[یگرمی آلتنجی لمعە ]

اختیارلر رسالەسی

اختیارلر حقّندە "یگرمی آلتی رجا" و ضیا و تسلّی یی جامعدر.

[اخطار] هر بر رجانڭ باشندە معنوی دردیمی غایت الیم و سزی متأثّر ایدەجك درجەدە یازدیغمڭ سببی، قرآن حكیمدن كلن علاجڭ فوق العادە تأثیرینی كوسترمك ایچوندر. اختیارلرە عائد بو لمعە، اوچ درت جهتلە حسن افادەیی محافظە ایدەمدی.

[برنجیسی] سركذشت حیاتمە عائد اولدیغی ایچون، او زمانلرە خیالًا كیدوب او حالتدە یازیلدیغندن، افادە، انتظامنی محافظە ایدەمدی.

[ایكنجیسی] صباح نمازندن صوڭرە غایت یورغونلق حسّ ایتدیگم بر زماندە، هم مجبوریت تحتندە سرعتلە یازیلدیغندن، افادەدە مشوّشیت دوشدی.

[اوچنجیسی] یانمدە دائم یازاجق بولونمدیغندن و یانمدە بولونان كاتبڭ دە رسالۀ نورە عائد درت بش وظیفەسی اولمقلە، تصحیحاتنە تام وقت بولامدیغمزدن، انتظامسز قالدی.

[دردنجیسی] تألیفڭ عقیبندە ایكیمز دە یورغون دوشدیگمزدن، معنایی دقّتلە دوشونەمەیەرك، غایت سطحی بر تصحیح ایلە اكتفا ایدیلدیگندن، طرز افادەدە البتە قصورلر بولوناجق.

عالی جناب اختیارلر، افادەدەكی قصورلریمە نظر مسامحە ایلە باقسینلر. و رحمت الٰهیە بوش اولارق دوندیرمدیگی اللرینی، مبارك اختیارلر درگاە الٰهی یە آچدقلری وقت، بزی دە دعالرینە داخل ایتسینلر.

سعید النّورسی

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 كٓهٰیٰعٓصٓ ٭ ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِیَّا ٭ اِذْ نَادٰی رَبَّهُ نِدَٓاءً خَفِیًّا ٭ قَالَ رَبِّ اِنٖی وَهَنَ الْعَظْمُ مِنٖی وَاشْتَعَلَ الرَّاْسُ شَیْبًا وَلَمْ اَكُنْ بِدُعَٓائِكَ رَبِّ شَقِیًّا〛

شو لمعە (یگرمی آلتی رجا) در.

[برنجی رجا] ای سنّی كمالە كلن محترم اختیار قرداشلر و اختیارە همشیرەلر! بن دە سزڭ كبی اختیارم. اختیارلق زمانمدە آرا صیرە بولدیغم رجالری و او رجالردەكی تسلّی نورینە سزی دە تشریك ایتمك آرزوسیلە، باشمدن كچن بعض حالاتی یازاجغم. كوردیگم ضیالر و راست كلدیگم رجا قاپولری، بنم ناقص و مشوّش استعدادیمە كورە كورولمش و آچیلمش. ان شٓاء اللّٰه سزلرڭ صافی و خالص استعدادلریڭز، كوردیگم ضیایی پارلاتدیراجق. بولدیغم رجایی داها زیادە قوّتلشدیرەجك. ایشتە كلەجك او رجالرڭ و ضیالرڭ منبعی، معدنی و چشمەسی ایماندر.

[ایكنجی رجا] اختیارلغمە كیردیگم زمان، بر كون كوز موسمندە، ایكیندی وقتندە، یوكسك بر طاغدە دنیایە باقدم. بردن غایت رقّتلی و حزین و بر جهتدە قراڭلقلی بر حالت بڭا كلدی. كوردمكە، بن اختیارلاندم. كوندوز دە اختیارلانمش. سنە دە اختیارلانمش. دنیا دە اختیارلانمش. بو اختیارلقلر ایچندە دنیادن فراق و سودكلرمدن افتراق زمانی یاقینلاشدیغندن، اختیارلق بنی زیادە صارصدی.

بردن رحمت الٰهیە اویلە بر صورتدە انكشاف ایتدیكە، او رقّتلی حزن و فراقی، قوّتلی بر رجا و پارلاق بر تسلّی نورینە چویردی. اوت، ای بنم كبی اختیارلر! قرآن حكیمدە یوز یردە 〚 اَلرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 صفتلریلە كندینی بزە تقدیم ایدن.. و دائما زمینڭ یوزندە مرحمت ایستەین ذی حیاتلرڭ امدادینە رحمتنی كوندرن.. و غیبدن هر سنە بهاری، حدسز نعمت و هدیەلریلە طولدیروب رزقە محتاج بزلرە یتیشدیرن.. و ضعف و عجزڭ درجەسی نسبتندە رحمتنڭ جلوەسنی زیادە كوسترن بر خالق رحیممزڭ رحمتی، بو اختیارلغمزدە اڭ بیوك بر رجا و اڭ قوّتلی بر ضیادر. بو رحمتی بولمق، ایمانلە او رحمانە انتساب ایتمك و فرائضی قیلمقلە اوڭا اطاعت ایتمك ایلەدر.

[اوچنجی رجا] بر زمان كنچلك كیجەسنڭ اویقوسندن اختیارلق صباحیلە اویاندیغم وقت، كندیمە باقدم. وجودم قبر طرفنە بر اینیشدن قوشار كبی كیدییور. نِیَازٖئِ مِصْرٖینڭ، (كوندە بر طاشی دوشدی یرە، بنای عمریمڭ..

جان یاتار غافل، خانەسی اولدی خراب بی خبر ) دیدیگی كبی، روحمڭ خانەسی اولان جسممڭ دە هر بر كون بر طاشی دوشمكلە ییپرانییور كوردم. و دنیا ایلە بنی قوّتلی باغلایان امیدلرم، امللرم قوپمغە باشلادیلر. حدسز دوستلرمدن و سودكلرمدن مفارقت زماننڭ یاقینلاشدیغنی حسّ ایتدم. او معنوی و چوق درین و دواسز كورونن یارەنڭ مرهمنی آرادم، بولامدم. یینە نیازئ مصری كبی دیدم: [دل بقاسی، حق فناسی ایستەدی مُلْكِ تنم بر دواسز دردە دوشدم، آهكە لقمان [حاشیە] بی خبر! ]

او وقت، بردن مرحمت الٰهیّەنڭ لسانی، مثالی، تمثالی، دلّالی، ممثّلی اولان پیغمبر ذی شانمز علیە الصّلاة والسّلامڭ نوری و شفاعتی و بشرە كتیردیگی هدیۀ هدایتی، او درمانسز، حدسز ظن ایتدیگم درین یارەیە كوزل بر مرهم و تریاق اولدی. قراڭلقلی یأسمی، نورلی بر رجایە چویردی.

