[یگرمی اوچنجی مكتوب]

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَٓائِقِ عُمْرِكَ وَذَرَّاتِ وُجُودِكَ

عزیز، غیرتلی، جدّی، حقیقتلی، خالص، درایتلی قرداشم،

بزم كبی حقیقت و آخرت قرداشلرڭ، اختلاف زمان و مكان، صحبتلرینە و انسیّتلرینە بر مانع تشكیل ایتمز. بری شرقدە، بری غربدە.. بری ماضیدە، بری مستقبلدە.. بری دنیادە، بری آخرتدە اولسە دە برابر صاییلابیلیرلر. و صحبت ایدەبیلیرلر. خصوصًا بر تك مقصد ایچون بر تك وظیفەدە بولونانلر، بربرینڭ عینی حكمندەدرلر. سزی هر صباح یانمدە تصوّر ایدوب قزانجمڭ بر قسمنی، یعنی بر ثلثنی اللّٰه قبول ایتسین، سزە ویرییورم. دعادە عبد المجید و عبد الرحمن ایلە برابرسڭز. ان شٓاء اللّٰه هر وقت حصّەڭزی آلیرسڭز.

سزڭ دنیاجە بعض مشكلاتڭز، سنڭ حسابڭە بنی بر پارچە متأثّر ایتدی. فقط مادام دنیا باقی دگل و مصیبتلرندە بر نوع خیر واردر. سنڭ بدلڭە "یاهو، بو دە كچر" قلبمە كلدی. [لَا عَیْشَ اِلَّا عَیْشُ الْاٰخِرَةِ] دوشوندم. [اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرٖینَ] اوقودم. [اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَیْهِ رَاجِعُونَ] دیدم. سنڭ یریڭە تسلّی بولدم. جناب حق بر عبدینی سورسە، دنیایی اوڭا كوسدیرر، چركین كوستریر. ان شٓاء اللّٰه سن دە او سوكیلیلرڭ صنفندنسڭ. سوزلرڭ نشرینە مانعلرڭ چوغالمەسی، سزی متأثّر ایتمەسین. ان شٓاء اللّٰه نشر ایتدیگڭ مقدار بر رحمتە مظهر اولدیغی زمان، پك بركتلی بر صورتدە او نورلی چكردكلر كثرتلە چیچكلر آچاجقلر.

بعض سؤآللر صورییورسڭز. عزیز قرداشم! یازیلان غالب سوزلر و مكتوبلر، اختیارسز، دفعی و آنی بر صورتدە قلبە كلییوردی، كوزل اولویوردی. اگر اختیار ایلە اسكی سعید كبی قوّۀ علمیّە ایلە دوشونوب جواب ویرسەم، سونوك دوشر. نقصان اولور. بر مقداردركە، طلوعات قلبیە توقّف ایتمش. حافظە قامچیسی قیریلمش. فقط جوابسز قالمامق ایچون غایت مختصر برر جواب یازاجغز.

[برنجی سؤٓالڭز] مؤمنڭ مؤمنە اڭ أیی دعاسی ناصل اولملیدر؟

[الجواب] اسباب قبول دائرەسندە اولملی. چونكە بعض شرائط داخلندە دعا مقبول اولور. شرائط قبولڭ اجتماعی نسبتندە، مقبولیتی زیادەلشیر. ازجملە:

دعا ایدیلەجگی وقت، استغفار ایلە معنوی تمیزلنملی. صوڭرە مقبول بر دعا اولان صلوات شریفەیی شفاعتجی كبی ذكر ایتملی. و آخردە یینە صلوات كتیرملی. چونكە ایكی مقبول دعانڭ اورتەسندە بر دعا مقبول اولور. هم (بِظَهْرِ الْغَیْبِ) یعنی غیابًا اوڭا دعا ایتمك.. هم حدیثدە و قرآندە كلن مأثور دعالرلە دعا ایتمك.. مثلا (اَللّٰهُمَّ اِنٖٓی اَسْئَلُكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِیَةَ لٖی وَلَهُ فِی الدٖینِ وَالدُّنْیَا وَالْاٰخِرَةِ) (رَبَّنَٓا اٰتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) كبی جامع دعالرلە دعا ایتمك.. هم خلوص و خشوع و حضور قلب ایلە دعا ایتمك.. هم نمازڭ صوڭندە، بالخاصّە صباح نمازندن صوڭرە، هم مواقع مباركەدە، خصوصًا مسجدلردە، هم جمعەدە، خصوصًا ساعت اجابەدە، هم شهور ثلاثەدە، خصوصًا لیالئ مشهورەدە، هم رمضاندە، خصوصًا لیلۀ قدردە دعا ایتمك، قبولە قرین اولمسی رحمت الٰهیەدن قویًّا مأمولدر. او مقبول دعانڭ یا عینًا دنیادە اثری كورونور. ویاخود دعا اولونانڭ آخرتنە و حیات ابدیەسی جهتندە مقبول اولور. دیمك عین مقصد یرینە كلمزسە، دعا قبول اولمدی دینیلمز. بلكە داها أیی بر صورتدە قبول ایدیلمش دینیلیر.

