[یگرمی دردنجی مكتوب]

طلسملر مجموعەسنە ادخال ایدیلمش، بورایە یازیلمامشدر.

[یگرمی دردنجی مكتوبڭ برنجی ذیلی]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

[قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّٖی لَوْ لَا دُعَٓاؤُكُمْ] یعنی، ای انسانلر! دعاڭز اولمازسە، نە اهمّیتڭز وار؟ مأٓلندەكی آیتڭ بش نكتەسنی دیڭلە.

[برنجی نكتە] دعا، بر سرّ عظیم عبودیتدر. بلكە عبودیتڭ روحی حكمندەدر. چوق یرلردە ذكر ایتدیگمز كبی دعا اوچ نوعدر.

[برنجی نوع دعا] استعداد لسانیلەدركە، بتون حبوبات، تخوملر، لسان استعداد ایلە فاطر حكیمە دعا ایدرلركە: سنڭ نقوش اسماڭی مفصّل كوسترمك ایچون بزە نشو و نما ویر. كوچك حقیقتمزی سنبللە و آغاجڭ بیوك حقیقتنە چویر.

هم شو استعداد لسانیلە دعا نوعندن بریسی دە شودركە، اسبابڭ اجتماعی، مسبَّبڭ ایجادینە بر دعادر. یعنی اسباب بر وضعیت آلیركە، او وضعیت بر لسان حال حكمنە كچر. و مسبَّبی قدیر ذوالجلالدن دعا ایدر، ایسترلر. مثلا صو، حرارت، طوپراق، ضیا، بر چكردك اطرافندە بر وضعیت آلارق، او وضعیت بر لسان دعادركە، بو چكردگی آغاچ یاپ، یا خالقمز! دیرلر. چونكە او معجزۀ خارقۀ قدرت اولان آغاچ، او شعورسز، جامد، بسیط مادّەلرە حوالە ایدیلمز، حوالەسی محالدر. دیمك اجتماع اسباب بر نوع دعادر.

[ایكنجی نوع دعا] احتیاج فطری لسانیلەدركە، بتون ذی حیاتلرڭ اقتدار و اختیارلری داخلندە اولمایان حاجتلرینی و مطلبلرینی اوممدقلری یردن، وقت مناسبدە اونلرە ویرمك ایچون، خالق رحیمدن بر نوع دعادر. چونكە اقتدار و اختیارلری خارجندە، بیلمدكلری یردن، وقت مناسبدە اونلرە بر حكیم رحیم كوندرییور. اللری یتیشمەیور. دیمك او احسان، دعا نتیجەسیدر. الحاصل، بتون كائناتدن درگاە الٰهی یە چیقان، بر دعادر. اسباب اولانلر، مسبَّباتی اللّٰهدن ایسترلر.

[اوچنجی نوع دعا] احتیاج دائرەسندە ذی شعورلرڭ دعاسیدركە، بو دە ایكی قسمدر. اگر اضطرار درجەسنە كلسە و یا احتیاج فطری یە تام مناسبتدار ایسە ویا لسان استعدادە یاقینلاشمش ایسە ویا صافی، خالص قلبڭ لسانیلە ایسە، اكثریت مطلقە ایلە مقبولدر.

ترقّیات بشریّەنڭ قسم اعظمی و كشفیاتلری، بر نوع دعا نتیجەسیدر. خوارق مدنیّت دیدكلری شیلر و كشفیاتلرینە مدار افتخار ظن ایتدكلری امرلر، معنوی بر دعا نتیجەسیدر. خالص بر لسان استعداد ایلە ایستەنیلمش، اونلرە ویریلمشدر. لسان استعداد ایلە و لسان احتیاج فطری ایلە اولان دعالر دخی بر مانع اولمازسە و شرائط داخلندە ایسە، دائما مقبولدرلر.

ایكنجی قسم، مشهور دعادر. او دە ایكی نوعدر: بری فعلی، بری قَوْلی. مثلا چفت سورمك، فعلی بر دعادر. رزقی طوپراقدن دگل، بلكە طوپراق خزینۀ رحمتڭ بر قاپوسیدركە، رحمتڭ قاپوسی اولان طوپراغی صبان ایلە چالار. سائر قسملرڭ تفصیلاتنی طی ایدوب، یالڭز قَوْلی دعانڭ بر ایكی سرلرینی، كلەجك ایكی اوچ نكتەدە سویلەیەجگز.

[ایكنجی نكتە] دعانڭ تأثیری عظیمدر. خصوصًا دعا كلّیت كسب ایدرك دوام ایتسە، نتیجە ویرمسی غالبدر. بلكە دائمیدر. حتّی دینیلەبیلیركە، سبب خلقت عالمڭ بریسی دە، دعادر. یعنی كائناتڭ خلقتندن صوڭرە، باشدە نوع بشر و اونڭ باشندە عالم اسلام و اونڭ باشندە محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامڭ معظّم اولان دعاسی، بر سبب خلقت عالمدر. یعنی خالق عالم، استقبالدە او ذاتی نوع بشر نامنە، بلكە موجودات حسابنە بر سعادت ابدیە، بر مظهریت اسمای الٰهیّە ایستەیەجك بیلمش، او كلەجك دعایی قبول ایتمش، كائناتی خلق ایتمش. مادام دعانڭ بو درجە عظیم اهمّیتی و وسعتی واردر.. هیچ ممكنمیدركە، بیڭ اوچ یوز اللی سنەدە، هر وقتدە، نوع بشردن اوچ یوز میلیون جن و انس

و ملك و روحانیاتدن حد و حسابە كلمز مبارك ذاتلر، بالاتّفاق ذات محمّدی علیە الصّلاة والسّلام حقّندە رحمت عظمای الٰهیە و سعادت ابدیە و حصول مقصود ایچون دعالری، ناصل قبول اولماسین؟ هیچ بر جهتلە ممكنمیدركە، او دعالری رد ایدیلسین؟

مادام بو قدر كلّیت و وسعت و دوام كسب ایدوب، لسان استعداد و احتیاج فطری درجەسنە كلمش. البتە او ذات محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلام، دعا نتیجەسی اولارق اویلە بر مقام و مرتبەدەدركە، بتون عقول طوپلانسە، بر عقل اولسەلر، او مقامڭ حقیقتنی تمامیلە احاطە ایدەمزلر.