اوت، ای بنم كبی اختیارلغنی حسّ ایدن محترم اختیارلر و اختیارەلر! بز كیدییورز، آلدانمقدە فائدە یوق. كوزیمزی قپامقلە، بزی بورادە طوردیرمازلر. سوقیّات وار. فقط غفلتدن و قسمًا اهل ضلالتدن كلن ظلمات اوهاملریلە بزە قراڭلقلی و فراقلی كورونن برزخ مملكتی، احبابلرڭ مجمعیدر. باشدە شفیعمز اولان حبیب اللّٰه علیه الصّلاة والسّلام ایلە بتون دوستلریمزە قاووشمق عالمیدر.

اوت، بیڭ اوچ یوز اللی سنەدە، هر سنە اوچ یوز اللی میلیون انسانلرڭ سلطانی و اونلرڭ روحلرینڭ مربّیسی و عقللرینڭ معلّمی و قلبلرینڭ محبوبی.. و هر كوندە (اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ) سرّنجە، بتون امّتنڭ ایشلەدیگی حسناتڭ بر مثلی، صحیفۀ حسناتنە علاوە ایدیلن.. و شو كائناتدەكی مقاصد عالیۀ الٰهیّەنڭ مداری و موجوداتڭ قیمتلرینڭ تعالیسنڭ سببی اولان ذات احمدیە علیە الصّلاة والسّلام، دنیایە كلدیگی دقیقەدەاُمَّتٖی اُمَّتٖی [حاشیە] دیدیگی كبی، محشردە هركس نَفْسٖی نَفْسٖی دیدیگی زمان، یینەاُمَّتٖی اُمَّتٖیدییەرك اڭ قدسی و اڭ یوكسك بر فداكارلقلە، یینە شفاعتیلە امّتنڭ امدادینە قوشان بر ذاتڭؐ كیتدیگی عالمە كیدییورز. و او كونشڭ اطرافندە حدسز اصفیا و اولیالر ییلدیزلریلە ایشیقلانان اویلە بر عالمە كیدییورز.

ایشتە او ذاتڭؐ شفاعتی آلتنە كیروب، نورندن استفادە ایتمەنڭ و ظلمات برزخیّەدن قورتولمەنڭ چارەسی، سنّت سنیّەیە اتّباعدر.

[دردنجی رجا] بر زمان اختیارلغە آیاق باصدیغمدن، غفلتی ادامە ایتدیرن صحّت بدنم دە بوزولمشدی. اختیارلق ایلە خستەلق، متّفقًا بڭا هجوم ایتدیلر. باشمە اورا اورا اویقومی قاچیردیلر. چولوق چوجق، مال كبی بنی دنیا ایلە باغلایاجق علاقەلرم دە یوقدی. باقدم، كنچلك سرسملگیلە ضایع ایتدیگم سرمایۀ عمریمڭ میوەلرینی، بتون كناهلر، خطیئٓاتلر كوردم. نیازئ مصری كبی فریاد أیلەیەرك دیدم: (بر تجارت یاپمادم، نقد عمر اولدی هبا یولە كلدم، كوچمش جملە كروان بی خبر! ) (آغلایوب نالان ایدوب، دوشدم یولە تنها غریب دیدە كریان، سینە بریان، عقل حیران بی خبر ) او وقت غربتدە ایدم. مأیوسانە بر حزن و ندامتكارانە بر تأسّف و استمدادكارانە بر حسرت حسّ ایتدم.

بردن قرآن معجز البیان امدادە یتیشدی. بڭا او قدر قوّتلی بر رجا قاپوسنی آچدی و اویلە حقیقی تسلّی ضیاسنی ویردیكە، او وضعیتمڭ یوز درجە فوقندەكی یأسی دخی ازالە ایدەبیلیردی. و او قراڭلقلری طاغیتابیلیردی.

اوت، ای بنم كبی دنیا ایلە علاقەلری كسیلمگە باشلایان و دنیا ایلە باغلانان ایپلری قوپمغە یوز طوتان محترم اختیارلر و اختیارەلر! بو دنیایی اڭ مكمّل و منتظم بر شهر و بر سرای حكمندە خلق ایدن بر صانع ذوالجلال، ممكنمیدركە، او شهردە و او سرایدەكی اڭ اهمّیتلی مسافرلریلە و دوستلریلە قونوشماسین، كوروشمەسین؟ مادام بیلەرك بو سرایی یاپمش. و ارادە و اختیار ایلە تنظیم و تزیین ایتمش. البتە ناصلكە یاپان بیلیر. اویلە دە بیلن قونوشور. مادام بو سرایی و بو شهری بزە كوزل بر مسافرخانە و تجارتگاه یاپمش. البتە بزە قارشو مناسباتنی و بزدن آرزولرینی كوسترەجك بر دفتری و بر كتابی بولوناجقدر.

ایشتە او قدسی كتابڭ اڭ مكمّلی (و قرق وجهلە معجزە.. و هر دقیقەدە هیچ اولمازسە یوز میلیونڭ دیللرندە كزن و نور سرپن.. و هر بر حرفندە اصغری اولارق اون ثواب و اون حسنە و بعضًا اون بیڭ و بعضًا لیلۀ قدر سرّیلە بر حرفندە اوتوز بیڭ حسنە و میوۀ جنّت و نور برزخ ویرن) قرآن معجز البیاندر. بو مقامدە اوڭا رقابت ایدەجك، كائناتدە هیچ بر كتاب یوقدر. و هیچ بر كیمسە كوسترەمز. مادام بو المزدەكی قرآن، سماوات و ارضڭ خالق ذوالجلالنڭ ربوبیّت مطلقەسی نقطەسندن و عظمت الوهیّتی جهتندن و احاطۀ رحمتی جانبندن كلن كلامیدر، فرمانیدر. و بر معدن رحمتیدر. اوڭا یاپیش! هر دردە بر دوٓاء، هر ظلمە بر ضیا، هر یأسە بر رجا، ایچندە واردر.