[ایكنجی سؤٓالڭز] صحابۀ كرام حضراتنە رضی اللّٰه عنه دینیلدیگنە بناءً، باشقەلرە دە بو معنادە سویلەمك موافقمیدر؟

[الجواب] اوت، دینیلیر. چونكە رسول اكرمڭ بر شعاری اولان علیە الصّلاة والسّلام كلامی كبی، رضی اللّٰه عنه تركیبی صحابەیە مخصوص بر شعار دگل.. بلكە صحابە كبی وراثت نبوّت دینیلن ولایت كبرادە بولونان و مقام رضایە یتیشن ائمّۀ اربعە، شاە كیلانی، امام غزالی، امام ربّانی؈ كبی ذاتلرە دینیلملی. فقط عرف علما دە صحابەیە رضی اللّٰە عنە، تابعین و تبع تابعینە رَحِمَهُ اللّٰهُ، اونلردن صوڭرەكیلرە غَفَرَاللّٰهُ لَهُ و اولیایە قُدِّسَ سِرُّهُ دینیلیر.

[اوچنجی سؤٓالڭز] باشدە مجتهدین عظام اماملریمی افضل، یوقسە حق طریقتلرڭ شاهلری، اقطابلریمی افضلدر؟

[الجواب] عموم مجتهدین دگل، بلكە ابو حنیفە، مالك، شافعی، احمد بن حنبل شاهلرڭ، اقطابلرڭ فوقندەدرلر. فقط خصوصی فضیلتلردە شاە كیلانی كبی بعض خارقە قطبلر، بر جهتدە داها پارلاق مقامە صاحبدرلر. فقط كلّی فضیلت اماملرڭدر. هم طریقت شاهلرینڭ بر قسمی مجتهدلردندر. اونڭ ایچون عموم مجتهدین اقطابدن داها افضلدر دینیلمز. فقط ائمّۀ اربعە، صحابەدن و مهدیدن صوڭرە اڭ افضللردر، دینیلیر.

[دردنجی سؤٓالڭز] (اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرٖینَ) دە حكمت و غایە نەدر؟

[الجواب] جناب حق، حكیم اسمی مقتضاسی اولارق وجود اشیادە بر نردبانڭ باصاماقلری كبی بر ترتیب وضع ایتمش. صبرسز آدم، تأنّی ایلە حركت ایتمدیگی ایچون باصاماقلری یا آتلار، دوشر. ویا نقصان بیراقیر. مقصود طامنە چیقاماز. اونڭ ایچون حرص، محرومیتە سببدر. صبر ایسە، مشكلاتڭ آناختاریدركە: (اَلْحَرٖیصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ٭ اَلصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ) ضروب امثال حكمنە كچمشدر. دیمك جناب حقّڭ عنایت و توفیقی، صبرلی آدملر ایلە برابردر.

چونكە صبر اوچدر. بری، معصیتدن نفسنی چكوب صبر ایتمكدر. شو صبر تقوادر. (اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقٖینَ) سرّینە مظهر ایدر.

ایكنجیسی، مصیبتلرە قارشو صبردركە، توكّل و تسلیمدر. (اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَكِّلٖینَ ٭ اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الصَّابِرٖینَ) شرفنە مظهر ایدییور. و صبرسزلق ایسە، اللّٰهدن شكایتی تضمّن ایدر. و افعالنی تنقید و رحمتنی اتهام و حكمتنی بگنمەمك چیقار. اوت، مصیبتڭ ضربەسنە قارشو شكوا صورتیلە البتە عاجز و ضعیف انسان آغلار. فقط شكوا اوڭا اولملی، اوندن اولماملی. حضرت یعقوب علیە السّلامڭ (اِنَّمَٓا اَشْكُوا بَثّٖی وَحُزْنٖٓی اِلَی اللّٰهِ) دیمەسی كبی اولملی. یعنی مصیبتی اللّٰهە شكوا ایتملی. یوقسە اللّٰهی انسانلرە شكوا ایدر كبی ایواه! اوف! دییوب، بن نە ایتدمكە بو باشمە كلدی؟ دییەرك عاجز انسانلرڭ رقّتنی تحریك ایتمك ضرردر، معناسزدر.

اوچنجی صبر، عبادت اوزرینە صبردركە، شو صبر اونی مقام محبوبیّتە قدر چیقارییور. اڭ بیوك مقام اولان عبودیت كاملە جانبنە سوق ایدییور.

[بشنجی سؤٓالڭز] سنّ مكلّفیت اون بش سنە قبول ایدیلییور. حضرت پیغمبر علیە الصّلاة والسّلام نبوّتدن اوّل ناصل عبادت ایدردی؟

[الجواب] حضرت ابراهیم علیە السّلامڭ، عربستاندە چوق پردەلر آلتندە جریان ایدن بقیّۀ دینی ایلە. فقط فرضیت و مجبوریت صورتیلە دگل. بلكە اختیاریلە و مندوبیت صورتیلە عبادت ایدردی. شو حقیقت اوزوندر. شیمدیلك قیصە قالسین.

