MEKTÛBAT

272

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

یَٓا اَللّٰهُ یَا رَحْمٰنُ یَا رَحٖیمُ یَا فَرْدُ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا حَكَمُ یَا عَدْلُ یَا قُدُّوسُ

اسم اعظمڭ حقّنە، و قرآن معجز البیانڭ حرمتنە و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ شرفنە، بر قلم ایلە بیڭلر نسخە یازان خسروی و مبارك یاردیمجیلرینی و نورجی آرقداشلرینی جنّت الفردوسدە سعادت ابدیەیە مظهر أیلە. آمین! و خدمت ایمانیە و قرآنیەدە دائما موفّق أیلە. آمین! و دفتر حسناتلرینە بو مجموعەنڭ هر بر حرفنە مقابل، بیڭ حسنە یازدیر. آمین! و نورلرڭ نشرندە ثبات و دوام و اخلاص احسان أیلە. آمین! آمین! آمین!

یا ارحم الراحمین! عموم رسالۀ نور شاكردلرینی ایكی جهاندە مسعود أیلە. آمین! انسی و جنّی شیطانلرڭ شرلرندن محافظە أیلە. آمین! و بو عاجز و بیچارە سعیدڭ قصوراتنی عفو أیلە. آمین! آمین! آمین!

عموم نور شاكردلری نامنە

سعید النّورسی

273

[یگرمی طقوزنجی مكتوب]

یگرمی طقوزنجی مكتوب طقوز قسمدر. بو قسم برنجی قسمدر. طقوز نكتەدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

عزیز صدّیق قرداشم و خدمت قرآنیەدە پك جدّی بر آرقداشم،

بو دفعەكی مكتوبڭدە وقتم و حالم مساعدە ایتمدیگی مهم بر مسئلەیە دائر جواب ایستەیورسڭ. قرداشم، بو سنە الحمد للّٰە رسالەلری یازانلر پك چوغالمش. ایكنجی تصحیح بڭا كلییور. صباحدن آقشامە قدر سرعتلی بر طرزدە مشغول اولویورم. چوق مهم ایشلرم دە كری قالییور. و بو وظیفەیی داها عظیم كورویورم. خصوصًا شعبان و رمضاندە عقلدن زیادە قلب حصّەداردر. روح حركت ایدر. شو مسئلۀ عظیمەیی باشقە وقتە تعلیق ایدوب، نە وقت جناب حقّڭ رحمتندن قلبە سنوحات كلسە، تدریجًا سزە یازیلیر. شیمدیلك (اوچ نكتەیی) بیان ایدەجگم. [حاشیە]

(برنجی نكتە: ) قرآن حكیمڭ اسراری بیلینمییور. مفسّرلر حقیقتنی آڭلامامشلر دییە بیان اولونان فكرڭ ایكی یوزی وار و اونی دیین ایكی طائفەدر.

(برنجیسی) اهل حق و اهل تدقیقدر. دیرلركە: قرآن بیتمز و توكنمز بر خزینەدر. هر عصر، نصوص و محكماتنی تسلیم و قبول ایلە برابر، تتمّات قبیلندن حقائق خفیەسندن دخی حصّەسنی آلیر. باشقەسنڭ كیزلی قالمش حصّەسنە ایلیشمز.

اوت، زمان كچدكجە، قرآن حكیمڭ داها زیادە حقائقی انكشاف ایدر دیمكدر. یوقسە حاشا و كلّا، سلف صالحینڭ بیان ایتدكلری حقائق ظاهریۀ قرآنیەیە شبهە كتیرمك دگل. چونكە اونلرە ایمان لازمدر. اونلر نصدر، قطعیدر، اساسدرلر، تملدرلر. قرآن عَرَبِیٌّ مُبٖینٌ فرمانیلە معناسی واضح اولدیغنی بیلدیرر. باشدن باشە خطاب الٰهی، او معنالر اوزرینە دونر، تقویە ایدر. بداهت

274

درجەسنە كتیریر. او منصوص معنالری قبول ایتمەمكدن، حاشا ثمّ حاشا، جناب حقّی تكذیب و حضرت رسالتڭؐ فهمنی تزییف ایتمك چیقار.

دیمك معانئ منصوصە متسلسلًا منبع رسالتدن آلینمشدر. حتّی اِبْنِ جَرٖیرِ طَبَرٖی، بتون معانئ قرآنی معنعن سند ایلە متسلسلًا منبع رسالتە ایصال ایتمش. و او طرزدە مهم و بیوك تفسیرینی یازمش.

(ایكنجی طائفە: ) یا عقلسز بر دوستدر، قاش یاپایم دیركن كوز چیقارییور. ویا شیطان عقللی بر دوشماندركە، احكام اسلامیەیە و حقائق ایمانیەیە قارشو كلمك ایستەیور. قرآن حكیمڭ -سنڭ تعبیرڭلە- برر پولاد قلعەسی حكمندە اولان سورلی سورەلری ایچندە یول بولمق ایستەیور. بویلەلر حاشا، حقائق ایمانیە و قرآنیەیە شبهە ایراث ایتمك ایچون بو نوع سوزلری اشاعە ایدییورلر.

(ایكنجی نكتە: ) جناب حق قرآندە چوق شیلرە قسم ایتمش. قسمات قرآنیەدە چوق بیوك نكتەلر وار، چوق سرلر وار. مثلا وَالشَّمْسِ وَضُحٰیهَ ا دەكی قسم، اون برنجی سوزدەكی محتشم تمثیلڭ اساسنە اشارت ایدر. كائناتی بر سرای و بر شهر صورتندە كوستریر.

