الحمد للّٰە سیاستدن تجرّد سببیلە، قرآنڭ الماس كبی حقیقتلرینی پروپاغاندۀ سیاست اتهامی آلتندە جام پارچەلرینڭ قیمتنە ایندیرمدم. بلكە كیتدكجە او الماسلر قیمتلرینی هر طائفەنڭ نظرندە پارلاق بر طرزدە زیادەلشدیرییور.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖی هَدٰینَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لَٓا اَنْ هَدٰینَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

س ع٭

[اون دردنجی مكتوب]

داها تألیف ایدیلمەمشدر.

[اون بشنجی مكتوب]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

عزیز قرداشم! سنڭ [برنجی سؤآلڭ كە]، صحابەلر نظر ولایتلە مفسدلری نەدن كشف ایدەمدیلر؟ تا خلفای راشدینڭ اوچنڭ شهادتنە نتیجە ویردی. حالبوكە كوچك صحابەلرە، بیوك ولیلردن داها بیوك دینیلییور. [الجواب] بوندە ایكی مقام وار.

[برنجی مقام] دقیق بر سرّ ولایتڭ بیانیلە سؤٓال حلّ ایدیلیر. شویلەكە: صحابەلرڭ ولایتی، ولایت كبرا دینیلن، وراثت نبوّتدن كلن، برزخ طریقنە اوغرامایارق طوغریدن طوغری یە ظاهردن حقیقتە كچوب اقربیت الٰهیّەنڭ انكشافنە باقان بر ولایتدركە، او ولایت یولی غایت قیصە اولدیغی حالدە، غایت یوكسكدر. خارقەلری آز، فقط مزیّاتی چوقدر. كشف و كرامات اورادە آز كورونور. هم اولیانڭ كرامتلری ایسە، اكثریسی اختیاری دگل. اوممادیغی یردن اكرام الٰهی اولارق بر خارقە اوندن ظهور ایدر. بو كشف و كرامتلرڭ

اكثریسی دە، سیر و سلوك زمانندە طریقت برزخندن كچدكلری وقت، عادی بشریتدن بر درجە تجرّد ایتدكلرندن، خلاف عادت حالاتە مظهر اولورلر. صحابەلر ایسە، صحبت نبوّتڭ انعكاسیلە و انجذابیلە و اكسیریلە طریقتدەكی سیر و سلوك دائرۀ عظیمەنڭ طیّنە مجبور دگلدرلر. بر قدمدە و بر صحبتدە، ظاهردن حقیقتە كچەبیلیرلر. مثلا، ناصلكە دون كیجەكی لیلۀ قدرە اولاشمق ایچون ایكی یول وار. بری، بر سنە كزوب طولاشوب، تا او كیجەیە كلمكدر. بو قربیتی قزانمق ایچون بر سنە مسافەیی طی ایتمك لازم كلیر. شو ایسە اهل سلوكڭ مسلگیدركە، اهل طریقتڭ چوغی بونڭلە كیدر. ایكنجیسی، زمانلە مقیّد اولان جسم مادّی غلافندن صییریلوب تجرّدلە روحًا یوكسلوب، دون كیجەكی لیلۀ قدری اوبر كون لیلۀ عید ایلە برابر، بوكونكی كبی حاضر كورمكدر. چونكە روح، زمان ایلە مقیّد دگل. حسّیات انسانیە روح درجەسنە چیقدیغی وقت، او حاضر زمان كنیشلنیر. باشقەلرینە نسبتًا ماضی و مستقبل اولان وقتلر، اوڭا نسبتًا حاضر حكمندەدر.

ایشتە بو تمثیلە كورە، دون كیجەكی لیلۀ قدرە كچمك ایچون، مرتبۀ روحە چیقوب ماضی یی حاضر درجەسندە كورمكدر. شو سرّ غامضڭ اساسی اقربیت الٰهیّەنڭ انكشافیدر. مثلا، كونش بزە یاقیندر. چونكە ضیاسی، حرارتی و مثالی آیینەمزدە و المزدەدر. فقط بز اوندن اوزاغز. اگر بز نورانیت نقطەسندە اونڭ اقربیّتنی حس ایتسەك، آینەمزدەكی مثالی اولان تمثالنە مناسبتمزی آڭلاسەق، او واسطە ایلە اونی طانیسەق، ضیاسی، حرارتی، هیئتی نە اولدیغنی بیلسەك، اونڭ اقربیتی بزە انكشاف ایدر. و یاقینمزدە اونی طانییوب مناسبتدار اولورز. اگر بز بعدیتمز نقطۀ نظرندن اوڭا یاقینلاشمق و طانیمق ایستەسەك، پك چوق سیر فكری یە و سلوك عقلی یە مجبور اولورزكە، قوانین فنّیە ایلە فكرًا سماواتە چیقوب سمادەكی كونشی تصوّر ایدرك، صوڭرە ماهیّتندەكی ضیا و حرارتی و ضیاسندەكی الوان سبعەیی، اوزون اوزادی یە تدقیقات فنّیە ایلە آڭلادقدن صوڭرە، برنجی آدمڭ كندی آیینەسندە آز بر تفكّر ایلە الدە ایتدیگی قربیت معنویەیی آنجق الدە ایدەبیلیرز.