[آلتنجی سؤٓالڭز] سنّ كمال اعتبار اولونان قرق یاشندە نبوّتڭ كلمەسی و عمر سعادتلرینڭ آلتمش اوچ اولمەسندەكی حكمت نەدر؟

[الجواب] حكمتلری چوقدر. بریسی شودركە: نبوّت غایت آغیر و بیوك بر مكلّفیتدر. مَلَكات عقلیّە و استعدادات قلبیەنڭ انكشافی و تكمّلی ایلە او آغیر مكلّفیت تحمّل ایدیلیر. او تكمّلڭ زمانی ایسە، قرق یاشیدر. هم هوسات نفسانیەنڭ هیجانلی زمانی و حرارت غریزیّەنڭ غلیانلی هنگامی و احتراصاتِ دنیویەنڭ فورانلی وقتی اولان كنچلك و شبابیّت ایسە، صرف الٰهی و اخروی و قدسی اولان وظائف نبوّتە موافق دوشمەیور. قرقدن اوّل نە قدر جدّی و خالص بر آدم اولسە دە، شهرتپرستلرڭ خاطرلرینە، بلكە دنیانڭ شان و شرفی ایچون چالیشیر وهمی كلیر. اونلرڭ اتهامندن چابوق قورتولاماز. فقط قرقدن صوڭرە، مادام قبر طرفنە نزول باشلایور. و دنیادن زیادە، آخرت اوڭا كورونویور. حركات و اعمال اخرویەسندە چابوق او اتهامدن قورتولویور و موفّق اولور. انسانلر دە سٓوء ظندن قورتولور، خلاص اولور.

امّا عمر سعادتنڭ آلتمش اوچ اولمسی ایسە، چوق حكمتلرندن بریسی شودركە: شرعًا اهل ایمان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی غایت درجەدە سومك و حرمت ایتمك و هیچ بر شیئندن نفرت ایتمەمك و هر حالنی كوزل كورمكلە مكلّف اولدیغندن، آلتمشدن صوڭرەكی مشقّتلی و مصیبتلی اولان اختیارلق زمانندە حبیب اكرمنی بیراقمییور. بلكە امام اولدیغی امّتڭ عمر غالبی اولان آلتمش اوچدە ملأ اعلایە كوندرییور. یاننە آلییور. هر جهتدە امام اولدیغنی كوسترییور.

[یدنجی سؤٓالڭز] (خَیْرُ شَبَابِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِكُهُولِكُمْ وَشَرُّ كُهُولِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِكُمْ) حدیثمیدر؟ بوندن مراد نەدر؟

[الجواب] حدیث اولارق ایشیتمشم. مراد دە شودركە: اڭ خیرلی كنچ اودركە، اختیار كبی ئولومی دوشونوب آخرتنە چالیشارق، كنچلك هوساتنە اسیر اولمایوب غفلتدە بوغولمایاندر. و اختیارلریڭزڭ اڭ كوتوسی اودركە، غفلتدە و هوساتدە كنچلرە بڭزەمك ایستر. چوجقجەسنە هوسات نفسانیەیە تابع اولور.

سنڭ لوحەڭدە كوردیگڭ ایكنجی پارچەنڭ صحیح صورتی شودركە، بن باشمڭ اوستندە اونی بر لوحۀ حكمت اولارق تعلیق ایتمشم. هر صباح و آقشام اوڭا باقارم، درسمی آلیرم.

(دوست ایسترسەڭ اللّٰه یتر.) اوت، او دوست ایسە، هر شی دوستدر. (یاران ایسترسەڭ قرآن یتر.) اوت، اوندەكی انبیا و ملائكە ایلە خیالًا كوروشور و وقوعاتلرینی سیر ایدوب انسیّت ایدر. (مال ایسترسەڭ قناعت یتر.) اوت، قناعت ایدن اقتصاد ایدر. اقتصاد ایدن بركت بولور. (دوشمان ایسترسەڭ نفس یتر.) اوت، كندینی بگنن بلایی بولور، زحمتە دوشر. كندینی بگنمەین صفایی بولور، رحمتە كیدر. (نصیحت ایسترسەڭ ئولوم یتر.) اوت، ئولومی دوشونن حبّ دنیادن قورتولور. و آخرتنە جدّی چالیشیر.

یدنجی مسئلەڭزە بر [سكزنجی] یی بن علاوە ایدییورم. شویلەكە: بر ایكی كون اوّل بر حافظ، سورۀ یوسفدن بر عشر، تا (تَوَفَّنٖی مُسْلِمًا وَاَلْحِقْنٖی بِالصَّالِحٖینَ) ە قدر اوقودی. بردن آنی بر صورتدە بر نكتە قلبە كلدی. قرآنە و ایمانە عائد هر شی قیمتلیدر. ظاهرًا نە قدر كوچك اولورسە اولسون، قیمتجە بیوكدر. اوت، سعادت ابدیەیە یاردیم ایدن كوچك دگلدر. اویلە ایسە، شو كوچك بر نكتەدر، شو ایضاحە و اهمّیتە دگمز، دینیلمز. البتە شو چشید مسائلدە اڭ برنجی طلبە و مخاطب اولان و نُكَتِ قرآنیەیی تقدیر ایدن ابراهیم خلوصی، او نكتەیی ایشیتمك ایستر. اویلە ایسە دیڭلە! اڭ كوزل بر قصّەنڭ كوزل بر نكتەسیدر.

احسن القصص اولان قصّۀ یوسف علیە السّلام خاتمەسنی خبر ویرن (تَوَفَّنٖی مُسْلِمًا وَاَلْحِقْنٖی بِالصَّالِحٖینَ) آیتنڭ علوی و لطیف و مژدەلی و اعجازكارانە بر نكتەسی شودركە: سائر فرحلی و سعادتلی قصّەلرڭ آخرندەكی زوال و فراق خبرلرینڭ آجیلری و ألمی، قصّەدن آلینان خیالی لذّتی آجیلاشدیرییور، قیرییور. باخصوص كمال فرح و سعادت ایچندە بولوندیغنی اخبار ایتدیگی هنگامدە موتنی و فراقنی خبر ویرمك داها الیمدر. دیڭلەینلرە ایواه! دیدیرتیر.