هم یٰسٓ وَالْقُرْاٰنِ الْحَكٖیمِ دەكی قسم ایلە، اعجازات قرآنیەنڭ قدسیتنی و اوڭا قسم ایدیلەجك بر درجۀ حرمتدە اولدیغنی اخطار ایدر.〚 وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰی ٭ فَلَٓا اُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ ٭ وَاِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظٖیمٌ دەكی قسم، ییلدیزلرڭ سقوطیلە وحیە شبهە ایراث ایتمەمك ایچون جن و شیطانلرڭ غیبی خبرلردن كسیلمەلرینە علامت اولدیغنە اشارت ایتمكلە برابر، ییلدیزلری دهشتلی عظمتلریلە و كمال انتظام ایلە یرلرینە یرلشدیرمك و سیّاراتلری حیرت انكیز بر صورتدە دوندیرمكدەكی عظمت قدرت و كمال حكمتی او قسم ایلە اخطار ایدییور.

وَالذَّارِیَاتِ ٭ وَالْمُرْسَلَاتِ دەكی قسم دە، هوانڭ تموّجاتی و تصریفاتی ایچندە مهم حكمتلری اخطار ایتمك ایچون، روزگارلرە مأمور ملائكەلرە قسم ایلە نظر دقّتی جلب ایدییوركە، تصادفی ظن اولونان عنصرلر، چوق نازك حكمتلری و اهمّیتلی وظیفەلری كورویورلر. و هكذا، هر بر موقعڭ آیری آیری نكتەسی و فائدەسی واردر. وقت مساعد اولمدیغی ایچون یالڭز اجمالًا وَالتّٖینِ وَالزَّیْتُونِ قسمندەكی چوق نكتەلرندن بر نكتەیە اشارت ایدەجگز. شویلەكە:

جناب حق، تین و زیتون ایلە قسم واسطەسیلە عظمت قدرتنی و كمال رحمتنی و بیوك نعمتلرینی اخطار ایدرك، اسفل سافلین طرفنە كیدن انسانڭ یوزینی، او طرفدن چویروب شكر و فكر و ایمان و عمل صالح ایلە تا اعلای علّیینە قدر

275

ترقّیات معنویەیە مظهر اولابیلمەسنە اشارت ایدییور. نعمتلر ایچندە تین و زیتونڭ تخصیصنڭ سببی، او ایكی میوەنڭ چوق مبارك و نافع اولمسی و خلقتلرندە دە مدار دقّت و نعمت چوق شیلر بولونمەسیدر. چونكە حیات اجتماعیە و تجاریە و تنویریە و غدای انسانیە ایچون زیتون اڭ بیوك بر اساس تشكیل ایتدیگی كبی.. اینجیرڭ خلقتی، ذرّە كبی بر چكردكدە قوجە اینجیر آغاجنڭ جهازاتنی صاقلایوب درج ایتمك كبی بر خارقە معجزۀ قدرتی كوستردیگی كبی، طعامندە، منفعتندە و اكثر میوەلرە مخالف اولارق دوامندە و داها سائر منافعندەكی نعمت الٰهیەیی قسم ایلە خاطرە كتیرییور. بوڭا مقابل انسانی ایمان و عمل صالحە چیقارمق و اسفل سافلینە دوشورمەمك ایچون بر درس ویرییور.

(اوچنجی نكتە: ) سورەلرڭ باشلرندەكی حروف مقطّعە، الٰهی بر شیفرەدر. خاص عبدینە اونلرلە بعض اشارت غیبیە ویرییور. او شیفرەنڭ مفتاحی، او عبد خاصدەدر. هم اونڭ ورثەسندەدر. قرآن حكیم مادام هر زمان و هر طائفەیە خطاب ایدییور. هر عصرڭ هر طبقەسنڭ حصّەسنی جامع، چوق متنوّع وجوهلری، معنالری اولابیلیر. سلف صالحین ایسە، اڭ خالص پارچە اونلرڭدركە بیان ایتمشلر. اهل ولایت و تحقیق سیر و سلوك روحانی یە عائد چوق معاملات غیبیە اشاراتنی اونلردە بولمشلر. اشارات الاعجاز تفسیرندە (البقرە) سورەسنڭ باشندە اعجاز بلاغت نقطەسندە بر نبذە اونلردن بحث ایتمشز. مراجعت ایدیلسین.

(دردنجی نكتە: ) قرآن حكیمڭ حقیقی ترجمەسی قابل اولمدیغنی یگرمی بشنجی سوز اثبات ایتمشدر. هم معنوی اعجازندەكی علویت اسلوب ایسە ترجمەیە كلمز. معنوی اعجازندە اولان علویت اسلوب جهتندن كلن ذوق و حقیقتی بیان و افهام ایتمك پك مشكل. فقط یولی كوسترمك ایچون بر ایكی جهتە اشارت ایدەجگز. شویلەكە:

قرآن معجز البیان وَمِنْ اٰیَاتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ ٭ وَاَلْوَانِكُمْ وَالسَّمٰوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمٖینِهٖ ٭ یَخْلُقُكُمْ فٖی بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فٖی ظُلُمَاتٍ ثَلٰثٍ ٭ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ فٖی سِتَّةِ اَیَّامٍ ٭ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهٖ ٭ لَا یَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ ٭ یُولِجُ الَّیْلَ فِی النَّهَارِ وَیُولِجُ النَّهَارَ فِی الَّیْلِ وَهُوَ عَلٖیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ كبی آیتلرلە، او درجە خارقە بر علویت اسلوب و اعجازكارانە بر جمعیّت ایچندە خلّاقیتڭ حقیقتنی خیالە تصویر ایدییور، كوسترییوركە، صانع عالم اولان شو كائناتڭ اوستەسی، ایش باشندە اولارق، شمس و قمری هانكی

276

چكیچ ایلە یرلرینە چاقییورسە، عین چكیچ ایلە عین آندە ذرّەلری یرلرینە (مثلا ذی حیاتلرڭ كوز ببكلرندە ) یرلشدیرییور. سماواتی هانكی أولچو ایلە، هانكی معنوی آلت ایلە ترتیب ایدوب آچییورسە، عین آندە عین ترتیب ایلە كوزڭ پردەلرینی آچار، یاپار، تنظیم ایدر، یرلشدیرر. هم صانع ذوالجلال معنوی قدرتڭ هانكی معنوی چكیجی ایلە ییلدیزلری كوگلرە چاقییورسە، عین او معنوی چكیچ ایلە بشرڭ سیماسندەكی حدسز علامت فارقە نقطەلرینی و ظاهری و باطنی دویغولرینی یرلرینە نقش ایدییور، دییە افادە ایدر.