ایشتە بو ابدی خزینەنڭ آناختاری، ایماندر و تسلیمدر. و اونی دیڭلەیوب قبول ایتمك و اوقومقدر.

[بشنجی رجا] بر زمان اختیارلغمڭ مبدأندە بر انزوا آرزو ایتدم. استانبولڭ بوغاز طرفندەكی یُوشَعْ تپەسندە یالڭز قالمقلە روحم بر استراحت آرادی. بر كون او یوكسك تپەدە ایكن، دائرۀ افقە و اطرافە باقدم. غایت حزین و رقّتلی بر لوحۀ زوال و فراقی، اختیارلغڭ اخطاریلە كوردم. شجرۀ عمریمڭ قرق بشنجی سنەسی اولان قرق بشنجی دالندەكی یوكسك مقامندن، تا حیاتمڭ آشاغی طبقەلرینە نظر كزدیردم. كوردمكە، او آشاغیدە، هر بر دالندەكی هر بر سنەنڭ ایچندە، سودكلرمدن و علاقەدارلرمدن و طانیشدقلرمدن حدسز جنازەلر وار. او فراق و افتراقدن كلن غایت رقّتلی بر معنوی تأثّرات ایچندە، فُضُولٖئِ بَغْدَادٖی كبی، مفارقت ایدن دوستلری دوشونەرك آه و انین ایدوب، (وصلنی یاد أیلەدكجە آغلارم تا نفس وار ایسە قورو جسممدە، فریاد أیلرم) دییەرك بر تسلّی، بر نور، بر رجا قاپوسنی آرادم. بردن، آخرتە ایمان نوری امدادیمە یتیشدی. هیچ سونمز بر نور، هیچ قیریلماز بر رجا ویردی.

اوت، ای بنم كبی اختیار قرداشلر و اختیارە همشیرەلر! مادام آخرت وار. و مادام باقیدر. و مادام دنیادن داها كوزلدر. مادام بزی یارادان ذات هم حكیم، هم رحیمدر. اختیارلقدن شكوا و تأسّف ایتمەملی ییز. بالعكس اختیارلق، ایمان ایلە عبادت ایچندە سنّ كمالە كلوب، وظیفۀ حیاتدن ترخیص ایلە عالم رحمتە استراحت ایچون كیتمگە بر علامت اولدیغی جهتلە، اوندن ممنون اولملی ییز.

اوت، نصّ حدیث ایلە، نوع بشرڭ اڭ ممتاز شخصیّتلری اولان یوز یگرمی درت بیڭ انبیا، اجماع و تواترلە، قسمًا شهودە و قسمًا حقّ الیقینە استنادًا، متّفقًا آخرتڭ وجودندن و انسانلرڭ اورایە سوق ایدیلەجگندن و بو كائناتڭ خالقنڭ قطعی وعد ایتدیگی آخرتی كتیرەجگندن خبر ویردكلری كبی.. اونلرڭ ویردكلری خبری كشف و شهود ایلە علم الیقین صورتندە تصدیق ایدن یوز یگرمی درت میلیون اولیانڭ او آخرتڭ وجودینە شهادتلریلە و بو كائناتڭ صانع حكیمنڭ بتون اسماسی، بو دنیادە كوستردكلری جلوەلریلە، بر عالم بقایی بالبداهە اقتضا ایتدكلرندن، یینە آخرتڭ وجودینە دلالتیلە.. و هر سنە بهاردە، روی زمیندە آیاقدە طوران حد و حسابە كلمز ئولمش آغاچلرڭ جنازەلرینی امر 〚 كُنْ فَیَكُونْ〛 ایلە احیا ایدوب، (بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْت) ە مظهر ایدن.. و حشر و نشرڭ یوز بیڭلر نمونەسی اولارق نباتات طائفەلرندن و حیوانات ملّتلرندن اوچ یوز بیڭ نوعلری حشر و نشر ایدن حدسز بر قدرت ازلیەنڭ و حسابسز و اسرافسز بر حكمت ابدیّەنڭ.. و رزقە محتاج بتون ذی روحلری كمال شفقت ایلە

غایت خارقە بر طرزدە اعاشە ایتدیرن.. و هر بهاردە آز بر زماندە حد و حسابە كلمز انواع زینت و محاسنی كوسترن بر رحمت باقیەنڭ و بر عنایت دائمەنڭ بالبداهە آخرتڭ وجودینی استلزام ایتمەلریلە.. و شو كائناتڭ اڭ مكمّل میوەسی و خالق كائناتڭ اڭ سودیگی مصنوعی و كائناتڭ موجوداتیلە اڭ زیادە علاقەدار اولان انساندەكی شدید و صارصیلماز، دائمی اولان عشق بقانڭ و شوق ابدیّتڭ و آمال سرمدیّتڭ بالبداهە اشاراتی و دلالاتیلە، بو عالم فانیدن صوڭرە بر عالم بقا و بر دار آخرت و بر دار سعادت بولوندیغنی او درجە قطعی بر صورتدە اثبات ایدرلركە، دنیانڭ وجودی قدر بالبداهە آخرتڭ وجودینی قبول ایتمەیی استلزام ایدرلر. [حاشیە]

مادام قرآن حكیمڭ بزە ویردیگی اڭ مهم درس، ایمان بالآخرتدر. و او ایمان دخی بو درجە قوّتلیدر. و او ایماندە اویلە بر رجا و بر تسلّی واركە، یوز بیڭ اختیارلق بر تك شخصە كلسە، بو ایماندن كلن تسلّی مقابل كلەبیلیر. بز اختیارلر (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰی كَمَالِ الْاٖیمَانِ) دییوب اختیارلغمزە سوینملی یز.