ایشتە ای مسلمان! سنڭ روز محشردە بویلە بر شفیعڭ وار. بو شفیعڭ شفاعتنی كندیڭە جلب ایتمك ایچون، سنّتنە اتّباع ایت!

اگر دیسەڭ: مادام او حبیب اللّٰهدر. بو قدر صلوات و دعایە نە احتیاجی وار؟

[الجواب] او ذاتؐ عموم امّتنڭ سعادتیلە علاقەدار و بتون افراد امّتنڭ هر نوع سعادتلریلە حصّەداردر. و هر نوع مصیبتلریلە اندیشەداردر. ایشتە، كندی حقّندە مراتب سعادت و كمالات حدسز اولمقلە برابر، حدسز افراد امّتنڭ، حدسز بر زماندە، حدسز انواع سعادتلرینی حرارتلە آرزو ایدن و حدسز انواع شقاوتلرندن متأثّر اولان بر ذات، البتە حدسز صلوات و دعا و رحمتە لایقدر و محتاجدر.

[اگر دیسەڭ] بعضًا قطعی اولاجق ایشلر ایچون دعا ایدیلیر. مثلا، خسوف و كسوف نمازندەكی دعا كبی. هم بعضًا هیچ اولمایاجق شیلر ایچون دعا ایدیلیر.

[الجواب] باشقە سوزلردە ایضاح ایدیلدیگی كبی، دعا بر عبادتدر. عبد، كندی عجزینی و فقرینی دعا ایلە اعلان ایدر. ظاهری مقصدلر ایسە، او دعانڭ و او عبادت دعائیەنڭ وقتلریدر. حقیقی فائدەلری دگل. عبادتڭ فائدەسی آخرتە باقار. دنیوی مقصدلر حاصل اولمازسە، او دعا قبول اولمدی دینیلمز. بلكە داها دعانڭ وقتی بیتمدی دینیلیر. هم هیچ ممكنمیدركە، بتون اهل ایمانڭ، بتون زمانلردە متمادیًا كمال خلوص و اشتیاق و دعا ایلە ایستەدكلری سعادت ابدیە اونلرە ویریلمەسین؟ و بتون كائناتڭ شهادتیلە حدسز رحمتی بولونان او كریم مطلق، او رحیم مطلق، بتون اونلرڭ او دعاسنی قبول ایتمەسین و سعادت ابدیە وجود بولماسین؟

[اوچنجی نكتە] دعای قولئ اختیارینڭ مقبولیتی ایكی جهتلەدر. یا عین مطلوبی ایلە مقبول اولور. ویاخود داها أولاسی ویریلیر. مثلا، بریسی كندینە بر اركك اولاد ایستر. جناب حق حضرت مریمؓ كبی بر قیز اولادینی ویرییور. دعاسی قبول اولونمدی دینیلمز. داها أولا بر صورتدە قبول ایدیلدی، دینیلیر. هم بعضًا كندی دنیاسنڭ سعادتی ایچون دعا ایدر. دعاسی آخرت ایچون قبول اولونور. دعاسی رد ایدیلدی، دینیلمز. بلكە داها انفع بر صورتدە قبول ایدیلدی، دینیلیر و هكذا. مادام جناب حق حكیمدر. بز اوندن ایسترز. او دە بزە جواب ویرر. فقط حكمتنە كورە بزملە معاملە ایدر. خستە، طبیبڭ حكمتنی اتهام ایتمەملی. خستە بال ایستر، طبیب حاذق صیتمەسی ایچون صولفاتو ویرر. طبیب بنی دیڭلەمدی، دینیلمز. بلكە آه و فیزارینی دیڭلەدی، ایشیتدی، جواب دە ویردی. مقصودڭ اییسنی یرینە كتیردی.

[دردنجی نكتە] دعانڭ اڭ كوزل، اڭ لطیف، اڭ لذیذ، اڭ حاضر میوەسی نتیجەسی شودركە: دعا ایدن آدم بیلیركە، بریسی واركە، اونڭ سسنی دیڭلر، دردینە درمان یتیشدیرر، اوڭا مرحمت ایدر. اونڭ قدرت ألی، هر شیئە یتیشیر. بو بیوك دنیا خانندە او یالڭز دگل. بر كریم ذات وار، اوڭا باقار، انسیّت ویرر. هم اونڭ حدسز احتیاجاتنی یرینە كتیرەبیلیر و اونڭ حدسز دوشمانلرینی دفع ایدەبیلیر بر ذاتڭ حضورندە كندینی تصوّر ایدرك، بر فرح بر انشراح دویوب، دنیا قدر آغیر بر یوكی اوزرندن آتوب [اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ] دیر.

