آلدیغی كبی، حدسز جهتلرلە دە لذّتلر آلابیلیر بر ماكینە حكمندە یاراتمش. و او ماكینۀ انسانیّەدە یوزر آلت وار. هر برینڭ ألمی آیری، لذّتی آیری، وظیفەسی آیری، مكافاتی آیریدر. عادتا انسان اكبر اولان عالمدە تجلّی ایدن بتون اسمای الٰهیە، بر عالم اصغر اولان انساندە دخی تجلّی ایدییور. و انساندە او اسمانڭ عمومیتلە جلوەلری وار. بوندە صحّت، عافیت و لذائذ كبی نافع امرلر، ناصل شكری دیدیرتیر و او ماكینەیی چوق جهتلرلە وظیفەلرینە سوق ایدر و انسان دە بر شكر فابریقەسی كبی اولور..

اویلە دە، مصیبتلرلە، خستەلقلرلە، آلام ایلە، سائر مهیّج و محرّك عارضەلرلە او ماكینەنڭ دیگر چرخلرینی حركتە كتیریر، تهییج ایدر. ماهیّت انسانیّەدە مندرج اولان عجز و ضعف و فقر معدننی ایشلتدیرر. بر لسان ایلە دگل، بلكە هر بر اعضانڭ لسانیلە بر التجا، بر استمداد وضعیتنی ویرر. كویا انسان او عارضەلرلە، آیری آیری بیڭلر قلمی تضمّن ایدن متحرّك بر قلم اولور. صحیفۀ حیاتندە ویاخود لوح مثالیدە مقدّرات حیاتنی یازار. اسمای الٰهیەیە بر اعلاننامە یاپار و بر قصیدۀ منظومۀ سبحانیە حكمنە كچوب، وظیفۀ فطرتنی ایفا ایدر.

[اوچنجی لمعە]

بو لمعەیە بر درجە حسّ و ذوق قاریشمشدر. حسّ و ذوقڭ جوشغونلقلری ایسە، عقلڭ دستورلرینی و فكرڭ میزانلرینی چوق دیڭلەمدكلرندن و مراعات ایتمدكلرندن، بو اوچنجی لمعە منطق میزانلریلە طارتیلماملی.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 كُلُّ شَیْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَیْهِ تُرْجَعُونَ〛

آیتنڭ مأٓلنی افادە ایدن (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی ٭ یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) كلامنڭ ایكی جملەسی، مهم ایكی حقیقتی افادە ایدییورلر. اوندندركە، نقشیلرڭ رؤساسندن بر قسمی، بو ایكی جملە ایلە كندیلرینە بر ختمۀ مخصوصە یاپوب، مختصر بر ختمۀ نقشیّە حكمندە طوتویورلر. مادام او عظیم آیتڭ مأٓلنی، بو ایكی جملە افادە ایدییور. بز بو ایكی جملەنڭ افادە ایتدیگی ایكی حقیقت مهمّەنڭ (برقاچ نكتەسنی) بیان ایدەجگز.

[برنجی نكتە] برنجی دفعە (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) بر عملیات جرّاحیە حكمندە اولوب، قلبی ماسوادن تجرید ایدییور، كسییور. شویلەكە: انسان، ماهیّت جامعیّتی اعتباریلە، موجوداتڭ همان اكثریسیلە علاقەداردر. هم انسانڭ ماهیّت جامعەسندە حدسز بر استعداد محبّت درج ایدیلمشدر. اونڭ ایچون انسان، عموم موجوداتە قارشو بر محبّت بسلەیور. قوجە دنیایی بر خانە كبی سوییور. ابدی جنّتە باغچەسی كبی محبّت ایدییور. حالبوكە، محبّت ایتدیگی مخلوقات طورمییورلر، كیدییورلر. فراقدن انسان دائما عذاب چكییور. اونڭ او حدسز محبّتی، حدسز بر معنوی عذابە مدار اولویور.