[آلتنجی رجا] بر زمان الیم بر اسارتمدە، انسانلردن توحّش ایدوب بارلە یایلاسندە، چام طاغنڭ تپەسندە یالڭز قالدم. یالڭزلقدە بر نور آرایوردم. بر كیجە، او یوكسك تپەنڭ باشندەكی یوكسك بر چام آغاجنڭ اوستندەكی اوستی آچیق اوطەجقدە ایدم. اوچ درت غربتی بربری ایچندە اختیارلق بڭا اخطار ایتدی. آلتنجی مكتوبدە ایضاح ایدیلدیگی كبی، او كیجە ایصسز، سسسز، یالڭز آغاچلرڭ خیشیرتیلرندن و همهمەلرندن كلن حزین بر صدا، بر سس

رقّتمە، اختیارلغمە، غربتمە زیادە طوقوندی. اختیارلق بڭا اخطار ایتدیكە: كوندوز ناصل شو سیاه بر قبرە تبدّل ایتدی. دنیا سیاه كفننی كییدی. اویلە دە، سنڭ عمریڭڭ كوندوزی دە كیجەیە.. و دنیانڭ كوندوزی دە برزخ كیجەسنە.. و حیاتڭ یازی دخی ئولومڭ قیش كیجەسنە انقلاب ایدەجگنی قلبڭ قولاغنە سویلەدی. نفسم بالمجبوریە دیدی:

"اوت، بن وطنمدن غریب اولدیغم كبی، بو اللی سنە ظرفندەكی عمرمدە زوال بولان سودكلرمدن دە آیری دوشدیگمدن و آرقەلرندە اونلرە آغلایارق قالدیغمدن، بو وطن غربتندن داها زیادە حزین و الیم بر غربتدر. و بو كیجەنڭ و طاغڭ غریبانە وضعیتندەكی حزین غربتدن داها زیادە حزین و الیم بر غربتە یاقلاشییورمكە، بتون دنیادن بردن مفارقت زماننڭ یاقینلاشدیغنی اختیارلق بڭا خبر ویرییور." بو غربت غربت ایچندەكی و بو حزن حزن ایچندەكی وضعیتدن بر رجا و بر نور آرادم. بردن ایمان باللّٰه امدادیمە یتیشدی. اویلە بر انسیّت ویردیكە، بولوندیغم مضاعف وحشت بیڭ دفعە داها تضاعف ایتسە ایدی، یینە او تسلّی كافی كلیردی.

اوت، ای اختیارلر و اختیارەلر! مادام رحیم بر خالقمز وار، بزم ایچون غربت اولاماز. مادام او وار، بزم ایچون هر شی وار. مادام او وار، ملائكەلری دە وار. اویلە ایسە بو دنیا بوش دگل. خالی طاغلر، بوش صحرالر جناب حقّڭ عبادیلە طولودر. ذی شعور عبادندن باشقە، اونڭ نوریلە، اونڭ حسابیلە طاشی دە، آغاجی دە برر مونس آرقداش حكمنە كچرلر. لسان حاللریلە بزم ایلە قونوشابیلیرلر. و بزلری اگلندیررلر.

اوت، بو كائناتڭ موجوداتی عددنجە و بو بیوك كتاب عالمڭ حرفلری صاییسنجە وجودینە شهادت ایدن و ذی روحلرڭ مدار شفقت و رحمت و عنایت اولان جهازاتی و مطعوماتی و نعمتلری عددنجە رحمتنی كوسترن دلیللر، شاهدلر، بزە رحیم، كریم، انیس، ودود اولان خالقمزڭ، صانعمزڭ و حامیمزڭ درگاهنی كوسترییورلر. او درگاهدە اڭ مقبول بر شفاعتجی، عجز و ضعفدر. و عجز و ضعفڭ تام زمانی دە، اختیارلقدر. بویلە بر درگاهدە مقبول بر شفاعتجی اولان اختیارلقدن كوسمك دگل، بلكە اختیارلغی سومك لازمدر.

[یدنجی رجا] بر زمان اختیارلغمڭ باشلانغیجندە، اسكی سعیدڭ كولمەلری یڭی سعیدڭ آغلامەلرینە انقلاب ایتدیگی هنگامدە، آنقرەدەكی اهل دنیا، بنی اسكی سعید ظن ایدرك اورایە ایستەدیلر، كیتدم. كوز موسمنڭ آخرلرندە آنقرەنڭ بندن چوق زیادە اختیارلامش، ییپرانمش، اسكیمش قلعەسنڭ باشنە چیقدم. او قلعە، بڭا تحجّر ایتمش حادثات تاریخیە صورتندە كوروندی. سنەنڭ اختیارلق موسمیلە بنم اختیارلغم، قلعەنڭ اختیارلغی، بشرڭ اختیارلغی، شانلی عثمانلی

دولتنڭ اختیارلغی و خلافت سلطنتنڭ وفاتی و دنیانڭ اختیارلغی، بڭا غایت حزین و رقّتلی و فرقتلی بر حالت ایچندە، او یوكسك قلعەدە، كچمش زمانڭ درەلرینە و كلەجك زمانڭ طاغلرینە باقدیردی. بن دە باقدم. بربری ایچندە بنی احاطە ایدن درت بش اختیارلق قراڭلقلری ایچندە، آنقرەدە اڭ قارە بر حالت روحیە حسّ ایتدیگمدن، [حاشیە]بر نور، بر تسلّی، بر رجا آرادم.

صاغە، یعنی ماضی اولان كچمش زمانە باقوب تسلّی آراركن، بڭا ماضی، پدریمڭ و اجدادیمڭ و نوعمڭ بر مزار اكبری صورتندە كوروندی. تسلّی یرینە وحشت ویردی.

صول طرفم اولان استقبالە درمان آراركن باقدم. كوردمكە، بنم و امثالمڭ و نسل آتینڭ بیوك و قراڭلقلی بر قبری صورتندە كوروندی. انسیّت یرینە دهشت و وحشت ویردی.

صاغ ایلە صولدن توحّش ایدوب، حاضر كونمە باقدم. او غفلتلی و تاریخ واری نظریمە او حاضر كون، یاریم ئولمكدە و حركت مذبوحانەدەكی اضطراب چكن جسممڭ جنازەسنی طاشییان بر تابوت صورتندە كوروندی.

صوڭرە بو جهتدن دخی مأیوس اولنجە، باشمی قالدیروب عمریمڭ آغاجنڭ باشنە باقدم. كوردمكە، او آغاجڭ تك بر میوەسی وار. او دە بنم جنازەمدر. او آغاچ اوستندە طورویور، بڭا باقییور.

