[یگرمی سكزنجی لمعە]

اسكیشهر حپسخانەسندە اختلاطدن و قونوشمقدن ممنوع اولدیغم زماندە، قارشومدەكی قرداشلریمە تسلّی ایچون یازدیغم قیصەجق فقرەلرڭ بر قسمیدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

حپسڭ بر لطیف خاطرەسیدركە، رسالۀ نور كیزلنیر، فقط سونمز و سوندیریلمز. بر عالم معنادە حضرت امام علی رضی اللّٰە عنهڭ علمندن صوردم: »〚 اَحْرُفُ عُجْمٍ سُطِّرَتْ تَسْطٖیرًا〛 دیمشسڭ، مرادڭ نەدر؟« دیدی: » (عُجْمٍ) یعنی، هجاواری، تركیبسز و وقفلردە اولدیغی كبی رقم واری، شكلسز حرفلردركە، لاتینی حروفیدر. لادینی زمانندە تعمّم ایدر.« هم صوڭرە صوردم: » اَرْجُوزَەڭدە بندن بحث ایدوب » كندیڭی محافظە ایت!« دیمشسڭ. هم تام وقتندە امریڭزی كوردك. فقط مع التّأسّف كندیمزی محافظە ایدەمدك. بو بلایە دوشدك. شخصمدن بیڭلر دفعە داها اهمّیتلی اولان رسالۀ نوردن بحثڭ و اشاراتڭ یوقمی؟« دیدم. دیدی: » یالڭز اشارت دگل، بلكە جلجلوتیّەمدە تصریح ایدییورم.«

متباقی قسمی، سكّۀ تصدیق غیبی مجموعەسندە ١١٩ نجی صحیفەدن ١٣١ نجی صحیفەیە قدر یازیلدیغی ایچون بورادە درج ایدیلمەمشدر.

[بیوك بر آیتڭ كوچك بر نكتەسیدر]

صداقتدە نامدار، صفوت قلبدە ممتاز سلیمان رشدی ایلە بر محاورۀ لطیفە:

شویلەكە: كوز موسمندە، سینكلرڭ ترخیصات زماننە یاقین بر وقتدە، خودگام انسانلر، جزئی تعجیزلری اولان سینكلری اتلاف ایتمك اوزرە اوطەمزە علاج استعمال ایتدیلر. بنم فضلە رقّتمە طوقونمشدی. اوطەمدە چاماشیر ایپی واردی. بالآخرە، او انسانلرڭ عنادینە سینكلر داها زیادە چوغالدیلر. آقشام وقتندە، او كوچوجك قوشلر، او ایپ اوستندە غایت منتظم دیزیلییورلردی. چاماشیرلری سرمك ایچون رشدی یە دیدم: » بو كوچوجك قوشلرە ایلیشمە. باشقە یرە سر.« او دە كمال جدّیتلە:، » بو ایپ بزە لازمدر. سینكلر باشقە یردە كندیلرینە یر بولسونلر« دیدی.

هر نە ایسە، بو لطیفە مناسبتیلە، سحر وقتندە، سینك و قارینجە كبی كثرتلی كوچك حیوانلردن بحث آچیلدی. اوڭا دیدمكە: » بویلە، نسخەلری چوغالان نوعلرڭ اهمّیتلی وظیفەلری و قیمتلری وار.« اوت، بر كتابڭ

قیمتی نسبتندە نسخەلری تكثیر ایدیلیر. دیمك سینك جنسنڭ دە اهمّیتلی وظیفەسی و بیوك قیمتی واركە، فاطر حكیم، او كوچوجك قدری مكتوبلری و قدرت كلمەلرینڭ نسخەلرینی چوقلقلە تكثیر ایتمش.

اوت، قرآن حكیمڭ 〚 یَٓا اَیُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ اِنَّ الَّذٖینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ یَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِاجْتَمَعُوا لَهُ وَاِنْ یَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَیْئًا لَا یَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ〛 یعنی » جناب حقدن باشقە بتون اسباب و الوهیّتلر و اهل ضلالت طرفندن دعوا ایدیلن اٰلهەلر اجتماع ایتسەلر، بر سینگی خلق ایدەمزلر. یعنی، سینگڭ خلقتی اویلە بر معجزۀ ربّانیەدر و اویلە بر آیت تكوینیّەدركە، بتون اسباب طوپلانسەلر، اونڭ بر مثلنی یاپامازلر. و او آیت ربانیّەیە معارضە ایدەمزلر. تقلیدینی دە یاپامازلر« مأٓلندەكی آیتە اهمّیتلی بر موضوع تشكیل ایدن و نمرودی مغلوب ایدن و حضرت موسیؑ اونلرڭ تعجیزلرینە قارشو مشتكیانە، » یا رب! بو معجِّز مخلوقلری نە ایچون بو قدر چوغالتمشسڭ؟« دیینجە، الهامًا جواب كلمشكە: » یا موسی! سن بر دفعە سینكلرە اعتراض ایتدڭ. بو سینكلر دە چوق دفعە سؤٓال ایدییورلركە: » یا رب! بو قوجە قفالی بشر سنی یالڭز بر لسان ایلە ذكر ایدییور. بعضًا دە غفلت ایدییور. اگر یالڭز قفاسی قدر قسمندن بزلری خلق ایتسە ایدڭ، بیڭلر لسان ایلە سنی ذكر ایدەجك، بزم كبی مخلوقلر اولورلردی« دییە، حضرت موسی نڭؑ شكواسنە بیڭ اعتراض قوّتندە حكمت خلقتنی مدافعە ایدن سینگڭ، هم غایت نظافتپرور و هر وقت آبدست آلیر كبی یوزینی، كوزینی، قنادلرینی تمیزلەین بو طائفەنڭ، البتە مهم بر وظیفەسی واردر. حكمت بشریەنڭ نظری قاصردر. داها او وظیفەیی احاطە ایدەمەمشدر.