حالبوكە شو آیت، قصّۀ یوسفڭ اڭ پارلاق قسمیكە، عزیز مصر اولمسی، پدر و والدەسیلە كوروشمەسی، قرداشلریلە سویشوب طانیشمەسی اولان دنیادە اڭ بیوك سعادتلی و فرحلی بر هنگامدە، حضرت یوسفڭؑ موتنی شویلە بر صورتدە خبر ویرییور و دییوركە:

شو فرحلی و سعادتلی وضعیتدن داها سعادتلی، داها پارلاق بر وضعیتە مظهر اولمق ایچون، حضرت یوسفؑ كندیسی جناب حقدن وفاتنی ایستەدی و وفات ایتدی. او سعادتە مظهر اولدی. دیمك او دنیوی لذّتلی سعادتدن داها جاذبەدار بر سعادت و فرحلی بر وضعیت، قبرڭ آرقەسندە واردركە، حضرت یوسف علیە السّلام كبی حقیقت بین بر ذات، او غایت لذّتلی دنیوی وضعیت ایچندە، غایت آجی اولان موتی ایستەدی. تا اوتەكی سعادتە مظهر اولسون.

ایشتە قرآن حكیمڭ شو بلاغتنە باقكە، قصّۀ یوسفڭ خاتمەسنی نە صورتلە خبر ویردی. او خبردە دیڭلەینلرە الم و تأسّف دگل، بلكە بر مژدە و بر سرور علاوە ایدییور.

هم ارشاد ایدییوركە: قبرڭ آرقەسی ایچون چالیشیڭز! حقیقی سعادت و لذّت اوندەدر. هم حضرت یوسفڭؑ عالی صدّیقیّتنی كوسترییور. و دییور: دنیانڭ اڭ پارلاق و اڭ سرورلی حالتی دخی اوڭا غفلت ویرمییور. اونی مفتون ایتمییور. یینە آخرتی ایستەیور.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

[یگرمی دردنجی مكتوب]

طلسملر مجموعەسنە ادخال ایدیلمش، بورایە یازیلمامشدر.

[یگرمی دردنجی مكتوبڭ برنجی ذیلی]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

[قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّٖی لَوْ لَا دُعَٓاؤُكُمْ] یعنی، ای انسانلر! دعاڭز اولمازسە، نە اهمّیتڭز وار؟ مأٓلندەكی آیتڭ بش نكتەسنی دیڭلە.

[برنجی نكتە] دعا، بر سرّ عظیم عبودیتدر. بلكە عبودیتڭ روحی حكمندەدر. چوق یرلردە ذكر ایتدیگمز كبی دعا اوچ نوعدر.

[برنجی نوع دعا] استعداد لسانیلەدركە، بتون حبوبات، تخوملر، لسان استعداد ایلە فاطر حكیمە دعا ایدرلركە: سنڭ نقوش اسماڭی مفصّل كوسترمك ایچون بزە نشو و نما ویر. كوچك حقیقتمزی سنبللە و آغاجڭ بیوك حقیقتنە چویر.

هم شو استعداد لسانیلە دعا نوعندن بریسی دە شودركە، اسبابڭ اجتماعی، مسبَّبڭ ایجادینە بر دعادر. یعنی اسباب بر وضعیت آلیركە، او وضعیت بر لسان حال حكمنە كچر. و مسبَّبی قدیر ذوالجلالدن دعا ایدر، ایسترلر. مثلا صو، حرارت، طوپراق، ضیا، بر چكردك اطرافندە بر وضعیت آلارق، او وضعیت بر لسان دعادركە، بو چكردگی آغاچ یاپ، یا خالقمز! دیرلر. چونكە او معجزۀ خارقۀ قدرت اولان آغاچ، او شعورسز، جامد، بسیط مادّەلرە حوالە ایدیلمز، حوالەسی محالدر. دیمك اجتماع اسباب بر نوع دعادر.

[ایكنجی نوع دعا] احتیاج فطری لسانیلەدركە، بتون ذی حیاتلرڭ اقتدار و اختیارلری داخلندە اولمایان حاجتلرینی و مطلبلرینی اوممدقلری یردن، وقت مناسبدە اونلرە ویرمك ایچون، خالق رحیمدن بر نوع دعادر. چونكە اقتدار و اختیارلری خارجندە، بیلمدكلری یردن، وقت مناسبدە اونلرە بر حكیم رحیم كوندرییور. اللری یتیشمەیور. دیمك او احسان، دعا نتیجەسیدر. الحاصل، بتون كائناتدن درگاە الٰهی یە چیقان، بر دعادر. اسباب اولانلر، مسبَّباتی اللّٰهدن ایسترلر.

[اوچنجی نوع دعا] احتیاج دائرەسندە ذی شعورلرڭ دعاسیدركە، بو دە ایكی قسمدر. اگر اضطرار درجەسنە كلسە و یا احتیاج فطری یە تام مناسبتدار ایسە ویا لسان استعدادە یاقینلاشمش ایسە ویا صافی، خالص قلبڭ لسانیلە ایسە، اكثریت مطلقە ایلە مقبولدر.

