[اون آلتنجی مكتوب]

[و ذیلی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

اَلَّذٖینَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اٖیمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ

شو مكتوب [فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا] سرّینە مظهر اولمش، شدّتلی یازیلمامش.

چوقلر طرفندن صریحًا و معنًا كلن بر سؤٓالە جوابدر. شو جوابی ویرمك بنم ایچون خوش دگل، آرزو ایتمەیورم. هر شیئمی جناب حقّڭ توكّلنە باغلامشدم. فقط بن كندی حالمدە و عالممدە راحت بیراقیلمدیغم و یوزیمی دنیایە چویردكلری ایچون، یڭی سعید دگل، بالمجبوریە اسكی سعید لسانیلە، شخصم ایچون دگل، بلكە دوستلریمی و سوزلریمی اهل دنیانڭ اوهام و اذیتندن قورتارمق ایچون، حقیقت حالی هم دوستلریمە، هم اهل دنیایە و اهل حكمە بیان ایتمك ایچون [بش نقطەیی] بیان ایدییورم.

[برنجی نقطە] دینیلمش: نە ایچون سیاستدن چكیلدڭ، هیچ یاناشمییورسڭ؟

[الجواب] طقوز اون سنە أوّلدەكی اسكی سعید، بر مقدار سیاستە كیردی. بلكە سیاست واسطەسیلە دینە و علمە خدمت ایدەجگم دییە بیهودە یورولدی. و كوردیكە، او یول مشكوك و مشكلاتلی و بڭا نسبتًا فضولیانە، هم اڭ لزوملی خدمتە مانع و خطرلی بر یولدر. چوغی یالانجیلق و بیلمەیەرك اجنبی پارماغنە آلت اولمق احتمالی وار.

هم سیاستە كیرن یا موافق اولور ویا مخالف اولور. اگر موافق اولسە، مادام مأمور و مبعوث دگلم. او حالدە سیاستجیلك بڭا فضولی و مالایعنی بر شیدر. بڭا احتیاج یوقكە، بیهودە قاریشایم.

اگر مخالف سیاستە كیرسەم، یا فكرلە ویا قوّتلە قاریشاجغم. اگر فكرلە اولسە، بڭا احتیاج یوق. چونكە مسائل توضّح ایتمش. هركس بنم كبی بیلیر. بیهودە چڭە چالمق معناسزدر. اگر قوّت ایلە و حادثە چیقارمق ایلە مخالفت ایتسەم، حصولی مشكوك بر مقصد ایچون بیڭلر كناهە كیرمك احتمالی وار. برینڭ یوزندن چوقلر بلایە دوشر. هم اون احتمالدن بر ایكی احتمالە بناءً كناهلرە كیرمك، معصوملری كناهە آتمق، وجدانم قبول ایتمییور دییە، اسكی سعید سیغارە ایلە برابر غزتەلری و سیاستی و صحبت دنیویۀ سیاسیّەیی ترك ایتدی.

بوڭا قطعی شاهد، او وقتدنبری، سكز سنەدر بر تك غزتە نە اوقودم و نە دیڭلەدم. اوقودیغمی و دیڭلەدیگمی، بری چیقسین، سویلەسین. حالبوكە سكز سنە اوّل، كوندە بلكە سكز غزتە اسكی سعید اوقویوردی. هم بش سنەدر بتون دقّت ایلە بنم حالمە نظارت ایدیلییور. سیاستواری بر ترشّح كورن، سویلەسین. حالبوكە بنم كبی عصبی و [اِنَّمَا الْحٖیلَةُ فٖی تَرْكِ الْحِیَلِ] دستوریلە، اڭ بیوك حیلەیی حیلەسزلكدە بولان پرواسز، علاقەسز بر انسانڭ، دگل سكز سنە، سكز كون بر فكری كیزلی قالماز. سیاستە اشتهاسی و آرزوسی اولسە ایدی، تدقیقاتە، تحرّیاتە لزوم بیراقمایارق طوپ كلّەسی كبی صدا ویرەجكدی.

[ایكنجی نقطە] یڭی سعید نە ایچون بو قدر شدّتلە سیاستدن تجنّب ایدییور؟

[الجواب] میلیارلر سنەدن زیادە اولان حیات ابدیەیە چالیشمەسنی و قازانمسنی، مشكوك بر ایكی سنە حیات دنیویەیە لزومسز، فضولی بر صورتدە قاریشمە ایلە فدا ایتمەمك ایچون.. هم اڭ مهم، اڭ لزوملی، اڭ صاف و اڭ حقیقتلی اولان خدمت ایمان و قرآن ایچون شدّتلە سیاستدن قاچییور. چونكە دییور: بن اختیار اولویورم. بوندن صوڭرە قاچ سنە یاشایاجغمی بیلمییورم. اویلە ایسە بڭا اڭ مهم ایش، حیات ابدیەیە چالیشمق لازم كلییور. حیات ابدیەیی قزانمقدە اڭ برنجی واسطە و سعادت ابدیەنڭ آناختاری ایماندر. اوڭا چالیشمق لازم كلییور.

فقط علم اعتباریلە انسانلرە دخی بر منفعت طوقوندیرمق ایچون شرعًا خدمتە مكلّف اولدیغمدن، خدمت ایتمك ایسترم. لكن او خدمت، یا حیات اجتماعیە و دنیویەیە عائد اولاجق. او ایسە المدن كلمز. هم فیرطینەلی بر زماندە صاغلام

خدمت ایدیلمز. اونڭ ایچون او جهتی بیراقوب، اڭ مهم، اڭ لزوملی، اڭ سلامتلی اولان ایمانە خدمت جهتنی ترجیح ایتدم. كندی نفسمە قزاندیغم حقائق ایمانیەیی و نفسمدە تجربە ایتدیگم معنوی علاجلری، سائر انسانلرڭ النە كچمك ایچون، او قاپویی آچیق بیراقییورم. بلكە جناب حق بو خدمتی قبول ایدر و اسكی كناهمە كفّارت یاپار.

