[جای حیرت و مدار عبرت بر توافق]

بو اقتصاد رسالەسنی، اوچی عجمی اولارق بش آلتی آیری آیری مستنسخ، آیری آیری یردە، آیری آیری نسخەلردن یازوب، بربرندن اوزاق، خطلری بربرندن آیری، هیچ الفلری دوشونمەیەرك یازدقلری هر بر نسخەنڭ الفلری، دعاسز اللی بر، دعا ایلە برابر اللی اوچدە توافق ایتمكلە برابر، اقتصاد رسالەسنڭ تاریخ تألیف و استنساخی اولان رومیجە اللی بر و عربی اللی اوچ تاریخنە توافقی ایسە، شبهەسز تصادف اولاماز. اقتصاددەكی بركتڭ كرامت درجەسنە چیقدیغنە بر اشارتدر. و بو سنەیە، » سنۀ اقتصاد« تسمیەسی لایقدر.

اوت، زمان ایكی سنە صوڭرە بو كرامت اقتصادیەیی، ایكنجی حرب عمومیدە، هر طرفدەكی آچلق و تخریبات و اسرافاتلە و نوع بشر و هركس اقتصادە مجبور اولمەسیلە اثبات ایتدی.

[یگرمنجی لمعە]

اخلاص حقّندەدر

اون یدنجی لمعەنڭ اون یدنجی نوطەسنڭ بش نقطەدن عبارت اولان ایكنجی مسئلەسنڭ برنجی نقطەسی ایكن، اهمّیتنە بناءً یگرمنجی لمعە اولدی.

[تنبیه] بو مبارك اسپارطەنڭ مدار شكران بر حسن طالعیدركە، اوندەكی اهل تقوا و اهل طریقت و اهل علمڭ سائر یرلرە نسبتًا رقابتكارانە اختلافلری كورونمییور. كرچە لازم اولان حقیقی محبّت و اتّفاق یوقسە دە، ضررلی مخالفت و رقابت دە باشقە یرلرە نسبتًا یوقدر.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ اِنَّٓا اَنْزَلْنَٓا اِلَیْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصًا لَهُ الدّٖینَ اَلَا لِلّٰهِ الدّٖینُ الْخَالِصُ〛 آیتیلە

[هَلَكَ النَّاسُ اِلَّا الْعَالِمُونَ وَهَلَكَ الْعَالِمُونَ اِلَّا الْعَامِلُونَ وَهَلَكَ الْعَامِلُونَ اِلَّا الْمُخْلِصُونَ وَالْمُخْلِصُونَ عَلٰی خَطَرٍ عَظٖیمٍ] اَوْ كَمَا قَالَ حدیث شریفی،

ایكیسی دە اخلاص، اسلامیتدە نە قدر مهم بر اساس اولدیغنی كوسترییورلر. بو اخلاص مسئلەسنڭ حدسز نكتەلرندن یالڭز (بش نقطەیی) مختصرًا بیان ایدەجگز.

[برنجی نقطە] [مهم و مدهش بر سؤٓال:؟ ] نەدن اهل دنیا و اهل غفلت، حتّی اهل ضلالت و اهل نفاق،

رقابتسز اتّفاق ایتدكلری حالدە، اهل حق و اهل وفاق اولان اصحاب دیانت و اهل علم و اهل طریقت، نەدن رقابتلی اختلاف ایدییورلر؟ اتّفاق اهل وفاقڭ حقّی ایكن.. و خلاف اهل نفاقڭ لازمی ایكن، نەدن بو حق اورایە كچدی و شو حقسزلق بورایە كلدی؟

[الجواب] بو الیم و فجیع و اهل حمیّتی آغلاتدیراجق حادثۀ مدهشەنڭ پك چوق اسبابندن (یدی سببنی) بیان ایدرز.

[برنجی سبب] اهل حقّڭ اختلافی حقیقتسزلكدن كلمدیگی كبی، اهل غفلتڭ اتّفاقی دە حقیقتدارلقدن دگلدر. بلكە، اهل دنیانڭ و اهل سیاستڭ و اهل مكتب كبی حیات اجتماعیەنڭ طبقاتندە برر معیّن وظیفە ایلە و خاص بر خدمتلە مشغول اولان طائفەلرڭ و جماعتلرڭ و جمعیتلرڭ وظیفەلری، تعیّن ایدوب آیریلمش. و او وظائف مقابلندە آلاجقلری معیشت نقطەسندەكی مادّی اجرت و حبّ جاه و شان و شرف نقطەسندە توجّە ناسدن [حاشیە]آلاجقلری معنوی اجرتلری تعیّن ایتمش، آیریلمش. مزاحمە و مناقشەیی و رقابتی انتاج ایدەجك درجەدە بر اشتراك یوق. اونڭ ایچون، بونلر نە قدر فنا مسلكدە دە كیتسەلر، بربریلە اتّفاق ایدەبیلیرلر.

امّا اهل دین و اصحاب علم و ارباب طریقت ایسە، بونلرڭ هر برینڭ وظیفەسی عمومە باقدیغی كبی، معجّل اجرتلری دە تعیّن و تخصّص ایتمییور. و هر برینڭ مقام اجتماعیدە و توجّە ناسدە و حسن قبولدەكی حصّەلری دە تخصّص ایتمدیگندن، بر مقامە چوقلر نامزد اولور. و مادّی و معنوی هر بر اجرتە، چوق اللر اوزانابیلیر. او نقطەدن مزاحمە و رقابت تولّد ایدوب، وفاقی نفاقە، اتّفاقی اختلافە تبدیل ایدر.