او جهتدن دخی توحّش ایدوب باشمی آشاغی یە اگدم. او عمر آغاجنڭ آشاغیسنە، كوكنە باقدم. كوردمكە، او آشاغیدە اولان طوپراق، كمیكلریمڭ طوپراغیلە مبدأ خلقتمڭ طوپراغی بربرینە قاریشمش بر صورتدە، آیاقلر آلتندە چیگننییور كوردم. او دە درمان دگل، بلكە دردلریمە درد قاتدی.

صوڭرە مجبوریتلە آرقەمە باقدم. كوردمكە، اساسسز، فانی اولان دنیا، هیچلك درەلرندە، یوقلق ظلماتندە یووارلانوب كیدییور. دردلریمە مرهم آراركن، زهر علاوە ایتدی.

او جهتدن دخی خیر كورەمدیگمدن اوڭ طرفمە باقدم. ایلری یە نظریمی كوندردم. كوردمكە، قبر قاپوسی یولمڭ اوستندە آچیق كورونوب، آغزینی آچمش بڭا باقییور. اونڭ آرقەسندە ابد طرفنە كیدن جادّە و او جادّەدە كیدن قافلەلر اوزاقدن اوزاغە نظرە چارپییور.

ایشتە بو آلتی جهتدن كلن دهشتلرە قارشو، بڭا نقطۀ استناد و سلاح مدافعە اولاجق، جزئی بر جزء اختیاریدن باشقە ألمدە بر شی یوق. او حدسز اعدا و حسابسز مضر شیلرە قارشو، تك بر سلاح انسانی اولان او جزء اختیاری هم ناقص، هم قیصە، هم عاجز، هم ایجادسز اولدیغندن، كسبدن باشقە بر شی ألندن كلمز. نە كچمش زمانە كچەبیلیر، تا اوندن بڭا كلن حزنلریمی صوصدیرسون و نە دە استقبالە حلول ایدەبیلیر، تا اوندن كلەجك قورقولریمی منع ایتسین. كچمش و كلەجكلرە عائد

امللریمە و ألملریمە فائدەسی اولمدیغنی كوردم.

بو آلتی جهتدن كلن دهشت و وحشت و قراڭلق و مأیوسیّت ایچندە چیرپیندیغم هنگامدە.. بردن قرآن معجز البیانڭ سماسندە پارلایان ایمان نورلری امدادیمە یتیشدی. او آلتی جهتی، او قدر تنویر ایدوب ایشیقلاندیردیكە، كوردیگم او وحشتلر و قراڭلقلر، یوز درجە داها تضاعف ایتسە ایدی، یینە او نور اونلرە قارشو كافی و وافی ایدی. بتون او دهشتلری برر برر تسلّی یە و او وحشتلری برر برر انسیّتە چویردی. شویلەكە:

ایمان، او وحشتلی كچمش زمانڭ مزار اكبر صورتنی ییرتوب، انسیّتلی بر مجلس منوّر و بر مجمع احباب اولدیغنی بعینِ الیقین، بحقِّ الیقین كوستردی.

هم ایمان، بر قبر اكبر صورتندە نظر غفلتە كورونن كلەجك زمانی، سویملی سعادت سرایلرندە بر ضیافت رحمانیە مجلسی صورتندە بعلمِ الیقین كوستردی.

هم ایمان، نظر غفلتە بر تابوت وضعیتندە كورونن حاضر زمانی و او حاضر كونڭ تابوتیّت شكلنی قیروب، او حاضر كون، اخروی بر تجارتگاه دكّانی و شعشعەلی بر مسافرخانۀ رحمانی صورتندە بالمشاهدە كوستردی.

هم ایمان، نظر غفلتلە عمر آغاجنڭ باشندە جنازە شكلندە كورونن تك میوەسنڭ جنازە اولمدیغنی، بلكە ابدی بر حیاتە مظهر و ابدی بر سعادتە نامزد اولان روحمڭ، اسكیمش یووەسندن، ییلدیزلردە كزمك ایچون چیقدیغنی بعلمِ الیقین كوستردی.

هم ایمان، كمیكلرملە مبدأ خلقتمڭ طوپراغی، آیاق آلتندە اهمّیتسز محو اولمش كمیكلر اولمدیغنی، بلكە او طوپراق، رحمت قاپوسی و جنّت صالوننڭ بر پردەسی اولدیغنی سرّ ایمان ایلە كوستردی.

هم ایمان، نظر غفلتلە آرقەمدە، هیچلكدە و یوقلق قراڭلغندە یووارلانان دنیانڭ وضعیتنی سرّ قرآن ایلە كوستردیكە، او ظاهری ظلماتدە یووارلانان دنیا ایسە، وظیفەسی بیتمش، معناسنی افادە ایتمش، نتیجەلرینی كندینە بدل وجوددە بیراقمش بر قسم مكتوبات صمدانیە و صحائف نقوش سبحانیّە اولدیغنی كوستردی. دنیانڭ ماهیّتی نە اولدیغنی بعلمِ الیقین بیلدیردی.

هم ایمان، ایلریدە كوزینی آچوب بڭا باقان قبری و قبرڭ آرقەسندە ابدە كیدن جادّەیی، نور قرآن ایلە كوستردیكە، او قبر، قویو قاپوسی دگل. بلكە عالم نورڭ قاپوسیدر. و او یول ایسە، هیچلگە و عدمستانە دگل، بلكە وجودە، نورستانە و سعادت ابدیەیە كیدن یول اولدیغنی تام قناعت ویرەجك بر درجەدە كوستردیگندن، دردلریمە هم درمان، هم مرهم اولدی.

هم ایمان، ألندە پك جزئی كسب بولونان جزئی بر جزء اختیاری یرینە، او حدسز دوشمان و ظلمتلرە قارشو، غیر متناهی بر قدرتە استناد ایتمك و حدسز بر رحمتە انتساب ایتمك ایچون او جزء اختیارینڭ النە بر وثیقە ویرییور. بلكە دە ایمان، او جزء اختیارینڭ ألندە بر وثیقە اولویور. هم او جزء اختیاری اولان سلاح انسانی، كرچە ذاتندە هم عاجز، هم قیصە، هم نقصاندر. فقط ناصلكە بر عسكر، جزئی قوّتنی دولت حسابنە استعمال ایتدیگی وقت،

بیڭلر درجە قوّتندن فضلە ایشلر كورور. اویلە دە سرّ ایمان ایلە او جزئی جزء اختیاری، جناب حق نامنە و اونڭ یولندە استعمال ایدیلسە، بش یوز سنە كنیشلگندە بر جنّتی دخی قزانابیلیر.