ایشتە شو تمثیل كبی، نبوّت و وراثت نبوّتدەكی ولایت، سرّ اقربیّتڭ انكشافنە باقار. ولایت سائرە ایسە، اكثری قربیت اساسی اوزرینە كیدر. بر چوق مراتبدە سیر و سلوكە مجبور اولور.

[ایكنجی مقام] او حادثاتە سببیت ویرن و فسادی چویرن برقاچ یهودیدن عبارت دگلدركە، اونلری كشف ایتمكلە فسادڭ اوڭی آلینسین. چونكە پك چوق مختلف ملّتلرڭ اسلامیتە كیرمەلریلە، بربرینە ضد و مخالف چوق جریانلر و افكار قاریشدی. باخصوص، بعضیلرڭ غرور ملّیلری حضرت عمرڭؓ ضربەلریلە دهشتلی یارەلاندیغندن، سجیّةً انتقامە فرصت بكلرلردی. چونكە اونلرڭ هم اسكی دینی ابطال ایدیلمش. هم مدار شرفی اولان اسكی حكومتی و سلطنتی تخریب ایدیلمش. انتقامنی بیلەرك ویا بیلمەیەرك حاكمیت اسلامیەدن آلمەیە حسًّا طرفدار بر صورت آلمش. اونڭ ایچون یهودی كبی ذكی و دسّاس بر قسم منافقلر، او حالت اجتماعیەدن استفادە ایتدیلر دینیلمش. دیمك او حادثاتڭ اوڭنی آلمق، او وقتدەكی حیات اجتماعیەیی و مختلف افكاری اصلاح ایلە اولوردی. یوقسە بر ایكی مفسدڭ كشف ایدیلمسیلە اولمازدی.

اگر دینیلسە: حضرت عمرڭؓ منبر اوستندە، بر آیلق مسافەدە بولونان ساریە نامندەكی بر قومانداننە (یَا سَارِیَةُ اَلْجَبَلَ اَلْجَبَلَ) دییوب، ساریەیە ایشیتدیروب، سَوْقُ الْجَیشْ نقطەسندن ظفرینە سببیت ویرن كرامتكارانە قوماندەسی نە درجە كسكین نظرلی اولدیغنی كوستردیگی حالدە، نەدن یانندەكی قاتلی فٖیرُوزی او كسكین نظر ولایتیلە كورمدی؟ [الجواب] حضرت یعقوب علیە السّلامڭ ویردیگی جواب ایلە جواب ویررز. [حاشیە]یعنی حضرت یعقوبدنؑ صورولمشكە: نە ایچون مصردن كلن كوملگنڭ قوقوسنی ایشیتدڭ دە، یاقینڭدە بولونان كنعان قویوسندەكی یوسفی كورمدڭ؟ جوابًا دیمشكە: بزم حالمز شیمشكلر كبیدر. بعضًا كورونور، بعضًا صاقلانیر. بعض وقت اولوركە، اڭ یوكسك موقعدە اوتوروب، هر طرفی كورویورز كبی اولورز. بعض وقتدە دە آیاغمزڭ اوستنی كورەمییورز.

[الحاصل] انسان هر نە قدر فاعل مختار ایسە دە، فقط [وَمَا تَشَٓاؤُنَ اِلَّٓا اَنْ یَشَٓاءَ اللّٰهُ] سرّنجە، مشیئت الٰهیّە اصلدر. قدر حاكمدر. مشیئت الٰهیّە مشیئت انسانیەیی كری ویرر.

[اِذَا جَٓاءَ الْقَدَرُ عَمِیَ الْبَصَرُ] حكمنی اجرا ایدر. قدر سویلەسە، اقتدار بشر قونوشماز، اختیار جزؤی صوصار.

[ایكنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] حضرت علیؓ زمانندە باشلایان محاربەلرڭ ماهیّتی نەدر؟ محاربلرە و او حربدە ئولن و ئولدیرنلرە نە نام ویرەبیلیرز؟

[الجواب] جمل وقعەسی دینیلن حضرت علی ایلە حضرت طَلْحَە و حضرت زُبَیْرْ و عائشۀ صدّیقە رضی اللّٰە تعالی عنهم اجمعین آراسندە اولان محاربە، عدالت محضە ایلە عدالت اضافیەنڭ مجادلەسیدر. شویلەكە: حضرت علیؓ عدالت محضەیی اساس ایدوب شیخین زمانندەكی كبی، او اساس اوزرینە كیتمك ایچون اجتهاد ایتمش. معارضلری ایسە، شیخین زمانندەكی صفوت اسلامیّە عدالت محضەیە مساعد ایدی. فقط مرور زمانلە اسلامیتلری ضعیف مختلف اقوام حیات اجتماعیۀ اسلامیەیە كیردكلری ایچون، عدالت محضەنڭ تطبیقاتی چوق مشكل اولدیغندن، (اهون الشری اختیار) دینیلن عدالت نسبیە اساسی اوزرینە اجتهاد ایتدیلر. مناقشۀ اجتهادیّە سیاستە كیردیگی ایچون محاربەیی انتاج ایتمشدر. مادام صرف للّٰه ایچون و اسلامیتڭ منافعی ایچون اجتهاد ایدیلمش. و اجتهاددن محاربە تولّد ایتمش. البتە هم قاتل، هم مقتول، ایكیسی دە اهل جنّتدر. ایكیسی دە اهل ثوابدر، دییەبیلیرز. هر نە قدر حضرت علینڭؓ اجتهادی مصیب.. و مقابلندەكیلرڭ خطا ایسە دە، یینە عذابە مستحق دگللر. چونكە اجتهاد ایدن حقّی بولسە، ایكی ثواب وار. بولمازسە، بر نوع عبادت اولان اجتهاد ثوابی اولارق بر ثواب آلیر. خطاسندن معذوردر. بزدە غایت مشهور و سوزی حجّت بر ذات محقّق كردجە دیمشكە: (ژِشَرِّ صَحَابَانْ مَكَە قَالُ و قٖیلْ) (لَوْرَا جَنَّتٖینَ قَاتِلُ هَمْ قَتٖیلْ) یعنی صحابەلرڭ محاربەسندە قیل و قال ایتمە. چونكە هم قاتل و هم مقتول، ایكیسی دە اهل جنّتدرلر.