دیمك او صانع ذوالجلال، ایش باشندە ایشلرینی هم كوزە، هم قولاغە كوسترمك ایچون آیات قرآنیە ایلە، بر چكیجی ذرّەیە وورویور. عین آیتڭ دیگر كلمەسی ایلە او چكیجی شمسە وورویور. مركزینە چاقار كبی علوی اسلوب ایلە وحدانیّتی عین احدیت ایچندە و نهایت جلالی نهایت جمال ایچندە و نهایت عظمتی نهایت خفا ایچندە و نهایت وسعتی نهایت دقّت ایچندە و نهایت حشمتی نهایت رحمت ایچندە و نهایت بعدیتی نهایت قربیت ایچندە كوستریر. محال تلقّی ایدیلن جمع اضدادڭ اڭ اوزاق مرتبەسنی واجب درجەسندەكی بر صورتنی افادە ایدر. اثبات ایدوب كوستریر. ایشتە بو طرز افادەسی و اسلوبیدركە، اڭ خارقە ادیبلری بلاغتنە سجدە ایتدیرییور.

هم مثلا وَمِنْ اٰیَاتِهٖٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِهٖ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ آیتیلە شویلە بر اسلوب عالی ایلە سلطنت ربوبیتندەكی حشمتی كوستریر. شویلەكە: كوكلر و زمین، ایكی مطیع قیشلە حكمندە و ایكی منتظم اوردو مركزی صورتندە، تك بر امر ایلە ویا بورو كبی بر اشارتلە او ایكی قیشلەدە فنا و عدم پردەسندە یاتان موجودات، او امرە كمال سرعتلە و اطاعتلە لَبَّیْكْ دییوب میدان حشر و امتحانە چیقارلر.

ایشتە حشر و قیامتی نە قدر معجزانە بر اسلوب عالی ایلە افادە ایدوب و او دعوانڭ ایچندە بر دلیل اقناعی یە اشارت ایدییوركە، بالمشاهدە ناصلكە زمینڭ جوفندە صاقلانمش و ئولمش حكمندەكی تخوملر و جوّ سمادە، عدمدە و كرۀ هوائیّەدە طاغیلمش صاقلانمش قطرەلر، ناصل كمال انتظام و سرعتلە حشر اولوب، هر بهاردە میدان تجربە و امتحانە چیقییورلر. زمیندە حبوبات، سمادە قطرات هر وقت بر محشر نمون صورتنی آلیرلر. اویلە دە حشر اكبر دخی اویلە قولای ظهور ایدر. مادام بونی كورویورسڭز، اونی دخی انكار ایدەمزسڭز. و هكذا، شو آیتلرە سائر آیاتدەكی درجۀ بلاغتی قیاس ایدەبیلیرسڭز. عجبا شو طرزدەكی آیاتڭ حقیقی ترجمەسی ممكنمیدر؟ البتە دگلدر. اولسە اولسە، یا قیصە بر مأٓل اجمالی ویا آیتڭ هر جملەسی ایچون بش آلتی سطر تفسیر یازمق لازم كلیر.

277

(بشنجی نكتە: ) مثلا اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ بر جملۀ قرآنیەدر. بونڭ اڭ قیصە معناسی، علم نحو و بیان قاعدەلرینڭ اقتضا ایتدیگی شودر: (كُلُّ فَرْدٍ مِنْ اَفْرَادِ الْحَمْدِ مِنْ اَیِّ حَامِدٍ صَدَرَ وَعَلٰٓی اَیِّ مَحْمُودٍ وَقَعَ مِنَ الْاَزَلِ اِلَی الْاَبَدِ خَٓاصٌّ وَمُسْتَحَقٌّ لِلذَّاتِ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ الْمُسَمّٰی بِاللّٰهِ)یعنی نە قدر حمد و مدح وارسە، كیمدن كلسە، كیمە قارشو دە اولسە، ازلدن ابدە قدر خاصدر و لایقدر او ذات واجب الوجودەكە، اللّٰه دینیلیر.

ایشتە نە قدر حمد وارسە، (ال) استغراقدن چیقییورلر. هر كیمدن كلسە قیدی ایسە، (حمد) مصدر اولوب فاعلی ترك ایدیلدیگندن، بویلە مقامدە عمومیّتی افادە ایدر.

هم مفعولڭ تركندە، یینە مقام خطابیدە كلّیت و عمومیّتی افادە ایتدیگی ایچون، هر كیمە قارشو اولسە قیدینی افادە ایدییور. ازلدن ابدە قدر قیدی ایسە، فعلی جملەسندن اسمی جملەسنە انتقال قاعدەسی ثبات و دوامە دلالت ایتدیگی ایچون، او معنایی افادە ایدییور. خاص و مستحق معناسنی، للّە دەكی (لام جر ) افادە ایدییور. چونكە او (لام) اختصاص و استحقاق ایچوندر.

ذات واجب الوجود قیدی ایسە، وجوب و وجود، الوهیتڭ لازم ضروریسی و ذات ذوالجلالە قارشو بر عنوان ملاحظە اولدیغندن، لفظ اللّٰه، سائر اسما و صفاتە جامعیّتی و اسم اعظم اولدیغی اعتباریلە، دلالت التزامیە ایلە دلالت ایتدیگی كبی، واجب الوجود عنواننە دخی او دلالت التزامیە ایلە دلالت ایدییور.