اوت، جناب حق، ناصلكە دڭزڭ یوزینی تمیزلەمك و هر كوندە میلیارلرلە وفیّاتی بولونان حیوانات بحریّە جنازەلرینی طوپلامق [حاشیە]ایچون و دڭز یوزینی جنازەلرلە آلودە، مستكره منظرەدن قورتارمق ایچون، صحّیە مأمورلری

نوعندن غایت منتظم آكل اللّحم بر قسم حیواناتی خلق ایتمش. اگر او بحریّە صحّیە مأمورلری غایت منتظم وظیفەلرینی ایفا ایتمەسە ایدیلر، دڭزلرڭ یوزلری آیینە كبی پارلامیاجقدی. بلكە دە غایت حزین و الیم بر بولانیقلق كوسترەجكدی.

هم هر كوندە یبانی حیوانلرڭ و قوشلرڭ جنازەلرینی طوپلامقلە روی زمینی او تعفّناتدن تمیزلەمك و ذی حیاتلری او الیم و حزین منظرەلردن قورتارمق ایچون، نظافت و صحّیە مأمورلری حكمندە اولان قارتاللر مثللو، كیزلی و اوزاق، بش آلتی ساعت مسافەدن، كرامتكارانە بر سوق ربّانی ایلە او جنازەنڭ یرینی حسّ ایدن و كیدوب قالدیران آكل اللّحم قوشلری و وحشی حیوانلری خلق ایتمش. اگر بو برّیە صحّیە مأمورلری غایت مكمّل و انتظامپرور و وظیفەدار اولماسە ایدیلر، زمین یوزی آغلاناجق بر شكل آلاجقدی.

اوت، آكل اللّحم حیوانلرڭ حلال رزقلری، وفات ایتمش حیوانلرڭ أتلریدر. حیاتدە اولان حیوانلرڭ أتلری اونلرە حرامدر. اگر ییسەلر، جزا كورورلر. [حَتّٰی یَقْتَصُّ الْجَمَّٓاءُ مِنَ الْقَرْنَٓاءِ] اَوْ كَمَا قَالَ یعنی، » بوینوزسز اولان حیوانڭ قصاصی، قیامتدە بوینوزلیدن آلینیر« دییە افادۀ حدیثیّە كوسترییور. كرچە جسدلری فنا بولور. فقط ارواحلری باقی قالان حیوانات مابینندە دخی، اونلرە مناسب بر طرزدە، دار بقادە مجازات و مكافاتلری واردر. اوڭا بناءً، جاناورلرە صاغ حیوانلرڭ أتلری حرامدر، دینیلەبیلیر.

و هم كوچوجك حیوانلرڭ جنازەلرینی و نعمتڭ كوچوجك پارچەلرینی و دانەلرینی طوپلامق وظیفەسیلە قارینجەلری نظافت مأمورلری اولارق توظیف ایتمشدر. هم نعمت الٰهیەنڭ كوچوجك پارچەلرینی و دانەلرینی تلف اولمقدن و چیگننمكدن و حقارتدن و عبثیّتدن صیانت ایتمكلە و هم كوچوجك حیواناتڭ جنازەلرینی طوپلامقلە، صحّیە مأمورلری كبی توظیف اولونمشلردر.

هم عینًا اونلردن داها مهم اولان، انسانڭ كوزینە كورونمەین خستەلقلرڭ میقروبلرینی و مادّۀ سمّیەیی تمیزلەمكلە، سینكلر موظّفدرلر. سینكلر، دگل میقروبلرڭ ناقلەلری اولمق، بالعكس، مضر میقروبلری مصّ ایتمكلە، یعنی اممك و ییمك ایلە او میقروبلری امحا ایدرلر. و او مادّۀ سمّیەیی استحالەیە اوغراتیرلر. و چوق ساری خستەلقلرڭ اوڭنی آلیرلر. هم بو سینكلرڭ، هم صحّیە نفرلری، هم تنظیفات مأمورلری، هم كیمیاكر اولدقلرینە و كنیش بر حكمتە مظهر بولوندقلرینە دلیل ایسە، اونلرڭ غایت كثرتیدر. چونكە قیمتدار و منفعتدار شیلر تكثیر ایدیلیر. [حاشیە]

ای خودگام انسان! سینكلرڭ بیڭلر حكمت حیاتیەسندن باشقە، سڭا عائد بو كوچوجك فائدەسنە باق،

سینك دوشمانلغنی بیراق. چونكە غربتدە كیمسەسزلك و یالڭزلقدە سڭا انسیّت ویردیگی كبی، غفلتە طالوب فكریڭی طاغیتمقدن سنی ایقاظ ایدر. و لطیف وضعیتی ایلە و آبدست آلمسی و یوزینی كوزینی تمیزلەمەسیلە، سڭا آبدست و نماز و حركت و نظافت كبی وظیفۀ انسانیتی اخطار ایدن و درس ویرن سینگی كورییورسڭ.

هم سینگڭ بر صنفی اولان آریلر، نعمتلرڭ اڭ طاتلیسی اولان بالی سڭا ییدیردكلری كبی، قرآن معجز البیاندە دخی وحی ربّانی یە مظهریتلە سرفراز اولدیغندن، اونلری سومك لازم كلیركن، سینكلرە دوشمانلق، بلكە انسانە دائما دوستانە معاونتە قوشان و انسانڭ هر بلاسنی چكن حیواناتە دوشمانلق، بر غدردر، بر حقسزلقدر. مضرلرڭ یالڭز ضررلرینی دفع ایچون مجادلە اولابیلیر. مثلا قویونلری، قوردلرڭ تجاوزندن قورومق ایچون اونلرە مقابلە ایدیلیر. عجبا حرارت زمانندە وجودڭ ادارەسندن فضلە اولان قانڭ چوغالمەسی ضرر دگلمیدر؟ هم بولاشیق بعض موادّ مضرّەیی حامل اَوْرِدَەدە جریان ایدن ملوّث قانە مسلّط اولان و بلكە مأمور اولان سیوری سینكلر و پیرەلر، فطری حَجّاَمْلر اولمسی محتمل دگلمیدر؟