عدالت محضە ایلە عدالت اضافیەنڭ ایضاحی شودركە: (اَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ... فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖیعًا) الٓخرە.. آیتڭ معنای اشاریسیلە، بر معصومڭ حقّی، بتون خلق ایچون دخی ابطال ایدیلمز. بر فرد دخی عمومڭ سلامتی ایچون فدا ایدیلمز. جناب حقّڭ نظر مرحمتندە حق حقدر. كوچگنە بیوگنە باقیلماز.

كوچك، بیوك ایچون ابطال ایدیلمز. بر جماعتڭ سلامتی ایچون، بر فردڭ رضاسی بولونمدن، حیاتی و حقّی فدا ایدیلمز. حمیّت نامنە رضاسی ایلە اولسە، او باشقە مسئلەدر.

عدالت اضافیە ایسە، كلّڭ سلامتی ایچون جزئی فدا ایدر. جماعت ایچون فردڭ حقّنی نظرە آلماز. (اهون الشر ) دییە بر نوع عدالت اضافیەیی یاپمغە چالیشیر. فقط عدالت محضە قابل تطبیق ایسە، عدالت اضافیەیە كیدیلمز. كیدیلسە ظلمدر.

ایشتە امام علی رضی اللّٰه عنه، عدالت محضەیی شیخین زمانندەكی كبی قابل تطبیقدر دییوب، خلافت اسلامیەیی او اساس اوزرینە بنا ایدییوردی. مقابللری و معارضلری ایسە، قابل تطبیق دگل، چوق مشكلاتی وار دییە، عدالت اضافیە اوزرینە اجتهاد ایتمشلر. تاریخڭ كوستردیگی سائر اسباب ایسە، حقیقی سبب دگللر، بهانەلردر.

اگر دیسەڭ: خلافت اسلامیە نقطەسندە امام علینڭؓ فوق العادە اقتداری، خارق العادە ذكاسی و یوكسك لیاقتیلە برابر، سلفلرینە نسبتًا موفّقیّتسزلگی نەدندر؟

[الجواب] او مبارك ذات، سیاست و سلطنتدن زیادە، داها چوق مهم باشقە وظیفەلرە لایق ایدی. اگر تام موفّقیت سیاسیّە و تمام سلطنت اولسە ایدی، شاە ولایت عنوان معنیدارینی بحقٍّ قزانامایاجقدی. حالبوكە ظاهری و سیاسی خلافتڭ پك چوق فوقندە معنوی بر سلطنت قزاندی. و استاد كلّ حكمنە كچدی. حتّی قیامتە قدر سلطنت معنویسی باقی قالدی.

امّا حضرت امام علینڭؓ وقعۀ صفّیندە حضرت معاویەنڭؓ طرفدارلری ایلە محاربەسی ایسە، خلافت و سلطنتڭ محاربەسیدر. یعنی حضرت امام علیؓ، احكام دینی و حقائق اسلامیەیی و آخرتی اساس طوتوب، سلطنتڭ بر قسم قانونلرینی و سیاستڭ مرحمتسز مقتضیاتلرینی اونلرە فدا ایدییوردی.

حضرت معاویەؓ و طرفدارلری ایسە، حیات اجتماعیۀ اسلامیەیی سلطنت سیاستلریلە تقویە ایتمك ایچون عزیمتی بیراقوب رخصتی التزام ایتدیلر. سیاست عالمندە كندیلرینی مجبور ظن ایدوب رخصتی ترجیح ایتدیلر. خطایە دوشدیلر.