ایشتە بو مدهش مرضڭ مرهمی و علاجی، اخلاصدر. یعنی حقپرستلگی نفسپرستلگە ترجیح ایتمكلە و حقّڭ خاطری، نفسڭ و انانیتڭ خاطرینە غالب كلمكلە

〚 اِنْ اَجْرِیَ اِلَّا عَلَی اللّٰهِ〛 سرّینە مظهر اولوب، ناسدن كلن مادّی و معنوی اجرتدن استغنا [حاشیە] ایتمكلە 〚 وَمَا عَلَی الرَّسُولِ اِلَّا الْبَلَاغُ〛 سرّینە مظهر اولوب، حسن قبول و حسن تأثیر و توجّە ناسی قزانمق نقطەلرینی جناب حقّڭ وظیفەسی و احسانی اولدیغنی.. و كندی وظیفەسی اولان تبلیغدە داخل اولمدیغنی.. و لازم دە اولمدیغنی.. و اونڭلە دە مكلّف اولمدیغنی بیلمكلە اخلاصە موفّق اولور. یوقسە اخلاصی قاچیرر.

[ایكنجی سبب] اهل ضلالتڭ ذلّتندندر اتّفاقلری. اهل هدایتڭ عزّتندندر اختلافلری. یعنی اهل غفلت اولان اهل دنیا و اهل ضلالت، حق و حقیقتە استناد ایتمدكلری ایچون ضعیف و ذلیلدرلر. تذلّل ایچون، قوّت آلمەیە محتاجدرلر. بو احتیاج ایچون دە باشقەسنڭ معاونت و اتّفاقنە صمیمی یاپیشیر. حتّی مسلكلری ضلالت ایسە دە، یینە اتّفاقی محافظە ایدرلر. عادتا او حقسزلقدە بر حقپرستلك، او ضلالتدە بر اخلاص، او دینسزلكدە دینسزدارانە بر تعصّب.. و او نفاقدە بر وفاق یاپارلر و موفّق اولورلر، چونكە صمیمی بر اخلاص، شردە دخی اولسە، نتیجەسز قالماز. اوت، اخلاص ایلە كیم نە ایسترسە اللّٰه ویرر. [حاشیە]

امّا اهل هدایت و دیانت و اهل علم و طریقت، حق و حقیقتە استناد ایتدكلری ایچون.. و هر بری بالذّات طریق حقدە یالڭز ربّیسنی دوشونوب توفیقنە اعتماد ایدرك كیتدكلرندن، معنًا او مسلكدن كلن عزّتلری وار. ضعف حسّ ایتدیگی وقت،

انسانلرڭ یرینە، ربّیسنە مراجعت ایدر. مدد اوندن ایستر. و مشربلرڭ اختلافیلە، ظاهر مشربنە مخالف اولانە قارشو معاونت احتیاجنی تام حسّ ایتمز. اتّفاقە احتیاجنی كورەمز. بلكە خودگاملق و انانیت وارسە، كندینی حقلی، مخالفنی حقسز توهّم ایدرك اتّفاق و محبّت یرینە، اختلاف و رقابت اورتەیە كیرر. اخلاصی قاچیرر، وظیفەسی زیر و زبر اولور.

ایشتە بو مدهش سببڭ ویردیگی وخیم نتیجەلری كورمەمەنڭ یگانە چارەسی، (طقوز امردر.)

١ مثبت حركت ایتمكدر. یعنی كندی مسلگنڭ محبّتیلە حركت ایتمك. باشقە مسلكلرڭ عداوتی و باشقەلرڭ تنقیصی، اونڭ فكرینە و عملنە مداخلە ایتمەسین، اونلرلە مشغول اولماسین.

٢ دائرۀ اسلامیت ایچندە هانكی مشربدە اولورسە اولسون، مدار محبّت و اخوّت و اتّفاق اولاجق چوق رابطۀ وحدت بولوندیغنی دوشونوب، اتّفاق ایتمك،

٣ حقلی هر مسلك صاحبنڭ (باشقەسنڭ مسلگنە ایلیشمەمك جهتندە) حقّی:، "مسلگم حقدر" یاخود "داها كوزلدر" دییەبیلیر. یوقسە باشقەسنڭ مسلگنڭ حقسزلغنی ویا چركینلگنی ایما ایدن، "حق یالڭز بنم مسلگمدر" ویاخود "كوزل، بنم مشربمدر" دییەمز، اولان انصاف دستورینی رهبر ایتمك،

٤ اهل حقلە اتّفاق ایتمك، توفیق الٰهینڭ بر سببی و دیانتدەكی عزّتڭ بر مداری اولدیغنی دوشونمك،

٥ هم اهل ضلالت و حقسزلق، (تساند سببیلە) جماعت صورتندەكی قوّتلی بر شخص معنوینڭ دهاسیلە هجومی زمانندە، او شخص معنوی یە قارشو اڭ قوّتلی فردی اولان مقاومتڭ مغلوب دوشدیگنی آڭلایوب، اهل حق طرفندەكی اتّفاقلە بر شخص معنوی چیقاروب، او مدهش شخص معنوئ ضلالتە قارشو، حقّانیتی محافظە ایتدیرمك،

[٦] حقّی، باطلڭ صولتندن قورتارمق ایچون نفسنی..

[٧] و انانیتنی..

[٨] و یاڭلیش دوشوندیگی عزّتنی..