(سُبْحَانَ مَنْ تَحَیَّرَ فٖی صُنْعِهِ الْعُقُولُ)

نفسم ایلە مجادلە ایتدیگم بر زماندە، نفسم كندندە كوردیگی نعمت الٰهیەیی كندی مالی توهّم ایدرك غرورە، افتخارە، تمدّحە باشلادی. بن اوڭا دیدمكە: » بو ملك سنڭ دگل، امانتدر.« او وقت نفس، غرور و افتخاری بیراقدی. فقط تنبللگە باشلادی. » بنم مالم اولمایانە نەدن باقایم؟ ضایع اولسون، بڭا نە؟« دیدی. بردن كوردم، بر سینك ألمە قوندی. امانت اللّٰه اولان كوزینی، یوزینی، قنادلرینی كوزلجە تمیزلەمگە باشلادی. بر نفرڭ میری سلاحنی و البسەسنی كوزلجە تمیزلەدیگی كبی، سینك دە تمیزلەیوردی. نفسمە دیدم: » باق!« باقدی، تام درس آلدی. او سینك، مغرور و تنبل نفسمە خواجە و معلّم اولدی!

سینگڭ پیسلگی، طب جهتیلە ضرری یوق بر مادّەدر. بعضًا طاتلی بر شروبدر. فقط سینك، ییدیگی

بیڭلر مختلف مضر مادّەلرڭ و میقروبلرڭ و سملرڭ منشئی اولمقلە، سینكلر برر كوچوجك استحالە و تصفیە ماكینەلری حكمنە كچمەلری حكمت ربّانیەدن اوزاق دگلدر. بلكە حكمت ربّانیەنڭ شأنندندر. اوت، آریدن باشقە سینكلرڭ بعض طائفەلری واركە، [حاشیە]مختلف متعفّن مادّەلری ییرلر. پیسلك یرینە متمادیًا قطرە قطرە شروب طاملاتیرلر. او سملی، متعفّن مادّەلری، آغاچلرڭ یاپراقلرینە یاغان قدرت حلواسی كبی طاتلی، شفالی بر شروبە تبدیل ایدرك، برر استحالە ماكینەسی اولدقلرینی اثبات ایدرلر. بو كوچوجك فردلرڭ نە قدر بیوك بر ملّتی و بر طائفەسی اولدیغنی كوزە كوستریرلر. » كوچوكلگمزە باقما. طائفەمزڭ عظمتنە باق. سبحان اللّٰه دی!« دییە لسان حاللریلە سویلەیورلر.

سعید النّورسی

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَیْئًا اَنْ یَقُولَ لَهُ كُنْ فَیَكُونُ〛

بو آیت كریمەنڭ اشارتیلە و امریلە، ایجاد اولویور. و قدرت خزینەلری (كاف نون، ) دەدر. بو سرّ دقیقڭ وجوە كثیرەسندن برقاچ وجهی رسالۀ نوردە ذكر ایدیلمشدر. بورادە، حروف قرآنیەنڭ، خصوصًا سورە باشلرندەكی مقطّعات حروفڭ خاصیتلرینە و فضائللرینە و تأثیرات مادّیەلرینە دائر ورود ایدن حدیثلری، شو عصرڭ نظر مادّیسنە تقریب ایتمك ایچون، مادّی بر مثال اوزرندە او سرّڭ تفهیمنە چالیشاجغز. شویلەكە:

ذات ذوالجلال اولان صاحب عرش اعظمڭ، معنوی بر مركز عالم و قلب و قبلۀ كائنات حكمندە اولان كرۀ ارضدەكی مخلوقاتڭ تدبیرینە مدار (درت عرش الٰهیسی ) وار.

[بریسی] حفظ و حیات عرشیدركە، طوپراقدر. اسم حفیظ و محیینڭ مظهریدر.

[ایكنجیسی] فضل و رحمت عرشیدركە، صو عنصریدر.

[اوچنجیسی] علم و حكمت عرشیدركە، عنصر نوردر.

[دردنجیسی] امر و ارادەنڭ عرشیدركە، عنصر هوادر.

بسیط طوپراقدن، حدسز حاجات حیوانیەیە و انسانیەیە مدار اولان معادن و حدسز مختلف نباتاتڭ، بسیط بر عنصردن كمال انتظاملە، وحدتدن حدسز كثرت، بسیطدن نهایتسز مختلف انواع، سادە بر صحیفەدە حدسز منتظم نقوش كوزیمزلە كوردیگمز كبی.. صویڭ، خصوصًا حیواناتڭ نطفەلری صو كبی بسیط بر مادّە ایكن، حدسز معجزات صنعتنڭ مختلف ذی حیاتلردە او صو ایلە تظاهری كوسترییوركە، بو ایكی عرش مثللو، نور و هوا دخی، بساطتلریلە برابر، نقّاش ازلینڭ و علیم ذوالجلالڭ قلم علم و امر و ارادەسنڭ، عجائب معجزاتنڭ اوّلكی ایكی عرش كبی مظهرلریدرلر.

نور عنصرینی شیمدیلك بیراقوب، مسئلەمز مناسبتیلە، كرۀ ارضە كورە امر و ارادە عرشی اولان عنصر هوا ایچندە امر و ارادەنڭ عجائبنی و غرائبنی أورتن پردەنڭ بر درجە كشفنە چالیشاجغز. شویلەكە:

بز ناصلكە، آغزیمزدەكی هوا ایلە حروفات و كلماتی اكییورز. بردن سنبللنییورلر. یعنی هوادە، عادتا زمانسز، بر آندە، بر كلمە بر حبّە اولوب خارج هوادە سنبللنیر. كوچك بیوك حدسز عین كلمەیی جامع بر هوایی

سنبل ویرییور. عنصر هوائیّەیە باقییورزكە، او درجە امر 〚 كن فیكون〛 ە مطیع و مسخّر و امربردركە، كویا هر بر ذرّەسی بر نفر كبی، منتظم بر اوردونڭ هر دقیقە امرینی بكلر. زمانسز، اڭ اوزاق ذرّەدن، امر〚 كن〛 دن جلوەكر اولان بر ارادەنڭ امتثالنی و اطاعتنی كوستریر.

