەنڭ تعقیب ایتدكلری یولڭ فرقلرینی بیان ایدر.

نفسڭ وجودندە بر كورلگڭ وار اولدیغنی.. و او كورلك، ذرّە مثقال وجوددە قالدقجە حقیقت كونشنڭ كورونمەسنە مانع بر حجاب اولدیغنی بیان ایدر.

انسانڭ وجودینڭ ساحەسندە یاپیلان فعللردن و ایشلردن انسانڭ ید اختیارندە بولونان آنجق بیڭدە بر نسبتندە اولدیغنی.. متباقیسنڭ مالك الملكە عائد اولدیغنی بیان ایدر.

شان و شهرتڭ زهرلی بر بال كبی اولدیغنی.. و انسانی انسانلرە كولە یاپدیغنی بیان ایدر.

[حَبَابْ]

ذكر ایدن و نماز قیلان انسانڭ [اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ٭ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ] كبی مبارك كلمەلر، لسانندن چیقار چیقماز میلیونلرلە مؤمنلرڭ تصدیق و شهادتلرینە اقتران ایتدیگنی بیان ایدر.

قواعد اصولیەدە، بر مسئلە حقّندە اثبات ایدنڭ سوزی، بیڭلرلە نفی ایدنلرڭ سوزلرینە مرجّح اولدیغنی بیان ایدر.