٩ اهمّیتسز رقابتكارانە حسّیاتنی ترك ایتمكلە اخلاصی قزانیر، وظیفەسنی حقّیلە ایفا ایدر. [حاشیە]

[اوچنجی سبب] اهل حقّڭ اختلافی، همّتسزلكدن و آشاغیلقدن.. و اهل ضلالتڭ اتّفاقی، علوّ همّتدن دگلدر. بلكە اهل هدایتڭ اختلافی، علوّ همتڭ سٓوء استعمالندن.. و اهل ضلالتڭ اتّفاقی، همّتسزلكدن كلن ضعف و عجزدندر. اهل هدایتی، علوّ همّتدن سٓوء استعمالە.. و طولاییسیلە اختلافە و رقابتە سوق ایدن، آخرت نقطۀ نظرندە خصلتِ ممدوحە صاییلان حرص ثواب.. و وظیفۀ اخرویەدە قناعتسزلك جهتندن ایلری كلییور. یعنی:، "بو ثوابی بن قزانایم، بو انسانلری بن ارشاد ایدەیم، بنم سوزیمی دیڭلەسینلر" دییە، قارشوسندەكی حقیقی قرداشنە و جدًّا محبّت و معاونتنە و اخوّتنە و یاردیمنە محتاج بر ذاتە قارشو رقابتكارانە وضعیت آلیر. "شاكردلرم نە ایچون اونڭ یاننە كیدییورلر؟ نە ایچون اونڭ قدر شاكردلرم بولونمییور؟" دییە، انانیتی اورادن فرصت بولوب، مذموم بر خصلت اولان حبّ جاهە تمایل ایتدیرر. اخلاصی قاچیرر. ریا قاپوسنی آچار.

ایشتە بو خطانڭ و بو یارەنڭ و بو مدهش مرض روحانینڭ علاجی شودركە: جناب حقّڭ رضاسی، اخلاص ایلە قزانیلیر. كَثْرَتِ اَتْبَاعْ ایلە و فضلە موفّقیت ایلە دگلدر. چونكە اونلر وظیفۀ الٰهیەیە عائد اولدیغی ایچون ایستەنیلمز. بلكە بعضًا ویریلیر. اوت، بعضًا بر تك كلمە سبب نجات و مدار رضا اولور. كمیّتڭ اهمّیتی او قدر مدار نظر اولماملی. چونكە بعضًا بر تك آدمڭ ارشادی، بیڭ آدمڭ ارشادی قدر رضای الٰهی یە مدار اولور.

هم اخلاص و حقپرستلك ایسە، مسلمانلرڭ نرەدن و كیمدن اولورسە اولسون استفادەلرینە طرفدار اولمقدر. "بندن درس آلوب ثواب قزاندیرسینلر" دوشونجەسی، نفسڭ و انانیتڭ بر حیلەسیدر.

ای ثوابە حرصلی و اعمال اخرویەدە قناعتسز انسان! بعض پیغمبرلر كلمشلركە، محدود برقاچ كیشیدن باشقە، كندیلرینە اتّباع ایدنلر اولمدیغی حالدە، یینە او پیغمبرلك وظیفۀ قدسیەسنڭ حدسز اجرتنی آلمشلر. دیمك هنر، كَثْرَتِ اَتْبَاعْ ایلە دگلدر. بلكە هنر، رضای الٰهی یی قزانمقلەدر. سن نەجی اولویورسڭكە، بویلە حرص ایلە "هركس بنی دیڭلەسین!" دییە، وظیفەڭی اونوتوب وظیفۀ الٰهیەیە قاریشییورسڭ. قبول ایتدیرمك، سنڭ اطرافڭە خلقی طوپلامق، جناب حقّڭ وظیفەسیدر. وظیفەڭی یاپ، اللّٰهڭ وظیفەسنە قاریشما!

هم حق و حقیقتی دیڭلەینلر و سویلەینە ثواب قزاندیرانلر، یالڭز انسانلر دگلدرلر. جناب حقّڭ ذی شعور مخلوقلری و روحانیلری و ملائكەلری كائناتی طولدیرمش، هر طرفی شنلندیرمشلر. مادام چوق ثواب ایسترسڭ، اخلاصی اساس طوت. و یالڭز رضای الٰهی یی دوشون. تاكە سنڭ آغزڭدن چیقان مبارك كلمەلرڭ هوادەكی افرادلری، اخلاص ایلە و نیّت صادقە ایلە حیاتلانسین، جانلانسین. حدسز ذی شعورڭ قولاقلرینە كیدوب اونلری نورلاندیرسین.

سڭا دە ثواب قزاندیرسین. چونكە مثلا سن، "الحمد للّٰه" دیدڭ. بو كلام، میلیونلرلە كوچك بیوك "الحمد للّٰه" كلمەلری، هوادە اذن الٰهی ایلە یازیلیر. نقّاش حكیم عبث و اسراف یاپمدیغی ایچون، او كثرتلی مبارك كلمەلری دیڭلەیەجك قدر حدسز قولاقلری خلق ایتمش. اگر اخلاص ایلە، نیّت صادقە ایلە او هوادەكی كلمەلر حیاتلانسەلر، لذّتلی برر میوە كبی روحانیلرڭ قولاقلرینە كیرر. اگر رضای الٰهی و اخلاص، او هوادەكی كلمەلرە حیات ویرمزسە، دیڭلەنیلمز. ثواب دە، یالڭز آغیزدەكی كلمەیە منحصر قالیر. سسلرینڭ زیادە كوزل اولمدیغندن، دیڭلەینلرڭ آزلغندن صیقیلان حافظلرڭ قولاقلری چینلاسین.

[دردنجی سبب] اهل هدایتڭ رقابتكارانە اختلافی، عاقبتی دوشونمەمكدن و قصر نظردن اولمدیغی كبی.. اهل ضلالتڭ صمیمانە اتّفاقلری، عاقبت اندیشلكدن و یوكسك نظردن دگلدر. بلكە اهل هدایت، حق و حقیقتڭ تأثیریلە، نفسڭ كور حسّیاتنە قاپیلمایارق، قلبڭ و عقلڭ دُورْ اندیشانە تمایلاتنە تابع اولمقلە برابر، استقامتی و اخلاصی محافظە ایدەمدكلرندن، او یوكسك مقامی محافظە ایدەمەیوب اختلافە دوشویورلر. اهل ضلالت ایسە، نفسڭ و هوانڭ تأثیریلە، كور و عاقبتی كورمەین و بر درهم حاضر لذّتی بر بطمان ایلریدەكی لذّتە ترجیح ایدن حسّیاتڭ مقتضیاتیلە، بربرینە صمیمی اولارق، معجّل بر منفعت و حاضر بر لذّت ایچون شدّتلی اتّفاق ایدییورلر.

