[یگرمی سكزنجی مكتوب]

شو مكتوب سكز مسئلەدر.

[برنجی رسالە اولان برنجی مسئلە] (بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ اِنْ كُنْتُمْ لِلرُّءْیَا تَعْبُرُونَ) (ثانیًا: ) اوچ سنە اوّل بنملە كوروشدكدن اوچ كون صوڭرە تعبیری چیقمش، تأویلی تظاهر ایتمش اسكی بر رؤیاڭزڭ شیمدی تعبیرینی ایستەیورسڭز. شیمدیلك او كوزل، مبارك، مژدەلی رؤیا مرور زمانە اوغرامش. معناسنی كوسترمش اولان او رؤیایە قارشو بویلە دیسەم حقّم یوقمی؟ (نَە شَبَمْ نَە شَبْ پَرَسْتَمْ مَنْ غُلَامِ شَمْسَمْ اَزْ شَمْسِ مٖی كُویَمْ خَبَرْ اٰنْ خَیَالَاتٖی كِە دَامِ اَوْلِیَاسْتْ عَكْسِ مَهْرُویَانِ بُوسْتَانِ خُدَاسْتْ)

اوت قرداشم، سنڭ ایلە محض حقیقت درسنی مذاكرەیە آلیشمشز. خیالاتلرە قارشو قاپوسی آچیق اولان رؤیالری تحقیقی بر صورتدە موضوع بحث ایتمك، تحقیق مسلگنە تام اویغون كلمدیگندن، او جزئی حادثۀ نومیە مناسبتیلە، موتڭ كوچك بر قرداشی اولان نومە عائد علمی و دستوری اولارق (آلتی نكتۀ حقیقتی) آیات قرآنیەنڭ اشارت ایتدیگی وجهدە بیان ایدەجگز. یدنجیسندە، سنڭ رؤیاڭە قیصە بر تعبیر ویریلەجك.

[برنجیسی] سورۀ یوسفڭ مهم بر اساسی رؤیای یوسفیە اولدیغی كبی، (وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا) آیتی مثللو چوق آیتلرلە، رؤیادە و نومدە پردەلی اولارق اهمّیتلی حقیقتلر وار اولدیغنی كوستریر.

[ایكنجیسی] قرآن ایلە تفأّلە و رؤیایە اعتمادە اهل حقیقت طرفدار دگللر. چونكە قرآن حكیم، اهل كفری كثرتلە و شدّتلی بر طرزدە وورویور. تفأّلدە، كافرە عائد شدّتی، تفأّل ایدن انسانە چیقدیغی وقت یأس ویرییور. قلبی مشوّش ایدییور. هم رؤیا دخی خیر ایكن، بعض عكس حقیقتلە كوروندیگی ایچون شر تلقّی ایدیلیر. یأسە دوشورور. قوّۀ معنویەیی قیرار. سٓوء ظن ویرر. چوق رؤیالر واركە، صورتی دهشتلی، ضررلی، ملوّث ایكن، تعبیری و معناسی چوق كوزل اولویور. هركس رؤیانڭ صورتیلە معناسنڭ حقیقتی مابینندەكی مناسبتی بولامدیغی ایچون، لزومسز تلاش ایدر. مأیوس اولور، كدر ایدر. ایشتە یالڭز بو جهت ایچوندركە، اهل حقیقت كبی و امام ربّانی؈ مثللو، باشدە (نَە شَبَمْ نَە شَبْ پَرَسْتَمْ) دیدم.

[اوچنجیسی] حدیث صحیح ایلە، نبوّتڭ قرق جزئندن بر جزئی، نومدە رؤیای صادقە صورتندە تظاهر ایتمش. دیمك، رؤیای صادقە هم حقدر، هم نبوّتڭ وظائفنە تعلّقی وار. شو اوچنجی مسئلە غایت مهم و اوزون و نبوّتلە علاقەدار و درین اولدیغندن، باشقە وقتە تعلیق ایدییورز. شیمدیلك او قاپویی آچمایورز.

[دردنجیسی] رؤیا اوچ نوعدر. ایكیسی تعبیر قرآنلە (اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ) دە داخلدر. تعبیرە دگمییور. معناسی وارسە دە اهمّیتی یوق. یا مزاجڭ انحرافندن، قوّۀ خیالیە شخصڭ خستەلغنە كورە بر تركیبات، تصویرات یاپییور. یاخود كوندوز ویا داها اوّل، حتّی بر ایكی سنە اوّل عین وقتدە باشنە كلن مهیّج حادثاتی خیال تخطّر ایدر. تعدیل و تصویر ایدر، باشقە بر شكل ویرر. ایشتە بو ایكی قسم (اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ) در. تعبیرە دگمییور.

اوچنجی قسمكە، رؤیای صادقەدر. او، طوغریدن طوغری یە ماهیّت انسانیەدەكی لطیفۀ ربّانیە، عالم شهادتلە باغلانان و او عالمدە طولاشان دویغولرڭ قپانمەسیلە و طورمەسیلە، عالم غیبە قارشو بر مناسبت بولور. بر منفذ آچار. او منفذ ایلە، وقوعە كلمەیە حاضرلانان حادثەلرە باقار. و لوح محفوظڭ جلوەلری و مكتوبات قدریەنڭ نمونەلری نوعندن بریسنە راست كلیر. بعض واقعات حقیقیەیی كورور. و او واقعاتدە بعضًا خیال تصرّف ایدر. صورت لباسلری كییدیرر.

بو قسمڭ چوق انواعی و طبقاتی وار. بعض عینًا كوردیگی كبی چیقار. بعضًا بر اینجە پردە آلتندە چیقییور. بعضًا قالینجە بر پردە ایلە صاریلییور. حدیث شریفدە كلمشكە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ بدایت وحیدە كوردیگی رؤیالری، صبحڭ انكشافی كبی ظاهر، آچیق، طوغری چیقییوردی.