بو خدمتە قارشو شیطان رجیمدن باشقە هیچ كیمسەنڭ، مؤمن اولسون، كافر اولسون، صدّیق اولسون، زندیق اولسون، قارشو كلمەیە حقّی یوقدر. چونكە ایمانسزلق باشقە شیلرە بڭزەمییور. ظلمدە، فسقدە، كبائردە برر منحوس لذّت شیطانیە بولونابیلیر. فقط ایمانسزلقدە هیچ بر جهت لذّت یوق. الم ایچندە ألمدر. ظلمت ایچندە ظلمتدر. عذاب ایچندە عذابدر.

ایشتە بویلە حدسز بر حیات ابدیەیە چالیشمەیی و ایمان كبی قدسی بر نورە خدمتی بیراقمق، اختیارلق زمانندە لزومسز، تهلكەلی سیاست اویونجاقلرینە آتیلمق، بنم كبی علاقەسز و یالڭز و اسكی كناهلرینە كفّارت آرامەیە مجبور بر آدمدە نە قدر خلاف عقلدر، نە قدر خلاف حكمتدر، نە درجە بر دیوانەلكدر، دیوانەلر دە آڭلایابیلیرلر.

امّا قرآن و ایمانڭ خدمتی نە ایچون بنی منع ایدییور دیرسەڭ، بن دە دیرمكە: حقائق ایمانیە و قرآنیە برر الماس حكمندە اولدیغی حالدە، سیاست ایلە آلودە اولسە ایدم، المدەكی او الماسلر، اغفال اولونابیلن عوام طرفندن، عجبا طرفدار قزانمق ایچون بر پروپاغاندۀ سیاست دگلمی؟ دییە دوشونورلر. او الماسلرە عادی شیشەلر نظریلە باقابیلیرلر. او حالدە بن او سیاستە تماس ایتمكلە، او الماسلرە ظلم ایدرم. و قیمتلرینی تنزیل ایتمك حكمنە كچر. ایشتە ای اهل دنیا! نەدن بنم ایلە اوغراشییورسڭز؟ بنی كندی حالمدە بیراقمییورسڭز؟

اگر دیرسەڭز: شیخلر بعضًا ایشمزە قاریشییورلر. سڭا دە بعضًا شیخ دیرلر. بن دە دیرم: هی افندیلر! بن شیخ دگلم. بن خواجەیم. بوڭا دلیل، درت سنەدر بورادەیم. بر تك آدمە طریقت ویرسە ایدم، شبهەیە حقّڭز اولوردی. بلكە یانمە كلن هركسە دیمشم: ایمان لازم، اسلامیت لازم، طریقت زمانی دگل.

اگر دیرسەڭز: سڭا سعید كردی دیرلر. بلكە سندە عنصریتپرورلك فكری وار. او ایشمزە كلمییور!

بن دە دیرم: هی افندیلر! اسكی سعید و یڭی سعیدڭ یازدقلری میداندە. شاهد كوسترییورمكە، بن [اَلْاِسْلَامِیَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةَ] فرمان قطعیسی ایلە، اسكی زماندنبری منفی ملّیت و عنصریتپرورلگە، آوروپەنڭ بر نوع فرنك علّتی اولدیغندن، بر زهر قاتل نظریلە باقمشم. و آوروپە او فرنك علّتنی اسلام ایچنە آتمش، تا تفرقە ویرسین، پارچەلاسین، یوتمەسنە حاضر اولسون، دییە دوشونور. او فرنك علّتنە قارشو اسكیدنبری تداوی یە چالیشدیغمی، طلبەلرم و بڭا تماس ایدنلر بیلییورلر.

مادام بویلەدر. هی افندیلر! هر بر حادثەیی بهانە طوتوب بڭا صیقینتی ویرمگە سبب نەدر عجبا؟ شرقدە بر نفر خطا ایتسە، غربدە بر نفرە عسكرلك مناسبتیلە زحمت و جزا ویرمك.. ویا استانبولدە بر اصنافڭ جنایتیلە بغداددە بر دكّانجی یی اصنافلق مناسبتیلە محكوم ایتمك نوعندن، هر حادثۀ دنیویەدە بڭا صیقینتی ویرمك، هانكی اصول ایلەدر؟ هانكی وجدان حكم ایدر؟ هانكی مصلحت اقتضا ایدر؟

[اوچنجی نقطە] حالمی، استراحتمی دوشونن و هر مصیبتە قارشو صبر ایلە سكوتمی استغراب ایدن دوستلریمڭ شویلە بر سؤآللری واركە: سڭا كلن زحمتلرە، صیقینتیلرە ناصل تحمّل ایدییورسڭ؟ حالبوكە اسكیدن چوق حدّتلی و عزّتلی ایدڭ. ادنا بر تحقیرە تحمّل ایدەمزدڭ.

[الجواب] ایكی كوچك حادثەیی و حكایەیی دیڭلەییڭز، جوابنی آلیڭز.

[برنجی حكایە] ایكی سنە اوّل بنم حقّمدە بر مدیر سببسز، غیابمدە، تزییفكارانە، حقارتلی سوزلر سویلەمشدی. صوڭرە بڭا سویلەدیلر. بر ساعت قدر اسكی سعید طماریلە متأثّر اولدم. صوڭرە جناب حقّڭ رحمتیلە شویلە بر حقیقت قلبە كلدی. صیقینتی یی ازالە ایدوب، او آدمی دە بڭا حلال ایتدیردی. او حقیقت شودر: نفسمە دیدم:

اگر اونڭ تحقیری و بیان ایتدیگی قصورلر، شخصمە و نفسمە عائد ایسە، اللّٰه اوندن راضی اولسونكە، بنم نفسمڭ عیبلرینی سویلر. اگر طوغری سویلەمش ایسە، بنی نفسمڭ تربیەسنە سوق ایدر و غروردن بنی قورتارمغە یاردیمدر.