اوت، دنیوی و حاضر لذّت و منفعت اطرافندە آشاغی، قلبسز نفسپرستلر، صمیمی اتّفاق و اتّحاد ایدییورلر. اهل هدایت، آخرتە عائد و ایلری یە متعلّق ثمرات اخرویەیە و كمالاتە، قلب و عقلڭ یوكسك دستوریلە متوجّه اولدقلری ایچون، اساسلی بر استقامت و تام بر اخلاص و غایت فداكارانە بر اتّحاد و اتّفاق اولابیلیركن، انانیتدن تجرّد ایدەمدكلری ایچون، افراط و تفریط یوزندن علوی بر منبع قوّت اولان اتّفاقی غائب ایدوب، اخلاص دە قیریلیر، وظیفۀ اخرویە دە زدەلنیر. قولایجە رضای الٰهی دە الدە ایدیلمز.

بو مهم مرضڭ مرهمی و علاجی، (اَلْحُبُّ فِی اللّٰهِ) سرّیلە طریق حقدە كیدنلرە رفاقتلە افتخار ایتمك.. و آرقەلرندن كیتمك.. و اماملق شرفنی اونلرە بیراقمق.. و او حق یولندە كیم اولورسە اولسون كندندن داها أیی اولدیغنڭ احتمالیلە انانیتدن واز كچوب اخلاصی قزانمق.. و اخلاص ایلە بر درهم عمل، اخلاصسز بطمانلرلە عمللرە راجح اولدیغنی بیلمكلە.. و تابعیتی دخی سبب مسئولیت و خطرلی اولان متبوعیتە ترجیح ایتمكلە، او مرضدن قورتولور و اخلاصی قزانیر، وظیفۀ اخرویەسنی حقّیلە یاپابیلیر.

[بشنجی سبب] اهل هدایتڭ اختلافی و عدم اتّفاقی ضعفلرندن اولمدیغی كبی.. اهل ضلالتڭ قوّتلی اتّفاقی دە قوّتلرندن دگلدر. بلكە اهل هدایتڭ اتّفاقسزلغی، ایمان كاملدن كلن نقطۀ استناد و نقطۀ استناددن نشئت ایدن قوّتدن ایلری كلدیگی كبی.. اهل غفلت و اهل ضلالتڭ اتّفاقلری، قلبًا نقطۀ استناد بولامدقلری ایچون ضعف و عجزلرندن ایلری كلمشدر. چونكە ضعیفلر، اتّفاقە محتاج اولدقلری ایچون قوّتلی اتّفاق ایدرلر. قویلر احتیاجی تام حسّ ایتمدكلرندن، اتّفاقلری ضعیفدر. آسلانلر، تیلكیلر كبیكە، بو حیوانلر اتّفاقە محتاج اولمادقلری ایچون فردی یاشایورلر. یبانی كچیلر، قوردلردن محافظە ایچون، بر سورو تشكیل ایدرلر. دیمك ضعیفلرڭ جمعیتی و شخص معنویسی قوی اولدیغی كبی، [حاشیە]قویلرڭ جمعیتی و شخص معنویسی ایسە ضعیفدر.

بو سرّە بر اشارت لطیفە و ظریف بر نكتۀ قرآنیەدركە، فرمان ایتمش: 〚 وَقَالَ نِسْوَةٌ فِی الْمَدٖینَةِ〛 مؤنّثلرڭ جماعتنە، ایكی قاتلی مؤنّث اولدیغی حالدە، مذكّر فعلی اولان 〚 قَالَ〛 بویورمسی.. هم 〚 وَقَالَتِ الْاَعْرَابُ〛 بویورمقلە مذكّرلرڭ جماعتنە، مؤنّث فعلی اولان 〚 قَالَتْ〛 تعبیریلە، لطیفانە اشارت ایدییوركە، ضعیف و حلیم و یوموشاق قادینلرڭ جمعیتی قوّتلشیر. سرتلك و شدّت كسب ایدوب بر نوع رجولیّت قزانیر. اونڭ ایچون مذكّر فعلنی اقتضا ایتدیگندن 〚 وَقَالَ نِسْوَةٌ〛 تعبیری، غایت كوزل دوشمشدر. ارككلرڭ ایسە، خصوصًا بدوی و اعراب اولسەلر، قوّتلرینە كووندكلری ایچون جمعیتلری ضعیف اولوب، هم احتیاطكارلق، هم یوموشاقلق وضعیتنی آلدیغندن، بر نوع قادینلق خاصیتی طاقیندقلری ایچون، مؤنّث فعلنی اقتضا ایتدیگندن 〚 قَالَتِ الْاَعْرَابُ〛 بویورمقلە مؤنّث فعلیلە تعبیری، تام یرندە اولمشدر.

اوت، اهل حق، غایت قوّتلی بر نقطۀ استناد اولان ایمان باللّٰهدن كلن توكّل و تسلیم ایلە، باشقەلرە عرض احتیاج ایدوب، معاونت و یاردیملرینی ایستەمز. ایستەسە دە غایت فداكارانە یاپیشماز. اهل دنیا، دنیا ایشلرندە حقیقی نقطۀ استنادلرندن غفلت ایتدكلرندن، ضعف و عجزە دوشوب، شدّتلی بر صورتدە یاردیمجیلرە احتیاجلرینی حسّ ایدرلر.