او عذابی چكمكدە قباحت و قصور اوڭا عائددر. چونكە، انسانڭ قلبندەكی حدسز استعداد محبّت، حدسز بر جمال باقی یە مالك بر ذاتە توجیه ایدیلمك ایچون ویریلمشدر. او انسان سٓوء استعمال ایدرك، او محبّتی فانی موجوداتە صرف ایتدیگی جهتلە قصور ایدییور، قصورڭ جزاسنی فراقڭ عذابیلە چكییور.

ایشتە بو قصوردن تبرّی ایدوب، او فانی محبوباتدن قطع علاقە ایتمك.. و او محبوبلر اونی ترك ایتمدن اوّل، او اونلری ترك ایتمك جهتیلە، محبوب باقی یە حصر محبّتی افادە ایدن (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) اولان برنجی جملەسی: "باقئ حقیقی یالڭز سنسڭ. ماسوا فانیدر. فانی اولان، البتە باقی بر محبّتە و ازلی و ابدی بر عشقە و ابد ایچون یارادیلان بر قلبڭ علاقەسنە مدار اولاماز!" معناسنی افادە ایدییور. "مادام او حدسز محبوبات فانیدرلر، بنی بیراقوب كیدییورلر.. اونلر بنی بیراقمدن اوّل، بن اونلری (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) دیمكلە بیراقییورم. یالڭز سن باقیسڭ و سنڭ ابقاڭ ایلە موجودات بقا بولابیلدیگنی بیلوب اعتقاد ایدرم. اویلە ایسە، سنڭ محبّتڭلە اونلر سویلیر. یوقسە علاقۀ قلبە لایق دگللر" دیمكدر.

ایشتە بو حالتدە قلب، حدسز محبوباتندن واز كچییور. حسن و جماللری اوستندە فانیلك طامغەسنی كورور. علاقۀ قلبنی كسر. محبوبلری عددنجە معنوی جریحەلر اولور. ایكنجی جملە اولان (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) او حدسز جریحەلرە هم مرهم، هم تریاق اولور. یعنی: "یا باقی! مادام سن باقیسڭ، یتر. سن هر شیئە بدلسڭ. مادام سن وارسڭ، هر شی وار."

اوت، موجوداتدە سبب محبّت اولان حسن و احسان و كمال، عمومیتلە باقئ حقیقینڭ حسن و احسان و كمالاتنڭ اشاراتی و چوق پردەلردن كچمش ضعیف كولكەلریدرلر.. بلكە جلوۀ اسمای حسناسنڭ كولكەلرینڭ كولكەلریدرلر.

[ایكنجی نكتە] انسانڭ فطرتندە بقایە قارشو غایت شدید بر عشق وار. حتّی هر بر سودیگی شیدە قوّۀ واهمە

جهتیلە بر نوع بقا توهّم ایدر، صوڭرە سَور. نە وقت زوالنی دوشونسە ویا كورسە، دریندن درینە فریاد ایدر. بتون فراقلردن كلن فریادلر، عشق بقادن كلن آغلامەلرڭ ترجمانلریدر. اگر توهّم بقا اولمازسە، محبّت ایدەمز. حتّی دینیلەبیلیركە، "عالم بقانڭ و ابدی جنّتڭ بر سبب وجودی، شو ماهیّت انسانیەدەكی او شدید عشق بقادن چیقان غایت قوّتلی آرزوی بقا.. و بقا ایچون فطری و عمومی دعادركە، باقئ ذوالجلال، او شدید صارصیلماز فطری آرزویی و او تأثیرلی قوّتلی عمومی دعایی قبول ایتمشدركە، فانی انسانلر ایچون باقی بر عالمی خلق ایتمش."