اگر یالان سویلەمش ایسە، بنی ریادن و ریانڭ اساسی اولان شهرت كاذبەدن قورتارمغە یاردیمدر. اوت، بن نفسم ایلە مصالحە ایتمەمشم. چونكە تربیە ایتمەمشم. بنم بوینمدە ویا قوینمدە بر عقرب بولوندیغنی بری سویلەسە ویا كوسترسە، اوندن طاریلمق دگل، بلكە ممنون اولمق لازم كلیر.

اگر او آدمڭ تحقیراتی، بنم ایمانە و قرآنە خدمتكارلغم صفتمە عائد ایسە، او بڭا عائد دگل. او آدمی، بنی استخدام ایدن صاحب قرآنە حوالە ایدییورم. او عزیزدر، حكیمدر.

اگر صرف بنی سوگمك، تحقیر ایتمك، چوروتمك نوعندن ایسە، او دە بڭا عائد دگل. بن منفی و اسیر و غریب و ألم باغلی اولدیغندن، حیثیتمی كندی ألملە دوزلتمەیە چالیشمق بڭا دوشمز. بلكە مسافر اولدیغم و بڭا نظارت ایدن شو كویە، صوڭرە قضایە، صوڭرە ولایتە حكم ایدنلرە عائددر. بر انسانڭ الندەكی أسیرینی تحقیر ایتمك، صاحبنە عائددر. او مدافعە ایدر.

مادام حقیقت بودر. قلبم استراحت ایتدی. [وَاُفَوِّضُ اَمْرٖٓی اِلَی اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَصٖیرٌ بِالْعِبَادِ] دیدم. او واقعەیی اولمامش كبی صایدم، اونوتدم. فقط مع التّأسّف صوڭرە آڭلاشیلدیكە، قرآن اونی حلال ایتمەمش.

[ایكنجی حكایە] شو سنەدە ایشیتدمكە، بر حادثە اولمش. او حادثەنڭ وقوعندن صوڭرە، یالڭز اجمالًا وقوعنی ایشیتدیگم حالدە، او واقعە ایلە جدّی علاقەدار ایمشم كبی بر معاملە كوردم. ذاتًا مخابرە ایتمییوردم. ایتسەم دە، پك نادر اولارق بر مسئلۀ ایمانیەیی بر دوستمە یازاردم. حتّی درت سنەدە قرداشمە بر تك مكتوب یازدم. و اختلاطدن هم بن كندیمی منع ایدییوردم، هم دە اهل دنیا بنی منع ایدییوردی. یالڭز بر ایكی احباب ایلە هفتەدە بر دفعە كوروشەبیلییوردم. كویە كلن مسافرلر ایسە، آیدە بر ایكیسی، بعض بر ایكی دقیقە، بر مسئلۀ آخرتە دائر بنملە كوروشویوردی.

بو غربت حالمدە غریب، یالڭز، كیمسەسز، نفقە ایچون چالیشمەیە بنم كبیلرە موافق اولمایان بر كویدە، هر شیدن، هركسدن منع ایدیلدم. حتّی درت سنە اوّل خراب اولمش بر جامعی تعمیر ایتدیردم. مملكتمدە اماملق و واعظلك وثیقەم ألمدە اولدیغندن، او جامعدە درت سنەدر اللّٰه قبول ایتسین اماملق ایتدیگم حالدە، شو مبارك كچن رمضاندە مسجدە كیدەمدم. بعضًا یالڭز نمازیمی قیلدم. جماعتلە قیلینان نمازڭ یگرمی بش ثوابندن و خیرندن محروم قالدم.

ایشتە باشمە كلن بو یڭی حادثەیە قارشو، عینًا ایكی سنە اوّل او مأمورڭ بڭا قارشو معاملەسنە كوستردیگم صبر و تحمّلی كوستردم. ان شٓاء اللّٰه دوام دە ایتدیرەجگم. شویلە دە دوشونویورم و دییورمكە: اگر اهل دنیا طرفندن باشمە كلن شو اذیت، شو صیقینتی، شو تضییق عیبلی و قصورلی نفسم ایچون ایسە، حلال ایدییورم. بنم نفسم بلكە بونڭلە اصلاح حال ایدر. هم اوڭا كفّارت الذّنوب اولور. دنیا مسافرخانەسنڭ صفاسنی چوق كوردم. آزیجق جفاسنی كورسەم، یینە شكر ایدرم.

اگر ایمانە و قرآنە خدمتكارلغم جهتیلە اهل دنیا بنی تضییق ایدییورسە، اونڭ مدافعەسی بڭا عائد دگل. اونی عزیز جبّارە حوالە ایدییورم. اگر اصلسز و ریایە سبب و اخلاصی قیراجق بر شهرت كاذبەیی قیرمق ایچون توجّە عامّەیی حقّمدە بوزمق مراد ایسە، اونلرە رحمت. چونكە توجّە عامّەیە مظهر اولمق و خلقلرڭ نظرندە شهرت قزانمق، بنم كبی آدملرە ضرردر ظن ایدرم. بنم ایلە تماس ایدنلر بنی بیلیرلركە، شخصمە قارشو حرمت ایستەمییورم. بلكە نفرت ایدییورم. حتّی قیمتدار مهم بر دوستمی، فضلە حرمتی ایچون، بلكە اللی دفعە تكدیر ایتمشم.