صمیمانە، بلكە فداكارانە اتّفاق ایدرلر.

ایشتە اهل حق، اتّفاقدەكی حق قوّتنی دوشونمدكلرندن و آرامدقلرندن، حقسز، مضر بر نتیجە اولان اختلافە دوشرلر. حقسز اهل ضلالت ایسە، اتّفاقدەكی قوّتی عجزلری واسطەسیلە حسّ ایتدكلرندن، غایت مهم بر وسیلۀ مقاصد اولان اتّفاقی الدە ایتمشلر.

ایشتە اهل حقّڭ بو حقسز اختلاف مرضنڭ مرهمی و علاجی، 〚 وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رٖیحُكُمْ〛 آیتندەكی شدّتلی نهی الٰهی یی.. 〚 وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوٰی〛 آیتندەكی حیات اجتماعیەجە غایت حكمتلی امر الٰهی یی دستور حركت ایتمك.. و اختلافڭ اسلامیتە نە درجە ضررلی اولدیغنی.. و اهل ضلالتڭ اهل حقّە غلبەسنی نە درجە تسهیل ایتدیگنی دوشونوب، كمال ضعف و عجز ایلە، او اهل حق قافلەسنە فداكارانە و صمیمانە التحاق ایتمكدر. شخصیّتنی اونوتمقلە ریا و تصنّعدن قورتولوب، اخلاصی الدە ایتمكدر.

[آلتنجی سبب] اهل حقّڭ اختلافی نامردلكلرندن، همّتسزلكلرندن، حمیّتسزلكلرندن اولمدیغی كبی.. غفلتلی اهل دنیانڭ و اهل ضلالتڭ حیات دنیویەیە عائد ایشلردە صمیمانە اتّفاقلری دخی مردلكدن، حمیّتدن، همّتدن دگلدر. بلكە او اهل حق، اكثریتلە آخرتە عائد اولان فائدەلری دوشونمكلە، او اهمّیتلی و كثرتلی مسئلەلرە حمیّتی، همّتی، مردلگی انقسام ایدر. حقیقی سرمایە اولان وقتنی بر مسئلەیە صرف ایتمدیگی ایچون، مسلكداشلریلە اتّفاقی محكملشمییور. چونكە مسئلەلر چوق، دائرە دخی كنیشدر.

غفلتلی اهل دنیا ایسە، یالڭز حیات دنیایی دوشوندكلرندن، بتون حسّیاتلریلە و روح و قلبلریلە شدّتلی بر صورتدە حیات دنیویەیە عائد مسئلەلرە صاریلیرلر. و او مسئلەدە اونلرە یاردیم ایدنلرە قوّتلی یاپیشیرلر. و حقیقت نقطۀ نظرندە بش پارەیە دگمەین و اهل حقّڭ اوڭا، اون پارە قیمت ویرمدیگی مسئلەلرە، دیوانە اولمش الماسجی بر یهودینڭ بش پارەلق جام پارچەسنە بش لیرە فیئٓات ویردیگی كبی، بش یوز لیرە قیمتندەكی وقتلرینی او مسئلەیە حصر ایدرلر. البتە بو قدر فیئٓات ویروب شدّتلی حسّیات ایلە صاریلمق، باطل یولندە دە اولسە صمیمی بر اخلاص اولدیغندن، او مسئلەدە موفّق اولورلر و اهل حقّە غلبە ایدرلر. بو غلبە نتیجەسندە اهل حق، ذلّتە و محكومیتە و تصنّعە و ریایە دوشوب، اخلاصی غائب ایدر. او نامرد، همّتسز، حمیّتسز بر قسم اهل دنیایە طالقاووقلق ایتمەیە مجبور اولور.

ای اهل حق! و ای حقپرست اهل شریعت و اهل حقیقت و اهل طریقت! بو مدهش مرض اختلافە قارشو، بربریڭزڭ قصورینی كورمەییڭز. یكدیگریڭزڭ عیبنە قارشو، كوزلریڭزی یومیڭز. 〚 وَاِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا〛 ادب

فرقانیلە ادبلنیڭز. و خارجی دوشمانڭ هجومندە، داخلی مناقشاتی ترك ایتمك.. و اهل حقّی سقوطدن و ذلّتدن قورتارمغی اڭ برنجی و اڭ مهم بر وظیفۀ اخرویە تلقّی ایدوب، یوزر آیات و احادیث نبویەنڭ شدّتلە امر ایتدكلری اخوّت، محبّت و تعاونی یاپوب، بتون حسّیاتڭزلە اهل دنیادن داها شدّتلی بر صورتدە مسلكداشلریڭزلە و دینداشلریڭزلە اتّفاق ایدیڭز. یعنی اختلافە دوشمەییڭز.

"بویلە كوچك مسئلەلر ایچون قیمتدار وقتمی صرف ایتمكدن ایسە، او چوق اهمّیتلی وقتمی ذكر و فكر كبی قیمتدار شیلرە صرف ایدەجگم" دییوب، اتّفاقی ضعیفلشدیرمەییڭز. چونكە معنوی جهاددە كوچك مسئلە ظن ایتدیگڭز، چوق بیوك اولابیلیر. بر نفرڭ، مهم بر ساعتدە، خصوصی شرائط آلتندەكی نوبتی، بر سنە عبادت حكمنە بعضًا كچمەسی كبی.. بو اهل حقّڭ مغلوبیّتی زمانندە، معنوی مجاهدە مسائلندە، كوچك بر مسئلەیە صرف اولونان سنڭ قیمتدار بر كونڭ، او نفرڭ او ساعتی كبی بیڭ درجە قیمت آلابیلیر. بر كونڭ بیڭ كون اولابیلیر. مادام لوجە اللّٰهدر، او ایشڭ كوچگنە بیوگنە، قیمتلی و قیمتسزلگنە باقیلماز. اخلاص و رضای الٰهی یولندە ذرّە، ییلدیزلر كبی اولور. وسیلەنڭ ماهیّتنە باقیلماز. نتیجەسنە باقیلیر. مادام نتیجەسی رضای الٰهیدر و مایەسی اخلاصدر، او كوچك دگل، بیوكدر.