ایشتە (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ)جملەسنڭ اڭ قیصە و علمای عربیەجە متّفقٌ علیه بر معنای ظاهریسی شویلە اولورسە، باشقە بر لسانە او ایجاز و قوّتلە ناصل ترجمە ایدیلەبیلیر؟

هم السنۀ عالم ایچندە لسان نحوی، عربیدن باشقە بر تك لسان وار، او دە هیچ بر وقت عرب لساننڭ جامعیتنە یتیشەمز. عجبا او جامع و اعجازدارانە اولان لسان نحوی ایلە معجزەكارانە بر صورتدە و هر جهتی بردن بیلیر، ارادە ایدر بر علم محیط ایچندە ظهور ایدن كلمات قرآنیە، سائر السنۀ تركیبیە و تصریفیە واسطەسیلە، ذهنی جزئی، شعوری قیصە، فكری مشوّش، قلبی قراڭلقلی بعض انسانلرڭ كلمات ترجمیەسی، ناصل او مقدّس كلمات یرینی طوتابیلیر؟ حتّی دییەبیلیرم و بلكە اثبات ایدەبیلیرمكە، هر بر حرف قرآن، بر حقائق خزینەسی حكمنە كچر. بعضًا بر تك حرف، بر صحیفە قدر حقیقتلری درس ویرر.

(آلتنجی نكتە: ) بو معنایی تنویر ایچون كندی باشمدن كچمش نورلی بر حالی و حقیقتلی بر خیالی سویلەیورم. شویلەكە: بر وقت اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ دەكی (نون متكلّم مع الغیری ) دوشوندم. و متكلّم وحده

278

صیغەسندن نَعْبُدُ صیغەسنە انتقالڭ سببنی قلبم آرادی. بردن نمازدەكی جماعتڭ فضیلتی و سرّی، او (نوندن) انكشاف ایتدی.

كوردمكە، نماز قیلدیغم او بایزید جامعندەكی جماعتلە اشتراكمی و هر بری بنم بر نوع شفاعتجیم حكمنە و قرائتمدە اظهار ایتدیگم حكملرە و دعوالرە برر شاهد و برر مؤیِّد كوردم. ناقص عبودیّتمی، او جماعتڭ بیوك و كثرتلی عباداتی ایچندە درگاە الٰهی یە تقدیمە جسارت كلدی.

بردن بر پردە داها انكشاف ایتدی. یعنی استانبولڭ بتون مسجدلری اتّصال پیدا ایتدی. او شهر، او بایزید جامعی حكمنە كچدی. بردن، اونلرڭ دعالرینە و تصدیقلرینە معنًا بر نوع مظهریت حسّ ایتدم.

اوندە دخی، روی زمین مسجدندە، كعبۀ مكرّمە اطرافندە، دائرەوی صفلر ایچندە كندیمی كوردم.〚 اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ دیدم. بنم بو قدر شفاعتجیلرم وار. بنم نمازدە سویلەدیگم هر بر سوزی عینًا سویلەیورلر، تصدیق ایدییورلر.

مادام خیالًا بو پردە آچیلدی، كعبۀ مكرّمە محراب حكمنە كچدی. بن بو فرصتدن استفادە ایدرك او صفلری اشهاد ایدوب، تحیّاتدە كتیردیگم [اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ]اولان ایمانڭ ترجماننی مبارك حجر الاسودە تودیع ایدوب امانت بیراقییورم دیركن، بردن بر وضعیت داها آچیلدی. كوردمكە داخل اولدیغم جماعت، اوچ دائرەیە آیریلدی.

برنجی دائرە، روی زمیندە مؤمنلر و موحّدیندەكی جماعت عظما.

ایكنجی دائرە، باقدم، عموم موجودات بر صلات كبرادە، بر تسبیحات عظمادە، هر طائفە كندینە مخصوص صلوات و تسبیحات ایلە مشغول بر جماعت ایچندەیم. وظائف اشیا تعبیر ایدیلن خدمات مشهودە، اونلرڭ عبودیتلرینڭ عنوانلریدر. او حالدە اللّٰە اكبر دییوب حیرتدن باشمی اگدم، نفسمە باقدم. اوچنجی بر دائرە ایچندە، حیرت انكیز، ظاهرًا و كیفیتًا كوچك، حقیقتًا و وظیفةً و كمیتًا بیوك بر كوچك عالمی كوردمكە، ذرّات وجودیّەمدن تا حواس ظاهریەمە قدر، طائفە طائفە وظیفۀ عبودیتلە و شكرانیە ایلە مشغول بر جماعت كوردم. بو دائرەدە قلبمدەكی لطیفۀ ربّانیەم، اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ او جماعت نامنە دییور. ناصل اوّلكی ایكی جماعتدە دە لسانم او ایكی جماعت عظمایی نیت ایدرك دیمشدی.

(الحاصل) نَعْبُدُ نونی، شو اوچ جماعتە اشارت ایدییور. ایشتە بو حالتدە ایكن، بردن قرآن حكیمڭ ترجمانی و مبلّغی اولان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ مدینۀ منوّرە دینیلن معنوی مِنبرندە، شخصیت معنویەسی حشمتیلە تمثّل ایدرك یَٓا اَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ خطابنی، معنًا هركس كبی بن دە ایشیتوب، او اوچ جماعتدە هركس بنم كبی اِیَّاكَ نَعْبُدُ ایلە مقابلە ایدییور تخیّل ایتدم. (اِذَا ثَبَتَ الشَّیْءُ ثَبَتَ بِلَوَازِمِهٖ)قاعدەسنجە، شویلە

279

بر حقیقت فكرە كوروندیكە:

مادام بتون عالملرڭ ربّی، انسانلری مخاطب اتّخاذ ایدوب، عموم موجوداتلە قونوشور. و شو رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام او خطاب عزّتی، نوع بشرە، بلكە عموم ذی روحە و ذی شعورە تبلیغ ایدییور. ایشتە بتون ماضی و مستقبل، زمان حاضر حكمنە كچدی. بتون نوع بشر بر مجلسدە، صفلری مختلف بر جماعت شكلندە اولارق، او خطاب او صورتلە اونلرە ایدیلییور. او وقت هر بر آیات قرآنیە، غایت حشمتلی و وسعتلی بر مقامدن، غایت كثرتلی و مختلف و اهمّیتلی مخاطبندن، نهایتسز عظمت و جلال صاحبی متكلّم ازلیدن و مقام محبوبیّت عظما صاحبی ترجمان عالی شانندن آلدیغی بر قوّت علویت، جزالت و بلاغت ایچندە، پارلاق، هم پك پارلاق بر نور اعجازی ایچندە كوردم. او وقت، دگل عموم قرآن، یا بر سورە، یاخود بر آیت، بلكە هر بر كلمەسی برر معجزە حكمنە كچدی. (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰی نُورِ الْاٖیمَانِ وَالْقُرْاٰنِ) دیدم. او عین حقیقت اولان خیالدن نعبد نوننە كیردیگم كبی چیقدم. و آڭلادمكە، قرآنڭ دگل آیتلری، كلمەلری، بلكە (نون نعبد) كبی بعض حروفلری دخی مهم حقیقتلرڭ نورلی آناختارلریدر.

قلب و خیال، او (نون نعبد) دن چیقدقدن صوڭرە عقل قارشولرینە چیقدی. دیدی: بن دە حصّە ایسترم. سزڭ كبی اوچامام. آیاقلرم دلیلدر، حجّتدر. عین نَعْبُدُ و نَسْتَعٖینُ دە معبود و مستعان اولان خالقە كیدن یولی كوسترمك لازمدركە سزڭ ایلە كلەبیلەیم. او وقت قلبە شویلە كلدیكە:

دی او متحیّر عقلە! باق كائناتدەكی بتون موجوداتە. ذی حیات اولسون، جامد اولسون، كمال اطاعت و انتظام ایلە وظیفە صورتندە عبودیتلری وار. بر قسمی شعورسز، حسّسز اولدقلری حالدە، غایت شعوركارانە، انتظامپرورانە و عبودیتكارانە وظیفە كورویورلر. دیمك بر معبود بالحق و بر آمر مطلق واردركە، بونلری عبادتە سوق ایدوب استخدام ایدییور.

هم باق بتون موجوداتە، خصوصًا ذی حیات اولانلرە، هر برینڭ غایت كثرتلی و غایت متنوّع احتیاجاتی وار. و وجود و بقاسنە لازم پك كثرتلی مختلف مطلوبلری وار. اڭ كوچگنە اللری اولاشماز. قدرتلری یتیشمز. حالبوكە او حدسز مطلبلری، اوممادیغی یردن، وقت مناسبدە منتظمًا اونلرڭ اللرینە ویریلییور. و بالمشاهدە كورونویور.

ایشتە شو موجوداتڭ بو حدسز فقر و احتیاجاتی و بو فوق العادە اعانات غیبیە و امدادات رحمانیە بالبداهە كوستریركە، بر غنیّ مطلق و كریم مطلق و قدیر مطلق اولان بر حامی و رازقلری واردركە، هر شی و هر ذی حیات، اوندن استعانە ایدر، مدد بكلەیور. معنًا اِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ دیر. او وقت عقل (آمنّا وَ صَدَّقْنَا) دیدی.

280

(یدنجی نكتە: ) صوڭرە او حالدە اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقٖیمَ ٭ صِرَاطَ الَّذٖینَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ دیدیگم وقت باقدمكە، ماضی طرفنە كوچوب كیدن قافلۀ بشر ایچندە غایت نورانی، پارلاق (انبیا، صدّیقین، شهدا، اولیا، صالحین) قافلەلرینی كوردمكە، استقبال ظلماتنی طاغیتوب ابدە كیدن یولدە بر جادۀ كبرای مستقیمدە كیدییورلر. بو كلمە بنی او قافلەیە التحاق ایتمك ایچون یول كوسترییور، بلكە التحاق ایتدیرییور. بردن فسبحان اللّٰە! دیدم. ظلمات استقبالیەیی تنویر ایدن و كمال سلامتلە كیدن بو نورانی قافلۀ عظمایە التحاق ایتمەمك، نە قدر خسارت و هلاكت اولدیغنی ذرّە مقدار شعوری اولان بیلمسی لازم. عجبا بدعەلری ایجاد ایتمكلە او قافلۀ عظمادن انحراف ایدن، نرەدن نور بولابیلیر، هانكی یولدن كیدەبیلیر؟

رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام رهبریمز، فرمان ایتمشكە: [كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِی النَّارِ]عجبا بو فرمان قطعی یە قارشو علماء السوء تعبیرینە لایق بعض بدبختلر هانكی مصلحتی بولویورلر، هانكی فتوایی ویرییورلركە، لزومسز، ضررلی بر صورتدە شعائر اسلامیەنڭ بدیهیّاتنە قارشو كلییورلر؟ تبدیلە قابل كورویورلر؟ اولسە اولسە، موقّت بر جلوۀ معنادن كلن بر انتباە موقّت، او علماء السّوئی آلداتمشدر.

مثلا، ناصلكە بر حیوانڭ ویاخود بر میوەنڭ دریسی صویولسە، موقّت بر ظرافت كوستریر. فقط آز بر زماندە او ظریف ات و او كوزل میوە، او یبانی و پاسلی و كثیف و عارضی دری آلتندە سیاهلانیر، تعفّن ایدر. اویلە دە، شعائر اسلامیّەدەكی تعبیرات نبویە و الٰهیّە، حیاتدار و ثوابدار بر جلد، بر دری حكمندەدر. اونلرڭ صویولمسیلە معانیدەكی بر نورانیت، موقّتًا، چیپلاق، بر درجە كورونور. فقط جلددن جدا اولمش بر میوە كبی، او مبارك معنالرڭ روحلری اوچار. ظلمتلی قلب و قفالردە بشری پوستنی بیراقوب كیدر. نور اوچار، دومانی قالیر. هر نە ایسە...