[بشنجی نكتە] دعا، عبودیتڭ روحیدر و خالص بر ایمانڭ نتیجەسیدر. چونكە دعا ایدن آدم دعاسی ایلە كوسترییوركە، بتون كائناتە حكم ایدن بریسی واركە، اڭ كوچك ایشلریمە اطّلاعی وار و بیلیر. اڭ اوزاق مقصدلریمی یاپابیلیر. بنم هر حالمی كورور، سسمی ایشیتیر. اویلە ایسە، بتون موجوداتڭ بتون سسلرینی ایشیتییوركە، بنم سسمی دە ایشیتییور. بتون او شیلری او یاپییوركە، اڭ كوچك ایشلریمی دە اوندن بكلەیورم، اوندن ایستەیورم. ایشتە دعانڭ ویردیگی خالص توحیدڭ كنیشلگنە و كوستردیگی نور ایمانڭ حلاوت و صافیلگنە باق. [قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّٖی لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ] سرّینی آڭلا. و [وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونٖٓی اَسْتَجِبْ لَكُمْ] فرماننی دیڭلە. (اَكَرْ نَە خَواهٖی دَادْ نَە دَادٖی خَواهْ) دینیلدیگی كبی، ویرمك ایستەمەسەیدی، ایستەمك ویرمزدی.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ مِنَ الْاَزَلِ اِلَی الْاَبَدِ عَدَدَ مَا فٖی عِلْمِ اللّٰهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ وَسَلِّمْ سَلِّمْنَا وَسَلِّمْ دٖینَنَٓا اٰمٖینَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ

[یگرمی دردنجی مكتوبڭ ایكنجی ذیلی]

(معراج نبوی حقّندەدر)

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰی ٭ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهٰی ٭ عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاْوٰی٭ اِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مَا یَغْشٰی ٭ مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰی ٭ لَقَدْ رَاٰی مِنْ اٰیَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرٰی٭

مولد نبوینڭ معراجیە قسمندە [بش نكتە] یی بیان ایدەجگز.

[برنجی نكتە] جنّتدن كتیریلن براقە دائر، مولد یازان سلیمان افندی حزین بر عشق ماجراسنی بیان ایدییور. او ذات اهل ولایت اولدیغی و روایتە بنا ایتدیگی ایچون، البتە بر حقیقتی او صورتلە افادە ایدییور.

حقیقت شو اولمق كركدركە:

عالم بقانڭ مخلوقلری، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ نوریلە پك علاقەداردرلر. چونكە اونڭ كتیردیگی نور ایلەدركە، جنّت و دار آخرت، جن و انس ایلە شنلنەجك. اگر او اولماسەیدی، او سعادت ابدیە اولمازدی. و جنّتڭ هر نوع مخلوقاتندن استفادەیە مستعد اولان جن و انس، جنّتی شنلندیرمیەجكلردی. بر جهتدە صاحبسز، ویرانە قالاجقدی. یگرمی دردنجی سوزڭ دردنجی دالندە بیان ایدیلدیگی كبی، ناصلكە بلبلڭ كُلَە قارشو داستانۀ عشقی، طائفۀ حیواناتڭ طائفۀ نباتاتە درجۀ عشقە بالغ اولان احتیاجات شدیدۀ عشقنمایی، رحمت خزینەسندن كلن و حیواناتڭ ارزاقلرینی طاشییان قافلۀ نباتاتە قارشو اعلان ایتمك ایچون بر خطیب ربّانی اولارق، باشدە بلبل كل و هر نوعدن بر نوع بلبل انتخاب ایدیلمش. و اونلرڭ نغماتی دخی، نباتاتڭ اڭ كوزللرینڭ باشلرندە خوش آمدی نوعندن تسبیحكارانە بر حسن استقبالدر، بر آلقیشلامەدر.

عینًا بونڭ كبی، سبب خلقت افلاك و وسیلۀ سعادت دارین و حبیب ربُّ العالمین اولان ذات محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە قارشو، ناصلكە ملائكە نوعندن حضرت جبرائیل علیە السّلام كمال محبّتلە خدمتكارلق ایدییور.

ملائكەلرڭ حضرت آدم علیە السّلامە انقیاد و اطاعتنی و سرّ سجودینی كوسترییور. اویلە دە اهل جنّتڭ، حتّی جنّتڭ حیوانات قسمنڭ دخی او ذاتە قارشو علاقەلری، بیندیگی براقڭ حسّیات عاشقانەسیلە افادە ایدیلمشدر.

[ایكنجی نكتە] معراج نبوی دەكی ماجرالردن بریسی، جناب حقّڭ رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامە قارشو محبّت منزّهەسی، سڭا عاشق اولمشم تعبیریلە افادە ایدیلمش. شو تعبیرات، واجب الوجودڭ قدسیتنە و استغنای ذاتیسنە معنای عرفی ایلە مناسب دوشمەیور. مادام سلیمان افندینڭ مولدی، رغبت عامّەیە مظهریتی دلالتیلە، او ذات اهل ولایتدر و اهل حقیقتدر، البتە ارائە ایتدیگی معنا صحیحدر. معنا دە بودركە:

ذات واجب الوجودڭ حدسز جمال و كمالی واردر. چونكە بتون كائناتڭ اقسامنە انقسام ایتمش اولان جمال و كمالڭ بتون انواعی، اونڭ جمال و كمالنڭ امارەلری، اشارتلری، آیتلریدر.