امّا حضرت حسنؓ و حسینڭؓ امویلرە قارشو مجادلەلری ایسە، دین و ملّیت محاربەسی ایدی. یعنی امویلر، دولت اسلامیەیی عرب ملّیتی اوزرینە استناد ایتدیروب، رابطۀ اسلامیتی رابطۀ ملّیتدن كری بیراقدقلرندن، ایكی جهتلە ضرر ویردیلر. بریسی، ملل سائرەیی رنجیدە ایدرك توحیش ایتدیلر. دیگری، عنصریّت و ملّیت اساسلری عدالتی و حقّی تعقیب ایتمدیگندن ظلم ایدر، عدالت اوزرینە كیتمز. چونكە عنصریتپرور بر حاكم، ملّتداشنی ترجیح ایدر. عدالت ایدەمز. [اَلْاِسْلَامِیَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةَ لَا فَرْقَ بَیْنَ عَبْدٍ حَبَشِیٍّ وَسَیِّدٍ قُرَیْشِیٍّ اِذَٓا اَسْلَمَا] فرمان قطعیسی ایلە، رابطۀ دینیە یرینە رابطۀ ملّیە اقامە ایدیلمز. ایدیلسە عدالت ایدیلمز. حقّانیت كیدر. ایشتە حضرت حسین، رابطۀ دینیّەیی اساس طوتوب، مُحِقْ اولارق اونلرە قارشو مجادلە ایتمش. تا مقام شهادتی احراز ایتمش.

اگر دینیلسە: بو قدر حقلی و حقیقتلی اولدیغی حالدە نەدن موفّق اولمدی؟ هم نەدن قدر الٰهی و رحمت الٰهیە اونلرڭ فجیع بر عاقبتە اوغرامەسنە مساعدە ایتمش؟ [الجواب] حضرت حسینڭ یاقین طرفدارلری دگل، فقط جماعتنە التحاق ایدن سائر ملّتلردە، یارەلانمش غرور ملّیلری جهتیلە، عرب ملّتنە قارشو بر فكر انتقام بولونمسی، حضرت حسین و طرفدارلرینڭ صافی و پارلاق مسلكلرینە خلل ویروب، مغلوبیّتلرینە سبب اولمش. امّا قدر نقطۀ نظرندە فجیع عاقبتڭ حكمتی ایسە، حسن و حسین و اونلرڭ خاندانلری و نسللری، معنوی بر سلطنتە نامزد ایدیلر. دنیا سلطنتی ایلە معنوی سلطنتڭ جمعی غایت مشكلدر. اونڭ ایچون اونلری دنیادن كوسدیردی. دنیانڭ چركین یوزینی كوستردی. تا قلبًا دنیایە قارشو علاقەلری قالماسین. اونلرڭ اللری موقّت و صوری بر سلطنتدن چكیلدی. فقط پارلاق و دائمی بر سلطنت معنویەیە تعیین ایدیلدیلر. عادی والیلر یرینە، اولیا اقطابلرینە مرجع اولدیلر.

[اوچنجی سؤٓالڭز] او مبارك ذاتلرڭ باشنە كلن او فجیع غدّارانە معاملەنڭ حكمتی نەدر؟ دییورسڭز. [الجواب] سابقًا بیان ایتدیگمز كبی، حضرت حسینڭ معارضلری اولان امویلر سلطنتندە، مرحمتسز غدرە سببیت ویرەجك (اوچ اساس) واردی. (بریسی: ) مرحمتسز سیاستڭ بر دستوری اولان،

حكومتڭ سلامتی و آسایشڭ دوامی ایچون اشخاص فدا ایدیلیر. (ایكنجیسی: ) اونلرڭ سلطنتی عنصریّت و ملّیتە استناد ایتدیگی ایچون، ملّیتڭ غدّارانە بر دستوری اولان، ملّتڭ سلامتی ایچون هر شی فدا ایدیلیر. (اوچنجیسی: ) امویلرڭ هاشمیلرە قارشو عنعنەسندەكی رقابت طماری، یزید كبی بعضیلردە بولوندیغی ایچون، شفقتسز بر غدرە قابلیت كوسترمشدی.

(دردنجی بر سبب دە) حضرت حسینڭ طرفدارلرندە بولونویوردیكە، امویلرڭ عرب ملّیتنی اساس طوتوب سائر ملّتلرڭ افرادینە ممالیك تعبیر ایدرك كولە نظریلە باقمەلری و غرور ملّیەلرینی قیرمەلری یوزندن، ملل سائرە حضرت حسینڭ جماعتنە انتقامكارانە و مشوّش بر نیت ایلە التحاق ایتدكلرندن، امویلرڭ عصبیّت ملّیەلرینە فضلە طوقونمش، غایت غدّارانە و مرحمتسزجەسنە مشهور فاجعەیە سببیت ویرمشلردر.

مذكور درت اسباب، ظاهریدر. قدر نقطەسندن باقیلدیغی وقت، حضرت حسین و اقرباسنە، او فاجعە سببیلە حاصل اولان نتائج اخرویە و سلطنت روحانیە و ترقّیات معنویە، او قدر قیمتداردركە، او فاجعە ایلە چكدكلری زحمت، غایت قولای و اوجوز دوشر. ناصلكە بر نفر، بر ساعت اشكنجە آلتندە شهید ایدیلسە، اویلە بر مرتبەیی بولوركە، اون سنە باشقەسی چالیشسە، آنجق او مرتبەیی بولور. اگر او نفر شهید اولدقدن صوڭرە اوڭا صورولابیلسە، آز بر شی ایلە پك چوق شیلر قزاندم دییەجكدر.

[دردنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] آخر زماندە حضرت عیسی علیە السّلام دجّالی ئولدیردكدن صوڭرە، انسانلر اكثریتلە دین حقّە كیررلر. حالبوكە روایتلردە كلمشدركە: یر یوزندە اللّٰه اللّٰه دیینلر بولوندقجە، قیامت قوپماز. بویلە عمومیتلە ایمانە كلدكدن صوڭرە ناصل عمومیتلە كفرە كیدرلر؟

[الجواب] حدیث صحیحدە روایت ایدیلن، حضرت عیسی علیە السّلامڭ كلەجگنی و شریعت اسلامیە ایلە عمل ایدەجگنی، دجّالی ئولدیرەجگنی، ایمانی ضعیف اولانلر استبعاد ایدییورلر. اونڭ حقیقتی ایضاح ایدیلسە، هیچ استبعاد یری قالماز. شویلەكە: او حدیثڭ و سفیان و مهدی حقّندەكی حدیثلرڭ افادە ایتدكلری معنا بودركە:

آخر زماندە دینسزلگڭ ایكی جریانی قوّت بولاجق. بریسی، نفاق پردەسی آلتندە رسالت احمدیەییؐ انكار ایدەجك سفیان نامندە مدهش بر شخص، اهل نفاقڭ باشنە كچەجك، شریعت اسلامیەنڭ تخریبنە چالیشاجقدر. اوڭا قارشو آل بیت نبوینڭ سلسلۀ نورانیەسنە باغلانان اهل ولایت و اهل كمالڭ باشنە كچەجك آل بیتدن محمد مهدی اسمندە بر ذات نورانی، او سفیانڭ شخص معنویسی اولان جریان منافقانەیی ئولدیروب طاغیداجقدر.

ایكنجی جریان ایسە، طبیعیّون، مادّیون فلسفەسندن تولّد ایدن بر جریان نمرودانە، كیتدكجە آخر زماندە فلسفۀ مادّیە واسطەسیلە انتشار ایدرك قوّت بولوب، الوهیّتی انكار ایدەجك بر درجەیە كلیر. ناصل بر پادشاهی طانیمایان و اوردودەكی ضابطان و افراد اونڭ عسكرلری اولدیغنی قبول ایتمەین وحشی بر آدم، هركسە، هر عسكرە بر نوع پادشاهلق و بر كونا حاكمیت ویرر. اویلە دە، اللّٰهی انكار ایدن او جریان افرادلری، برر كوچك نمرود حكمندە نفسلرینە برر ربوبیّت ویرر. و اونلرڭ باشنە كچن اڭ بیوكلری، ایسپیرتیزمە و مانیەتیزمەنڭ حادثاتی نوعندن مدهش خارقەلرە مظهر اولان دجّال ایسە، داها ایلری كیدوب، جبّارانە صوری حكومتنی بر نوع ربوبیّت تصوّر ایدوب الوهیّتنی اعلان ایدر. بر سینگە مغلوب اولان و بر سینگڭ قنادینی بیلە ایجاد ایدەمەین عاجز بر انسانڭ الوهیّت دعوا ایتمسی، نە درجە احمقجەسنە بر مسخرەلق اولدیغی معلومدر.

ایشتە بویلە بر صیرەدە، او جریان پك قوّتلی كوروندیگی بر زماندە، حضرت عیسی علیە السّلامڭ شخصیت معنویەسندن عبارت اولان حقیقی عیسویلك دینی ظهور ایدەجك. یعنی رحمت الٰهیەنڭ سماسندن نزول ایدەجك. حال حاضر خریستیانلق دینی، او حقیقتە قارشو تصفّی ایدەجك. خرافاتدن و تحریفاتدن صییریلاجق. حقائق اسلامیە ایلە برلشەجك. معنًا خریستیانلق، بر نوع اسلامیتە انقلاب ایدەجكدر. و قرآنە اقتدا ایدرك، او عیسویلك شخص معنویسی تابع و اسلامیت متبوع مقامندە قالاجق. دین حق بو التحاق نتیجەسندە عظیم بر قوّت بولاجقدر.

دینسزلك جریاننە قارشو آیری آیری ایكن مغلوب اولان عیسویلك و اسلامیت، اتّحاد نتیجەسندە دینسزلك جریاننە غلبە ایدوب طاغیتاجق استعدادندە ایكن، عالم سماواتدە جسم بشریسیلە بولونان شخص عیسی علیە السّلام،

او دین حق جریاننڭ باشنە كچەجگنی، بر مخبر صادقؐ، بر قدیر كلّ شیئڭ وعدینە استناد ایدرك خبر ویرمشدر. مادام خبر ویرمش، حقدر. مادام قادر كلّ شیء وعد ایتمش، البتە یاپاجقدر.

اوت، هر وقت سماواتدن ملائكەلری یرە كوندرن و بعض وقتدە انسان صورتنە وضع ایدن، (حضرت جبریلڭؑ دِحْیَەؓ صورتنە كیرمسی كبی) و روحانیلری عالم ارواحدن كوندروب بشر صورتنە تمثّل ایتدیرن، حتّی ئولمش اولیالرڭ چوقلرینڭ ارواحلرینی جسد مثالیلە دنیایە كوندرن بر حكیم ذوالجلال، حضرت عیسی علیە السّلامی عیسی دیننە عائد اڭ مهم بر حسن خاتمەسی ایچون، دگل سمای دنیادە جسدیلە بولونان و حیاتدە اولان حضرت عیسیؑ، بلكە عالم آخرتڭ اڭ اوزاق كوشەسنە كیتسە ایدی و حقیقتًا ئولسە ایدی، یینە شویلە بر نتیجۀ عظیمە ایچون اوڭا یڭیدن جسد كییدیروب دنیایە كوندرمك، او حكیمڭ حكمتندن اوزاق دگل. بلكە اونڭ حكمتی اویلە اقتضا ایتدیگی ایچون وعد ایتمش. و وعد ایتدیگی ایچون البتە كوندرەجك.