ترقّیات بشریّەنڭ قسم اعظمی و كشفیاتلری، بر نوع دعا نتیجەسیدر. خوارق مدنیّت دیدكلری شیلر و كشفیاتلرینە مدار افتخار ظن ایتدكلری امرلر، معنوی بر دعا نتیجەسیدر. خالص بر لسان استعداد ایلە ایستەنیلمش، اونلرە ویریلمشدر. لسان استعداد ایلە و لسان احتیاج فطری ایلە اولان دعالر دخی بر مانع اولمازسە و شرائط داخلندە ایسە، دائما مقبولدرلر.

ایكنجی قسم، مشهور دعادر. او دە ایكی نوعدر: بری فعلی، بری قَوْلی. مثلا چفت سورمك، فعلی بر دعادر. رزقی طوپراقدن دگل، بلكە طوپراق خزینۀ رحمتڭ بر قاپوسیدركە، رحمتڭ قاپوسی اولان طوپراغی صبان ایلە چالار. سائر قسملرڭ تفصیلاتنی طی ایدوب، یالڭز قَوْلی دعانڭ بر ایكی سرلرینی، كلەجك ایكی اوچ نكتەدە سویلەیەجگز.

[ایكنجی نكتە] دعانڭ تأثیری عظیمدر. خصوصًا دعا كلّیت كسب ایدرك دوام ایتسە، نتیجە ویرمسی غالبدر. بلكە دائمیدر. حتّی دینیلەبیلیركە، سبب خلقت عالمڭ بریسی دە، دعادر. یعنی كائناتڭ خلقتندن صوڭرە، باشدە نوع بشر و اونڭ باشندە عالم اسلام و اونڭ باشندە محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامڭ معظّم اولان دعاسی، بر سبب خلقت عالمدر. یعنی خالق عالم، استقبالدە او ذاتی نوع بشر نامنە، بلكە موجودات حسابنە بر سعادت ابدیە، بر مظهریت اسمای الٰهیّە ایستەیەجك بیلمش، او كلەجك دعایی قبول ایتمش، كائناتی خلق ایتمش. مادام دعانڭ بو درجە عظیم اهمّیتی و وسعتی واردر.. هیچ ممكنمیدركە، بیڭ اوچ یوز اللی سنەدە، هر وقتدە، نوع بشردن اوچ یوز میلیون جن و انس

و ملك و روحانیاتدن حد و حسابە كلمز مبارك ذاتلر، بالاتّفاق ذات محمّدی علیە الصّلاة والسّلام حقّندە رحمت عظمای الٰهیە و سعادت ابدیە و حصول مقصود ایچون دعالری، ناصل قبول اولماسین؟ هیچ بر جهتلە ممكنمیدركە، او دعالری رد ایدیلسین؟

مادام بو قدر كلّیت و وسعت و دوام كسب ایدوب، لسان استعداد و احتیاج فطری درجەسنە كلمش. البتە او ذات محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلام، دعا نتیجەسی اولارق اویلە بر مقام و مرتبەدەدركە، بتون عقول طوپلانسە، بر عقل اولسەلر، او مقامڭ حقیقتنی تمامیلە احاطە ایدەمزلر.

ایشتە ای مسلمان! سنڭ روز محشردە بویلە بر شفیعڭ وار. بو شفیعڭ شفاعتنی كندیڭە جلب ایتمك ایچون، سنّتنە اتّباع ایت!

اگر دیسەڭ: مادام او حبیب اللّٰهدر. بو قدر صلوات و دعایە نە احتیاجی وار؟

[الجواب] او ذاتؐ عموم امّتنڭ سعادتیلە علاقەدار و بتون افراد امّتنڭ هر نوع سعادتلریلە حصّەداردر. و هر نوع مصیبتلریلە اندیشەداردر. ایشتە، كندی حقّندە مراتب سعادت و كمالات حدسز اولمقلە برابر، حدسز افراد امّتنڭ، حدسز بر زماندە، حدسز انواع سعادتلرینی حرارتلە آرزو ایدن و حدسز انواع شقاوتلرندن متأثّر اولان بر ذات، البتە حدسز صلوات و دعا و رحمتە لایقدر و محتاجدر.

[اگر دیسەڭ] بعضًا قطعی اولاجق ایشلر ایچون دعا ایدیلیر. مثلا، خسوف و كسوف نمازندەكی دعا كبی. هم بعضًا هیچ اولمایاجق شیلر ایچون دعا ایدیلیر.

[الجواب] باشقە سوزلردە ایضاح ایدیلدیگی كبی، دعا بر عبادتدر. عبد، كندی عجزینی و فقرینی دعا ایلە اعلان ایدر. ظاهری مقصدلر ایسە، او دعانڭ و او عبادت دعائیەنڭ وقتلریدر. حقیقی فائدەلری دگل. عبادتڭ فائدەسی آخرتە باقار. دنیوی مقصدلر حاصل اولمازسە، او دعا قبول اولمدی دینیلمز. بلكە داها دعانڭ وقتی بیتمدی دینیلیر. هم هیچ ممكنمیدركە، بتون اهل ایمانڭ، بتون زمانلردە متمادیًا كمال خلوص و اشتیاق و دعا ایلە ایستەدكلری سعادت ابدیە اونلرە ویریلمەسین؟ و بتون كائناتڭ شهادتیلە حدسز رحمتی بولونان او كریم مطلق، او رحیم مطلق، بتون اونلرڭ او دعاسنی قبول ایتمەسین و سعادت ابدیە وجود بولماسین؟