ایشتە هر حالدە جمال و كمال صاحبی، بالبداهە جمال و كمالنی سومەسی كبی، ذات ذوالجلال دخی جمالنی پك چوق سَور. هم كندینە لایق بر محبّتلە سَور. هم جمالنڭ شعاعاتی اولان اسماسنی دخی سَور. مادام اسماسنی سَور، البتە اسماسنڭ جمالنی كوسترن صنعتنی سَور. اویلە ایسە، جمال و كمالنە آیینە اولان مصنوعاتنی دخی سَور. مادام جمال و كمالنی كوسترنی سَور، البتە جمال و كمال اسماسنە اشارت ایدن مخلوقاتنڭ محاسننی سَور. بو بش نوع محبّتە قرآن حكیم آیاتیلە اشارت ایدییور.

ایشتە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، مادام مصنوعات ایچندە اڭ مكمّل فرددر و مخلوقات ایچندە اڭ ممتاز شخصیتدر.

هم صنعت الٰهیەیی بر ولولۀ ذكر و تسبیح ایلە تشهیر ایدییور و استحسان ایدییور. هم اسمای الٰهیەدەكی جمال و كمال خزینەلرینی لسان قرآن ایلە آچمشدر. هم كائناتڭ آیات تكوینیەسنڭ صانعنڭ كمالنە دلالتلرینی، پارلاق و قطعی بر صورتدە لسان قرآنلە بیان ایدییور. هم كلّی عبودیتیلە، ربوبیت الٰهیەیە آیینەدارلق ایدییور. هم ماهیّتنڭ جامعیتیلە، بتون اسمای الٰهیەیە بر مظهر اتمّ اولمشدر.

البتە بونڭ ایچون دینیلەبیلیركە: جمیل ذوالجلال كندی جمالنی سومسیلە، او جمالڭ اڭ مكمّل آیینۀ ذی شعوری اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور.

هم كندی اسماسنی سومسیلە، او اسمانڭ اڭ پارلاق آیینەسی اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە بڭزەینلری دخی درجەلرینە كورە سَور.

هم صنعتنی سودیگی ایچون، البتە اونڭ صنعتنی اڭ یوكسك بر صدا ایلە بتون كائناتدە نشر ایدن و سماواتڭ قولاغنی چینلاتان بَرّ و بحری جذبەیە كتیرن بر ولولۀ ذكر و تسبیح ایلە اعلان ایدن محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و اوڭا اتّباع ایدنلری دە سَور.

هم مصنوعاتنی سودیگی ایچون، او مصنوعاتڭ اڭ مكمّلی اولان ذی حیاتی و ذی حیاتڭ اڭ مكمّلی اولان ذی شعوری و ذی شعورڭ اڭ افضلی اولان انسانلری و انسانلرڭ بالاتّفاق اڭ مكمّلی اولان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی البتە داها زیادە سَور.

هم كندی مخلوقاتنڭ محاسن اخلاقیەلرینی سودیگی ایچون، محاسن اخلاقیەدە بالاتّفاق اڭ یوكسك مرتبەدە بولونان محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامی سَور و درجاتە كورە اوڭا بڭزەینلری دخی سَور. دیمك جناب حقّڭ رحمتی كبی، محبّتی دخی كائناتی احاطە ایتمش.

ایشتە او حدسز محبوبلر ایچندەكی مذكور بش وجهنڭ هر بر وجهندە اڭ یوكسك مقام، محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامە مخصوصدركە، حبیب اللّٰه لقبی اوڭا ویریلمش.

ایشتە بو اڭ یوكسك مقام محبوبیتی سلیمان افندی، بن سڭا عاشق اولمشم تعبیریلە بیان ایتمشدر. شو تعبیر، بر مرصاد تفكّردر. غایت اوزاقدن اوزاغە بو حقیقتە بر اشارتدر. بونڭلە برابر، مادام بو تعبیر شأن ربوبیتە مناسب اولمایان معنایی خیالە كتیرییور. اڭ اییسی شو تعبیر یرینە: بن سندن راضی اولمشم دینیلملی.

[اوچنجی نكتە] معراجیەدەكی ماجرالر، معلوممز اولان معنالرلە، او قدسی و نزیه حقیقتلری افادە ایدەمییور. بلكە او محاورەلر، برر عنوان ملاحظەدر، برر مرصاد تفكّردر. و علوی و درین حقائقە برر اشارتدر. و ایمانڭ بر قسم حقائقنە برر اخطاردر. و قابل تعبیر اولمایان بعض معنالرە برر كنایەدر. یوقسە معلوممز اولان معنالر ایلە بر ماجرا دگل. بز خیالمز ایلە او محاورەلردن او حقیقتلری آلاماییز.. بلكە قلبمزلە هیجانلی بر ذوق ایمانی و نورانی بر نشئۀ روحانیە آلابیلیرز. چونكە ناصل جناب حقّڭ ذات و صفاتندە، نظیر و شبیه و مثلی یوقدر.

اویلە دە، شئونات ربوبیتندە مثلی یوقدر. صفاتی، ناصل مخلوقات صفاتنە بڭزەمییور، محبّتی دخی بڭزەمز. اویلە ایسە، شو تعبیراتی متشابهات نوعندن طوتوب، دیرزكە: ذات واجب الوجودڭ وجوب وجودینە و قدسیتنە مناسب بر طرزدە و استغنای ذاتیسنە و كمال مطلقنە موافق بر صورتدە محبّتی كبی بعض شئوناتی واركە، معراجیە ماجراسیلە اونی اخطار ایدییور. معراج نبوی یە دائر اوتوز برنجی سوز، حقائق معراجیەیی اصول ایمانیە دائرەسندە ایضاح ایتمشدر. اوڭا اكتفاءً بورادە اختصار ایدییورز.