حضرت عیسی علیە السّلام كلدیگی وقت، هركس اونڭ حقیقی عیسی اولدیغنی بیلمك لازم دگلدر. اونڭ مقرّب و خواصّی، نور ایمان ایلە اونی طانیرلر. یوقسە بداهت درجەسندە هركس اونی طانیمایاجقدر.

[سؤٓال] روایتلردە كلمشكە: دجّالڭ بر یالانجی جنّتی وار. كندینە تابع اولانلری اوڭا آتار. هم یالانجی بر جهنّمی وار. تابع اولمایانلری اوڭا آتار. حتّی او كندی مركبنی دە بر قولاغنی جنّت كبی، بر قولاغنی دە جهنّم كبی یاپمش. عظمت بدنیّەسی بو قدردر، شو قدردر، دییە تعریفات وار.

[الجواب] دجّالڭ شخص صوریسی انسان كبیدر. مغرور، فرعونلاشمش، اللّٰهی اونوتمش اولدیغندن، صوری، جبّارانە اولان حاكمیتنە الوهیّت نامنی ویرمش بر شیطان احمقدر. و بر انسان دسّاسدر. فقط شخص معنویسی اولان دینسزلك جریان عظیمی، پك جسیمدر. روایتلردە دجّالە عائد توصیفات مدهشە اوڭا اشارت ایدر. بر وقت ژاپونیەنڭ باش قومانداننڭ رسمی، بر آیاغی بحر محیطدە، دیگر آیاغی اون كونلك مسافەدەكی پُورْتْ آرْتُورْ قلعەسندە تصویر ایدیلمش. او كوچك ژاپون قومانداننڭ بو صورتدە تصویریلە، اوردوسنڭ شخص معنویسی كوستریلمش.

امّا دجّالڭ یالانجی جنّتی ایسە، مدنیتڭ جاذبەدار لهویّاتی و فانتازیەلریدر. مركبی ایسە، شمندوفر كبی بر واسطەدركە، بر باشندە آتش اوجاغی بولونور. كندینە تابع اولمایانلری بعضًا آتشە آتار. او مركبڭ بر قولاغی، یعنی دیگر باشی، جنّت كبی تفریش ایدیلمش، تابع اولانلری اورایە اوتورتور. ذاتًا سفیه و غدّار مدنیتڭ مهم بر مركبی اولان شمندوفر، اهل سفاهت و دنیا ایچون، یالانجی بر جنّت كتیریر. بیچارە اهل دیانت و اهل اسلام ایچون، مدنیّت ألندە جهنّم زبانیسی كبی تهلكە كتیریر. اسارت و سفالت آلتنە آتار.

ایشتە عیسویلگڭ دین حقیقیسی ظهور ایلە و اسلامیتە انقلاب ایتمەسیلە، چندان عالمدە اكثریت مطلقەیە نورینی نشر ایدر. فقط یینە قیامت قوپمەسنە یاقین، تكرار بر دینسزلك جریانی باش كوستریر. غلبە ایدر. و [اَلْحُكْمُ لِلْاَكْثَرِ] قاعدەسنجە، یر یوزندە اللّٰه اللّٰه دییەجك قالمایاجق. یعنی اهمّیتلی بر جماعت كرۀ ارضدە مهم بر موقعە صاحب اولاجق بر صورتدە اللّٰه اللّٰه دینیلمەیەجك دیمكدر. یوقسە اقلّیتدە قالان ویاخود مغلوب دوشن اهل حق، قیامتە قدر باقی قالاجق. یالڭز قیامتڭ قوپاجغی آنندە، قیامتڭ دهشتلرینی كورمەمك ایچون، بر اثر رحمت اولارق، اهل ایمانڭ روحلری داها اوّل قبض ایدیلەجك، قیامت كافرلرڭ باشنە قوپاجقدر.

[بشنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] قیامتڭ حادثاتندن ارواح باقیە متأثّر اولاجقلرمی؟

[الجواب] درجاتلرینە كورە متأثّر اولاجقلر. ملائكەلرڭ تجلّیات قهریەدە كندیلرینە كورە متأثّر اولدقلری كبی متأثّر اولورلر. ناصلكە بر انسان، صیجاق بر یردە ایكن، خارجدە قار و تیپی ایچندە تیترەینلری كورسە، عقل و وجدان اعتباریلە متأثّر اولور.