[یدنجی سبب] اهل حق و حقیقتڭ اختلافی و رقابتلری، قیصقانچلقدن و حرص دنیادن كلمدیگی كبی.. اهل دنیانڭ و اهل غفلتڭ اتّفاقلری دخی، جوانمردلكدن و علوّ جنابلقدن دگلدر. بلكە اهل حقیقت، حقیقتدن كلن علوّ جنابلغی و علوّ همّتی و طریق حقدە ممدوح اولان مسابقەیی تام محافظە ایدەمدكلرندن و نا اهللرڭ كیرمسی یوزندن بر درجە سٓوء استعمال ایتدكلرندن، رقابتكارانە اختلافە دوشوب هم كندیلرینە، هم جماعت اسلامیەیە اهمّیتلی ضرر اولمشدر.

اهل غفلت و اهل ضلالت ایسە، مفتون اولدقلری منفعتلرینی قاچیرمامق و منفعت ایچون پرستش ایتدكلری رئیسلرینی و آرقداشلرینی كوسدیرمەمك ایچون، ذلّتلرندن، نامردلكلرندن، حمیّتسزلكلرندن مطلق آرقداشلریلە، حتّی دنی و خائن و مضر دخی اولسەلر خالصانە اتّحاد ایدوب، منفعتلری اطرافندە طوپلانانلر نە شكلدە اولورسە اولسون، شریكلریلە صمیمانە اتّفاق ایدرلر. صمیمیت نتیجەسی اولارق استفادە ایدرلر.

ایشتە ای مصیبتزدە و اختلافە دوشمش اهل حق و اصحاب حقیقت! بو مصیبت زمانندە اخلاصی قاچیردیغڭزدن و رضای الٰهی یی منحصرًا غایۀ مقصد یاپمادیغڭزدن، اهل حقّڭ بو ذلّت و مغلوبیتنە سببیت ویردیڭز.

امور دینیە

و اخرویەدە رقابت، غبطە، حسد و قیصقانچلق اولماملی. و حقیقت نقطۀ نظرندە اولاماز. چونكە قیصقانچلق و حسدڭ سببی، بر تك شیئە چوق اللر اوزانمەسندن.. و بر تك مقامە چوق كوزلر دیكیلمەسندن.. و بر تك اكمگی چوق معدەلر ایستەمسندن، مزاحمە و مناقشە و مسابقە سببیلە غبطەیە، صوڭرە قیصقانچلغە دوشرلر. دنیادە بر شیء واحدە چوقلر طالب اولدیغندن و دنیا طار و موقّت اولمسی سببیلە، انسانڭ حدسز آرزولرینی تطمین ایدەمدیگی ایچون رقابتە دوشویورلر. فقط آخرتدە تك بر آدمە، بش یوز [حاشیە]سنە مسافەلك بر جنّت احسان ایدیلمسی.. و یتمش بیڭ قصر و حوریلر ویریلمسی.. و اهل جنّتدن هركس كندی حصّەسندن كمال رضا ایلە ممنون اولمسی اشارتیلە كوستریلییوركە،

آخرتدە مدار رقابت بر شی یوقدر و رقابت دە اولاماز.

اویلە ایسە، آخرتە عائد اولان اعمال صالحەدە دخی رقابت اولاماز. قیصقانچلق یری دگلدر. قیصقانچلق ایدن، یا ریاكاردر، اعمال صالحە صورتیلە دنیوی نتیجەلری آرایور. ویاخود صادق جاهلدركە، اعمال صالحە نرەیە باقدیغنی بیلمییور. و اعمال صالحەنڭ روحی و اساسی، اخلاص اولدیغنی درك ایتمییور. رقابت صورتیلە اولیاء اللّٰهە قارشو بر نوع عداوت طاشیمقلە، وسعت رحمت الٰهیەیی اتهام ایدییور. بو حقیقتی تأیید ایدن بر واقعە:

اسكی آرقداشلریمزدن بر آدمڭ، بر آدمە قارشو عداوتی واردی. او آدمڭ یانندە اونڭ دوشمانی ثناكارانە عمل صالح ایلە، حتّی ولایتلە توصیف ایدیلدی. او آدم قیصقانمدی، صیقیلمدی. صوڭرە بریسی دیدی: "سنڭ او دوشمانڭ جسوردر، قوّتلیدر." باقدقكە او آدمدە شدّتلی بر قیصقانچلق، بر رقابت طماری اویاندی. اوڭا دیدك: "ولایت و صلاحت، حدسز بر حیات ابدیەنڭ پیرلانطەسی كبی بر قوّت، بر یوكسكلكدر. سن بوڭا بو جهتدە قیصقانمدڭ. دنیوی قوّت، اوكوزدە و جسارت جاناوردە دخی بولونمقلە برابر، دنیوی قوّت و جسارت ولایت و صلاحتە نسبتًا، بر عادی جام پارچەسنڭ الماسە نسبتی كبیدر." او آدم دیدیكە: "بر نقطەیە، بر مقامە ایكیمز بو دنیادە كوزیمزی دیكمشز. اورایە چیقمق ایچون باصاماقلریمز قوّت و جسارت كبی شیلردر. اونڭ ایچون قیصقاندم. آخرت مقاماتی حدسزدر. او بورادە بنم دوشمانم ایكن، اورادە بنم سوكیلی و صمیمی قرداشم اولابیلیر."