هم ایمان، كچمش و كلەجك زمانە نفوذ ایدەمەین او جزء اختیارینڭ دیزكیننی جسممڭ ألندن آلوب، قلبە و روحە تسلیم ایدر. روح و قلبڭ دائرۀ حیاتی ایسە، جسم كبی حاضر زمانە منحصر اولمدیغندن، پك چوق سنەلر ماضیدن، پك چوق سنەلر مستقبلدن دائرۀ حیاتنە داخل اولدیغندن، او جزء اختیاری، جزئیّتدن چیقوب كلّیت كسب ایدر. زمان ماضینڭ اڭ درین درەلرینە قوّت ایمان ایلە كیرەبیلدیگی ایچون، او حزنلرڭ ظلمتلرینی دفع ایدەبیلدیگی كبی، نور ایمان ایلە استقبالڭ اڭ اوزاق طاغلرینە قدر چیقار. قورقولری ازالە ایدر.

ایشتە ای بنم كبی اختیارلق زحمتنی چكن اختیارلر و اختیارە همشیرەلر! مادام الحمد للّٰه بز اهل ایمانز. و مادام ایماندە بو قدر نورلی، لذّتلی، سویملی، شیرین دفینەلر وار. و مادام اختیارلغمز بزی، بو دفینەنڭ ایچنە داها زیادە سوق ایدییور. البتە ایمانلی اختیارلقدن شكوا ایتمك دگل، بلكە بیڭلرلە تشكّر ایتملی ییز.

[سكزنجی رجا] اختیارلغڭ علامتی اولان باشمدەكی صاچلریمە بیاضلق دوشمگە باشلادیغی بر زماندە، كنچلگڭ درین اویقوسنی داها زیادە قالینلاشدیران حرب عمومینڭ دغدغەلری و اسارتمڭ كشماكشلكلری و صوڭ استانبولە كلدیگم وقت، اهمّیتلی بر شان و شرف وضعیتی، حتّی خلیفەدن، شیخ الاسلامدن، باش قومانداندن طوت، تا مدرسە طلبەلرینە قدر حدّمدن چوق زیادە بر حسن توجّه و التفات كوستردكلری جهتلە، كنچلك سرخوشلغی و او وضعیتڭ ویردیگی حالت روحیە، او اویقویی او درجە قالینلاشدیرمشدیكە، عادتا دنیایی دائمی، كندیمی دە لایموتانە دنیایە یاپیشمش بر وضعیت عجیبەدە كورییوردم. ایشتە او زماندە، استانبولڭ بایزید جامع مباركنە، رمضان شریفدە اخلاصلی حافظلری دیڭلەمەیە كیتدم.

قرآن معجز البیان، سماوی یوكسك خطابیلە بشرڭ فناسنی و ذی حیاتڭ وفاتنی غایت قوّتلی بر صورتدە خبر ویرن 〚 كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ〛 فرماننی، حافظلرڭ لسانیلە اعلان ایتدی. قولاغمە كیروب، تا قلبمڭ ایچنە یرلشدی. و او پك قالین غفلت اویقوسنی و سرخوشلق طبقەلرینی پارچە پارچە ایتدی. جامعدن چیقدم. داها چوقدنبری باشمدە یرلشن او اسكی اویقونڭ سرسملگیلە برقاچ كون باشمدە بر فیرطینە و دومانلی بر آتش

دوام ایتدی. پوصولەسنی شاشیرمش كمی كبی كندیمی كوردم. آیینەدە صاچلریمە باقدقجە، بیاضلاشان صاچلرم بڭا دییورلر: "دقّت ایت!"

ایشتە او بیاض صاچلریمڭ اخطاریلە وضعیت توضّح ایتدی. باقدمكە، چوق كووندیگم و اذواقنە مفتون اولدیغم كنچلك، "الوداع!" دییور. و محبّتیلە پك چوق علاقەدار اولدیغم حیات دنیویە سونمگە باشلایور. و پك چوق علاقەدار اولدیغم و عادتا عاشق اولدیغم دنیا، بڭا "اوغورلر اولسون!" دییەرك، مسافرخانەدن كیدەجگمی اخطار ایدییور. كندیسی دە، "اللّٰهە ایصمارلادق!" دییوب، او دە كیتمگە حاضرلانییور. قرآن معجز البیان 〚 كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ〛 آیتنڭ كلّیتندە، "نوع انسان بر نفسدر، دیریلمك اوزرە ئولەجك. و كرۀ ارض دخی بر نفسدر، باقی بر صورتە كیرمك ایچون او دە ئولەجك. دنیا دخی بر نفسدر، آخرت صورتنە كیرمك ایچون او دە ئولەجك!" معناسی، آیتڭ اشارتندن قلبە آچیلییوردی.

ایشتە بو حالتدە وضعیتمە باقدمكە، مدار اذواق اولان كنچلك كیدییور. منشأ احزان اولان اختیارلق یرینە كلییور. او غایت پارلاق و نورانی حیات كیدییور، ظاهری قراڭلقلی، دهشتلی ئولوم، یرینە كلمەیە حاضرلانییور. و او چوق سویملی و دائمی ظن ایدیلن و غافللرڭ معشوقەسی اولان دنیا، پك سرعتلە زوالە قاووشویور كوردم. كندی كندیمی آلداتمق و یینە باشمی غفلتە صوقمق ایچون، استانبولدە حدّمدن چوق فضلە كوردیگم مقام اجتماعینڭ اذواقنە باقدم. هیچ بر فائدەسی اولمدی. بتون اونلرڭ توجّهی و التفاتلری و تسلّیلری، یاقینمدە اولان قبر قاپوسنە قدر كلەبیلیر. اورادە سونر. و شهرتپرستلرڭ بر غایۀ خیالی اولان شان و شرفی، (سویملی پردەسی آلتندە) ثقیل بر ریا، صوغوق بر خودفروشلق، موقّت بر سرسملك صورتندە كوردم. آڭلادمكە، بنی شیمدی یە قدر آلداتان بو ایشلر، هیچ بر تسلّی ویرەمز. و اونلردە هیچ بر نور یوق.