(سكزنجی نكتە: ) بوڭا دائر بر دستور حقیقتی بیان ایتمك لازم. شویلەكە: ناصل حقوق شخصیە و بر نوع حقوق اللّٰه صاییلان حقوق عمومیّە نامیلە ایكی نوع حقوق وار. اویلە دە، مسائل شرعیەدە بر قسم مسائل، اشخاصە تعلّق ایدر. بر قسم، عمومە، عمومیت اعتباریلە تعلّق ایدركە، اونلرە شعائر اسلامیە تعبیر ایدیلیر. بو شعائرڭ عمومە تعلّقی جهتیلە، عموم اوندە حصّەداردر. عمومڭ رضاسی اولمازسە، اونلرە ایلیشمك، عمومڭ حقوقنە تجاوزدر.

او شعائرڭ اڭ جزئیسی، سنّت قبیلندن بر مسئلەسی، اڭ بیوك بر مسئلە حكمندە نظر اهمیتدەدر. طوغریدن طوغری یە

281

عموم عالم اسلامە تعلّق ایتدیگی كبی، عصر سعادتدن شیمدی یە قدر بتون اعاظم اسلامڭ باغلاندیغی او نورانی زنجیرلری قوپارمغە، تخریب و تحریف ایتمەیە چالیشانلر و یاردیم ایدنلر، دوشونسونلركە، نە قدر دهشتلی بر خطایە دوشویورلر و ذرّە مقدار شعورلری وارسە، تیترەسینلر.

(طوقوزنجی نكتە: ) مسائل شریعتدن بر قسمنە تعبّدی دینیلیر. عقلڭ محاكمەسنە باغلی دگلدر. امر اولدیغی ایچون یاپیلیر. علّتی، امردر. بر قسمنە معقولُ المعنا تعبیر ایدیلیر. یعنی بر حكمت و بر مصلحتی واركە، او حكمڭ تشریعنە مرجِّح اولمش. فقط سبب و علّت دگل. چونكە حقیقی علّت، امر و نهی الٰهیدر. شعائرڭ تعبّدی قسمی، حكمت و مصلحت اونی تغییر ایدەمز. تعبّدیلك جهتی ترجّح ایدییور. اوڭا ایلیشیلمز. یوز بیڭ مصلحت كلسە، اونی تغییر ایدەمز.

اویلە دە، شعائرڭ فائدەسی، یالڭز معلوم مصالحدر دینیلمز. و اویلە بیلمك خطادر. بلكە او مصلحتلر ایسە، چوق حكمتلرندن بر فائدەسی اولابیلیر. مثلا بری دیسە: اذانڭ حكمتی مسلمانلری نمازە چاغیرمقدر. شو حالدە بر توفنك آتمق كافیدر. حالبوكە او دیوانە بیلمزكە، بیڭلر مصلحت اذانیە ایچندە او بر مصلحتدر. توفنك سسی او مصلحتی ویرسە، عجبا نوع بشر نامنە یاخود او شهر اهالیسی نامنە، خلقت كائناتڭ نتیجۀ عظماسی و نوع بشرڭ نتیجۀ خلقتی اولان اعلان توحید.. و ربوبیت الٰهیەیە قارشو اظهار عبودیتە واسطە اولان اذانڭ یرینی ناصل طوتاجق؟

(الحاصل) جهنّم لزومسز دگل. چوق ایشلر واركە، بتون قوّتیلە، یاشاسین جهنّم! دیر. جنّت دخی اوجوز دگلدر. مهم فیئٓات ایستر.

لَا یَسْتَوٖٓی اَصْحَابُ النَّارِ وَاَصْحَابُ الْجَنَّةِ اَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَٓائِزُونَ

س ٭ ع

282

[ایكنجی رسالە اولان ایكنجی قسم]

رمضان شریفە دائردر

برنجی قسمڭ آخرندە شعائر اسلامیەدن بر نبذە بحث ایدیلدیگندن، شعائرڭ ایچندە اڭ پارلاق و محتشم اولان رمضان شریفە دائر اولان بو ایكنجی قسمدە، بر قسم حكمتلری ذكر ایدیلەجكدر. بو ایكنجی قسم، رمضان شریفڭ پك چوق حكمتلرندن (طقوز حكمتی) بیان ایدن (طقوز نكتە) در.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ٭ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذٖٓی اُنْزِلَ فٖیهِ الْقُرْاٰنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰی وَالْفُرْقَانِ

(برنجی نكتە: ) رمضان شریفدەكی صوم، اسلامیتڭ اركان خمسەسنڭ برنجیلرندندر. هم شعائر اسلامیەنڭ اعظملرندندر. ایشتە رمضان شریفدەكی اوروجڭ چوق حكمتلری، هم جناب حقّڭ ربوبیّتنە، هم انسانڭ حیات اجتماعیەسنە، هم حیات شخصیەسنە، هم نفسڭ تربیەسنە، هم نعم الٰهیەنڭ شكرینە باقار حكمتلری وار.

جناب حقّڭ ربوبیّتی نقطەسندە اوروجڭ چوق حكمتلرندن بر حكمتی شودركە: جناب حق زمین یوزینی بر سفرۀ نعمت صورتندە خلق ایتدیگی و بتون انواع نعمتی او سفرەدە مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ بر طرزدە او سفرەیە دیزدیگی جهتلە، كمال ربوبیتنی و رحمانیّت و رحیمیّتنی او وضعیتلە افادە ایدییور. انسانلر غفلت پردەسی آلتندە و اسباب دائرەسندە او وضعیتڭ افادە ایتدیگی حقیقتی تام كورەمییور. بعضًا اونوتویور. رمضان شریفدە ایسە، اهل ایمان بردن منتظم بر اوردو حكمنە كچر. سلطان ازلینڭ ضیافتنە دعوت ایدیلمش بر صورتدە، آقشامە یاقین بویوریڭز، امرینی بكلەیورلر كبی بر طور عبودیتكارانە كوسترمەلری، او شفقتلی و حشمتلی و كلّیتلی رحمانیّتە قارشو وسعتلی و عظمتلی و انتظاملی بر عبودیتلە مقابلە ایدییورلر. عجبا بویلە علوی عبودیتە و شرف كرامتە اشتراك ایتمەین انسانلر، انسان اسمنە لایقمیدرلر؟