[بشنجیسی] رؤیای صادقە، حسّ قبل الوقوعڭ فضلە انكشافیدر. حسّ قبل الوقوع ایسە، هركسدە جزئی كلّی واردر. حتّی حیوانلردە دخی واردر. حتّی بر زمان بن بو حس قبل الوقوعی، ظاهری و باطنی مشهور دویغولرە علاوە اولارق، انساندە و حیواندە (سائقە و شائقە) نامیلە، عین (سامعە و باصرە) كبی ایكی حس آخری علمًا بولمشدم. اهل ضلالت و اهل فلسفە، او غیر مشهور حسلرە (خطا ایدرك، احمقجەسنە) سوق طبیعی دییورلر. حاشا، سوق طبیعی دگل، بلكە بر نوع الهام فطری اولارق، انسان و حیوانی قدر الٰهی سوق ایدییور.

مثلا كدی كبی بعض حیوان، كوزی كور اولدیغی وقت، او سوق قدری ایلە كیدر، كوزینە علاج اولان بر اوتی بولور، كوزینە سورر، أیی اولور. هم روی زمینڭ صحّیە مأمورلری حكمندە و بدوی حیواناتڭ جنازەلرینی قالدیرمقلە موظّف، قارتال كبی آكل اللّحم قوشلرە، بر كونلك مسافەدن بر حیوان جنازەسنڭ وجودی، او سوق قدری ایلە و او حسّ قبل الوقوع الهامی ایلە و او سائقۀ الٰهیە ایلە بیلدیریلیر و بولورلر.

هم یڭی دنیایە كلمش بر آری یاوروسی، یاشی بر كون ایكن، هوادە بر كونلك مسافەیە كیدر. هوادە ایزینی غائب ایتمیەرك، او سوق قدری ایلە و او سائقە الهامیلە دونر، یووەسنە كیرر. حتّی هركسڭ باشندە چوق دفعە تكرّر ایدییوركە، بریسندن بحث ایدییوركن، آنی قاپو آچیلارق تخمینڭ فوقندە عین آدم كلیر. حتّی كردجە ضروب امثالدندر: (نَاوِ گُرْبٖینَە پَالَانْدَارْ لٖی وَرٖینَ) یعنی قوردڭ بحثنی ایتدیگڭ زمان، طوپوزی حاضرلا، اور. چونكە قورت كلییور. دیمك بر حسّ قبل الوقوع ایلە، لطیفۀ ربّانیە اجمالًا او آدمڭ كلمەسنی حسّ ایدر. فقط عقلڭ شعوری احاطە ایتمدیگی ایچون، قصدًا دگل، اختیارسز اولارق بحث ایتمەیە سوق ایدر. اهل فراست، بعضًا كرامت كبی كلدیگنی بیان ایدر.

حتّی بر زمان بندە شو نوع حسّاسیت فضلە ایدی. بو حالی بر دستور ایچنە آلمق ایستەدم. فقط یاقیشدیرامدم. و یاپامدم. فقط اهل صلاحتدە و باخصوص اهل ولایتدە بو حسّ قبل الوقوع فضلە انكشاف ایدر. كرامتكارانە آثارینی كوستریر. ایشتە عموم عوام ایچون دخی بر نوع ولایتە مظهریت واركە، رؤیای صادقەدە، اولیا كبی غیبی و استقبالی اولان شیلری كورویورلر.

اوت، اویقو، ناصلكە عوام ایچون رؤیای صادقە جهتندە بر مرتبۀ ولایت حكمندەدر. اویلە دە، عموم ایچون، غایت كوزل و محتشم بر سینامۀ ربّانینڭ سیرانگاهیدر. فقط كوزل اخلاقلی كوزل دوشونور. كوزل دوشونن، كوزل لوحەلری كورور. فنا اخلاقلی، فنا دوشوندیگندن فنا لوحەلری كورور.

هم هركس ایچون عالم شهادت ایچندە عالم غیبە باقان بر پنجرەدر. هم مقیّد و فانی انسانلر ایچون ساحۀ اطلاق بر میدان و بر نوع بقایە مظهر و ماضی و مستقبل حال حكمندە بر تماشاگاهدر. هم تكالیف حیاتیە آلتندە أزیلن و مشقّت چكن ذی روحلرڭ استراحتكاهیدر. ایشتە بو كبی سرلر ایچوندركە، قرآن حكیم (وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا) نوعندەكی آیتلرلە حقیقت نومیەیی اهمّیتلە درس ویرییور.

(آلتنجیسی و اڭ مهمّی: ) رؤیای صادقە، بنم ایچون حقّ الیقین درجەسنە كلمش. و پك چوق تجرباتملە قدر الٰهینڭ، هر شیئە محیط اولدیغنە بر حجّت قاطع حكمنە كچمشدر. اوت، بو رؤیالر، بنم ایچون، خصوصًا بو برقاچ سنە ظرفندە او درجەیە كلمشدركە، مثلا یارین باشمە كلەجك اڭ كوچك حادثات و اڭ اهمّیتسز معاملات و حتّی اڭ عادی محاورات، یازیلی اولدیغنی و داها كلمدن معیّن اولدیغنی و كیجەدە اونلری كورمكلە دیلم ایلە دگل، كوزم ایلە اوقودیغم بڭا قطعی اولمشدر. بر دگل، یوز دگل، بلكە بیڭ دفعە، كیجەدە هیچ دوشونمدیگم حالدە كوردیگم بعض آدملر ویاخود سویلەدیگم مسئلەلر، او كیجەنڭ كوندوزندە آز بر تعبیر ایلە عینًا چیقییور. دیمك اڭ جزئی حادثات، وقوعە كلمدن اوّل هم مقیّددر، هم یازیلمشدر. دیمك تصادف یوق. حادثات باشی بوش كلمییور. انتظامسز دگللردر.