[دردنجی نكتە] یتمش بیڭ پردە آرقەسندە جناب حقّی كورمش تعبیری، بعدیت مكانی افادە ایدییور. حالبوكە واجب الوجود، مكاندن منزّهدر. هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. بو نە دیمكدر؟

[الجواب] اوتوز برنجی سوزدە مفصّلاً برهانلر ایلە او حقیقت بیان ایدیلمشدر. بورادە یالڭز شو قدر دیرزكە: جناب حق، بزە غایت قریبدر. بز اوندن غایت درجەدە اوزاغز. ناصلكە كونش، المزدەكی آیینە واسطەسیلە بزە غایت یاقیندر. و یردە هر بر شفّاف شی، كندینە بر نوع عرش و بر چشید منزل اولور. اگر كونشڭ شعوری اولسەیدی، بزملە آیینەمز واسطەسیلە مخابرە ایدردی. فقط بز اوندن درت بیڭ سنە اوزاغز. بلا تشبیه ولا تمثیل، شمس ازلی، هر شیئە هر شیدن داها یاقیندر. چونكە واجب الوجوددر، مكاندن منزّهدر. هیچ بر شی اوڭا پردە اولاماز. فقط هر شی نهایت درجەدە اوندن اوزاقدر.

ایشتە معراجڭ اوزون مسافەسیلە [وَنَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرٖیدِ] ڭ افادە ایتدیگی مسافەسزلگڭ سرّیلە، هم رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ كیتمەسندە چوق مسافەیی طی ایدرك كیتمەسی و آن واحددە یرینە كلمەسی سرّی، بوندن ایلری كلییور. رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ معراجی، اونڭ سیر و سلوكیدر. اونڭ عنوان ولایتیدر. اهل ولایت، ناصلكە سیر و سلوك روحانی ایلە، قرق كوندن تا قرق سنەیە قدر بر ترقّی ایلە درجات ایمانیەنڭ حقّ الیقین درجەسنە چیقییور.

اویلە دە، بتون اولیانڭ سلطانی اولان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، دگل یالڭز قلبی و روحی ایلە، بلكە هم جسمیلە، هم خواصّیلە، هم لطائفیلە قرق سنەیە مقابل، قرق دقیقەدە ولایتنڭ كرامت كبراسی اولان معراجی ایلە بر جادّۀ كبرا آچارق، حقائق ایمانیەنڭ اڭ یوكسك مرتبەلرینە كیتمش، معراج نردبانیلە عرشە چیقمش..

قاب قوسین مقامندە، حقائق ایمانیەنڭ اڭ بیوگی اولان ایمان باللّٰه و ایمان بالآخرتی عین الیقین كوزیلە مشاهدە ایتمش، جنّتە كیرمش، سعادت ابدیەیی كورمش. او معراجڭ قاپوسیلە آچدیغی جادّۀ كبرایی آچیق بیراقمش، بتون اولیای امّتی سیر و سلوك ایلە، درجەلرینە كورە، روحانی و قلبی بر طرزدە او معراجڭ كولكەسی ایچندە كیدییورلر.

[بشنجی نكتە] مولد نبوی ایلە معراجیەنڭ اوقونمسی، غایت نافع و كوزل عادتدر. و مستحسن بر عادت اسلامیّەدر. بلكە حیات اجتماعیۀ اسلامیّەنڭ غایت لطیف و پارلاق و طاتلی بر مدار صحبتیدر. بلكە حقائق ایمانیەنڭ اخطاری ایچون اڭ خوش و شیرین بر درسدر. بلكە ایمانڭ انوارینی و محبّت اللّٰه و عشق نبوی یی كوسترمگە و تحریكە اڭ مهیّج و مؤثّر بر واسطەدر. جناب حق بو عادتی ابدە قدر دوام ایتدیرسین. و سلیمان افندی كبی مولد یازانلرە، جناب حق رحمت ایتسین. یرلرینی جنّت الفردوس یاپسین. آمین.

[خاتمە]

مادام شو كائناتڭ خالقی، هر نوعدە بر فرد ممتاز و مكمّل و جامع خلق ایدوب، او نوعڭ مدار فخری و كمالی یاپار. البتە اسماسندەكی اسم اعظم تجلّیسیلە، بتون كائناتە نسبتًا ممتاز و مكمّل بر فردی خلق ایدەجك. اسماسندە بر اسم اعظم اولدیغی كبی، مصنوعاتندە دە بر فرد اكمل بولوناجق. و كائناتە منتشر كمالاتی، او فرددە جمع ایدوب، كندینە مدار نظر ایدەجك. او فرد، هر حالدە ذی حیاتدن اولاجقدر. چونكە انواع كائناتڭ اڭ مكمّلی، ذی حیاتدر. و هر حالدە ذی حیات ایچندە او فرد، ذی شعوردن اولاجقدر. چونكە ذی حیاتڭ انواعی ایچندە اڭ مكمّلی، ذی شعوردر. و هر حالدە او فرد فرید، انساندن اولاجقدر. چونكە ذی شعور ایچندە حدسز ترقّیاتە مستعد، انساندر. و انسانلر ایچندە هر حالدە او فرد، محمّد علیە الصّلاة والسّلام اولاجقدر. چونكە زمان آدمدن شیمدی یە قدر هیچ بر تاریخ اونڭ كبی بر فردی كوسترەمییور و كوسترەمز.