اگر بنی چوروتمك و افكار عامّەدن دوشورتمك، اسقاط ایتدیرمكدن مرادلری، ترجمانلق ایتدیگم حقائق ایمانیە و قرآنیەیە عائد ایسە، بیهودەدر. زیرا قرآن ییلدیزلرینە پردە چكیلمز. كوزینی قپایان، یالڭز كندی كورمز. باشقەسنە كیجە یاپاماز.

[دردنجی نقطە] اوهاملی برقاچ سؤٓالڭ جوابیدر.

[برنجیسی] اهل دنیا بڭا دیر: نە ایلە یاشایورسڭ؟ چالیشمادن ناصل كچینییورسڭ؟ مملكتمزدە تنبلجە اوتورانلری و باشقەسنڭ سعیی ایلە كچیننلری ایستەمییورز.

[الجواب] بن اقتصاد و بركتلە یاشایورم. رزّاقمدن باشقە كیمسەنڭ منّتنی آلمییورم و آلمامەیە دە قرار ویرمشم. اوت، كوندە یوز پارە، بلكە قرق پارە ایلە یاشایان بر آدم، باشقەسنڭ منّتنی آلماز. شو مسئلەنڭ ایضاحنی هیچ آرزو ایتمییوردم. بلكە بر غروری و بر انانیتی احساس ایدر فكریلە، بیان ایتمك بڭا پك ناخوشدر. فقط مادام اهل دنیا اوهاملی بر صورتدە صورویورلر. بن دە دیرمكە:

كوچكلگمدنبری خلقلرڭ مالنی قبول ایتمەمك، ولو زكات دخی اولسە، هم معاشی قبول ایتمەمك، [یالڭز بر ایكی سنە دار الحكمة الاسلامیّەدە دوستلریمڭ اجباریلە قبول ایتمەیە مجبور اولدم و او پارەیی دە معنًا ملّتە اعادە ایتدك.] هم معیشت دنیویّە ایچون منّت آلتنە كیرمەمك، بتون عمرمدە بر دستور حیاتمدر. اهل مملكتم و باشقە یرلردە بنی طانییانلر بونی بیلییورلر. بو بش سنەكی نفیمدە، چوق دوستلر بڭا هدیەلرینی قبول ایتدیرمك ایچون چوق چالیشدیلر، قبول ایتمدم. اویلە ایسە ناصل ادارە ایدرسڭ؟ دینیلسە، دیرم:

بركت و اكرام الٰهی ایلە یاشایورم. نفسم چندان هر حقارتە، هر اهانتە مستحق ایسە دە، فقط قرآن خدمتنڭ كرامتی اولارق ارزاق خصوصندە اكرام الٰهی اولان بركتە مظهر اولویورم. [وَاَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ] سرّیلە، جناب حقّڭ بڭا ایتدیگی احساناتی یاد ایدوب، بر شكر معنوی نوعندە برقاچ نمونەسنی سویلەیەجگم. بر شكر معنوی اولمقلە برابر، قورقویورمكە، بر ریا و غروری احساس ایدرك، او مبارك بركت كسیلسین. چونكە مفتخرانە كیزلی بركتی اظهار ایتمك، كسیلمەسنە سبب اولور. فقط نە چارە سویلەمەیە مجبور اولدم.

[ایشتە بریسی] شو آلتی آیدر، اوتوز آلتی اكمكدن عبارت بر كیلە بوغدای بڭا كافی كلدی. داها وار، بیتمەمش. نە مقدار كفایت [حاشیە]ایدەجك، بیلمییورم.

[ایكنجیسی] شو مبارك رمضاندە، یالڭز ایكی خانەدن بڭا ییمك كلدی. ایكیسی دە بنی خستە ایتدی. آڭلادمكە، باشقەسنڭ ییمگنی ییمكدن ممنوعم. متباقیسی بتون رمضاندە بنم ادارەمە باقان مبارك بر خانەنڭ و صادق بر آرقداشم اولان او خانە صاحبی عبد اللّٰه چاوشڭ اخباری و شهادتیلە اوچ اكمك، بر قیّە پرنج، بڭا كافی كلمشدر. حتّی او پرنج، اون بش كون رمضاندن صوڭرە بیتمشدر.

[اوچنجیسی] طاغدە، اوچ آی، بڭا و مسافرلریمە بر قیّە ترەیاغی، هر كون اكمكلە برابر ییمك شرطیلە كافی كلدی. حتّی سلیمان اسمندە مبارك بر مسافرم واردی. بنم اكمگم دە و اونڭ اكمگی دە بیتییوردی. چهارشنبە كونی ایدی. دیدم اوڭا: كیت، اكمك كتیر. ایكی ساعت هر طرفمزدە كیمسە یوقكە، اورادن اكمك آلینسین. جمعە كیجەسی سنڭ یانڭدە، بو طاغدە برابر دعا ایتمك آرزو ایدییورم دیدی. بن دە دیدم: تَوَكَّلْنَا عَلَی اللّٰهِ، قال. صوڭرە هیچ مناسبتی اولمدیغی حالدە و بر بهانە یوقكن، ایكیمز یورویە یورویە بر طاغڭ تپەسنە چیقدق. ابریقدە بر پارچە صو واردی.

بر پارچە شكر ایلە چایمز واردی، دیدم: قرداشم، بر پارچە چای یاپ. او اوڭا باشلادی. بن دە درین بر درەیە باقار بر قطران آغاجی آلتندە اوتوردم.

متأسّفانە شویلە دوشوندمكە: كوفلنمش بر پارچە اكمگمز وار. بو آقشام آنجق ایكیمزە یتر. ایكی كون ناصل یاپاجغز؟ و بو صافی قلب آدمە نە دییەجگم؟ دییە دوشونمەدە ایكن، بردنبرە باشم چوریلیر كبی باشمی چویردم. كوردمكە، قوجە بر اكمك قطران آغاجنڭ اوستندە، داللری ایچندە بزە باقییور. دیدم: سلیمان مژدە! جناب حق بزە رزق ویردی. او اكمگی آلدق. باقییورزكە، قوشلر و حیوانات وحشیە، هیچ بری ایلیشمەمش. یگرمی اوتوز كوندر هیچ بر انسان او تپەیە چیقمامشدی. او اكمك ایكیمزە ایكی كون كافی كلدی. بز ییركن، بیتمك اوزرە ایكن، درت سنە صادق بر صدّیقم اولان مستقیم سلیمان، اكمكلە آشاغیدن چیقا كلدی.