[اوچنجی نكتە] دعای قولئ اختیارینڭ مقبولیتی ایكی جهتلەدر. یا عین مطلوبی ایلە مقبول اولور. ویاخود داها أولاسی ویریلیر. مثلا، بریسی كندینە بر اركك اولاد ایستر. جناب حق حضرت مریمؓ كبی بر قیز اولادینی ویرییور. دعاسی قبول اولونمدی دینیلمز. داها أولا بر صورتدە قبول ایدیلدی، دینیلیر. هم بعضًا كندی دنیاسنڭ سعادتی ایچون دعا ایدر. دعاسی آخرت ایچون قبول اولونور. دعاسی رد ایدیلدی، دینیلمز. بلكە داها انفع بر صورتدە قبول ایدیلدی، دینیلیر و هكذا. مادام جناب حق حكیمدر. بز اوندن ایسترز. او دە بزە جواب ویرر. فقط حكمتنە كورە بزملە معاملە ایدر. خستە، طبیبڭ حكمتنی اتهام ایتمەملی. خستە بال ایستر، طبیب حاذق صیتمەسی ایچون صولفاتو ویرر. طبیب بنی دیڭلەمدی، دینیلمز. بلكە آه و فیزارینی دیڭلەدی، ایشیتدی، جواب دە ویردی. مقصودڭ اییسنی یرینە كتیردی.

[دردنجی نكتە] دعانڭ اڭ كوزل، اڭ لطیف، اڭ لذیذ، اڭ حاضر میوەسی نتیجەسی شودركە: دعا ایدن آدم بیلیركە، بریسی واركە، اونڭ سسنی دیڭلر، دردینە درمان یتیشدیرر، اوڭا مرحمت ایدر. اونڭ قدرت ألی، هر شیئە یتیشیر. بو بیوك دنیا خانندە او یالڭز دگل. بر كریم ذات وار، اوڭا باقار، انسیّت ویرر. هم اونڭ حدسز احتیاجاتنی یرینە كتیرەبیلیر و اونڭ حدسز دوشمانلرینی دفع ایدەبیلیر بر ذاتڭ حضورندە كندینی تصوّر ایدرك، بر فرح بر انشراح دویوب، دنیا قدر آغیر بر یوكی اوزرندن آتوب [اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ] دیر.

[بشنجی نكتە] دعا، عبودیتڭ روحیدر و خالص بر ایمانڭ نتیجەسیدر. چونكە دعا ایدن آدم دعاسی ایلە كوسترییوركە، بتون كائناتە حكم ایدن بریسی واركە، اڭ كوچك ایشلریمە اطّلاعی وار و بیلیر. اڭ اوزاق مقصدلریمی یاپابیلیر. بنم هر حالمی كورور، سسمی ایشیتیر. اویلە ایسە، بتون موجوداتڭ بتون سسلرینی ایشیتییوركە، بنم سسمی دە ایشیتییور. بتون او شیلری او یاپییوركە، اڭ كوچك ایشلریمی دە اوندن بكلەیورم، اوندن ایستەیورم. ایشتە دعانڭ ویردیگی خالص توحیدڭ كنیشلگنە و كوستردیگی نور ایمانڭ حلاوت و صافیلگنە باق. [قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّٖی لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ] سرّینی آڭلا. و [وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونٖٓی اَسْتَجِبْ لَكُمْ] فرماننی دیڭلە. (اَكَرْ نَە خَواهٖی دَادْ نَە دَادٖی خَواهْ) دینیلدیگی كبی، ویرمك ایستەمەسەیدی، ایستەمك ویرمزدی.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ مِنَ الْاَزَلِ اِلَی الْاَبَدِ عَدَدَ مَا فٖی عِلْمِ اللّٰهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ وَسَلِّمْ سَلِّمْنَا وَسَلِّمْ دٖینَنَٓا اٰمٖینَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ

[یگرمی دردنجی مكتوبڭ ایكنجی ذیلی]

(معراج نبوی حقّندەدر)

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰی ٭ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهٰی ٭ عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاْوٰی٭ اِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مَا یَغْشٰی ٭ مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰی ٭ لَقَدْ رَاٰی مِنْ اٰیَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرٰی٭

مولد نبوینڭ معراجیە قسمندە [بش نكتە] یی بیان ایدەجگز.

[برنجی نكتە] جنّتدن كتیریلن براقە دائر، مولد یازان سلیمان افندی حزین بر عشق ماجراسنی بیان ایدییور. او ذات اهل ولایت اولدیغی و روایتە بنا ایتدیگی ایچون، البتە بر حقیقتی او صورتلە افادە ایدییور.