[یدنجیسی] سنڭ مژدەلی، مبارك و كوزل رؤیاڭڭ تعبیری، قرآن ایچون و بزم ایچون چوق كوزلدر. هم زمان تعبیر ایتدی و ایدییور. تعبیریمزە احتیاج بیراقمییور. هم قسمًا تعبیری كوزل اولارق چیقمش. سن دقّت ایتسەڭ آڭلارسڭ. یالڭز بر ایكی نقطەسنە اشارت ایدرز. یعنی بر حقیقت بیان ایدرز. سنڭ حقیقت رؤیا نوعندن اولان واقعەلر، او حقیقتڭ تمثّلاتیدر. شویلەكە:

او واسع میدانلق، عالم اسلامیّتدر. میدانلغڭ نهایتندەكی مسجد، اسپارطە ولایتیدر. اطرافی بولانیق، چامورلی صو، حال و زمانڭ سفاهت و عطالت و بدعتلر باتاقلغیدر. سن سلامتلە، بولاشمدن، سرعتلە مسجدە ایریشدیگڭ، هركسدن اوّل انوار قرآنیەیە صاحب چیقوب، قلبڭی بوزمادن صاغلام قالدیغڭە اشارتدر. مسجددەكی كوچك جماعت ایسە، حقّی، خلوصی، صبری، سلیمان، رشدی، بكر، مصطفی، علی، زهدی، لطفی، خسرو، رأفت كبی سوزلرڭ حَمَلَەلریدر. اوفاق كرسی ایسە، بارلە كبی كوچك بر كویدر. یوكسك سس ایسە، سوزلردەكی قوّت و سرعت انتشارلرینە اشارتدر. برنجی صفدە سڭا تخصیص ایدیلن مقام ایسە، عبد الرحمندن سڭا منحل قالان یردر. او جماعت، تلسز آلتلرڭ آخذەلری حكمندە بتون دنیایە درس ایشیتدیرمك ایستەمك اشارتی و حقیقتی ایسە، ان شٓاء اللّٰه تمامیلە صوڭرە چیقاجق. شیمدی افرادی برر كوچك چكردك ایسەلر دە، ایلریدە توفیق الٰهی ایلە برر شجرۀ عالیە حكمنە كچرلر. و برر تلسز تلغرافڭ مركزی اولورلر. صاریقلی كوچك كنچ بر ذات ایسە، خلوصی یە اوموز اوموزە ویرەجك، بلكە كچەجك بریسی. ناشرلر و طلبەلر ایچنە كیرمگە نامزددر. بعضیلرینی ظن ایدرم، فقط قطعی حكم ایدەمم. او كنچ، قوّۀ ولایتلە میدانە آتیلاجق بر ذاتدر. سائر نقطەلری سن بنم بدلمە تعبیر ایت.

سنڭ كبی دوستلرلە اوزون قونوشمق هم طاتلی، هم مقبول اولدیغندن، شو قیصە مسئلەدە اوزون قونوشدم. بلكە دە اسراف ایتدم. فقط نومە عائد اولان آیات قرآنیەنڭ بر نوع تفسیرینە اشارت ایتمك نیّتیلە باشلادیغمدن، ان شٓاء اللّٰه او اسراف عفو اولور. ویا اسراف اولماز.

[ایكنجی مسئلە اولان ایكنجی رسالە]

حضرت موسی علیە السّلام حضرت عزرائیل علیە السّلامڭ كوزینە طوقات اورمش الٓخرە مأٓلندەكی حدیثە دائر اهمّیتلی بر مناقشەیی قالدیرمق و حل ایتمك ایچون یازیلمشدر.

اگیردیردە بر مناقشۀ علمیّە ایشیتدم. او مناقشە، خصوصًا شو زماندە یاڭلیشدر. حتّی مناقشەیی بیلمییوردم. بندن دە سؤٓال ایدیلدی. معتبر بر كتابدە، حدیث شیخینڭ اتّفاقنە علامت اولان (ق) اشارتیلە بر حدیث بڭا كوستریلدی. حدیثمیدر، دگلمیدر؟ سؤٓال ایدیلدی. بن دیدم: بویلە معتبر بر كتابدە شیخین حدیثنڭ اتّفاقنە حكم ایدن بر ذاتە اعتماد ایتمك لازم. دیمك حدیثدر. فقط حدیثڭ، قرآن كبی بعض متشابهاتی وار. آنجق خواص اونلرڭ معنالرینی بولابیلیر. شو حدیثڭ ظاهری دخی، مشكلات حدیثڭ متشابهات قسمندن اولمق احتمالی وار دیدم. اگر بیلسە ایدم، مدار مناقشە اولمش.. اویلە قیصە دگل، بلكە بویلە جواب ویرەجكدم:

(اوّلًا) بو چشید مسائلی مناقشە ایتمەنڭ برنجی شرطی، انصاف ایلە، حقّی بولمق نیّتیلە، عنادسز بر صورتدە، اهل اولانلرڭ مابینندە، سٓوء تلقّی یە سبب اولمادن مذاكرەسی جائز اولابیلیر. او مذاكرە حق ایچون اولدیغنە دلیل شودركە، اگر حق معارضڭ ألندە ظاهر اولسە، متأثّر اولماسین. بلكە ممنون اولسون. چونكە بیلمدیگی شیئی اوگرندی. اگر كندی ألندە ظاهر اولسە، فضلە بر شی اوگرنمدی، بلكە غرورە دوشمك احتمالی وار.

(ثانیًا) سبب مناقشە اگر حدیث ایسە، حدیثڭ مراتبنی و وحی ضمنینڭ درجاتنی و تكلّمات نبویەنڭ اقسامنی بیلمك لازم. عوام ایچندە مشكلات حدیثیّەیی مناقشە ایتمك، اظهار فضل صورتندە آووقات كبی كندی سوزینی طوغری كوسترمك و انانیتنی حقّە و انصافە ترجیح ایتمك صورتندە دلیللر آرامق، جائز دگلدر. مادام شو مسئلە آچیلمش،

مدار مناقشە ایدیلمش. بیچارە عوام ناسڭ ذهنندە سٓوء تأثیر ایدییور. چونكە شو كبی متشابه حدیثلری عقلنە صیغیشدیرامدیغی ایچون، اگر انكار ایتسە، دهشتلی بر قاپو آچار. یعنی كوچوجك عقلنە صیغیشمایان قطعی حدیثلری دخی انكارە یول آچار. اگر ظاهر حدیثڭ معناسنی طوتارق اویلە قبول ایدوب نشر ایتسە، اهل ضلالتڭ اعتراضاتنە و خرافاتدر دیمەلرینە یول آچار. مادام بو متشابه حدیثە لزومسز و ضررلی بر طرزدە نظر دقّت جلب ایدیلمش و بو چشید حدیثلر چوق وارد اولمش، البتە شبهەلری ازالە ایدەجك بر حقیقتی بیان ایتمك لازم كلیر. شو حدیث قطعی اولسون ویا اولماسین، او حقیقتی ذكر ایتمك كركدر.