[دردنجیسی] شو اوستمدەكی صاقویی، یدی سنە اوّل اسكی اولارق آلمشدم. بش سنەدر البسە، چاماشیر، پابوچ، چوراپ ایچون درت بوچوق لیرە ایلە ادارە ایتدم. بركت، اقتصاد و رحمت الٰهیە بڭا كافی كلدی.

ایشتە شو نمونەلر كبی چوق شیلر وار. و بركت الٰهیەنڭ چوق جهتلری وار. بو كوی خلقی چوغنی بیلیرلر. فقط صاقین بونلری فخر ایچون ذكر ایدییورم ظن ایتمەییڭز. بلكە مجبور اولدم. هم بنم ایچون اییلگە بر مدار اولدیغنی دوشونمەییڭز. بو بركتلر، یا یانمە كلن خالص دوستلریمە احساندر. ویا خدمت قرآنیەیە بر اكرامدر. ویا اقتصادڭ بركتلی بر منفعتیدر. ویاخود یا رحیم! یا رحیم! ایلە ذكر ایدن و یانمدە بولونان درت كدینڭ رزقلریدركە، بركت صورتندە كلیر. بن دە اوندن استفادە ایدرم. اوت، حزین میرمیرلرینی دقّتلە دیڭلەسەڭ، یا رحیم! یا رحیم! چكدكلرینی آڭلارسڭ. كدی بحثی كلدی، طاووغی خاطرە كتیردی:

بر طاووغم وار. شو قیشدە یومورطە ماكینەسی كبی، پك آز فاصلە ایلە هر كون رحمت خزینەسندن بڭا بر یومورطە كتیرییوردی. هم بر كون ایكی یومورطە كتیردی. بن دە حیرتدە قالدم. دوستلرمدن صوردم: بویلە اولورمی؟ دیدم. دیدیلر: بلكە بر احسان الٰهیدر. هم شو طاووغڭ یازین چیقاردیغی كوچك بر یاوروسی واردی. رمضان شریفڭ باشندە یومورطەیە باشلادی. تا قرق كون دوام ایتدی. هم كوچك، هم قیشدە، هم رمضاندە بو مبارك حالی بر اكرام ربّانی اولدیغنە، نە بنم و نە دە بڭا خدمت ایدنلرڭ شبهەمز قالمدی. هم نە وقت آننەسی كسدی، همن او باشلادی. بنی یومورطەسز بیراقمدی.

[ایكنجی وهملی سؤٓال] اهل دنیا دییورلركە: سڭا ناصل امنیت ایدەجگزكە، سن دنیامزە قاریشمایاجقسڭ؟ سنی سربست بیراقسەق، بلكە دنیامزە قاریشیرسڭ. هم ناصل بیلەجگزكە، سن قورنازلق یاپمییورسڭ؟ كندیڭی تاركِ دنیا كوستروب، خلقڭ مالنی ظاهرًا آلماز، كیزلی آلیر بر قورنازلق اولمدیغنی ناصل بیلەجگز؟

[الجواب] یگرمی سنە اوّلكی دیوان حرب عرفیدە و حرّیتدن داها اوّل زماندە، چوقلرە معلوم حال و وضعیتم و ایكی مكتب مصیبت شهادتنامەسی نامندە او زمان دیوان حربدەكی مدافعاتم قطعی كوستریركە، دگل قورنازلق، بلكە ادنا بر حیلەیە تنزّل ایتمز بر طرزدە حیات كچیرمشم. اگر حیلە اولسەیدی، بو بش سنە ظرفندە سزلرە تملّقكارانە بر مراجعت ایدیلەجكدی. حیلەلی آدم كندینی سودیرر، كندینی چكمز. اغفال و آلداتمەیە دائما چالیشیر. حالبوكە بڭا قارشو اڭ مهم هجوملرە و تنقیدلرە مقابل، تذلّلە تنزّل ایتمدم. (تَوَكَّلْتُ عَلَی اللّٰهِ) دییوب اهل دنیایە آرقەمی چویردم. هم دە آخرتی بیلن و دنیانڭ حقیقتنی كشف ایدن، عقلی وارسە، پیشمان اولماز. یڭیدن دنیایە دونوب اوغراشماز. اللی سنەدن صوڭرە علاقەسز تك باشیلە بر آدم، حیات ابدیەسنی دنیانڭ بر ایكی سنە كَوَزەلگنە، شارلاتانلغنە فدا ایتمز. فدا ایتسە قورناز اولماز. بلكە أبله بر دیوانە اولور. أبله بر دیوانەنڭ ألندن نە كلیركە، اونڭ ایلە اوغراشیلسین. امّا ظاهرًا تاركِ دنیا، باطنًا طالب دنیا شبهەسی ایسە [وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْسٖٓی اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ] سرّنجە، بن نفسمی تبرئە ایتمەیورم. نفسم هر فنالغی ایستر. فقط شو فانی دنیادە، شو موقّت مسافرخانەدە، اختیارلق زمانندە، قیصە بر عمردە، آز بر لذّت ایچون، ابدی، دائمی حیاتنی و سعادت ابدیەسنی برباد ایتمك، اهل عقلڭ كاری دگل. اهل عقلڭ و ذی شعورڭ كاری اولمدیغندن، نفس امّارەم ایستر ایستەمز عقلە تابع اولمشدر.