یینە تام اویانمق ایچون، قرآنڭ سماوی درسنی ایشیتمك اوزرە، یینە بایزید جامعندەكی حافظلری دیڭلەمەیە باشلادم.

او وقت، او سماوی درسدن 〚 وَبَشِّرِالَّذٖینَ اٰمَنُوا〛 الٓخرە.. نوعندن قدسی فرمانلرلە مژدەلر ایشیتدم. قرآندن آلدیغم فیض ایلە خارجدن تسلّی آرامق دگل، بلكە دهشت و وحشت و مأیوسیّت آلدیغم نقطەلر ایچندە تسلّی یی و رجایی و نوری آرادم. جناب حقّە یوز بیڭ شكرلر اولسونكە، عین درد ایچندە درمانی بولدم. عین ظلمت ایچندە نوری بولدم. عین دهشت ایچندە تسلّی یی بولدم.

اڭ اوّل، هركسی قورقوتان و اڭ قورقونچ توهّم ایدیلن ئولومڭ یوزینە باقدم و نور قرآنلە كوردمكە، ئولومڭ پچەسی كرچە قراڭلق، سیاه و چركیندر. فقط مؤمن ایچون اصل سیماسی نورانیدر،

كوزلدر كوردم. و چوق رسالەلردە بو حقیقتی قطعی بر صورتدە اثبات ایتمشز. خصوصًا سكزنجی سوز و یگرمنجی مكتوب كبی چوق رسالەلردە ایضاح ایتدیگمز كبی، ئولوم، اعدام دگل، فراق دگل، بلكە حیات ابدیەنڭ بر مقدّمەسیدر، مبدأیدر. و وظیفۀ حیات كلفتندن بر پایدوسدر، بر ترخیصدر، بر تبدیل مكاندر. برزخ عالمنە كوچمش اولان قافلۀ احبابە قاووشمقدر. و هكذا، بونلر كبی حقیقتلرلە ئولومڭ حقیقی كوزل سیماسنی كوردم. قورقارق دگل، بلكە بر جهتدە مشتاقانە موتڭ یوزینە باقدم. اهل طریقتجە مهم اولان رابطۀ موتڭ بر سرّینی آڭلادم.

صوڭرە هركسی زوالیلە آغلاتان و هركسی كندینە مفتون و مشتاق ایدن و كناه و غفلتلە كچن كنچلگمە باقدم. او كوزل سوسلی البسەسی و چارشافی ایچندە غایت چركین، سرخوش، سرسم بر یوز كوردم. اگر ماهیّتنی بیلمەسە ایدم، برقاچ سنە بنی سرخوش ایدوب كولدیرمەسنە بدل، یوز سنە دنیادە قالسەم بنی آغلاتدیراجقدی. ناصلكە اویلەلردن بریسی آغلایارق دیمش: (لَیْتَ الشَّبَابَ یَعُودُ یَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشٖیبُ) یعنی، "كاشكە كنچلگم بر كون دونسە ایدی، اختیارلق بنم باشمە نە قدر حزین حاللر كتیردیگنی اوڭا شكوا ایدوب سویلەیەجكدم."

اوت، بو ذات كبی كنچلگڭ ماهیّتنی بیلمەین اختیارلر، كنچلكلرینی دوشونوب، تأسّف و تحسّرلە آغلایورلر. حالبوكە كنچلك، اگر اهل قلب، اهل حضور و عقلی باشندە و قلبی یرندە بولونان مؤمنلردە اولسە، عبادتە، خیراتە و تجارت اخرویّەیە صرف ایدیلسە، اڭ قوّتلی بر وسیلۀ تجارت و كوزل و شیرین بر واسطۀ خیراتدر. و او كنچلك، وظیفۀ دینیەسنی بیلوب سٓوء استعمال ایتمەینلرە، قیمتدار، ذوقلی بر نعمت الٰهیەدر.

اگر استقامت، عفّت و تقوی برابر اولمازسە، چوق تهلكەلری وار. طاشقینلقلریلە، سعادت ابدیەسنی و حیات اخرویەسنی زدەلر.. بلكە حیات دنیویەسنی دە برباد ایدر. بلكە دە بر ایكی سنە كنچلك ذوقنە بدل، اختیارلقدە چوق سنەلر غم و كدر چكر.

مادام اكثر انسانلردە كنچلك، بویلە ضررلی دوشویور. بز اختیارلر اللّٰهە شكر ایتمەلی ییزكە، كنچلگڭ تهلكەلرندن و ضررلرندن قورتولدق. هر شی كبی، البتە كنچلگڭ دخی لذّتلری كیدەجك. اگر عبادتە و خیراتە صرف ایدیلمش ایسە، او كنچلگڭ میوەلری اونڭ یرندە باقی قالوب، حیات ابدیّەدە باقی بر كنچلگڭ قزانیلمەسنە وسیلە اولور.

صوڭرە اكثر ناسڭ عاشق و مبتلا اولدیغی دنیایە باقدم. نور قرآن ایلە كوردمكە، بربری ایچندە اوچ

كلّی دنیا وار. [بریسی] اسمای الٰهیەیە باقار. اونلرڭ آیینەسیدر. [ایكنجی یوزی] آخرتە باقار. اونڭ مزرعەسیدر. [اوچنجی یوزی] اهل دنیایە باقار، اهل غفلتڭ ملعبەگاهیدر.

هم هركسڭ بو دنیادە، قوجە بر دنیاسی وار. عادتا انسانلر عددنجە دنیالر بربری ایچنە كیرمش. فقط هركسڭ بو خصوصی دنیاسنڭ دیرگی، كندی حیاتیدر. نە وقت جسمی قیریلسە، دنیاسی باشنە ییقیلیر. قیامتی قوپار. اهل غفلت، كندی دنیاسنڭ بویلە چابوق ییقیلاجق وضعیتنی بیلمدكلرندن، عمومی دنیا كبی دائمی ظن ایدوب پرستش ایدرلر.