اویلە دە، ذی شعور اولان ارواح باقیە، كائناتلە علاقەدار اولدقلری ایچون، كائناتڭ حادثات عظیمەسندن درجەلرینە كورە متأثّر اولمەلرینی.. اهل عذاب ایسە ألمكارانە، اهل سعادت ایسە حیرتكارانە، استغرابكارانە، بلكە بر جهتدە استبشاركارانە تأثّراتلری بولونمەسنی اشارات قرآنیە كوسترییور. زیرا قرآن حكیم، هر زمان

قیامتڭ عجائبنی تهدید صورتندە ذكر ایدییور. كورەجكسڭز! دییور. حالبوكە جسم انسانی ایلە اونی كورنلر قیامتە یتیشنلردر. دیمك، قبردە جسدلری چوروین ارواحلرڭ دە، او تهدید قرآنیدن حصّەلری وار.

[آلتنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] (كُلُّ شَیْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ) بو آیتڭ آخرتە، جنّتە، جهنّمە و اهللرینە شمولی وارمی، یوقمی؟

[الجواب] شو مسئلە، پك چوق اهل تحقیق و اهل كشف و اهل ولایتڭ مدار بحثی اولمش. شو مسئلەدە سوز اونلرڭدر. هم دە شو آیتڭ چوق كنیشلگی و چوق مراتبی وار.

اهل تحقیقڭ بر قسم اكثری دیمشلركە: عالم بقایە شمولی یوق. دیگر قسمی ایسە: آنی اولارق اونلر دە آز بر زماندە بر نوع هلاكتە مظهر اولورلر. او قدر آز بر زماندە اولویوركە، فنایە كیدوب كلمش حس ایتمەیەجكلر. امّا بعض مفرط فكرلی اهل كشفڭ حكم ایتدكلری فنای مطلق ایسە، حقیقت دگلدر. چونكە ذات اقدس الٰهی، مادام سرمدی و دائمیدر. البتە صفاتی و اسماسی دخی سرمدی و دائمیدرلر. مادام صفاتی و اسماسی دائمی و سرمدیدرلر. البتە اونلرڭ آیینەلری و جلوەلری و نقشلری و مظهرلری اولان عالم بقادەكی باقیات و اهل بقا، فنای مطلقە بالضّرورە كیدەمز.

قرآن حكیمڭ فیضندن شیمدیلك [ایكی نقطە] خاطرە كلمش، اجمالًا یازاجغز.

[برنجیسی] جناب حق اویلە بر قدیر مطلقدركە، عدم و وجود، قدرتنە و ارادەسنە نسبتًا ایكی منزل كبی، غایت قولای بر صورتدە اورایە كوندریر و كتیریر. ایسترسە بر كوندە، ایسترسە بر آندە اورادن چویرر.

هم عدم مطلق ذاتًا یوقدر. چونكە بر علم محیط وار. هم دائرۀ علم الٰهینڭ خارجی یوقكە، بر شی اوڭا آتیلسین. دائرۀ علم ایچندە بولونان عدم ایسە، عدم خارجیدر. و وجود علمی یە پردە اولمش بر عنواندر. حتّی بو موجودات علمیّەیە بعض اهل تحقیق (اعیان ثابتە ) تعبیر ایتمشلر. اویلە ایسە، فنایە كیتمك، موقّتًا خارجی لباسنی چیقاروب، وجود معنوی یە و علمی یە كیرمكدر. یعنی هالك و فانی اولانلر، وجود خارجی یی بیراقوب، ماهیّتلری بر وجود معنوی كییر. دائرۀ قدرتدن چیقوب، دائرۀ علمە كیرر.

[ایكنجیسی] چوق سوزلردە ایضاح ایتدیگمز كبی، هر شی معنای اسمیلە و كندینە باقان وجهدە هیچدر. كندی ذاتندە مستقل و بذاتە ثابت بر وجودی یوق. و یالڭز كندی باشیلە قائم بر حقیقتی یوق. فقط جناب حقّە باقان وجهدە ایسە، یعنی معنای حرفیلە اولسە، هیچ دگل. چونكە اوندە جلوەسی كورونن اسمای باقیە وار. معدوم دگل. چونكە سرمدی بر وجودڭ كولكەسنی طاشییور. حقیقتی واردر، ثابتدر، هم یوكسكدر. چونكە مظهر اولدیغی باقی بر اسمڭ ثابت بر نوع كولكەسیدر.

هم (كُلُّ شَیْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ) انسانڭ ألنی ماسوادن كسمك ایچون بر قیلیچدركە، او دە جناب حقّڭ حسابنە اولمایان فانی دنیادە، فانی شیلرە قارشو علاقەلری كسمك ایچون، حكمی، دنیادەكی فانیاتە باقار. دیمك اللّٰه حسابنە اولسە، معنای حرفیلە اولسە، لوجە اللّٰە اولسە، ماسوایە كیرمزكە، (كُلُّ شَیْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ) قیلیجیلە باشی كسیلسین.

[الحاصل] اگر اللّٰه ایچون اولسە، اللّٰهی بولسە، غیر قالمازكە باشی كسیلسین. اگر اللّٰهی بولمازسە و حسابیلە باقمازسە، هر شی غیردر. (كُلُّ شَیْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ) قیلیجنی استعمال ایتملی، پردەیی ییرتملی. تا اونی بولملی.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

س٭ع

[اون آلتنجی مكتوب]

[و ذیلی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

اَلَّذٖینَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اٖیمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ

شو مكتوب [فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا] سرّینە مظهر اولمش، شدّتلی یازیلمامش.