[اوچنجی وهملی سؤٓال] اهل دنیا دییورلركە: سن بزی سورمیسڭ؟ بگنییورمیسڭ؟ اگر سَوَرسەڭ، نەدن بزە كوسوب قاریشمییورسڭ؟ اگر بگنمییورسەڭ، بزە معارضسڭ. بز معارضلریمزی أزرز!

[الجواب] بن دگل سزی، بلكە دنیاڭزی سوسە ایدم، دنیادن چكیلمزدم. نە سزی و نە دە دنیاڭزی بگنمییورم. فقط قاریشمییورم. چونكە بن باشقە مقصددەیم. باشقە نقطەلر بنم قلبمی طولدیرمش. باشقە شیلری دوشونمەیە قلبمدە یر بیراقمامش. سزڭ وظیفەڭز الە باقمقدر، قلبە باقمق دگل. چونكە ادارەڭزی، آسایشڭزی ایستەیورسەڭز،

ال قاریشمدیغی وقت نە حقّڭز واركە، هیچ لایق اولمادیغڭز حالدە، قلب دە بزی سوسین دیمەیە؟ قلبە قاریشسەڭز، اوت، بن ناصل بو قیش ایچندە بهاری تمنّی ایدییورم و آرزو ایدییورم، فقط ارادە ایدەمییورم. كتیرمگە تشبّث ایدەمییورم. اویلە دە، حالِ عالمڭ صلاحتنی تمنّی ایدییورم، دعا ایدییورم. و اهل دنیانڭ اصلاحنی آرزو ایدییورم، فقط ارادە ایدەمییورم. چونكە المدن كلمییور. بالفعل تشبّث ایدەمییورم. چونكە نە وظیفەمدر، نە دە اقتدارم وار.

[دردنجی شبهەلی سؤٓال] اهل دنیا دییورلركە: او قدر بلالر كوردككە، كیمسەیە امنیّتمز قالمدی. سڭا ناصل امین اولابیلیرزكە، فرصت سنڭ الڭە كچسە، آرزو ایتدیگڭ كبی قاریشمازسڭ؟

[الجواب] اوّلكی نقطەلر سزە امنیت ویرمكلە برابر، مملكتمدە طلبە و اقربام ایچندە، بنی دیڭلەینلرڭ اورتەسندە، هیجانلی حادثەلر ایچندە، دنیاڭزە قاریشمدیغم حالدە.. دیار غربتدە و یالڭز، تك باشیلە، غریب، ضعیف، عاجز، بتون قوّتیلە آخرتە متوجّه، اختلاطدن، مخابرەدن كسیلمش، ایمان و آخرت مناسبتیلە اوزاقدن اوزاغە یالڭز بعض اهل آخرتی دوست بولان.. و باشقە هركسە یبانی و هركس دە اوڭا یبانی نظریلە باقان بر انسان، ثمرەسز، تهلكەلی دنیاڭزە قاریشسە، مضاعف بر دیوانە اولمق كركدر.

[بشنجی نقطە] [بش كوچك مسئلە] یە دائردر.

[برنجیسی] اهل دنیا بڭا دییورلركە: بزم اصول مدنیتمزی، طرز حیاتمزی و صورت تلبّسمزی نە ایچون سن كندیڭە تطبیق ایتمییورسڭ؟ دیمك بزە معارضسڭ!

[بن دە دیرم] هی افندیلر! نە حق ایلە بڭا اصول مدنیتڭزی تكلیف ایدییورسڭز؟ حالبوكە سز بنی حقوق مدنیتدن اسقاط ایتمش كبی، حقسز اولارق بش سنە بر كویدە مخابرەدن و اختلاطدن ممنوع بر طرزدە اقامت ایتدیردیڭز. هر منفی یی شهرلردە دوست و اقرباسیلە برابر بیراقدیڭز. و صوڭرە وثیقە ویردیگڭز حالدە، سببسز بنی تجرید ایدوب، بر ایكی دانە مستثنا، هیچ بر همشهری ایلە كوروشدیرمدیڭز. دیمك بنی افراد ملّتدن و رعیتدن صایمییورسڭز. ناصل قانون مدنیتڭزڭ بڭا تطبیقنی تكلیف ایدییورسڭز؟ دنیایی بڭا زندان ایتدیڭز. زنداندە اولان بر آدمە بویلە شیلر تكلیف ایدیلمز. سز بڭا دنیا قاپوسنی قپادیڭز. بن دە

آخرت قاپوسنی چالدم. رحمت الٰهیە آچدی. آخرت قاپوسندە بولونان بر آدمە، دنیانڭ قارمە قاریشیق اصول و عاداتی، اوڭا ناصل تكلیف ایدیلیر؟ نە وقت بنی سربست بیراقوب مملكتمە اعادە ایدوب، حقوقمی ویردیڭز، او وقت اصولڭزڭ تطبیقنی ایستەیەبیلیرسڭز.

[ایكنجی مسئلە] اهل دنیا دییورلركە: بزە احكام دینیەیی و حقائق اسلامیەیی تعلیم ایدەجك رسمی بر دائرەمز وار. سن نە صلاحیتلە نشریات دینیە یاپییورسڭ؟ سن مادام نفیە محكومسڭ، بو ایشلرە قاریشمغە حقّڭ یوق.