ای اهل حق و طریقت! حقّە خدمت، بیوك و آغیر بر دفینەیی طاشیمق و محافظە ایتمك كبیدر. او دفینەیی اوموزندە طاشییانلرە نە قدر قوّتلی اللر یاردیمە قوشسەلر، داها زیادە سوینیلیر و ممنون اولونور. قیصقانمق شویلە طورسون، غایت صمیمی بر محبّتلە، او كلنلرڭ كندیلرندن داها زیادە اولان قوّتلرینی و داها زیادە اولان تأثیرلرینی و یاردیملرینی مفتخرانە آلقیشلامق لازم كلیركن، نەدندركە رقابتكارانە او حقیقی قرداشلرە و فداكار یاردیمجیلرە باقیلییور. و او حال ایلە اخلاص قاچار. وظیفەڭزدە متّهَم اولورسڭز. و اهل ضلالتڭ نظرندە، سزدن و سزڭ مسلگڭزدن یوز درجە آشاغی اولان، دین ایلە دنیایی قزانمق.. و علم حقیقتلە معیشتی تأمین ایتمك، طمع و حرص یولندە رقابت ایتمك كبی مدهش اتهاملرە معروض قالییورسڭز.

بو مرضڭ چارۀ یگانەسی، نفسنی اتهام ایتمك، نفسنە دگل، دائما قارشوسندەكی مسلكداشنە طرفدار اولمق. فنّ آداب و علم مناظرەنڭ علماسی مابینندەكی حقپرستلك و انصاف دستوری اولان شو: "اگر بر مسئلەنڭ مناظرەسندە،

كندی سوزینڭ حقلی چیقدیغنە طرفدار اولوب، كندی حقلی چیقدیغنە سوینسە.. و خصمنڭ حقسز و یاڭلیش اولدیغنە ممنون اولسە، انصافسزدر. هم ضرر ایدر. چونكە حقلی چیقدیغی وقت، او مناظرەدە بیلمدیگی بر شیئی اوگرنمییور. غرور احتمالیلە ضرر ایدەبیلیر. اگر حق خصمنڭ ألندە چیقسە، ضررسز، بیلمدیگی بر مسئلەیی اوگرنوب، منفعتدار اولور. نفسڭ غرورندن قورتولور. دیمك انصافلی حقپرست، حقّڭ خاطری ایچون نفسنڭ خاطرینی قیرار. خصمنڭ ألندە حقّی كورسە، یینە رضا ایلە قبول ایدوب، طرفدار چیقار، ممنون اولور. "

ایشتە بو دستوری اهل دین، اهل حقیقت، اهل طریقت، اهل علم كندیلرینە رهبر اتّخاذ ایتسەلر، اخلاصی قزانیرلر. وظیفۀ اخرویەلرندە موفّق اولورلر. و بو فجیع سقوطدن و مصیبت حاضرەدن رحمت الٰهیە ایلە قورتولورلر.

〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛

[یگرمی برنجی لمعە ]

اخلاص حقّندەدر.

اون یدنجی لمعەنڭ اون یدنجی نوطەسنڭ یدی مسئلەسندن دردنجی مسئلەسی ایكن، اخلاص مناسبتیلە یگرمنجی لمعەنڭ ایكنجی نقطەسی اولدی. نورانیّتنە بناءً یگرمی برنجی لمعە اولارق لمعاتە كیردی. بو لمعە، لا اقل اون بش كوندە بر دفعە اوقونملیدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رٖیحُكُمْ〛 〚 وَقُومُوا لِلّٰهِ قَانِتٖینَ〛 〚 قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰیهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰیهَا〛 〚 وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰیَاتٖی ثَمَنًا قَلٖیلًا〛

ای آخرت قرداشلرم! و ای خدمت قرآنیەدە آرقداشلرم! بیلیرسڭز و بیلیڭز! بو دنیادە، خصوصًا اخروی خدمتلردە اڭ مهم بر اساس اڭ بیوك بر قوّت اڭ مقبول بر شفاعتجی اڭ متین بر نقطۀ استناد اڭ قیصە بر طریق حقیقت اڭ مقبول بر دعای معنوی اڭ كرامتلی بر وسیلۀ مقاصد اڭ یوكسك بر خصلت اڭ صافی بر عبودیت اخلاصدر.

مادام اخلاصدە مذكور خاصّەلر كبی چوق نورلر وار و چوق قوّتلر وار. و مادام بو مدهش زماندە و دهشتلی دوشمانلر مقابلندە و شدّتلی تضییقات قارشوسندە و صولتلی بدعەلر و ضلالتلر ایچریسندە، بزلر غایت آز و ضعیف و فقیر و قوّتسز اولدیغمز حالدە، غایت آغیر و بیوك و عمومی و قدسی بر وظیفۀ ایمانیە و خدمت قرآنیە، اوموزیمزە احسان الٰهی طرفندن قونولمشدر. البتە هركسدن زیادە بتون قوّتمزلە اخلاصی قزانمغە مجبور و مكلّفز.

و اخلاصڭ سرّینی كندیمزدە یرلشدیرمك ایچون، غایت درجەدە محتاجز. یوقسە هم شیمدی یە قدر قزاندیغمز خدمت قدسیە قسمًا ضایع اولور، دوام ایتمز هم شدّتلی مسئول اولورز. 〚 وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰیَاتٖی ثَمَنًا قَلٖیلًا〛 آیتندەكی شدّتلی، تهدیدكارانە نهی الٰهی یە مظهر اولوب، سعادت ابدیە ضررینە معناسز، لزومسز، ضررلی، كدرلی، خودفروشانە، ثقیل، ریاكارانە بعض حسّیات سفلیّەنڭ و منافع جزئیّەنڭ خاطری ایچون اخلاصی قیرمقلە، هم بو خدمتدەكی عموم قرداشلریمزڭ حقوقنە تجاوز، هم خدمت قرآنیەنڭ حرمتنە تعرّض، هم حقائق ایمانیەنڭ قدسیتنە حرمتسزلك ایتمش اولورز.