باشقەلرڭ دنیاسی كبی چابوق ییقیلیر، بوزولور، بنم دە خصوصی بر دنیام وار. بو خصوصی دنیامڭ، بو قیصەجق عمریمە نە فائدەسی وار، دییە دوشوندم. نور قرآن ایلە كوردمكە، هم بنم ایچون، هم هركس ایچون، شو دنیا موقّت بر تجارتگاه.. و هر كون طولار بوشالیر بر مسافرخانە.. و كلن كچنلرڭ آلیش ویریشی ایچون یول اوستندە قورولمش بر پازار.. و نقّاش ازلینڭ تجدّد ایدن، حكمتلە یازار بوزار بر دفتری.. و هر بهار، یالدیزلی بر مكتوبی و هر بر یاز، منظوم بر قصیدەسی.. و او صانع ذوالجلالڭ جلوۀ اسماسنی تازەلندیرن و كوسترن آیینەلری.. و آخرتڭ فیدانلق بر باغچەسی.. و رحمت الٰهیەنڭ بر چیچكدانلغی.. و عالم بقادە كوستریلەجك اولان لوحەلری یتیشدیرمگە مخصوص موقّت بر تزگاهی ماهیتندە كوردم. بو دنیایی بو صورتدە یارادان خالق ذوالجلالە یوز بیڭلر شكر ایتدم. و آڭلادمكە، دنیانڭ آخرتە و اسمای الٰهیەیە باقان كوزل ایچ یوزلرینە قارشو نوع انسانە محبّت ویریلمشكن، انسان او محبّتی سٓوء استعمال ایدرك دنیانڭ فانی، چركین، ضررلی، غفلتلی یوزینە قارشو صرف ایتدیگندن، [حُبُّ الدُّنْیَا رَأْسُ كُلِّ خَطٖٓیئَةٍ] حدیث شریفنڭ مظهری اولمشلر.

ایشتە، ای اختیارلر و اختیارەلر! بن قرآن حكیمڭ نوریلە و اختیارلغمڭ اخطاریلە و ایمان دخی كوزیمی آچمەسیلە بو حقیقتی كوردم و چوق رسالەلردە قطعی برهانلرلە اثبات ایتدم. كندیمە حقیقی بر تسلّی و قوّتلی بر رجا و پارلاق بر ضیا كوردم. و اختیارلغمە ممنون اولدم. و كنچلگڭ كیتمەسندن مسرور اولدم. سزلر دە آغلاماییڭز و شكر ایدیڭز. مادام ایمان وار و حقیقت بویلەدر. اهل غفلت آغلاسین، اهل ضلالت آغلاسین!

[طوقوزنجی رجا] برنجی حرب عمومیدە، اسارتلە، روسیەنڭ شرق شمالیسندە، چوق اوزاق اولان (قوستورمە) ولایتندە بولونویوردم. اورادە تاتارلرڭ، مشهور وولغە نهرینڭ كنارندە كوچك بر جامعلری

بولونویوردی. اورادەكی آرقداشلرم اولان اسیر ضابطلرڭ ایچندە صیقیلییوردم. یالڭز قالمەیی ایستەدم. طیشاریدە اذنسز كزەمییوردم. تاتار محلّەسنڭ كفالتیلە، بنی او وولغە نهرینڭ كنارندەكی كوچك جامعە آلدیلر.

بن یالڭز اولارق جامعدە یاتییوردم. بهار دە یاقین ایدی. او شمال قطعەسنڭ پك چوق اوزون كیجەلرندە چوق اویانیق قالییوردم. او قراڭلق كیجەلردە و قراڭلقلی غربتدە، وولغە نهرینڭ حزین شیریلتیلری و یاغمورڭ رقّتلی شیپیلتیلری و روزگارلرڭ فرقتلی اسمەلری، بنی درین غفلت اویقوسندن موقّتًا اویاندیردی. كرچە داها كندیمی اختیار بیلمییوردم. فقط حرب عمومی یی كورن اختیاردر. كویا 〚 یَوْمًا یَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شٖیبًا〛 سرّینە مظهر اولمش، اویلە كونلردركە، چوجقلری اختیارلاندیردیغی جهتلە، قرق یاشندە ایكن كندیمی سكسان یاشندە بر وضعیتدە بولدم. او قراڭلقلی، اوزون كیجە و حزین غربت و او حزین وضعیت ایچندە، حیاتدن و وطندن بر مأیوسیّت كلدی. عجزیمە، یالڭزلغمە باقدم، امیدم كسیلدی.

او حالتدە ایكن قرآن حكیمدن امداد كلدی. دیلم 〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 دیدی. قلبم دە آغلایارق دیدی:، (غَرٖیبَمْ، بٖی كَسَمْ، ضَعٖیفَمْ، نَاتُوَانَمْ، اَلْاَمَانْ گُویَمْ، عَفُوْ جُویَمْ، مَدَدْ خَواهَمْ، زِدَرْكَاهَتْ اِلٰهٖی).. روحم دخی وطنمدەكی اسكی دوستلری دوشونوب، او غربتدە وفاتمی تخیّل ایدرك، نیازئ مصری كبی دیدم: (دنیا غمندن كچوب، یوقلغە قناد آچوب، شوق ایلە هر دم اوچوب، چاغیریرم دوست، دوست!) دییە، دوستلری آرایوردی.

هر نە ایسە.. او حزنلی، رقّتلی، فرقتلی اوزون غربت كیجەسندە، درگاە الٰهیدە ضعف و عجزم، او قدر بیوك بر شفاعتجی و وسیلە اولدیلركە، شیمدی دە حیرتدەیم. چونكە برقاچ كون صوڭرە، غایت خلاف مأمول بر صورتدە، یایان كیدیلسە بر سنەلك مسافەدن، تك باشملە، روسجە بیلمدیگم حالدە فرار ایتدم. ضعف و عجزیمە بناءً كلن عنایت الٰهیە ایلە خارقە بر صورتدە قورتولدم. تا وارشووەیە و آووستوریەیە اوغرایارق استانبولە قدر كلدم. بو صورتدە قولایلقلە قورتولمق، پك خارقە اولمشدی. روسجە بیلن اڭ جسور و اڭ قورناز آدملرڭ موفّق اولامدقلری، چوق تسهیلات و چوق قولایلقلە، او اوزون فراری سیاحتی بیتیردم.

فقط او وولغە نهری كنارندەكی جامعدەكی مذكور كیجەنڭ وضعیتی، بڭا بو قراری ویردیرمشدیكە، "بقیّۀ عمریمی مغارەلردە كچیرەجگم. بو انسانلرڭ حیات اجتماعیەلرینە قاریشدیغم، آرتق یتر! مادام صوڭندە