283

(ایكنجی نكتە: ) رمضان مباركڭ صومی، جناب حقّڭ نعمتلرینڭ شكرینە باقدیغی جهتلە، چوق حكمتلرندن بر حكمتی شودركە: برنجی سوزدە دینیلدیگی كبی، بر پادشاهڭ مطبخندن بر طابلەجینڭ كتیردیگی طعاملر بر فیئٓات ایستر. طابلەجی یە بخشش ویریلدیگی حالدە، چوق قیمتدار اولان او نعمتلری قیمتسز ظن ایدوب اونی انعام ایدنی طانیمامق، نهایت درجەدە بر بلاهت اولدیغی كبی.. جناب حق، حدسز انواع نعمتنی نوع بشرە زمین یوزندە نشر ایتمش. اوڭا مقابل او نعمتلرڭ فیئٓاتی اولارق شكر ایستەیور. او نعمتلرڭ ظاهری اسبابی و اصحابی، طابلەجی حكمندەدرلر. او طابلەجیلرە بر فیئٓات ویرییورز. اونلرە منّتدار اولویورز. حتّی مستحق اولمادقلری پك چوق فضلە حرمت و تشكّری ایدییورز. حالبوكە منعم حقیقی، او اسبابدن حدسز درجەدە او نعمت واسطەسیلە شكرە لایقدر. ایشتە اوڭا تشكّر ایتمك، او نعمتلری طوغریدن طوغری یە اوندن بیلمك، او نعمتلرڭ قیمتنی تقدیر ایتمك و او نعمتلرە كندی احتیاجنی حسّ ایتمكلە اولور.

ایشتە رمضان شریفدەكی اوروچ، حقیقی و خالص، عظمتلی و عمومی بر شكرڭ آناختاریدر. چونكە سائر وقتلردە مجبوریت تحتندە اولمایان انسانلرڭ چوغی، حقیقی آچلق حسّ ایتمدكلری زمان، چوق نعمتلرڭ قیمتنی درك ایدەمییور. قورو بر پارچە اكمك، طوق اولان آدملرە، خصوصًا زنكین اولسە، اوندەكی درجۀ نعمت آڭلاشیلمییور. حالبوكە افطار وقتندە او قورو اكمك، بر مؤمنڭ نظرندە چوق قیمتدار بر نعمت الٰهیە اولدیغنە قوّۀ ذائقەسی شهادت ایدر. پادشاهدن تا اڭ فقرایە قدر هركس، رمضان شریفدە او نعمتلرڭ قیمتلرینی آڭلامقلە بر شكر معنوی یە مظهر اولور.

هم كوندوزدەكی ییمكدن ممنوعیّتی جهتیلە، او نعمتلر بنم ملكم دگل. بن بونلرڭ تناولندە حرّ دگلم. دیمك باشقەسنڭ مالیدر و انعامیدر. اونڭ امرینی بكلەیورم دییە، نعمتی نعمت بیلیر. بر شكر معنوی ایدر. ایشتە بو صورتلە اوروچ، چوق جهتلرلە حقیقی وظیفۀ انسانیە اولان شكرڭ آناختاری حكمنە كچر.

(اوچنجی نكتە: ) اوروچ حیات اجتماعیۀ انسانیەیە باقدیغی جهتلە چوق حكمتلرندن بر حكمتی شودركە: انسانلر معیشت جهتندە مختلف بر صورتدە خلق ایدیلمشلر. جناب حق او اختلافە بناءً، زنكینلری فقرالرڭ معاونتنە دعوت ایدییور. حالبوكە زنكینلر، فقرانڭ آجیناجق آجی حاللرینی و آچلقلرینی اوروچدەكی آچلقلە تام حسّ ایدەبیلیرلر. اگر اوروچ اولمازسە، نفسپرست چوق زنكینلر بولونابیلیركە، آچلق و فقیرلك نە قدر الیم و اونلر شفقتە نە قدر محتاج اولدیغنی ادراك ایدەمز. بو جهتدە انسانیتدەكی هم جنسنە شفقت ایسە، شكر حقیقینڭ بر اساسیدر. هانكی فرد اولورسە اولسون،

284

كندندن بر جهتدە داها فقیری بولابیلیر. اوڭا قارشو شفقتە مكلّفدر. اگر نفسنە آچلق چكدیرمك مجبوریتی اولمازسە، شفقت واسطەسیلە معاونتە مكلّف اولدیغی احسانی و یاردیمی یاپاماز. یاپسە دە تام اولاماز. چونكە حقیقی او حالتی كندی نفسندە حسّ ایتمەیور.

(دردنجی نكتە: ) رمضان شریفدەكی اوروچ، نفسڭ تربیەسنە باقدیغی جهتندەكی چوق حكمتلرندن بر حكمتی شودركە: نفس، كندینی حرّ و سربست ایستر. و اویلە تلقّی ایدر. حتّی موهوم بر ربوبیّت و كیف مایشاء حركتی فطری اولارق آرزو ایدر. حدسز نعمتلرلە تربیە اولوندیغنی دوشونمك ایستەمییور. خصوصًا دنیادە ثروت و اقتداری دە وارسە، غفلت دخی یاردیم ایتمش ایسە، بتون بتون غاصبانە، خیرسزجەسنە نعمت الٰهیەیی حیوان كبی یوتار.

ایشتە رمضان شریفدە اڭ زنكیندن اڭ فقیرە قدر هركسڭ نفسی آڭلاركە، كندیسی مالك دگل، مملوكدر. حرّ دگل، عبددر. امر اولونمازسە، اڭ عادی و اڭ راحت شیئی دە یاپاماز، ألنی صویە اوزاتاماز دییە، موهوم ربوبیّتی قیریلیر، عبودیتی طاقینیر. حقیقی وظیفەسی اولان شكرە كیرر.