حقیقت شو اولمق كركدركە:

عالم بقانڭ مخلوقلری، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ نوریلە پك علاقەداردرلر. چونكە اونڭ كتیردیگی نور ایلەدركە، جنّت و دار آخرت، جن و انس ایلە شنلنەجك. اگر او اولماسەیدی، او سعادت ابدیە اولمازدی. و جنّتڭ هر نوع مخلوقاتندن استفادەیە مستعد اولان جن و انس، جنّتی شنلندیرمیەجكلردی. بر جهتدە صاحبسز، ویرانە قالاجقدی. یگرمی دردنجی سوزڭ دردنجی دالندە بیان ایدیلدیگی كبی، ناصلكە بلبلڭ كُلَە قارشو داستانۀ عشقی، طائفۀ حیواناتڭ طائفۀ نباتاتە درجۀ عشقە بالغ اولان احتیاجات شدیدۀ عشقنمایی، رحمت خزینەسندن كلن و حیواناتڭ ارزاقلرینی طاشییان قافلۀ نباتاتە قارشو اعلان ایتمك ایچون بر خطیب ربّانی اولارق، باشدە بلبل كل و هر نوعدن بر نوع بلبل انتخاب ایدیلمش. و اونلرڭ نغماتی دخی، نباتاتڭ اڭ كوزللرینڭ باشلرندە خوش آمدی نوعندن تسبیحكارانە بر حسن استقبالدر، بر آلقیشلامەدر.

عینًا بونڭ كبی، سبب خلقت افلاك و وسیلۀ سعادت دارین و حبیب ربُّ العالمین اولان ذات محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە قارشو، ناصلكە ملائكە نوعندن حضرت جبرائیل علیە السّلام كمال محبّتلە خدمتكارلق ایدییور.

ملائكەلرڭ حضرت آدم علیە السّلامە انقیاد و اطاعتنی و سرّ سجودینی كوسترییور. اویلە دە اهل جنّتڭ، حتّی جنّتڭ حیوانات قسمنڭ دخی او ذاتە قارشو علاقەلری، بیندیگی براقڭ حسّیات عاشقانەسیلە افادە ایدیلمشدر.

[ایكنجی نكتە] معراج نبوی دەكی ماجرالردن بریسی، جناب حقّڭ رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامە قارشو محبّت منزّهەسی، سڭا عاشق اولمشم تعبیریلە افادە ایدیلمش. شو تعبیرات، واجب الوجودڭ قدسیتنە و استغنای ذاتیسنە معنای عرفی ایلە مناسب دوشمەیور. مادام سلیمان افندینڭ مولدی، رغبت عامّەیە مظهریتی دلالتیلە، او ذات اهل ولایتدر و اهل حقیقتدر، البتە ارائە ایتدیگی معنا صحیحدر. معنا دە بودركە:

ذات واجب الوجودڭ حدسز جمال و كمالی واردر. چونكە بتون كائناتڭ اقسامنە انقسام ایتمش اولان جمال و كمالڭ بتون انواعی، اونڭ جمال و كمالنڭ امارەلری، اشارتلری، آیتلریدر.

ایشتە هر حالدە جمال و كمال صاحبی، بالبداهە جمال و كمالنی سومەسی كبی، ذات ذوالجلال دخی جمالنی پك چوق سَور. هم كندینە لایق بر محبّتلە سَور. هم جمالنڭ شعاعاتی اولان اسماسنی دخی سَور. مادام اسماسنی سَور، البتە اسماسنڭ جمالنی كوسترن صنعتنی سَور. اویلە ایسە، جمال و كمالنە آیینە اولان مصنوعاتنی دخی سَور. مادام جمال و كمالنی كوسترنی سَور، البتە جمال و كمال اسماسنە اشارت ایدن مخلوقاتنڭ محاسننی سَور. بو بش نوع محبّتە قرآن حكیم آیاتیلە اشارت ایدییور.

ایشتە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، مادام مصنوعات ایچندە اڭ مكمّل فرددر و مخلوقات ایچندە اڭ ممتاز شخصیتدر.

هم صنعت الٰهیەیی بر ولولۀ ذكر و تسبیح ایلە تشهیر ایدییور و استحسان ایدییور. هم اسمای الٰهیەدەكی جمال و كمال خزینەلرینی لسان قرآن ایلە آچمشدر. هم كائناتڭ آیات تكوینیەسنڭ صانعنڭ كمالنە دلالتلرینی، پارلاق و قطعی بر صورتدە لسان قرآنلە بیان ایدییور. هم كلّی عبودیتیلە، ربوبیت الٰهیەیە آیینەدارلق ایدییور. هم ماهیّتنڭ جامعیتیلە، بتون اسمای الٰهیەیە بر مظهر اتمّ اولمشدر.

البتە بونڭ ایچون دینیلەبیلیركە: جمیل ذوالجلال كندی جمالنی سومسیلە، او جمالڭ اڭ مكمّل آیینۀ ذی شعوری اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور.

هم كندی اسماسنی سومسیلە، او اسمانڭ اڭ پارلاق آیینەسی اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە بڭزەینلری دخی درجەلرینە كورە سَور.

هم صنعتنی سودیگی ایچون، البتە اونڭ صنعتنی اڭ یوكسك بر صدا ایلە بتون كائناتدە نشر ایدن و سماواتڭ قولاغنی چینلاتان بَرّ و بحری جذبەیە كتیرن بر ولولۀ ذكر و تسبیح ایلە اعلان ایدن محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و اوڭا اتّباع ایدنلری دە سَور.

هم مصنوعاتنی سودیگی ایچون، او مصنوعاتڭ اڭ مكمّلی اولان ذی حیاتی و ذی حیاتڭ اڭ مكمّلی اولان ذی شعوری و ذی شعورڭ اڭ افضلی اولان انسانلری و انسانلرڭ بالاتّفاق اڭ مكمّلی اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی البتە داها زیادە سَور.