مثلا، آخذە و ناقلە رادیو ماكینەلری واسطەسیلە، هوانڭ هانكی یرندە اولورسە اولسون، بر نطق بشری بتون كرۀ ارضڭ هر طرفندە رادیو آخذەلری بولونمق شرطیلە، عین نطق، زمانسز، عین آندە، هر یردە ایشیتدیریلمسی، امر 〚 كن فیكون〛 ڭ جلوەسنە هر بر ذرّۀ هوائیّە نە درجە كمال امتثال ایلە اطاعت ایتدیگنی كوستردیگی كبی.. هوادە ثباتسز وجودلری بولونان حروفات، قدسیت كیفیتیلە، بو سرّ امتثالە كورە چوق تأثیرات خارجیەیە و خاصیات مادّیەیە مظهر اولابیلیر. عادتا، معنویاتی مادّیاتە انقلاب و غیبی یی شهادتە تحویل ایتدیرر بر خاصیت اونلردە كورونویور. ایشتە بونڭ كبی، حدسز امارەلر كوسترییوركە، موجودات هوائیە اولان حروفاتڭ، خصوصًا حروفات قدسیەنڭ و قرآنیەنڭ، خصوصًا اوائل سورەلردە شیفرۀ الٰهینڭ حروفاتی، منتظم و نهایتسز حسّاس و زمانسز امرلری دیڭلر و یاپار كبی كوروندیگندن، البتە ذرّات هوائیەدە قدسیت نقطەسندە امر 〚 كن فیكون〛 ڭ جلوەسنە و ارادۀ ازلیەنڭ تجلّیسنە مظهر حروفاتڭ مادّی خاصّەلرینی و خارقە و مروی فضیلتلرینی تسلیم ایتدیرر.

ایشتە بو سرّە بناءًدركە، قرآن معجز البیاندە بعضًا قدرت اثرینی، صفت ارادە و صفت كلامدن كلیر كبی تعبیرات، غایت درجەدە سرعت ایجاددن و غایت درجەدە انقیاد اشیادن و مسخّریت موجوداتدن باشقە، عین امر، قدرت كبی حكم ایدییور، دیمكدر. یعنی، امر تكوینیدن كلن حروفات، مادّی قوّت حكمندە وجود اشیادە حكم ایدر. و امر تكوینی عادتا عین قدرت و عین ارادە اولارق تظاهر ایدر.

اوت، امر و ارادەنڭ بو غایت خفی و وجود مادّیلری غایت كیزلی و هوائی، عادتا نیم معنوی، نیم مادّی نوعندەكی موجوداتدە، امر تكوینینڭ عین قدرت كبی آثاری كورونویور. بلكە عین قدرت اولور. عادتا، معنویات ایلە مادّیاتڭ مابینندە برزخٖی اولان موجوداتە نظر دقّتی جلب ایتمك ایچون، قرآن معجز البیان 〚 اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَیْئًا اَنْ یَقُولَ لَهُ كُنْ فَیَكُونُ〛 فرمان ایدییور.

ایشتە، اوائل سورەلردەكی 〚 الٓمٓ، طٰسٓ، حٰمٓ〛 كبی حروف قدسیّۀ شیفرۀ الٰهیّە، هوا ذرّاتی ایچندە، زمانسز مناسبات دقیقیۀ خفیە تللرینی اهتزازە كتیرەجك برر دوگوم و برر دوگمە حرفی اولدقلرینی.. و فرشدن عرشە

معنوی تلسز تلەفون اولارق مخابرات قدسیّەیی ایفا ایتمەلری، او شیفرۀ قدسئ الٰهینڭ شأنندندر و وظیفەسیدر و غایت معقولدر.

اوت، هوانڭ هر بر ذرّەسی و بتون ذرّاتی، تلسز تلەفونلر و تلغرافلر كبی اقطار عالمدە منتشر او ذرّەلر، امرلری امتثال ایتدكلرینی.. و الكتریك و سیالات لطیفەیە آخذە و ناقلەلك وظیفەسی كبی سائر وظائف هوائیّەدن باشقە بر وظیفەلری دە بر حدس قطعی ایلە، بلكە مشاهدە ایلە، بن كندم بادم چیچكلرندە كوردم. روی زمیندە منتظم بر اوردو حكمندە اولان آغاچلرڭ هوای نسیمینڭ طوقونمەسیلە، بر آندە عین امری او آخذەلر حكمندەكی ذرّەلردن آلدیغی وضعیت مشهودەسی، بڭا ایكی كرّە ایكی درت ایدر درجەسندە قناعت ویرمشدر.

دیمك هوانڭ، روی زمیندە چویك چالاك بر خدمتكار اولمسی و روی زمیندەكی رحمان رحیمڭ مسافرلرینە خدمت ایتدیگی كبی، او رحمانڭ امرلرینی تبلیغ ایتمك ایچون بتون ذرّاتی تلسز تلەفونڭ آخذەلری كبی امربر نفر حكمندە اولارق اوامر قدسیّەیی نباتاتە و حیواناتە تبلیغ ایدر. نفسلرە یلپازە، نفوسە نفس، یعنی وجودڭ آب حیاتی اولان قانی تصفیە و نار حیاتی اولان حرارت غریزیّەیی اشعال وظیفەسنی یاپدقدن صوڭرە چیقوب، آغیزدە حروفاتڭ تشكّلنە مدار اولدیغی كبی، پك چوق منتظم وظیفەلری، امر〚 كن فیكون〛 ایلە اجرا ایدر.