(بشنجی نكتە: ) رمضان شریفڭ اوروجی، نفسڭ تهذیب اخلاقنە و سركشانە معاملەلرندن واز كچمەسی جهتنە باقدیغی نقطەسندەكی چوق حكمتلرندن بریسی شودركە: نفس انسانیّە غفلتلە كندینی اونوتویور. ماهیّتندەكی حدسز عجزی، نهایتسز فقری، غایت درجەدەكی قصورینی كورەمز. و كورمك ایستەمز. هم نە قدر ضعیف و زوالە معروض و مصیبتلرە هدف بولوندیغنی و چابوق بوزولور، طاغیلیر ات و كمیكدن عبارت اولدیغنی دوشونمز. عادتا پولاددن بر وجودی وار كبی، لایموتانە كندینی ابدی تخیّل ایدر كبی دنیایە صالدیرر. شدید بر حرص و طمع ایلە و شدّتلی علاقە و محبّت ایلە دنیایە آتیلیر. هر لذّتلی و منفعتلی شیلرە باغلانیر. هم كندینی كمال شفقتلە تربیە ایدن خالقنی اونوتور. هم نتیجۀ حیاتنی و حیات اخرویەسنی دوشونمز. اخلاق سیّئە ایچندە یووارلانیر.

ایشتە رمضان شریفدەكی اوروچ، اڭ غافللرە و متمرّدلرە ضعفنی و عجزینی و فقرینی احساس ایدییور. آچلق واسطەسیلە معدەسنی دوشونویور. معدەسندەكی احتیاجنی آڭلار. ضعیف وجودی، نە درجە چوروك اولدیغنی خاطرلایور. نە درجە مرحمتە و شفقتە محتاج اولدیغنی درك ایدر. نفسڭ فرعونلغنی بیراقوب، كمال عجز و فقر ایلە درگاە الٰهی یە التجایە بر آرزو حسّ ایدر. و بر شكر معنوی ألیلە رحمت قاپوسنی چالمغە حاضرلانیر. اگر غفلت قلبنی بوزمامش ایسە...

285

(آلتنجی نكتە: ) رمضان شریفڭ صیامی، قرآن حكیمڭ نزولنە باقدیغی جهتلە و رمضان شریف، قرآن حكیمڭ اڭ مهم زمان نزولی اولدیغی جهتندەكی چوق حكمتلرندن بریسی شودركە: قرآن حكیم، مادام شهر رمضاندە نزول ایتمش. او قرآنڭ زمان نزولنی استحضار ایلە او سماوی خطابی حسن استقبال ایتمك ایچون، رمضان شریفدە نفسڭ حاجات سفلیەسندن و مالایعنیات حالاتدن تجرّد و اكل و شربڭ تركیلە مَلَكِیَّتْ وضعیتنە بڭزەمك.. و بر صورتدە او قرآنی یڭی نازل اولویور كبی اوقومق و دیڭلەمك.. و اوندەكی خطابات الٰهیەیی كویا كلدیگی آن نزولندە دیڭلەمك.. و او خطابی رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامدن ایشیتییور كبی دیڭلەمك.. بلكە حضرت جبرائیلدن ؑ، بلكە متكلّم ازلیدن دیڭلەیور كبی بر قدسی حالتە مظهر اولور. و كندیسی ترجمانلق ایدوب باشقەسنە دیڭلتدیرمك و قرآنڭ حكمت نزولنی بر درجە كوسترمكدر.

اوت، رمضان شریفدە، كویا عالم اسلام بر مسجد حكمنە كچییور. اویلە بر مسجدكە، میلیونلرلە حافظلر او مسجد اكبرڭ كوشەلرندە او قرآنی، او خطاب سماوی یی ارضلیلرە ایشیتدیرییورلر. هر رمضان شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذٖٓی اُنْزِلَ فٖیهِ الْقُرْاٰنُ آیتنی نورانی، پارلاق بر طرزدە كوسترییور. رمضان، قرآن آیی اولدیغنی اثبات ایدییور. او جماعت عظمانڭ سائر افرادلری، بعضیلری خشوع ایلە او حافظلری دیڭلرلر. دیگرلری كندی كندینە اوقورلر.

شویلە بر وضعیتدەكی بر مسجد مقدّسدە، نفس سفلینڭ هوساتنە تابع اولوب، ییمك ایچمك ایلە او وضعیت نورانیەدن چیقمق نە قدر چركین ایسە.. و او مسجددەكی جماعتڭ معنوی نفرتنە نە قدر هدف ایسە، اویلە دە، رمضان شریفدە اهل صیامە مخالفت ایدنلر دە او درجە عموم او عالم اسلامڭ معنوی نفرتنە و تحقیرینە هدفدر.

(یدنجی نكتە: ) رمضانڭ صیامی، دنیادە آخرت ایچون زراعت و تجارت ایتمەیە كلن نوع انسانڭ قزانجنە باقدیغی جهتدەكی چوق حكمتلرندن بر حكمتی شودركە: رمضان شریفدە ثواب اعمال، برە بیڭدر. قرآن حكیمڭ نصّ حدیث ایلە هر بر حرفنڭ اون ثوابی وار، اون حسنە صاییلیر، اون میوۀ جنّت كتیریر. رمضان شریفدە هر بر حرفڭ، اون دگل، بیڭ.. و آیت الكرسی كبی آیتلرڭ هر بر حرفی بیڭلر.. و رمضان شریفڭ جمعەلرندە داها زیادەدر. و لیلۀ قدردە اوتوز بیڭ حسنە صاییلیر. اوت، هر بر حرفی اوتوز بیڭ جِنان باقی میوەلر ویرن قرآن حكیم، اویلە بر نورانی شجرۀ طوبا حكمنە كچییوركە، میلیونلرلە او باقی میوەلری رمضان شریفدە مؤمنلرە قزاندیرر. ایشتە كل، بو قدسی، ابدی، كارلی

Risale-i Nur'u uygulamada okuyunDaha iyi okuma deneyimi, kaldığınız yerden.
Uygulamada Aç