زیرا او ذات، كرۀ ارضڭ یاریسنی و نوع بشرڭ بشدن بریسنی سلطنت معنویەسی آلتنە آلارق، بیڭ اوچ یوز اللی سنە كمال حشمتلە سلطنت معنویەسنی دوام ایتدیروب، بتون اهل كمالە، بتون انواع حقائقدە بر استاد كلّ حكمنە كچمش. دوست و دوشمانڭ اتّفاقیلە اخلاق حسنەنڭ اڭ یوكسك درجەسنە صاحب اولمش. بدایت امرندە تك باشیلە بتون دنیایە میدان اوقومش. هر دقیقەدە یوز میلیوندن زیادە انسانلرڭ ورد زبانی اولان قرآن معجز البیانی كوسترمش بر ذات، البتە او فرد ممتازدر، اوندن باشقەسی اولاماز. بو عالمڭ هم چكردگی، هم میوەسی اودر.

عَلَیْهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ بِعَدَدِ اَنْوَاعِ الْكَٓائِنَاتِ وَمَوْجُودَاتِهَا

ایشتە بویلە بر ذاتڭ مولد و معراجنی دیڭلەمك، یعنی ترقّیاتنڭ مبدأ و منتهاسنی ایشیتمك، یعنی تاریخچۀ حیات معنویەسنی بیلمك، او ذاتی كندینە رئیس و سیّد و امام و شفیع تلقّی ایدن مؤمنلرە، نە قدر ذوقلی، فخرلی، نورلی، نشئەلی، خیرلی بر مسامرۀ علویّۀ دینیە اولدیغنی آڭلا.

یا رب! حبیب اكرم علیە الصّلاة والسّلام حرمتنە و اسم اعظم حقّنە، شو رسالەیی نشر ایدنلرڭ و رفقاسنڭ قلبلرینی انوار ایمانیەیە مظهر و قلملرینی اسرار قرآنیەیە ناشر أیلە. و اونلرە صراط مستقیمدە استقامت ویر. آمین.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

یگرمی بشنجی مكتوب داها تألیف ایدیلمەمشدر.

[یگرمی آلتنجی مكتوب]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

شو یگرمی آلتنجی مكتوب بربریلە مناسبتی آز [درت مبحثدر]. [برنجی مبحث] اون طقوزنجی مكتوبڭ اون سكزنجی اشارتندە، یالڭز قولاغی بولونان عوام طبقەسنە قارشو اعجاز قرآن فهمندە او قولاقلی دیمش: "شیطان بیلە دییەمز" جملەسنە ایضاحلی بر حاشیەدر.

[برنجی مبحث] بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ وَاِمَّا یَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّیْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمٖیعُ الْعَلٖیمُ

حُجَّةُ الْقُرْاٰنِ عَلَی الشَّیْطَانِ وَحِزْبِهٖ

ابلیسی الزام، شیطانی افحام، اهل طغیانی اسكات ایدن برنجی مبحث. بی طرفانە محاكمە ایچندە شیطانڭ مدهش بر دسیسەسنی قطعی بر صورتدە رد ایدن بر واقعەدر. او واقعەنڭ مجمل بر قسمنی اون سنە اوّل لمعاتدە یازمشدم. شویلەكە:

بوندن اون بر سنە اوّل، رمضان شریفدە، استانبولدە، بایزید جامع شریفندە حافظلری دیڭلەیوردم. بردن شخصنی كورمدم، فقط معنوی بر سس ایشیتدم كبی بڭا كلدی. ذهنمی كندینە چویردی. خیالًا دیڭلەدم. باقدمكە، بڭا دیر: سن قرآنی پك عالی، چوق پارلاق كورییورسڭ. بی طرفانە محاكمە ایت، اویلە باق. یعنی بر بشر كلامی فرض ایت، باق. عجبا او مزیتلری، او زینتلری كورەجكمیسڭ؟

حقیقتًا بن دە اوڭا آلداندم. بشر كلامی فرض ایدوب اویلە باقدم. كوردمكە، ناصل بایزیدڭ الكتریك دوگمەسی چوریلوب سویوندیریلنجە، اورتەلق قراڭلغە دوشر. اویلە دە، او فرض ایلە قرآنڭ پارلاق ایشیقلری كیزلنمگە باشلادی. او وقت آڭلادمكە، بنم ایلە قونوشان شیطاندر. بنی ورطەیە یووارلاندیرییور.

قرآندن استمداد ایتدم. بردن بر نور قلبمە كلدی. مدافعەیە قطعی بر قوّت ویردی. او وقت، شویلەجە شیطانە قارشو مناظرە باشلادی. دیدم: ای شیطان! بی طرفانە محاكمە، ایكی طرف اورتەسندە بر وضعیتدر. حالبوكە هم سنڭ، هم انساندەكی سنڭ شاكردلرڭ دیدیگڭز بی طرفانە محاكمە ایسە، طرف مخالفی التزامدر.

بی طرفلق دگلدر. موقّتًا بر دینسزلكدر. چونكە قرآنە كلام بشر دییە باقمق و اویلە محاكمە ایتمك، شقّ مخالفی اساس طوتمقدر. باطلی التزامدر. بی طرفانە دگلدر. بلكە باطلە طرفكیرلكدر. شیطان دیدیكە: اویلە ایسە، نە اللّٰهڭ كلامی، نە بشر كلامی دیمە، اورتەدە فرض ایت، باق. بن دیدم: او دە اولاماز. چونكە مُنَازَعٌ فٖیهْ بر مال بولونسە، اگر ایكی مدّعی بربرینە یاقین ایسە و قربیّت مكان وارسە، او وقت او مال، ایكیسندن باشقە برینڭ ألندە ویا ایكیسنڭ اللری یتیشەجك بر صورتدە بر یردە بیراقیلاجق. هانكیسی اثبات ایتسە، او آلیر. اگر او ایكی مدّعی بربرندن غایت اوزاق، بری مشرقدە، بری مغربدە ایسە، او وقت قاعدةً صاحب الید كیم ایسە، اونڭ ألندە بیراقیلاجقدر. چونكە اورتەدە بیراقمق قابل دگلدر.