ایشتە، هوانڭ بو خاصیّتنە بناءًدركە: موجودات هوائیە اولان حروفات، قدسیت كسب ایتدكجە، یعنی آخذەلك وضعیتنی آلدقجە، یعنی قرآن حروفاتی اولمقلە آخذەلك وضعیتنی آلدیغندن و دوگمەلر حكمنە كچدیگندن و سورەلرڭ باشلرندەكی حروفات، داها زیادە او مناسبات خفیّەنڭ اوچلرینڭ مركزی، عقدەلری و دوگوملری و حسّاس دوگمەلری اولدیغندن.. وجود هوائیلری بو خاصیتە مالك اولدیغی كبی، وجود ذهنیلرینڭ دخی، حتّی وجود نقشیلرینڭ دخی بو خاصیتدن خاصّەلری واردر. دیمك او حروفلرڭ اوقونمەسیلە و یازیلمەسیلە، مادّی علاج كبی شفا و باشقە مقصدلر حاصل اولابیلیر.

بدیع الزّمان سعید النّورسی

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبّٖی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ اَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبّٖی وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهٖ مَدَدًا〛

شو آیت كریمە، چوق بیوك و چوق عالی و چوق كنیش بر دڭزدر. اونڭ جوهرلرینی بیان ایتمك ایچون قوجە بر جلد كتاب یازمق لازم كلیر. اونڭ او قیمتدار جوهرلرینی باشقە زمانە تعلیق ایدوب، شیمدیلك تخطّر حقائق نقطەسندە برقاچ كون اوّل، بنم ایچون اهمّیتلی بر زمانم اولان نماز تسبیحاتندە، اوزاقدن اوزاغە فكرڭ نظرینە ایلیشن بر نكتەنڭ شعاعی كوروندی. او زماندە قید ایدەمدك، كیتدكجە تباعد ایدییوردی. بتون بتون غائب اولمادن اوّل، او نكتەنڭ بر جلوەسنی آولامق ایچون، اطرافندە دائرەواری برقاچ كلمە سویلەیەجگز.

[برنجی كلمە] كلام ازلی، علم، قدرت كبی بر صفت الٰهیّە اولدیغی جهتلە، غیر متناهیدر. نهایتسز اولان بر شیئە دڭزلر مركّب اولسەلر، البتە بیتیرەمزلر.

[ایكنجی كلمە] بر ذاتڭ وجودینی احساس ایدن اڭ ظاهر، اڭ قوّتلی اثری تكلّمیدر. بر ذاتڭ كلامنی ایشیتمك، بیڭ دلیل قدر، بلكە شهود درجەسندە وجودینی اثبات ایدر. بو نقطۀ نظردن بو آیت كریمە، معنای اشاریسیلە دییوركە:، » ربّ ذوالجلالڭ وجودینی كوسترن كلام الٰهینڭ عددینی، دڭزلر مركّب اولسەلر، آغاچلر قلم اولسەلر، یازسەلر، بیتیرەمزلر. یعنی، بر ذاتڭ بویلە بر كلامی، وجودینە شهود درجەسندە دلالت ایتدیگنە بدل، ذات احد و صمدە دلالت ایدن، (كلامڭ متكلّمە دلالتی و احساسی كبی) حد و حسابە كلمەین كلمات الٰهیّە حدسزدركە، عموم دڭزلرڭ صویی مركّب اولسەلر، یازمەسنە كفایت ایتمز« دیمكدر.

[اوچنجی كلمە] قرآن معجز البیان حقائق ایمانیّەیی عموم طبقات بشرە درس ویردیگی ایچون، تثبیت و تحقیق و اقناع ایتمك حكمتیلە بر حقیقتی ظاهرًا تكرار ایتدیگی ایچون، اهل علم و اهل كتاب بولونان علمای یهود، او زمان پیغمبر ذیشان علیە الصّلاة والسّلامڭ امّیلگنە و قلّت علمنە غایت حقسز تعرّض ایتدكلرینە معنًا بر جوابدر. شویلەكە:

آیت كریمە دیر: » تحقیق و اقناع كبی پك چوق حكمتلر ایچون آیری آیری فائدەلر نقطۀ نظرندن چوق متعدّد نتیجەلری بولونان بر حقیقتی، عمومڭ، بالخاصّە عوامڭ قلبندە یرلشدیرمك ایچون، اركان ایمانیە كبی هر بر مسئلەسی، بیڭ مسائل قیمتندە و بیڭلر حقائقی تضمّن ایدن مسئلەلری آیری آیری، معجزانە طرزلردە تكرار ایتمك،

حصر كلامدن و قصور ذهنیدن و سرمایەنڭ نقصانیتندن دگلدر. بلكە حدسز و نهایتسز خزینۀ ازلیۀ كلام الٰهیدن آلینان و عالم غیب حسابنە عالم شهادتە متوجّه اولوب، جن و انس، روح و ملكلە قونوشان و هر فردڭ قولاغندە طنین انداز اولان و قرآنڭ منبعی بولونان كلام ازلینڭ كلماتنی صایمق ایچون دڭزلر مركّب اولسەلر، ذی شعورلر كاتب اولسەلر، نباتاتلر و آغاچلر قلم اولسەلر، بلكە ذرّات قلم اوجی اولسەلر، یینە بیتیرەمزلر. چونكە بونلر متناهی، او ایسە نهایتسزدر.«