ایشتە یازدیغمز رسالەلردە، ازجملە یگرمی دردنجی سوزڭ اوچنجی دالندە اون ایكی اصل ایلە.. و دردنجی دالندە و اون طقوزنجی مكتوبڭ وحیڭ تقسیماتنە دائر مقدّمەسندەكی بر اساسندە تفصیلاتە اكتفاءً، بورادە اجمالًا او حقیقتە بر اشارت ایدرز. شویلەكە:

ملائكە، انسان كبی، بر صورتە انحصار ایتمز. مشخّص ایكن بر كلّی حكمندەدر. حضرت عزرائیل علیە السّلام، قبض ارواحە مؤكّل اولان ملائكەلرڭ ناظریدر. هر ئولونڭ روحنی حضرت عزرآئیل علیە السلاممی بالذّات قبض ایدییور؟ یوقسە عونەلریمی قبض ایدییورلر؟ بو خصوصدە (اوچ مسلك) وار.

[برنجی مسلك] عزرائیل علیە السلام هركسڭ روحنی قبض ایدر. بر ایش بر ایشە مانع اولماز. چونكە نورانیدر. نورانی بر شی، حدسز آیینەلر واسطەسیلە حدسز یرلردە بالذّات بولونابیلیر و تمثّل ایدر. نورانینڭ تمثّلاتی، او نورانی ذاتڭ خاصّەسنە مالكدر. اونڭ عینی صاییلیر، غیری دگلدر. كونشڭ آیینەلردەكی مثاللری، كونشڭ ضیا و حرارتنی كوستردیگی كبی.. ملائكە كبی روحانیلرڭ دخی، عالم مثالڭ آیری آیری آیینەلرندە مثاللری، اونلرڭ عینیلریدر. خاصّەلرینی كوستریرلر. فقط آیینەلرڭ قابلیتنە كورە تمثّل ایدییورلر. ناصلكە حضرت جبرائیل علیە السّلام، بر وقتدە دِحْیَەؓ صورتندە صحابەلر ایچندە كوروندیگی دقیقەدە، بیڭلر یردە باشقە صورتلردە و عرش اعظم اوڭندە، شرقدن غربە قدر كنیش و محتشم قنادلریلە سجدە ایدییوردی. هر یردە، او یرڭ قابلیتنە كورە تمثّلی وارمش. بر آندە بیڭلر یردە بولونویورمش. ایشتە شو مسلگە كورە، قبض روح وقتندە

انسانڭ آیینەسنە تمثّل ایدن ملك الموتڭ انسانی و جزئی بر مثالی، حضرت موسی علیە السّلام كبی بر اولو العزم و جلاللی و حدّتلی بر ذاتڭ طوقادینە معروض اولمق و او مثالی ملك الموتڭ لباسی حكمندەكی صورت مثالیەسندەكی كوزینی چیقارمق، نە محالدر، نە فوق العادەدر، نە دە غیر معقولدر.

[ایكنجی مسلك] اودركە، حضرت جبرائیل، میكائیل، عزرائیل كبی ملائكۀ عظام، برر ناظر عمومی حكمندە كندی نوعلرندن و كندیلرینە بڭزر كوچك طرزدە عونەلری واردر. و او معاونلر، انواع مخلوقاتە كورە آیری آیریدرلر. صلحانڭ [حاشیە ارواحنی قبض ایدن باشقەدر، اهل شقاوتڭ ارواحنی قبض ایدن یینە باشقەدر. ناصلكە (وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا ٭ وَالنَّاشِطَاتِ نَشْطًا) آیتی اشارت ایدییوركە، قبض ارواح ایدن، طائفە طائفەدر. بو مسلگە كورە، حضرت موسی علیە السّلام حضرت عزرآئیل علیە السّلامە دگل، بلكە عزرآئیلڭ بر عونەسنڭ مثالی جسدینە، (فطری جلالتنە و خُلقی جلادتنە و جناب حقّڭ یانندە نازدار اولمەسنە بناءً) اوڭا بر طوقات عشق ایتمك، غایت معقولدر. ]حاشیە

[اوچنجی مسلك] یگرمی طقوزنجی سوزڭ دردنجی اساسندە بیان ایدیلدیگی كبی و احادیث شریفەنڭ دلالت ایتدیگی اوزرە، بعض ملائكەلر واركە، قرق بیڭ باشی وار. هر باشندە قرق بیڭ دیلی وار. دیمك سكسان بیڭ كوزی دخی وار. هر بر دیلدە قرق بیڭ تسبیحات وار. اوت، مادام ملائكەلر عالم شهادتڭ انواعنە كورە مؤكّلدرلر. عالم ارواحدە او انواعڭ تسبیحاتلرینی تمثیل ایدییورلر. البتە اویلە اولمق لازم كلیر. چونكە مثلا، كرۀ ارض بر مخلوقدر. جناب حقّی تسبیح ایدییور. دگل قرق بیڭ، بلكە یوز بیڭلر باش حكمندە انواعلری وار. هر نوعڭ یوز بیڭلر دیل حكمندە افرادلری وار و هكذا. دیمك كرۀ ارضە مؤكّل ملگڭ قرق بیڭ، بلكە یوز بیڭلر باشی اولملی. و هر باشندە دە یوز بیڭلر دیل اولملی

و هكذا. ایشتە بو مسلگە بناءً، حضرت عزرائیل علیە السّلامڭ هر فردە متوجّه بر یوزی و باقار بر كوزی واردر. حضرت موسی علیە السّلامڭ حضرت عزرائیل علیە السّلامە طوقات اورمەسی، حاشا، عزرائیل علیە السّلامڭ ماهیّت اصلیەسنە و شكل حقیقیسنە دگل و بر تحقیر دگل و عدم قبول دگل، بلكە وظیفۀ رسالتڭ داها دوامنی و بقاسنی آرزو ایتدیگی ایچون، كندی اجلنە دقّت ایدن و خدمتنە سد چكمك ایستەین بر كوزە شامار اورمش و اورور.

اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ لَا یَعْلَمُ الْغَیْبَ اِلَّا اللّٰهُ قُلْ اِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ

[هُوَ الَّذٖٓی اَنْزَلَ عَلَیْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ اٰیَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتَابِ وَاُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَاَمَّا الَّذٖینَ فٖی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَٓاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَٓاءَ تَاْوٖیلِهٖ وَمَا یَعْلَمُ تَاْوٖیلَهُٓ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ اٰمَنَّا بِهٖ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا یَذَّكَّرُ اِلَّٓا اُولُوا الْاَلْبَابِ]

[اوچنجی مسئلە اولان اوچنجی رسالە]

شو مسئلە، عموم اخوانمڭ اكثری لسان حال ایلە و بر قسمنڭ لسان قال ایلە ایتدكلری عمومی بر سؤٓالڭ خاص و خصوصی و محرمجە بر جوابیدر.

[سؤٓال] سنڭ زیارتڭە كلن هركسە دییورسڭكە: بنم شخصمدن بر همّت بكلەمەییڭز و شخصمی مبارك طانیماییڭز. بن مقام صاحبی دگلم. عادی بر نفرڭ مشیر مقامنڭ أوامرینی تبلیغی كبی، بن دە معنوی بر مشیریت مقامنڭ أوامرینی تبلیغ ایدییورم. هم مفلس بر آدمڭ، غایت قیمتدار و زنكین الماس و مجوهرات دكّاننڭ دلّالی اولدیغی كبی، بن دخی مقدّس و قرآنی بر دكّانڭ دلّالی یم دییورسڭ. حالبوكە عقلمز علمە محتاج اولدیغی كبی، قلبمز دخی بر فیض ایستر. روحمز بر نور ایستر. و هكذا، چوق جهتلە چوق شیلر ایستەیورز. سنی حاجاتمزە یارایاجق آدم ظن ایدوب سنڭ زیارتڭە كلییورز. بزە عالمدن زیادە، بر صاحب ولایت، صاحب همّت و صاحب كمالات لازم. اگر حقیقت حال دیدیگڭ كبی ایسە، زیارتڭزە یاڭلیش كلدك، لسان حاللری دییور.

[الجواب] (بش نقطەیی) دیڭلەییڭز، صوڭرە دوشونیڭز. زیارتڭز بیهودەمی، یوقسە فائدەلیمیدر؟ او وقت حكم ایدیڭز.

[برنجی نقطە] ناصلكە بر پادشاهڭ عادی بر خدمتكاری و بیچارە بر نفری، پادشاه نامنە فریقلرە، پاشالرە هدایای شاهانەسنی و نشانلرینی ویرییور. اونلری منّتدار ایدییور. اگر فریقلر و مشیرلر، بو عادی نفرە نەدن تنزّل ایدوب ألندن احسان و نشانلری آلییورز؟ دیسەلر، مغرورانە بر دیوانەلكدر. اگر او نفر دخی، وظیفەسنڭ خارجندە مشیرە قیام ایتمزسە، كندینی اوندن یوكسك كورسە، أبلهجەسنە بر دیوانەلكدر. هم اگر او ممنون اولان فریقلردن بریسی، متشكّرانە او نفرڭ قولوبەجگنە تنزّلاً مسافر كیتسە، قورو اكمكدن باشقە بولمایان او نفر محجوب قالمامق ایچون، او حالی كورن و بیلن پادشاه، البتە او نفرینی محجوب ایتمەمك ایچون، مطبخ شاهانەدن، صادق خدمتكارینڭ محترم مسافرینە طابلە كوندریر.

اویلە دە، قرآن حكیمڭ صادق بر خدمتكاری، نە قدر عادی اولورسە اولسون، قرآن نامنە اڭ بیوك انسانلرە امرلرینی چكینمەیەرك تبلیغ ایدر. و اڭ زنكین روحلی اولانلرە قرآنڭ عالی الماسلرینی، یالوارارق، متذلّلانە دگل، بلكە مفتخرانە و مستغنیانە صاتار. اونلر نە قدر بیوك اولورسە اولسون، او عادی خدمتكارە وظیفە باشندە ایكن تكبّر ایدەمزلر. و او خدمتكار دخی اونلرڭ اوڭا مراجعتندە كندینە مدار غرور بولاماز. و حدّندن تجاوز ایتمز.

اگر او خزینۀ قدسیەنڭ مشتریلری ایچندە بعضیلری، او بیچارە خدمتكارە ولایت نظریلە باقسەلر و بیوك طانیسەلر، البتە حقیقت قرآنیەنڭ مرحمت قدسیەسی شانندندركە، او خدمتكارینی محجوب ایتمەمك ایچون، خزینۀ خاصّۀ الٰهیەدن، او خدمتكارڭ هیچ خبری و مدخلی اولمادن، اونلرە مدد ویرسین. و همّت ایدرك فیضدار ایتسین.

[ایكنجی نقطە] امام ربّانی و مجدّد الف ثانی احمد فاروقی * رضی اللّٰه عنە دیمش: حقائق ایمانیەدن بر تك مسئلەنڭ انكشافی و وضوحی، بنم عندمدە بیڭلر اذواق و كراماتە مرجّحدر. هم بتون طریقتلرڭ غایەسی و نتیجەسی، حقائق ایمانیەنڭ انكشافی و وضوحیدر. مادام شویلە بر طریقت قهرمانی، بویلە حكم ایدییور. البتە حقائق ایمانیەیی كمال وضوح ایلە بیان ایدن و اسرار قرآنیەدن ترشّح ایدن سوزلر، ولایتدن مطلوب اولان نتیجەلری ویرەبیلیرلر.