هم كندی مخلوقاتنڭ محاسن اخلاقیەلرینی سودیگی ایچون، محاسن اخلاقیەدە بالاتّفاق اڭ یوكسك مرتبەدە بولونان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و درجاتە كورە اوڭا بڭزەینلری دخی سَور. دیمك جناب حقّڭ رحمتی كبی، محبّتی دخی كائناتی احاطە ایتمش.

ایشتە او حدسز محبوبلر ایچندەكی مذكور بش وجهنڭ هر بر وجهندە اڭ یوكسك مقام، محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە مخصوصدركە، حبیب اللّٰه لقبی اوڭا ویریلمش.

ایشتە بو اڭ یوكسك مقام محبوبیتی سلیمان افندی، بن سڭا عاشق اولمشم تعبیریلە بیان ایتمشدر. شو تعبیر، بر مرصاد تفكّردر. غایت اوزاقدن اوزاغە بو حقیقتە بر اشارتدر. بونڭلە برابر، مادام بو تعبیر شأن ربوبیتە مناسب اولمایان معنایی خیالە كتیرییور. اڭ اییسی شو تعبیر یرینە: بن سندن راضی اولمشم دینیلملی.

[اوچنجی نكتە] معراجیەدەكی ماجرالر، معلوممز اولان معنالرلە، او قدسی و نزیه حقیقتلری افادە ایدەمییور. بلكە او محاورەلر، برر عنوان ملاحظەدر، برر مرصاد تفكّردر. و علوی و درین حقائقە برر اشارتدر. و ایمانڭ بر قسم حقائقنە برر اخطاردر. و قابل تعبیر اولمایان بعض معنالرە برر كنایەدر. یوقسە معلوممز اولان معنالر ایلە بر ماجرا دگل. بز خیالمز ایلە او محاورەلردن او حقیقتلری آلاماییز.. بلكە قلبمزلە هیجانلی بر ذوق ایمانی و نورانی بر نشئۀ روحانیە آلابیلیرز. چونكە ناصل جناب حقّڭ ذات و صفاتندە، نظیر و شبیه و مثلی یوقدر.

اویلە دە، شئونات ربوبیتندە مثلی یوقدر. صفاتی، ناصل مخلوقات صفاتنە بڭزەمییور، محبّتی دخی بڭزەمز. اویلە ایسە، شو تعبیراتی متشابهات نوعندن طوتوب، دیرزكە: ذات واجب الوجودڭ وجوب وجودینە و قدسیتنە مناسب بر طرزدە و استغنای ذاتیسنە و كمال مطلقنە موافق بر صورتدە محبّتی كبی بعض شئوناتی واركە، معراجیە ماجراسیلە اونی اخطار ایدییور. معراج نبوی یە دائر اوتوز برنجی سوز، حقائق معراجیەیی اصول ایمانیە دائرەسندە ایضاح ایتمشدر. اوڭا اكتفاءً بورادە اختصار ایدییورز.

[دردنجی نكتە] یتمش بیڭ پردە آرقەسندە جناب حقّی كورمش تعبیری، بعدیت مكانی افادە ایدییور. حالبوكە واجب الوجود، مكاندن منزّهدر. هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. بو نە دیمكدر؟

[الجواب] اوتوز برنجی سوزدە مفصّلاً برهانلر ایلە او حقیقت بیان ایدیلمشدر. بورادە یالڭز شو قدر دیرزكە: جناب حق، بزە غایت قریبدر. بز اوندن غایت درجەدە اوزاغز. ناصلكە كونش، المزدەكی آیینە واسطەسیلە بزە غایت یاقیندر. و یردە هر بر شفّاف شی، كندینە بر نوع عرش و بر چشید منزل اولور. اگر كونشڭ شعوری اولسەیدی، بزملە آیینەمز واسطەسیلە مخابرە ایدردی. فقط بز اوندن درت بیڭ سنە اوزاغز. بلا تشبیه ولا تمثیل، شمس ازلی، هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. چونكە واجب الوجوددر، مكاندن منزّهدر. هیچ بر شی اوڭا پردە اولاماز. فقط هر شی نهایت درجەدە اوندن اوزاقدر.

ایشتە معراجڭ اوزون مسافەسیلە [وَنَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرٖیدِ] ڭ افادە ایتدیگی مسافەسزلگڭ سرّیلە، هم رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ كیتمەسندە چوق مسافەیی طی ایدرك كیتمەسی و آن واحددە یرینە كلمەسی سرّی، بوندن ایلری كلییور. رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ معراجی، اونڭ سیر و سلوكیدر. اونڭ عنوان ولایتیدر. اهل ولایت، ناصلكە سیر و سلوك روحانی ایلە، قرق كوندن تا قرق سنەیە قدر بر ترقّی ایلە درجات ایمانیەنڭ حقّ الیقین درجەسنە چیقییور.

اویلە دە، بتون اولیانڭ سلطانی اولان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، دگل یالڭز قلبی و روحی ایلە، بلكە هم جسمیلە، هم خواصّیلە، هم لطائفیلە قرق سنەیە مقابل، قرق دقیقەدە ولایتنڭ كرامت كبراسی اولان معراجی ایلە بر جادّۀ كبرا آچارق، حقائق ایمانیەنڭ اڭ یوكسك مرتبەلرینە كیتمش، معراج نردبانیلە عرشە چیقمش..