چوقلر طرفندن صریحًا و معنًا كلن بر سؤٓالە جوابدر. شو جوابی ویرمك بنم ایچون خوش دگل، آرزو ایتمەیورم. هر شیئمی جناب حقّڭ توكّلنە باغلامشدم. فقط بن كندی حالمدە و عالممدە راحت بیراقیلمدیغم و یوزیمی دنیایە چویردكلری ایچون، یڭی سعید دگل، بالمجبوریە اسكی سعید لسانیلە، شخصم ایچون دگل، بلكە دوستلریمی و سوزلریمی اهل دنیانڭ اوهام و اذیتندن قورتارمق ایچون، حقیقت حالی هم دوستلریمە، هم اهل دنیایە و اهل حكمە بیان ایتمك ایچون [بش نقطەیی] بیان ایدییورم.

[برنجی نقطە] دینیلمش: نە ایچون سیاستدن چكیلدڭ، هیچ یاناشمییورسڭ؟

[الجواب] طقوز اون سنە أوّلدەكی اسكی سعید، بر مقدار سیاستە كیردی. بلكە سیاست واسطەسیلە دینە و علمە خدمت ایدەجگم دییە بیهودە یورولدی. و كوردیكە، او یول مشكوك و مشكلاتلی و بڭا نسبتًا فضولیانە، هم اڭ لزوملی خدمتە مانع و خطرلی بر یولدر. چوغی یالانجیلق و بیلمەیەرك اجنبی پارماغنە آلت اولمق احتمالی وار.

هم سیاستە كیرن یا موافق اولور ویا مخالف اولور. اگر موافق اولسە، مادام مأمور و مبعوث دگلم. او حالدە سیاستجیلك بڭا فضولی و مالایعنی بر شیدر. بڭا احتیاج یوقكە، بیهودە قاریشایم.

اگر مخالف سیاستە كیرسەم، یا فكرلە ویا قوّتلە قاریشاجغم. اگر فكرلە اولسە، بڭا احتیاج یوق. چونكە مسائل توضّح ایتمش. هركس بنم كبی بیلیر. بیهودە چڭە چالمق معناسزدر. اگر قوّت ایلە و حادثە چیقارمق ایلە مخالفت ایتسەم، حصولی مشكوك بر مقصد ایچون بیڭلر كناهە كیرمك احتمالی وار. برینڭ یوزندن چوقلر بلایە دوشر. هم اون احتمالدن بر ایكی احتمالە بناءً كناهلرە كیرمك، معصوملری كناهە آتمق، وجدانم قبول ایتمییور دییە، اسكی سعید سیغارە ایلە برابر غزتەلری و سیاستی و صحبت دنیویۀ سیاسیّەیی ترك ایتدی.

بوڭا قطعی شاهد، او وقتدنبری، سكز سنەدر بر تك غزتە نە اوقودم و نە دیڭلەدم. اوقودیغمی و دیڭلەدیگمی، بری چیقسین، سویلەسین. حالبوكە سكز سنە اوّل، كوندە بلكە سكز غزتە اسكی سعید اوقویوردی. هم بش سنەدر بتون دقّت ایلە بنم حالمە نظارت ایدیلییور. سیاستواری بر ترشّح كورن، سویلەسین. حالبوكە بنم كبی عصبی و [اِنَّمَا الْحٖیلَةُ فٖی تَرْكِ الْحِیَلِ] دستوریلە، اڭ بیوك حیلەیی حیلەسزلكدە بولان پرواسز، علاقەسز بر انسانڭ، دگل سكز سنە، سكز كون بر فكری كیزلی قالماز. سیاستە اشتهاسی و آرزوسی اولسە ایدی، تدقیقاتە، تحرّیاتە لزوم بیراقمایارق طوپ كلّەسی كبی صدا ویرەجكدی.

[ایكنجی نقطە] یڭی سعید نە ایچون بو قدر شدّتلە سیاستدن تجنّب ایدییور؟

[الجواب] میلیارلر سنەدن زیادە اولان حیات ابدیەیە چالیشمەسنی و قازانمسنی، مشكوك بر ایكی سنە حیات دنیویەیە لزومسز، فضولی بر صورتدە قاریشمە ایلە فدا ایتمەمك ایچون.. هم اڭ مهم، اڭ لزوملی، اڭ صاف و اڭ حقیقتلی اولان خدمت ایمان و قرآن ایچون شدّتلە سیاستدن قاچییور. چونكە دییور: بن اختیار اولویورم. بوندن صوڭرە قاچ سنە یاشایاجغمی بیلمییورم. اویلە ایسە بڭا اڭ مهم ایش، حیات ابدیەیە چالیشمق لازم كلییور. حیات ابدیەیی قزانمقدە اڭ برنجی واسطە و سعادت ابدیەنڭ آناختاری ایماندر. اوڭا چالیشمق لازم كلییور.

فقط علم اعتباریلە انسانلرە دخی بر منفعت طوقوندیرمق ایچون شرعًا خدمتە مكلّف اولدیغمدن، خدمت ایتمك ایسترم. لكن او خدمت، یا حیات اجتماعیە و دنیویەیە عائد اولاجق. او ایسە المدن كلمز. هم فیرطینەلی بر زماندە صاغلام