[دردنجی كلمە] معلومدركە، اومولمدق بر شیدن كلامڭ صدوری، كلامی اهمّیتلشدیرر. كندینی دیڭلتدیرر. خصوصًا جوّ سما و بلوطلر كبی بیوك جرملردە تكلّم واری صدالر دخی، اهمّیتلە هركسە كندینی دیڭلتدیرییور. خصوصًا طاغ جسامتندە بر فونوغرافڭ نغماتی، داها فضلە قولاغڭ نظر دقّتنی جلب ایدر. خصوصًا سماوات طبقەلرینی پلاقلر اتّخاذ ایدوب، كرۀ ارضڭ قفاسنە ایشیتدیرمك ایچون صدور ایدن صدای سماوئ قرآنی یی، (رادیو قوّتیلە ذرّات هوائیّە، حروفاتە آخذە و ناقلە اولدقلری كبی،) البتە بو قدسی حروفات قرآنیەیە ذرّات هوائیّە برر آیینە، برر لسان، برر ابرە اوجی، برر قولاق حكمنە كچدیگنە رمزًا، قرآن حكیمڭ حروفاتنڭ نە درجە اهمّیتلی و قیمتلی، خاصیتلی و حیاتدار اولدیغنە اشارتًا، آیت، معنای اشاریسیلە دییوركە:

» كلام اللّٰه اولان قرآن، او قدر حیاتدار و قیمتداردركە، اونی دیڭلەین و ایشیتن قولاقلرڭ عددینی و او قولاقلرە كیرن او قدسی كلمەلرڭ صاییسنی، بتون دڭزلر مركّب اولسەلر و ملائكەلر كاتب اولسەلر و ذرّەلر و نطفەلر و نباتاتلر و قیللر قلملر اولسەلر، بیتیرەمزلر.« چونكە جناب حق، بشرڭ ضعیف و روحسز كلامنڭ عددینی هوادە میلیونلر قدر تكثیر ایتسە، البتە ارض و سماواتڭ پادشاە بی مثالنڭ، ارض و سماواتە باقان و ارض و سماواتدە عموم ذی شعورلرە خطاب ایدن كلامنڭ هر بر كلمەسی، ذرّات هوائیّە عددنجە كلمەلر اولور.

[بشنجی كلمە] (ایكی حرفدر) [برنجی حرف] ناصلكە صفت كلامڭ كلمەلری وار. اویلە دە، قدرتڭ دە مجسّم كلمەلری وار. علمڭ دە حكمتلی قدری كلمەلری واركە، بتون موجوداتدر. خصوصًا ذی حیاتلر، خصوصًا كوچك مخلوقلر، هر بری برر كلمۀ ربّانیەدركە، متكلّم ازلی یە، كلامدن داها قوّتلی بر صورتدە اشارت ایدر. و "اونلرڭ عددینی، دڭزلر مركّب اولسەلر، بیتیرەمزلر« دیمك اولدیغی معناسنە دخی شو آیت رمزًا باقییور.

[ایكنجی حرف] بتون ملائكەلرە و انسانلرە، حتّی حیوانلرە كلن عموم الهاملر، بر نوع كلام الٰهیدر. بو كلامڭ كلماتی، البتە غیر متناهیدر.

سلطنت مطلقەنڭ نهایتسز جنودینڭ متمادیًا آلدقلری الهام، أوامر الٰهیّە كلماتی، نە قدر چوق و نهایتسز اولدیغنی آیت بزە خبر ویرییور، دیمكدر. (اَلْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ لَا یَعْلَمُ الْغَیْبَ اِلَّا اللّٰهُ)

سعید النّورسی

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 وَاَنْزَلْنَا الْحَدٖیدَ فٖیهِ بَاْسٌ شَدٖیدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ〛 آیتنە دائر، غایت اهمّیت كسب ایتمش مهم - و متفنّن بر آدمڭ، بعض خواجەلری الزام ایتدیگی - بر سؤٓالە مختصر بر جوابدر.

[سؤٓال؟] دینیلییوركە: » دمیر یردن چیقییور، یوقاریدن اینمەیوركە، 〚 اَنْزَلْنَا〛 دینیلسین. نەدن (اَخْرَجْنَا)دیمەمش؟ ظاهرًا موافق كورولمەین 〚 اَنْزَلْنَا〛 دیمش؟«

[الجواب] اوّلًا، قرآن معجز البیان 〚 اَنْزَلْنَا〛 كلمەسیلە، دمیردەكی عظیم و چوق اهمّیتلی نعمت جهتنی اخطار ایتمك ایچون (اَنْزَلْنَا) دیمش. چونكە یالڭز دمیرڭ ذاتنی نظرە ویرمییوركە، [اَخْرَجْنَا] دیسین. بلكە نعمت عظیمەسنی و نوع بشرڭ دمیرە نە درجە محتاج اولدیغنی اخطار ایچوندر. نعمت جهتی ایسە، نعمت آشاغیدن یوقاری یە چیقمایور، بلكە رحمت خزینەسندن كلییور. رحمت خزینەسی ایسە، البتە عالی و یوقاری و معنًا یوكسك مرتبەدەدر. البتە نعمت، یوقاریدن آشاغی یەدر. و محتاج اولان بشرڭ مرتبەسی آشاغیدەدر. البتە انعام، احتیاجڭ فوقندەدر. اونڭ ایچون نعمتڭ خزینۀ رحمتدن بشرڭ احتیاجنە امداد ایچون كلمەسنڭ حق تعبیری، [اَنْزَلْنَا] در، [اَخْرَجْنَا] دگلدر.