ایشتە قرآن قیمتدار بر مالدر. بشر كلامی جناب حقّڭ كلامندن نە قدر اوزاقسە، او ایكی طرف او قدر، بلكە حدسز بربرندن اوزاقدر. ایشتە ثرادن ثریّایە قدر بربرندن اوزاق ایكی طرف اورتەسندە بیراقمق ممكن دگلدر. هم اورتەسی یوقدر. چونكە وجود و عدم كبی و نَقْضَیْنْ كبی ایكی ضددرلر. اورتەسی اولاماز. اویلە ایسە، قرآن ایچون صاحب الید طرف الٰهیدر. اویلە ایسە، اونڭ ألندە قبول ایدیلوب، اویلەجە دلائل اثباتە باقیلاجق. اگر اوتەكی طرف اونڭ كلام اللّٰه اولدیغنە دائر بتون برهانلری برر برر چوروتسە، ألنی اوڭا اوزاتابیلیر. یوقسە اوزاتاماز. هیهات! بیڭلر براهین قطعیەنڭ میخلریلە عرش اعظمە چاقیلان بو معظّم پیرلانطەیی، هانكی ال بتون میخلری سوكوب، او دیركلری كسوب، اونی دوشورەبیلیر. ایشتە، ای شیطان! سنڭ رغمڭە اهل حق و انصاف بو صورتدەكی حقیقتلی محاكمە ایلە محاكمە ایدرلر. حتّی اڭ كوچك بر دلیلدە دخی قرآنە قارشو ایمانلرینی زیادەلشدیررلر. سنڭ و شاكردلریڭڭ كوستردیگی یول ایسە، بر كرّە بشر كلامی فرض ایدیلسە، یعنی عرشە باغلانان او معظّم پیرلانطە یرە آتیلسە، بتون میخلرڭ قوّتندە و چوق برهانلرڭ متانتندە بر تك برهان لازمكە، اونی یردن قالدیروب عرش معنوی یە چاقسین. تا كفرڭ ظلماتندن قورتولوب، ایمانڭ انوارینە ایریشسین. حالبوكە بوڭا موفّق اولمق پك كوچدر. اونڭ ایچون سنڭ دسیسەڭ ایلە شو زماندە بی طرفانە محاكمە صورتی آلتندە چوقلر ایمانلرینی غائب ایدییورلر.

شیطان دوندی، دیدیكە: قرآن بشر كلامنە بڭزەیور. اونلرڭ محاورەسی طرزندەدر. دیمك بشر كلامیدر. اللّٰهڭ كلامی اولسە، اوڭا یاقیشاجق، هر جهتجە خارق العادە بر طرزی اولاجقدی. اونڭ صنعتی

ناصل بشر صنعتنە بڭزەمییور، كلامی دە بڭزەمەملی. جوابًا دیدم: ناصلكە پیغمبریمز علیە الصّلاة والسّلام، معجزاتندن و خصائصندن باشقە، افعال و احوال و اطوارندە بشریتدە قالوب، بشر كبی عادت الٰهیەیە و أوامر تكوینیەسنە منقاد و مطیع اولمش. او دە صوغوق چكر، الم چكر و هكذا. هر بر احوال و اطوارندە خارق العادە بر وضعیت ویریلمەمش. تاكە امّتنە افعالیلە امام اولسون. اطواریلە رهبر اولسون. عموم حركاتیلە درس ویرسین. اگر هر اطوارندە خارق العادە اولسە ایدی، بالذّات هر بر جهتجە امام اولامازدی. هركسە مرشد مطلق اولامازدی. بتون احوالیلە رحمةً للعالمین اولامازدی.

عینًا اویلە دە، قرآن حكیم اهل شعورە امامدر. جن و انسە مرشددر. اهل كمالە رهبردر. اهل حقیقتە معلّمدر. اویلە ایسە، بشرڭ محاوراتی و اسلوبی طرزندە اولمق، ضروری و قطعیدر. چونكە جن و انس مناجاتنی اوندن آلییور. دعاسنی اوندن اوگرنییور. مسائلنی اونڭ لسانیلە ذكر ایدییور. ادبِ معاشرتی اوندن تعلّم ایدییور و هكذا. هركس اونی مرجع یاپییور. اویلە ایسە، اگر موسی علیە السّلامڭ طور سینادە ایشیتدیگی كلام اللّٰه طرزندە اولسە ایدی، بشر بونی دیڭلەمكدە و ایشیتمكدە تحمّل ایدەمزدی. و مرجع ایدەمزدی. حضرت موسی علیە السّلام كبی بر اولو العزم، آنجق برقاچ كلامی ایشیتمگە تحمّل ایتمشدر. موسی علیە السّلام دیمش: (اَهٰكَذَا كَلَامُكَ؟ قَالَ اللّٰهُ: لٖی قُوَّةُ جَمٖیعِ الْاَلْسِنَةِ)