[الجواب] حق و حقیقت انحصار آلتنە آلینماز. ایمان و قرآن، ناصل انحصار آلتنە آلینابیلیر؟ سز دنیاڭزڭ اصولنی، قانوننی انحصار آلتنە آلابیلیرسڭز. فقط حقائق ایمانیە و اساسات قرآنیە، رسمی بر شكلدە و اجرت مقابلندە دنیا معاملاتی صورتنە صوقولماز. بلكە بر موهبۀ الٰهیّە اولان او اسرار، خالص بر نیت ایلە و دنیادن و حظوظات نفسانیەدن تجرّد ایتمك وسیلەسیلە، او فیضلر كلەبیلیر. هم دە سزڭ او رسمی دائرەڭز دخی، مملكتدە ایكن بنی واعظ قبول ایتدی. تعیین ایتدی. بن او واعظلگی قبول ایتدم. فقط معاشنی ترك ایتدم. ألمدە وثیقەم وار. واعظلك و اماملق وثیقەسیلە هر یردە عمل ایدەبیلیرم. چونكە بنم نفیم، حقسز اولمشدر. هم منفیلر، مادام اعادە ایدیلدی. اسكی وثیقەلریمڭ حكمی باقیدر.

(ثانیًا) یازدیغم حقائق ایمانیەیی طوغریدن طوغری یە نفسمە خطاب ایتمشم. هركسی دعوت ایتمەیورم. بلكە روحلری محتاج و قلبلری یارەلی اولانلر، او ادویۀ قرآنیەیی آرایوب بولویورلر. یالڭز مدار معیشتم ایچون یڭی حروف چیقمادن اوّل، حشرە دائر بر رسالەمی طبع ایتدیردم. بونی دە، بڭا قارشو انصافسز اسكی والی، او رسالەیی تدقیق ایدوب تنقید ایدەجك بر جهت بولامدیغی ایچون ایلیشەمدی.

[اوچنجی مسئلە] بنم بعض دوستلرم، اهل دنیا بڭا شبهەلی باقدقلری ایچون، اهل دنیایە خوش كورونمك ایچون، بندن ظاهرًا تبرّی ایدییورلر. بلكە تنقید ایدییورلر. حالبوكە قورناز اهل دنیا، بونلرڭ تبرّیسنی و بڭا قارشو اجتنابلرینی او اهل دنیایە صداقتە دگل، بلكە بر نوع ریایە، وجدانسزلغە حمل ایدوب او دوستلریمە قارشو فنا نظرلە باقییورلر.

[بن دە دیرم] ای آخرت دوستلرم! بنم قرآنە خدمتكارلغمدن تبرّی ایدوب قاچماییڭز. چونكە ان شٓاء اللّٰه بندن سزە ضرر كلمز. اگر فرضا مصیبت كلسە ویا بڭا ظلم ایدیلسە، سز بندن تبرّی ایلە قورتولامازسڭز. او حال ایلە مصیبتە و طوقادە داها زیادە استحقاق كسب ایدرسڭز. هم نە واركە اوهامە دوشویورسڭز؟

[دردنجی مسئلە] شو نفی زمانمدە كورویورمكە، خودفروش و سیاست باتاقلغنە دوشمش بعض انسانلر، بڭا طرفكیرانە، رقیبانە بر نظرلە باقییورلر. كویا بن دە اونلر كبی دنیا جریانلریلە علاقەدارم.

هی افندیلر! بن ایمانڭ جریانندەیم. قارشومدە ایمانسزلق جریانی وار. باشقە جریانلرلە علاقەم یوق. او آدملردن اجرت مقابلندە ایش كورنلر، بلكە كندینی بر درجە معذور كورویور. فقط اجرتسز، حمیّت نامنە بڭا قارشو طرفكیرانە، رقیبانە وضعیت آلمق و ایلیشمك و اذیت ایتمك، غایت فنا بر خطادر. چونكە سابقًا اثبات ایدیلدیگی كبی، سیاست دنیا ایلە هیچ علاقەدار دگلم. یالڭز بتون وقتمی و حیاتمی حقائق ایمانیە و قرآنیەیە حصر و وقف ایتمشم. مادام بویلەدر. بڭا اذیت ویروب رقیبانە ایلیشن آدم دوشونسونكە، او معاملەسی زندقە و ایمانسزلق نامنە، ایمانە ایلیشمك حكمنە كچر.

[بشنجی مسئلە] دنیا مادام فانیدر. هم مادام عمر قیصەدر. هم مادام غایت لزوملی وظیفەلر چوقدر. هم مادام حیات ابدیە بورادە قزانیلاجقدر. هم مادام دنیا صاحبسز دگل. هم مادام شو مسافرخانۀ دنیانڭ غایت حكیم و كریم بر مدبّری وار. هم مادام نە اییلك و نە فنالق جزاسز قالمایاجقدر. هم مادام [ لَا یُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا] سرّنجە، تكلیف مَالَا یُطَاقْ یوقدر. هم مادام ضررسز یول ضررلی یولە مرجّحدر. هم مادام دنیوی دوستلر و رتبەلر، قبر قاپوسنە قدردر.

البتە اڭ بختیار اودركە، دنیا ایچون آخرتی اونوتماسین. آخرتنی دنیایە فدا ایتمەسین. حیات ابدیەسنی حیات دنیویە ایچون بوزماسین. مالایعنی شیلرلە عمرینی تلف ایتمەسین. كندینی مسافر تلقّی ایدوب مسافرخانە صاحبنڭ امرلرینە كورە حركت ایتسین. سلامتلە قبر قاپوسنی آچوب سعادت ابدیەیە كیرسین. [حاشیە]

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

س٭ع

[اون آلتنجی مكتوبڭ ذیلی]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اهل دنیا، سببسز، بنم كبی عاجز، غریب بر آدمدن توهّم ایدوب، بیڭلر آدم قوّتندە تخیّل ایدرك، بنی چوق قیدلر آلتنە آلمشلر. بارلەنڭ بر محلّەسی اولان بَدْرَەدە و بارلەنڭ بر طاغندە بر ایكی كیجە قالمقلغمە مساعدە ایتمەمشلر. ایشیتدمكە، دییورلر: سعید اللی بیڭ نفر قوتندەدر. اونڭ ایچون سربست بیراقمییورز.