هم تدریجی اخراجات بشرڭ ألیلە اولدیغی ایچون، اخراج كلمەسی احسان جهتنی نظر غفلتە حسّ ایتدیرمز. اوت، دمیرڭ مادّەسی مراد اولونورسە، مكان مادّی اعتباریلە اخراجدر. فقط دمیرڭ صفتی و بورادە معنای مقصود اولان نعمت ایسە، معنویدر. بو معنا، مادّی مكانە باقمییور. بلكە معنوی مرتبەیە باقار. رحمانڭ حدسز مرتبۀ علویّتنڭ بر تجلّیسی اولان خزینۀ رحمتدن كلن نعمت، البتە اڭ یوكسك مقامدن اڭ آشاغی مرتبەیە كوندریلییور. حق تعبیری 〚 اَنْزَلْنَا〛 در. بو تعبیرلە نوع بشرە اخطار ایدركە: » دمیر اڭ بیوك بر نعمت الٰهیەدر. «

اوت، نوع بشرڭ بتون صنعتلرینڭ معدنی و ترقّیاتنڭ منبعی و قوّتنڭ مداری، دمیردر. ایشتە بو عظیم نعمتی اخطار ایچون، مقام امتنان و انعامدە، كمال حشمتلە، 〚 وَاَنْزَلْنَا الْحَدٖیدَ فٖیهِ بَاْسٌ شَدٖیدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ〛 دییە فرمان ایدییور. ناصلكە حضرت داودەؑ اڭ مهم بر معجزە اولارق 〚 وَاَلَنَّا لَهُ الْحَدٖیدَ〛 فرمان ایدییور. یعنی بیوك بر پیغمبرە، بیوك بر معجزە

و پك بیوك بر نعمت اولارق دمیری یوموشاتمەسنی كوسترییور.

[ثانیًا] یوقاری آشاغی نسبیدر. كرۀ ارضڭ مركزینە كورە یوقاری، آشاغی اولویور. حتّی بزە نسبتًا آشاغی اولان بر شی، آمریقە قطعەسنە نظرًا یوقاری اولویور. دیمك، مركزدن سطح ارض طرفنە كلن مادّەلرڭ، سطح ارضدە اولانلرە كورە وضعیتی دگیشیر.

قرآن معجز البیان اعجاز لسانیلە افادە ایدییوركە: » دمیرڭ او قدر چوق منافعی و او قدر كنیش فوائدی واردركە، انسانڭ خانەسی اولان كرۀ ارضڭ مخزنندن چیقاریلاجق عادی بر مادّە دگلدر. و راست كلە حاجتدە استعمال ایدیلمش فطری بر معدن دگلدر. بلكە خالق كائنات طرفندن رحمت خزینەسندن و كائناتڭ بیوك تزگاهندە احضار ایدیلمش بر نعمت اولارق〚 رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ〛 عنوانی حشمتیلە، كرۀ ارض سكنەسنڭ حاجاتنە مدار اولمق ایچون دمیری انزال ایتمش، ایندیرمش« دییە دمیردەكی عمومی منفعتی افادە ایچون، كویا دمیرڭ سمادن كلن رحمت، حرارت، ضیا كبی اویلە شموللی فائدەلری واركە، كائنات تزگاهندن كوندریلییور، كرۀ ارضڭ طار آنبارندن دگل، بلكە كائنات سرایندەكی بیوك خزینۀ رحمتدن احضار ایدیلەرك كوندریلوب، كرۀ ارضڭ آنبارندە یرلشدیریلمش. او آنباردن عصرلرڭ احتیاجنە نسبتًا پارچە پارچە اخراج ایدیلییور.

قرآن عظیم الشّان، بو كوچك آنباردەكی پارچە پارچە چیقاریلان دمیری، یالڭز صرف ایتمك معناسنی افادە ایتمك ایستەمییور. بلكە خزینۀ كبرادن او نعمت عظیمەیی كرۀ ارض ایلە برابر ایندیردیگنی افادە ایتمك ایچون، یعنی بو كرۀ ارض خانەسنە اڭ لازم اولان شی دمیردركە، خالق ذوالجلال، كویا كرۀ ارضی كونشدن آییروب انسانلر ایچون ایندیردیگی زمان، دمیری دە برابر انزال ایتمش و اكثری احتیاج بشر اونڭلە تأمین ایدیلمشدر. قرآن حكیم، » بو دمیرلە ایشلریڭزی كوریڭز و اونی چیقارمغە چالیشارق استفادە ایدیڭز« دییە معجزانە فرمان ایدییور.

بو آیتدە هم دفع اعدایە، هم جلب منافعە مدار ایكی نعمت بیان ایدییور. نزول قرآندن اوّل دمیرلە اهمّیتلی منافع بشریە تأمین ایدیلدیگی كورولمش. فقط استقبالدە دمیرڭ غایت خارقە و محیّر العقول بر صورتدە، دڭزدە، هوادە، قرەدە كزەرك كرۀ ارضی مسخّر ایدوب، موت آلود بر خارقە قوّتی كوستردیگنی افادە ایچون، 〛 فٖیهِ بَاْسٌ شَدٖیدٌ〛 كلمەسیلە، اخبار غیبی نوعندن بر لمعۀ اعجاز كوسترییور.

كچن نكتەدن بحث ایدركن هدهد سلیمانیدن بحث آچیلدی. اصرارجی و سؤآلجی بر قرداشمز، [حاشیە]هدهدڭ، جناب حقّی توصیفدە 〚 یُخْرِجُ الْخَبْءَ فِی السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ〛 دیمەسیلە، اڭ مهم مقامدە، مهم اوصاف الٰهیّە ایچندە، نسبتًا خفیف اولان بو وصفڭ ذكرینە سبب نەدر؟

[الجواب] بلیغ بر كلامڭ بر مزیّتی شودركە، سویلەینڭ زیادە مشغول اولدیغی صنعتنی و مشغلەسنی احساس ایتدیرسین. هُدْهُدْ سلیمانی ایسە، صویی آز اولان صحرای جزیرة العربدە كیزلی صو یرلرینی فراستلریلە، كرامتواری كشف ایدن بدوی عریفلری كبی، حیوانات و طیورڭ عریفی اولارق سلیمان علیە السّلامە كُنْگاَنْلق ایدن و صو بولدیروب چیقارتدیران مبارك وظیفەدار بر قوش اولمقلە، كندی صنعتنڭ مقیاسجغیلە جناب حقّڭ، سماوات و ارضدەكی مخفیاتی چیقارمقلە معبودیتنی و مسجودیّتنی اثبات ایتدیگنی، كندی صنعتجغیلە بیلوب افادە ایدییور.