[اوچنجی نقطە] بوندن اوتوز سنە اوّل، اسكی سعیدڭ غافل قفاسنە مدهش طوقاتلر ایندی. (اَلْمَوْتُ حَقٌّ) قضیەسنی دوشوندی. كندینی باتاقلق چامورندە كوردی. مدد ایستەدی. بر یول آرادی. بر خلاصكار تحرّی ایتدی.

كوردیكە، یوللر مختلف، تردّددە قالدی. غوث اعظم اولان شیخ كیلانی رضی اللّٰە عنهڭ (فتوح الغیب ) نامندەكی كتابیلە تفأّل ایتدی. تفأّلدە شو چیقدی:. (اَنْتَ فٖی دَارِ الْحِكْمَةِ فَاطْلُبْ طَبٖیبًا یُدَاوٖی قَلْبَكَ) عجیبدركە، او وقت بن دار الحكمت الاسلامیە اعضاسی ایدم. كویا اهل اسلامڭ یارەلرینی تداوی یە چالیشان بر حكیم ایدم. حالبوكە اڭ زیادە خستە بن ایدم. خستە اوّلا كندینە باقملی، صوڭرە خستەلرە باقابیلیر.

ایشتە حضرت شیخ بڭا دیركە: سن كندڭ خستەسڭ، كندیڭە بر طبیب آرا. بن دیدم: سن طبیبم اول. طوتدم، كندیمی اوڭا مخاطب عد ایدرك، او كتابی بڭا خطاب ایدییور كبی اوقودم. فقط كتابی چوق شدّتلی ایدی. غروریمی دهشتلی قیرییوردی. نفسمدە شدّتلی عملیات جرّاحیە یاپدی، طایانامدم. یاریسنە قدر كندیمی اوڭا مخاطب ایدرك اوقودم. بیتیرمەیە تحمّلم قالمدی. او كتابی طولابە قویدم. فقط صوڭرە عملیات شفاكارانەدن كلن آجیلر كیتدی، لذّت كلدی. او برنجی استادیمڭ كتابنی تمام اوقودم و چوق استفادە ایتدم و اونڭ وردینی و مناجاتنی دیڭلەدم، چوق استفاضە ایتدم.

صوڭرە امام ربّانینڭ مكتوبات كتابنی كوردم، ألمە آلدم. خالص بر تفأّل ایدرك آچدم. عجائبدندركە، بتون مكتوباتندە، یالڭز ایكی یردە بدیع الزّمان لفظی وار. او ایكی مكتوب بڭا بردن آچیلدی. پدریمڭ اسمی میرزا اولدیغندن، او مكتوبلرڭ باشندە، میرزا بدیع الزمانە مكتوب دییە یازیلی اولارق كوردم. فسبحان اللّٰە! دیدم. بو بڭا خطاب ایدییور. او زمان اسكی سعیدڭ بر لقبی، بدیع الزّمان ایدی. حالبوكە هجرتڭ اوچ یوز سنەسندە، بدیع الزمان هَمَدَانٖیدن باشقە، او لقبلە اشتهار ایتمش ذاتلری بیلمییوردم. حالبوكە امامڭ زمانندە دخی اویلە بر آدم واردیكە، اوڭا او ایكی مكتوبی یازمش. او ذاتڭ حالی، بنم حالمە بڭزەیورمشكە، او ایكی مكتوبی كندی دردیمە دوٓاء بولدم. یالڭز امام، او مكتوبلرندە توصیە ایتدیگی كبی، چوق مكتوبلرندە مصرّانە شونی توصیە ایدییور: (توحید قبلە ایت! یعنی برینی استاد طوت، آرقەسندن كیت. باشقەسیلە مشغول اولما.) شو اڭ مهم توصیەسی بنم استعدادیمە و احوال روحیّەمە موافق كلمدی. نە قدر دوشوندم، بونڭ آرقەسندنمی، یوقسە اوتەكینڭمی، یوقسە داها اوتەكینڭمی آرقەسندن كیدەیم؟ تحیّردە قالدم. هر برندە آیری آیری جاذبەدار خاصیتلر وار. بریلە اكتفا ایدەمییوردم. او تحیّردە ایكن، جناب حقّڭ رحمتیلە قلبمە كلدیكە، بو مختلف طرقلرڭ باشی و بو جدوللرڭ منبعی و شو سیّارەلرڭ كونشی، قرآن حكیمدر. حقیقی توحید قبلە بوندە اولور.

اویلە ایسە، اڭ اعلی مرشد دە و اڭ مقدّس استاد دە اودر. اوڭا یاپیشدم. ناقص و پریشان استعدادم، البتە لایقیلە او مرشد حقیقینڭ آب حیات حكمندەكی فیضنی مص ایدوب آلامییور. فقط اهل قلب و صاحب حالڭ درجاتنە كورە او فیضی، او آب حیاتی، یینە اونڭ فیضیلە كوسترەبیلیرز. دیمك قرآندن كلن او سوزلر و او نورلر، یالڭز عقلی مسائل علمیّە دگل، بلكە قلبی، روحی، حالی مسائل ایمانیەدر. و پك یوكسك و قیمتدار معارف الٰهیە حكمندەدرلر.

[دردنجی نقطە] صحابەلردن و تابعین و تبع تابعیندن اڭ یوكسك مرتبەلی ولایت كبرا صاحبی اولان ذاتلر، نفس قرآندن بتون لطائفلرینڭ حصّەلرینی آلدقلرندن و قرآن اونلر ایچون حقیقی و كافی بر مرشد اولدیغندن، كوسترییوركە، هر وقت قرآن حكیم حقیقتلری افادە ایتدیگی كبی، ولایت كبرا فیضلرینی دخی اهل اولانلرە افاضە ایدر.

اوت، ظاهردن حقیقتە كچمك، ایكی صورتلەدر. بری، طریقت برزخنە كیروب، سیر و سلوك ایلە قطع مراتب ایدرك حقیقتە كچمكدر. ایكنجی صورت، طوغریدن طوغری یە، طریقت برزخنە اوغرامادن، لطف الٰهی ایلە حقیقتە كچمكدركە، صحابەیە و تابعینە خاص و یوكسك و قیصە طریق شودر. دیمك، حقائق قرآنیەدن ترشّح ایدن نورلر و او نورلرە ترجمانلق ایدن سوزلر، او خاصّەیە مالك اولابیلیرلر و مالكدرلر.