[بن دە دیرمكە] ای بدبخت اهل دنیا! بتون قوتڭزلە دنیایە چالیشدیغڭز حالدە، نەدن دنیانڭ ایشنی دخی بیلمییورسڭز؟ دیوانە كبی حكم ایدییورسڭز؟ اگر قورقوڭز شخصمدن ایسە، اللی بیڭ نفر دگل، بلكە بر نفر اللی دفعە بندن زیادە ایشلر كورەبیلیر. یعنی اوطەمڭ قاپوسندە طوروب بڭا چیقمایاجقسڭ! دییەبیلیر. اگر قورقوڭز مسلگمدن و قرآنە عائد دلّاللغمدن و قوۀ معنویۀ ایمانیەدن ایسە، اللی بیڭ نفر دگل، یاڭلیشسڭز، مسلك اعتباریلە اللی میلیون قوتندەیم، خبریڭز اولسون! چونكە قرآن حكیمڭ قوّتیلە، سزڭ دینسزلریڭز داخل اولدیغی حالدە، بتون آوروپەیە میدان اوقویورم. بتون نشر ایتدیگم انوار ایمانیە ایلە اونلرڭ [فنون مثبتە و طبیعت] دیدكلری محكم قلعەلرینی زیر و زبر ایتمشم. اونلرڭ اڭ بیوك دینسز فیلسوفلرینی حیواندن آشاغی دوشورمشم. دینسزلریڭز دخی ایچندە بولونان بتون آوروپە طوپلانسە، اللّٰهڭ توفیقیلە بنی او مسلگمڭ بر مسئلەسندن كری چویرەمزلر. ان شٓاء اللّٰه مغلوب ایدەمزلر.

مادام بویلەدر. بن سزڭ دنیاڭزە قاریشمییورم. سز دە بنم آخرتمە قاریشماییڭز. قاریشسەڭز دە بیهودەدر.

تقدیر خدا قوّت بازو ایلە دونمز.

بر شمعەكە مولا یاقا، اوفلەمكلە سونمز.

بنم حقّمدە مستثنا بر صورتدە، پك زیادە اهل دنیا توهّم ایدوب عادتا قورقویورلر. بندە بولونمایان و بولونسە دخی سیاسی بر قصور تشكیل ایتمەین و اتهامە مدار اولمایان شیخلك، بیوكلك، خاندان، عشیرت صاحبی، نفوذلی، اتباعی چوق.. همشهریلریلە كوروشمك، دنیا احوالیلە علاقەدار اولمق، حتّی سیاستە كیرمك، حتّی مخالف اولمق كبی بندە بولونمایان امرلری تخیّل ایدرك، اوهامە دوشمشلر. حتّی حپسدە و خارجدەكی، یعنی [كندیلرنجە قابل عفو اولمایانلرڭ دخی] عفولرینی مذاكرە ایتدكلری صیرەدە،

بنی عادتا هر شیدن منع ایتدیلر. فنا و فانی بر آدمڭ، كوزل و باقی شویلە بر سوزی وار: ظلمڭ طوپی وار، كلّەسی وار، قلعەسی وارسە، حقّڭ دە بوكولمز قولی، دونمز یوزی واردر.

بن دە دیرم:

اهل دنیانڭ حكمی وار، شوكتی وار، قوّتی وارسە،

قرآنڭ فیضیلە خادمندە دە شاشیرماز علمی، صوصماز سوزی واردر.

یاڭیلماز قلبی، سونمز نوری واردر.

چوق دوستلرلە برابر، بڭا نظارت ایدن بر قوماندان، مكرّرًا سؤٓال ایتدیلر. نەدن وثیقە ایچون مراجعت ایتمییورسڭ، استدعا ویرمییورسڭ؟

[الجواب] بش آلتی سبب ایچون مراجعت ایتمەیورم و ایدەمییورم.

[برنجیسی] بن اهل دنیانڭ دنیاسنە قاریشمدمكە، اونلرڭ محكومی اولایم. اونلرە مراجعت ایدەیم. بن قدر الٰهینڭ محكومی یم. و اوڭا قارشو قصورم وار. اوڭا مراجعت ایدییورم.

[ایكنجیسی] بو دنیا چابوق تبدّل ایدر بر مسافرخانە اولدیغنی یقینًا ایمان ایدوب بیلدم. اونڭ ایچون حقیقی وطن دگل، هر یر بردر. مادام وطنمدە باقی قالمایاجغم. بیهودە اوڭا قارشو چابەلامق، اورایە كیتمك، بر شیئە یارامییور. مادام هر یر مسافرخانەدر. اگر مسافرخانە صاحبنڭ رحمتی یار ایسە، هركس یاردر. هر یر یارار. اگر یار دگلسە، هر یر قلبە باردر. و هركس دوشماندر.

[اوچنجیسی] مراجعت قانون دائرەسندە اولور. حالبوكە بو آلتی سنەدر، بڭا قارشو معاملە، كیفی و فوق القانوندر. منفیلر قانونیلە بڭا معاملە ایدیلمدی. حقوق مدنیتدن و بلكە حقوق دنیویدن اسقاط ایدیلمش بر طرزدە بڭا باقدیلر. بو فوق القانون معاملە ایدنلرە، قانون نامنە مراجعت معناسز اولور.

[دردنجیسی] بو سنە بورانڭ مدیری، بنم ناممە بارلەنڭ بر محلّەسی حكمندە اولان بَدْرَە قریەسندە، تبدیل هوا ایچون برقاچ كون قالمغە دائر مراجعت ایتدی. مساعدە ایتمدیلر. بویلە اهمّیتسز بر احتیاجمە جواب رد ویرنلرە ناصل مراجعت ایدیلیر؟ مراجعت ایدیلسە، ذلّت ایچندە فائدەسز بر تذلّل اولور!