ای قرداشلرم! مهم و بیوك بر امور خیریّەنڭ چوق مضر مانعلری اولور. شیطانلر، او خدمتڭ خادملریلە چوق اوغراشیرلر. بو مانعلرە و بو شیطانلرە قارشو، اخلاص قوّتنە طایانمق كركدر. اخلاصی قیراجق اسبابدن ییلاندن، عقربدن چكیندیگڭز كبی چكینیڭز!

حضرت یوسف علیە السّلام 〚 اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّٖی〛 دیمەسیلە، نفس امّارەیە اعتماد ایدیلمز. انانیت و نفس امّارە، سزی آلداتماسین. اخلاصی قزانمق و محافظە ایتمك و مانعلری دفع ایتمك ایچون، كلەجك دستورلر رهبریڭز اولسون.

[برنجی دستوریڭز] عملڭزدە رضای الٰهی اولملی. اگر او راضی اولسە، بتون دنیا كوسسە، اهمّیتی یوق. اگر او قبول ایتسە، بتون خلق رد ایتسە، تأثیری یوق. او راضی اولدقدن و قبول ایتدكدن صوڭرە، ایسترسە و حكمتی اقتضا ایدرسە، سزلر ایستەمك طلبندە اولمادیغڭز حالدە، خلقلرە دە قبول ایتدیرر، اونلری دە راضی ایدر. اونڭ ایچون، بو خدمتدە طوغریدن طوغری یە یالڭز، جناب حقّڭ رضاسنی اساس مقصد یاپمق كركدر.

[ایكنجی دستوریڭز] بو خدمت قرآنیەدە بولونان قرداشلریڭزی تنقید ایتمەمك و اونلرڭ اوستندە فضیلت فروشلق نوعندن غبطە طمارینی تحریك ایتمەمكدر. چونكە ناصل، انسانڭ بر ألی، دیگر النە رقابت ایتمز. بر كوزی، بر كوزینی تنقید ایتمز. دیلی، قولاغنە اعتراض ایتمز. قلب، روحڭ عیبنی كورمز. بلكە بربرینڭ نقصاننی اكمال ایدر. قصورینی اورتر. احتیاجنە یاردیم ایدر. وظیفەسنە معاونت ایدر. یوقسە او وجود انسانڭ حیاتی سونر، روحی قاچار، جسمی دە طاغیلیر.

هم ناصلكە بر فابریقەنڭ چرخلری، بربریلە رقابتكارانە اوغراشماز. بربرینڭ اوڭنە تقدّم ایدوب تحكّم ایتمز. بربرینڭ قصورینی كورەرك تنقید ایدوب سعیە شوقنی قیروب عطالتە اوغراتماز. بلكە بتون استعدادلریلە، بربرینڭ حركتنی عمومی مقصدە توجیه ایتمك ایچون یاردیم ایدرلر. حقیقی بر تساند و بر اتّفاقلە غایۀ خلقتلرینە

یورورلر. اگر ذرّە مقدار بر تعرّض، بر تحكّم قاریشسە، او فابریقەیی قاریشدیراجق. نتیجەسز، عقیم بیراقاجق. فابریقە صاحبی دە او فابریقەیی بتون بتون قیروب طاغیتاجق.

ایشتە ای رسالۀ نور شاكردلری و قرآنڭ خدمتكارلری! سزلر و بزلر، اویلە بر انسان كامل اسمنە لایق بر شخص معنوینڭ اعضالری ییز. و حیات ابدیە ایچندەكی سعادت ابدیەیی نتیجە ویرن بر فابریقەنڭ چرخلری حكمندەییز. و ساحل سلامت اولان دار السلامە امّت محمّدیەییؐ چیقاران بر سفینۀ ربّانیەدە چالیشان خدمەلرز. البتە درت فرددن، بیڭ یوز اون بر قوّت معنویەیی تأمین ایدن سرّ اخلاصی قزانمقلە، تساند و اتّحاد حقیقی یە محتاجز و مجبورز.

اوت.. اوچ الف اتّحاد ایتمزسە، اوچ قیمتی وار. اگر سرّ عددیت ایلە اتّحاد ایتسە، یوز اون بر قیمت آلیر. درت كرّە درت آیری آیری اولسە، اون آلتی قیمتی وار. اگر سرّ اخوّت و اتّحاد مقصد و اتّفاق وظیفە ایلە توافق ایدوب بر چیزكی اوستندە اوموز اوموزە ویرسەلر، او وقت درت بیڭ درت یوز قرق درت قوّتندە و قیمتندە اولدیغی كبی، حقیقی سرّ اخلاص ایلە، اون آلتی فداكار قرداشلرڭ قیمت و قوّۀ معنویەسی درت بیڭدن كچدیگنە، پك چوق وقوعات تاریخیّە شهادت ایدییور.

بو سرّڭ سرّی شودركە: حقیقی و صمیمی بر اتّفاقدە هر بر فرد، سائر قرداشلرینڭ كوزیلە دە باقابیلیر و قولاقلریلە دە ایشیتەبیلیر. كویا اون حقیقی متّحد آدمڭ هر بری، یگرمی كوزلە باقییور، اون عقل ایلە دوشونویور، یگرمی قولاقلە ایشیتییور، یگرمی ال ایلە چالیشییور بر طرزدە معنوی قیمتی و قوّتلری واردر. [حاشیە]