شیطان یینە دوندی، دیدیكە: قرآنڭ مسائلی كبی، چوق ذاتلر او چشید مسائلی دین نامنە سویلەیەبیلیرلر. اونڭ ایچون بر بشر، دین نامنە بویلە بر شی یاپمق ممكن دگلمی؟ جوابًا قرآنڭ نوریلە دیدمكە: [اوّلا] دیندار بر آدم دین محبّتی ایچون "حق بویلەدر، حقیقت بودر، اللّٰهڭ امری بویلەدر" دیر. یوقسە اللّٰهی كندی كیفنە قونوشدیرماز. حدسز درجە حدّندن تجاوز ایدوب، اللّٰهڭ تقلیدینی یاپوب، اونڭ یرندە قونوشماز. (فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَی اللِّٰە) دستورندن تیترر. و [ثانیًا] بر بشر كندی باشنە بویلە یاپمەسی و موفّق اولمسی، هیچ بر جهتلە ممكن دگلدر. بلكە یوز درجە محالدر. چونكە بربرینە یاقین ذاتلر، بربرینی تقلید ایدەبیلیرلر. بر جنسدن اولانلر، بربرینڭ صورتنە كیرەبیلیرلر. مرتبەجە بربرینە یاقین اولانلر، بربرینڭ مقاملرینی تقلید ایدەبیلیرلر. موقّتًا انسانلری اغفال ایدرلر. فقط دائمی اغفال ایدەمزلر. چونكە اهل دقّت نظرندە علٰی كلّ حال اطوار و احوالی ایچندەكی تصنّعاتلر، تكلّفاتلر ساختەكارلغنی كوسترەجك. حیلەسی دوام ایتمەیەجك. اگر ساختەكارلقلە تقلیدە چالیشان،

اوتەكیندن غایت اوزاقسە، مثلا عادی بر آدم، ابن سینا كبی بر داهی یی علمدە تقلید ایتمك ایستەسە و بر چوبان بر پادشاهڭ وضعیتنی طاقینسە، البتە هیچ كیمسەیی آلداتامایاجق. بلكە كندی مسخرە اولاجق. هر بر حالی باغیراجقكە: بو ساختەكاردر.. ایشتە حاشا، یوز بیڭ دفعە حاشا! قرآن، بشر كلامی فرض ایدیلدیگی وقت، ناصلكە بر ییلدیز بوجگی بیڭ سنە تكلّفسز حقیقی بر ییلدیز اولارق رصد اهلنە كورونسون؟ هم بر سینك بر سنە تمامًا طاووس صورتنی تصنّعسز تماشا اهلنە كوسترسین؟ هم ساختەكار عامی بر نفر، نامدار، عالی بر مشیرڭ طورینی طاقینسین؟ مقامندە اوتورسون، چوق زمان اویلە قالسین، حیلەسنی احساس ایتمەسین؟ هم مفتری، یالانجی، اعتقادسز بر آدم، مدّت عمرندە دائما اڭ صادق، اڭ امین، اڭ معتقد بر ذاتڭ كیفیتنی و وضعیتنی اڭ مدقّق نظرلرە قارشو تلاشسز كوسترسین؟ داهیلرڭ نظرندە تصنّعی صاقلانسین؟ بو ایسە یوز درجە محالدر. اوڭا هیچ بر ذی عقل ممكن دییەمز. و اویلە دە فرض ایتمك، بدیهی بر محالی واقع فرض ایتمك كبی بر هذیاندر.

عینًا اویلە دە، قرآنی كلام بشر فرض ایتمك، لازم كلیركە: عالم اسلامڭ سماسندە بالمشاهدە پك پارلاق و دائما انوار حقائقی نشر ایدن بر ییلدیز حقیقت، بلكە بر شمس كمالات تلقّی ایدیلن (كِتَابٌ مُبٖینٌ)ڭ ماهیّتی، حاشا، بر ییلدیز بوجگی حكمندە تصنّعجی و یالانجی بر بشرڭ خرافاتلی بر دوزمەسی اولسون. و اڭ یاقینندە اولانلر و دقّتلە اوڭا باقانلر، فرقندە بولونماسین. و اونی دائما عالی و منبع حقائق بر ییلدیز بیلسین. بو ایسە یوز درجە محال اولمقلە برابر، سن ای شیطان، یوز درجە شیطنتڭدە ایلری كیتسەڭ، بوڭا امكان ویردیرەمزسڭ. بوزولمامش هیچ بر عقلی قاندیرامازسڭ. یالڭز معنًا پك اوزاقدن باقدیرمقلە آلداتییورسڭ. ییلدیزی ییلدیز بوجگی كبی كوچك كوسترییورسڭ.

[ثالثًا] هم قرآنی بشر كلامی فرض ایتمك، لازم كلیركە: آثاریلە، تأثیراتیلە، نتائجیلە عالم انسانیتڭ بالمشاهدە اڭ روحلی و حیات فشان، اڭ حقیقتلی و سعادت رسان، اڭ جمعیتلی و معجز بیان و عالی مزیتلریلە یالدیزلی بو فرقانڭ كیزلی حقیقتی، حاشا، معاونتسز، علمسز بر تك انسانڭ ساختەكار، عادی فكرینڭ تصنیعاتی اولسون. و یاقینندە اونی تماشا ایدن و مراق ایلە دقّت ایدن بیوك ذكالر، علوی دهالر، اوندە هیچ بر زمان، هیچ بر جهتدە ساختەكارلق و تصنّع اثرینی كورمەسین. دائما جدّیتی، صمیمیّتی، اخلاصی بولسون. بو ایسە یوز درجە محال اولمقلە برابر، بتون احوالیلە، اقوالیلە، حركاتیلە بتون حیاتندە امانتی، ایمانی، امنیّتی، اخلاصی، جدّیتی، استقامتی كوسترن