[بشنجی نقطە] (بش جزئی مثال) ایلە كوسترەجگزكە، سوزلر تعلیم حقائق ایتدكلری كبی، ارشاد وظیفەسنی دە كورویورلر. (برنجی مثال: ) بن كندم اون دگل، یوز دگل، بیڭلر دفعە متعدّد تجرباتملە قناعتم كلمشكە، سوزلر و قرآندن كلن نورلر، عقلمە درس ویردیگی كبی، قلبمە دە ایمان حالی تلقین ایدییور. روحمە ایمان ذوقی ویرییور و هكذا. حتّی دنیوی ایشلرمدە، كرامت صاحبی بر شیخڭ بر مریدی ناصل شیخندن حاجاتنە دائر مدد و همّت بكلەیور، بن دە قرآن حكیمڭ كرامتلی اسرارندن او حاجاتمی بكلركن، امید ایتمدیگم و اوممدیغم بر طرزدە بڭا چوق دفعە حاصل اولویور. یالڭز جزئیاتدن (ایكی كوچك مثال: ): (بری) اون آلتنجی مكتوبدە ایضاحی و تفصیلی كچن، سلیمان اسمندە بر مسافریمە قطران آغاجی باشندە قوجە بر اكمك خارقە بر طرزدە كوستریلمش. ایكی كون، ایكیمز او هدیۀ غیبیەدن ییدك. (ایكنجی مثال: ) غایت كوچك و لطیف، بوكونلردە واقع اولان مسئلەیی سویلەیەجگم. شویلەكە: فجردن اوّل خاطری خاطریمە كلدیكە، بر ذاتڭ قلبنە وسوسە ویرەجك بر طرزدە طرفمدن سوزلر سویلەنیلمشدی. كاشكە دیدم،

اونی كورسە ایدم، قلبندەكی دغدغەیی ازالە ایتسە ایدم. عین دقیقەدە، نِیسە كیتمش بر پارچە كتابم بڭا لازم ایدی. كاشكە ألمە كچسە ایدی، دیدم. صباح نمازندن صوڭرە اوتوردم. باقدم، عین ذات، او كتاب پارچەسی ألندە اولدیغی حالدە ایچری كیردی. اوڭا دیدم: سنڭ الڭدەكی نەدر؟ دیدی: بیلمییورم. قاپونڭ اوڭندە، نیسدن كلمش دییە بریسی بڭا ویردی. بن دە سزە كتیردم. فسبحان اللّٰە! دیدم. بویلە بر وقتدە بو آدمڭ أوندن چیقوب كلمەسی و شو سوزڭ نیسدن كلمەسی، هیچ تصادفە بڭزەمییور. و بویلە بر آدمە، شویلە بر پارچە كتابی عین دقیقەدە النە ویروب بڭا كوندرن، البتە قرآن حكیمڭ همّتیدر، دییەرك الحمد للّٰە! دیدم. بنم اڭ كوچك، اهمّیتسز، خفی آرزوی قلبمی بیلن بریسی، البتە بڭا مرحمت ایدییور. بنی حمایە ایدییور. اویلە ایسە دنیانڭ منّتنی بش پارەیە آلمام.

(ایكنجی مثال: ) برادرزادەم مرحوم عبد الرحمن، سكز سنەدنبری بندن آیریلوب دنیانڭ غفلت و اوهاملرینە بولاشدیغی حالدە، شخصمە قارشو حدّمدن چوق فضلە حسن ظنّی وارمش. بندە اولمایان و المدن كلمەین همّتی ایستەیور و مدد بكلەیوردی. قرآن حكیمڭ همّتی امدادینە یتیشدی. حشرە دائر اولان اوننجی سوزی، وفاتندن اوچ آی اوّل النە یتیشدیردی. او سوز اونی معنوی كیرلرندن و اوهام و غفلتدن تمیزلەمكلە برابر، عادتا مرتبۀ ولایتە چیقمش كبی، وفاتندن اوّل یازدیغی مكتوبندە اوچ ظاهر كرامت اظهار ایتمش. یگرمی یدنجی مكتوبڭ فقرەلری ایچندە درج ایدیلمش. مراجعت اولونسون.

(اوچنجی مثال: ) بوردورلی حسن افندی اسمندە اهل قلب بر آخرت قرداشم و طلبەم واردی. بڭا قارشو حدّمدن چوق فضلە حسن ظن ایدرك، بیوك بر ولیدن همّت بكلەمك كبی، بیچارە بندن مدد بكلەیوردی. بردنبرە هیچ مناسبت یوقكن، اوتوز ایكنجی سوزی بوردور كویلرندە اوتوران بریسنە مطالعە ایتمك اوزرە ویردم. صوڭرە حسن افندی خاطریمە كلدی. دیدم: شاید بوردورە كیدرسەڭ، حسن افندی یە ویر. بش آلتی كون مطالعە ایتسین. او آدم كیتمش، طوغریدن طوغری یە حسن افندی یە ویرمش. حسن افندینڭ اجلی اوتوز قرق كون قالمشدی. غایت صوسامش بر آدمڭ آب كوثر كبی طاتلی صویە راست كلیركن یاپیشمەسی كبی، اویلە دە اوتوز ایكنجی سوزە یاپیشمش. متمادیًا مطالعە یاپا یاپا و تفیّض ایدە ایدە، خصوصًا اوچنجی موقفندەكی محبّت اللّٰه بحثندە تمامیلە دردینە دوٓاء بولمش. و بر قطب اعظمدن بكلەدیگی فیضی اوندە بولمش. صاغلام اولارق جامعە كیتمش. نماز قیلمش. اورادە روحنی رحمانە تسلیم أیلەمش. رحمت اللّٰه علیه.