اوت.. هدهد پك كوزل كورمش. چونكە طوپراق آلتندەكی حد و حسابە كلمەین تخوملرڭ و چكردكلرڭ و معدنلرڭ مقتضای فطریسی، آشاغیدن یوقاری یە چیقمق دگلدر. چونكە اجسام ثقیلیّە، اختیارسز و روحسز اولدقلری ایچون، كندیلری یوقاری یە چیقامازلر. یوقاریدن كندی كندیلرینە آشاغی دوشەبیلیرلر. آشاغیدە، خصوصًا طوپراغڭ ثقلتی آلتندە كیزلنن بر جسم جامدڭ، اوموزندەكی آغیر یوكی سیلكوب چیقمەسی، قطعیًّا كندی كندینە اولاماز. دیمك بر قدرت خارقە ایلە چیقاریلییور.

ایشتە هدهد، براهین معبودیت و مسجودیّتڭ اڭ كیزلیسنی و اڭ مهمّنی كندی عریفلگیلە بیلمش و بولمش، قرآن حكیم اونڭ حقّندەكی افادەسنە بر اعجاز ویرمشدر.

سعید النّورسی

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْاَنْعَامِ ثَمَانِیَةَ اَزْوَاجٍ یَخْلُقُكُمْ فٖی بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فٖی ظُلُمَاتٍ ثَلٰثٍ〛 آیتی، 〚 وَاَنْزَلْنَا الْحَدٖیدَ〛 آیتندە بیان ایتدیگمز نكتەنڭ عیننی تضمّن ایدوب، هم اونی تأیید ایدییور، هم اونڭلە تأیّد ایدییور.

اوت، قرآن معجز البیان، سورۀ زُمَرْدە (وَخَلَقَ لَكُمْ مِنَ الْاَنْعَامِ ثَمَانِیَةَ اَزْوَاجٍ) دیمەیوب

〚 وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْاَنْعَامِ ثَمَانِیَةَ اَزْوَاجٍ〛 دیمەسیلە افادە ایدییوركە: » سكز نوع حیوانات مباركە، سزلرە خزینۀ رحمتندن، كویا جنّتدن نعمت اولارق ایندیریلمش، كوندریلمشدر.« چونكە او مبارك حیوانلر، بتون جهتلریلە بتون بشرە نعمت اولدیغندن، تویندن بدویلرە سیّار خانەلر، البسەلر، أتندن كوزل ییمكلر، سوتندن كوزل، لذیذ طعاملر، دریلرندن پاپوجلر و سائرە، حتّی كوبرەلری مزروعاتڭ ارزاقی.. و انسانلرڭ محروقاتی حكمندە اولوب، كویا او مبارك حیوانلر، تجسّم ایتمش عین نعمت و رحمت اولمشلر.

اونڭ ایچوندركە، یاغمورە » رحمت« نامی ویریلدیگی كبی، بو مبارك حیوانلرە دە » اَنْعام« نامی ویریلمش. كویا رحمت تجسّم ایتمش، یاغمور اولمش. نعمت دە تجسّم ایتمش، كچی، قویون، اوكوز ایلە ماندە و دوە شكللرینی آلمش. چندان جسمانی مادّەلری، یردە خلق اولونویور. فقط نعمتیّت صفتی و رحمتیّت معناسی، مادّەسنە تمامیلە غلبە ایتدیگندن، 〚 اَنْزَلْنَا〛 تعبیریلە، طوغریدن طوغری یە بو مبارك حیوانلری خزینۀ رحمتڭ برر هدیەسی اولارق، خالق رحیم، یوكسك مرتبۀ رحمتندن و معنوی عالی جنّتندن یر یوزینە ایندیرمش.

اوت، ناصلكە، بعضًا بش پارەلق بر مادّەدە، بش لیرەلق بر صنعت درج ایدیلیر. او زمان او شیئڭ مادّەسی نظرە آلینماز. او شیئە صنعت نقطەسندە قیمت ویریلیر. سینگڭ كوچوجك مادّەسی و ایچندەكی پك بیوك صنعت ربّانیە كبی، بعضًا دە بش لیرەلق بر مادّەدە بش غروشلق بر صنعت بولونور. او وقت حكم مادّەنڭدر.

عینًا اونڭ كبی، بعضًا جسمانی بر مادّەدە او قدر نعمت و رحمت معناسی بولونوركە، یوز دفعە مادّەسندن زیادە اهمّیتلی اولور. عادتا جسمانی مادّەسی كیزلنیر. حكم، نعمتیّت جهتنە باقار. ایشتە دمیرڭ پك عظیم منافعی و چوق ثمرەلری، اونڭ مادّەسنی كیزلەدیگی كبی، مذكور بو مبارك حیوانلرڭ دخی هر جزئندە نعمت بولونمسی، اونلرڭ جسمانی مادّەلرینی كویا نعمتە قلب ایتدیرمش. اونڭ ایچوندركە، جسمانی مادّەلرڭ حكمی نظرە آلینمادن معنوی صفتلری نظرە آلینمش، 〚 وَاَنْزَلْنَا ٭ وَاَنْزَلَ〛 تعبیر ایدیلمشدر.

اوت، 〚 وَاَنْزَلْنَا ٭ وَاَنْزَلَ〛 حقیقت اعتباریلە سابق نكتەیی افادە ایتدكلری كبی، بلاغت نقطەسندە دە اهمّیتلی بر معنایی معجزانە افادە ایدییورلر. شویلەكە: دمیر، غایت سرت فطرتیلە و كیزلیلگی و درینلگیلە برابر، هر یردە حاضر بولونمسی.. و خمور كبی یوموشاتیلمق خاصیتی احسان ایدیلدیگندن، هركسڭ هر یردە، هر ایشدە