(دردنجی مثال: ) خلوصی بگڭ یگرمی یدنجی مكتوبدەكی فقرەلرینڭ شهادتیلە، اڭ مهم و مؤثّر طریقت اولان نقشی طریقتندن زیادە همّت و مدد، فیض و نوری، اسرار قرآنیەنڭ ترجمانی اولان نورلی سوزلردە بولمشدر.

(بشنجی مثال: ) قرداشم عبد المجید، برادرزادەم عبد الرحمنڭ * رحمة اللّٰه علیه وفاتی اوزرینە و داها سائر الیم احوالات ایچندە بر پریشانیت حس ایتمشدی. هم المدن كلمەین معنوی همّت و مدد بكلەیوردی. بن اونڭلە مخابرە ایتمییوردم. بردنبرە مهم برقاچ سوزی اوڭا كوندردم. او دە مطالعە ایتدكدن صوڭرە یازییوركە: الحمد للّٰە، قورتولدم، چیلدیراجقدم. بو سوزلرڭ هر بری برر مرشد حكمنە كچدی. چندان بر مرشددن آیریلدم. فقط چوق مرشدلری بردن بولدم، قورتولدم، دییە یازییوردی. بن باقدمكە، حقیقتًا عبد المجید كوزل بر مسلگە كیروب، او اسكی وضعیتلرندن قورتولمش.

داها بو بش مثال كبی پك چوق مثاللر وار. اونلر كوسترییورلركە، علوم ایمانیە، خصوصًا طوغریدن طوغری یە احتیاجە بناءً و یارەلرینە دواءً قرآن حكیمڭ اسرارندن معنوی علاجلر آلینسە و تجربە ایدیلسە، البتە او علوم ایمانیە و او ادویۀ روحانیە، احتیاجنی حس ایدنلرە و جدّی اخلاص ایلە استعمال ایدنلرە یتر، كافی كلیر. اونلری صاتان و كوسترن اجزاجی و دلّال نە حالدە بولونورسە بولونسون، عادی اولسون، مفلس اولسون، زنكین اولسون، مقام صاحبی اولسون، خدمتكار اولسون، چوق فرق یوقدر. اوت، كونش واركن موملرڭ ایشیغی آلتنە كیرمگە احتیاج یوق. مادام كونشی كوسترییورم. بندن موم ایشیغی، باخصوص بندە بولونمازسە ایستەمك، معناسزدر، لزومسزدر. بلكە اونلرڭ بڭا دعا ایلە، معنوی یاردیم ایلە، حتّی همّت ایلە معاونت ایتمەلری لازمدر. و بن اونلردن استمداد ایتمم و مدد ایستەمم، بنم حقّمدر. اونلر نورلردن آلدقلری فیضە قناعت ایتمك، اونلرڭ اوستندە حقدر.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلَاةً تَكُونُ لَكَ رِضَٓاءً وَلِحَقِّهٖٓ اَدَٓاءً وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ وَسَلِّمْ

[یگرمی سكزنجی مكتوبڭ اوچنجی مسئلەسنڭ تتمّەسی اولابیلیر]

كوچك و خصوصی بر مكتوبدر.

آخرت قرداشلرم و چالیشقان طلبەلرم خسرو افندی و رأفت بگ،

سوزلر نامندەكی انوار قرآنیەدە اوچ كرامت قرآنیەیی حسّ ایدییوردق. سزلر دخی غیرت و شوقڭزلە بر دردنجیسنی علاوە ایتدیردیڭز. بیلدیگمز اوچ ایسە:

(بریسی) تألیفندە فوق العادە سهولت و سرعتدر. حتّی بش پارچە اولان اون طقوزنجی مكتوب، ایكی اوچ كوندە و هر كوندە اوچ درت ساعت ظرفندە، مجموعی اون ایكی ساعت ایدر، كتابسز، طاغدە، باغدە تألیف ایدیلدی. اوتوزنجی سوز خستەلقلی بر زماندە، بش آلتی ساعتدە تألیف ایدیلدی. یگرمی سكزنجی سوز اولان جنّت بحثی بر ویا ایكی ساعتدە، سلیمانڭ درە باغچەسندە تألیف ایدیلدی. بن و توفیق ایلە سلیمان بو سرعتە حیرتدە قالدق و هكذا. تألیفندە بو كرامت قرآنیە اولدیغی كبی،

(ایكنجیسی) یازمەسندە دخی فوق العادە بر سهولت، بر اشتیاق و اوصانمامق وار. شو زماندە روحلرە، عقللرە اوصانچ ویرن چوق اسباب ایچندە بو سوزلردن بری چیقار، بردن چوق یرلردە كمال اشتیاق ایلە یازیلمغە باشلانییور. مهم مشغلەلر ایچندە اونلر هر شیئە ترجیح ایدیلییور و هكذا.

(اوچنجی كرامت قرآنیە: ) بونلرڭ اوقونمسی دخی اوصانچ ویرمییور. خصوصًا احتیاج حس ایدیلسە اوقوندقجە ذوق آلینییور، اوصانیلمییور.

ایشتە سز دخی (دردنجی بر كرامت قرآنیە ) یی اثبات ایتدیڭز. خسرو كبی كندینە تنبل دیین و بش سنەدر سوزلری ایشیتدیگی حالدە یازمغە جدًّا تنبللك ایدوب باشلامایان بر قرداشمز، بر آیدە اون درت كتابی كوزل و دقّتلی یازمسی، شبهەسز دردنجی بر كرامت اسرار قرآنیەدر. خصوصًا اوتوز اوچنجی مكتوب اولان اوتوز اوچ پنجرەلرڭ قیمتی تمامًا تقدیر ایدیلمشكە، غایت دقّتلە و كوزل یازیلمش. اوت، او رسالە، معرفت اللّٰه و ایمان باللّٰه ایچون اڭ قوّتلی و اڭ پارلاق بر رسالەدر. یالڭز باشدەكی پنجرەلر غایت اجمال و اختصار ایلە كیدیلمشدر. فقط كیتدكجە انكشاف ایدر. داها زیادە پارلار. ذاتًا سائر تألیفاتە مخالف اولارق اكثر سوزلرڭ باشلری مجمل باشلار. كیتدكجە كنیشلنیر، تنویر ایدر.