هم هیچ ممكنمیدركە، فاطر كریم، خالق رحیم، كوچك معدەنڭ جزئی آرزوسنی و موقّت بر حیات ایچون لسان حال ایلە ایتدیگی دعاسنی، حدسز انواع مطعومات لذیذەنڭ ایجادیلە قبول ایتسین دە، عموم نوع بشرڭ پك بیوك بر احتیاج فطریدن كلن پك شدّتلی بر آرزوسنی.. و كلّی و دائمی و حقلی و حقیقتلی، قاللی و حاللی، بقایە دائر غایت قوّتلی دعاسنی قبول ایتمەسین؟ حاشا! یوز بیڭ دفعە حاشا! قبول ایتمەمسی ممكن دگلدر. هم حكمت و عدالتنە و رحمت و قدرتنە هیچ بر جهتلە یاقیشماز.

مادام انسان بقایە عاشقدر. البتە بتون كمالاتی و لذّتلری، بقایە تابعدر. و مادام بقا، باقئ ذوالجلالە مخصوصدر. و مادام باقینڭ اسماسی باقیەدر. و مادام باقینڭ آیینەلری، باقینڭ رنكنی و حكمنی آلیر و بر نوع بقایە مظهر اولور. البتە انسانە اڭ لازم ایش و اڭ مهم وظیفە، او باقی یە قارشو علاقە پیدا ایتمكدر و اسماسنە یاپیشمقدر. چونكە باقی یولنە صرف اولونان هر شی، بر نوع بقایە مظهر اولور.

ایشتە اونڭ ایچون ایكنجی (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) جملەسی، بو حقیقتی افادە ایدییور. انسانڭ حدسز معنوی یارەلرینی تداوی ایتمكلە برابر، فطرتندەكی غایت شدّتلی آرزوی بقایی اونڭلە تطمین ایدییور.

[اوچنجی نكتە] شو دنیادە زمانڭ فنا و زوال اشیادەكی تأثیراتی غایت مختلفدر. موجودات ایسە، متداخل دائرەلر كبی بربری ایچندە ایكن، زوال نقطەسندە حكملری آیری آیری اولویور.

ناصلكە ساعتڭ ثانیەلرینی صایان دائرەسیلە، دقیقەیی و ساعتی و كونلری صایان دائرەلری ظاهرًا بربرینە بڭزر. فقط سرعتدە بربرینە مخالفدرلر. اویلە دە، انساندەكی جسم، نفس، قلب، روح دائرەلری اویلە متفاوتدرلر. مثلا، جسمڭ بقاسی، حیاتی و وجودی، بولوندیغی بر كون، بلكە بر ساعت اولدیغی حالدە.. و ماضی و مستقبلی معدوم و میّت بولوندیغی حالدە.. قلبڭ، حاضر كوندن چوق كون اوّل، چوق كون صوڭرەكی زمانە قدر دائرۀ وجودی

و حیاتی كنیشدر. روحڭ، حاضر كوندن سنەلر اوّل و سنەلر صوڭرەكی بر دائرۀ عظیمە، دائرۀ حیاتنە و وجودینە داخلدر.

ایشتە بو استعدادە بناءً، حیات قلبی و روحی یە مدار اولان معرفت الٰهیە و محبّت ربّانیّە و عبودیّت سبحانیّە و مرضیّات رحمانیّە جهتیلە، بو دنیادەكی فانی عمر، باقی بر عمری تضمّن ایدر. و ابدی و باقی بر عمری انتاج ایدر و باقی و لایموت بر عمر حكمنە كچر.

اوت.. باقئ حقیقینڭ محبّتی و معرفتی و رضاسی یولندە بر ثانیە، بر سنەدر. اگر اونڭ یولندە اولمازسە، بر سنە بر ثانیەدر. بلكە اونڭ یولندە بر ثانیە، لایموتدر، چوق سنەلردر. و دنیا جهتندە اهل غفلتڭ یوز سنەسی، بر ثانیە حكمنە كچر.

مشهور بویلە بر سوز واركە: (سِنَةُ الْفِرَاقِ سَنَةٌ ٭ وَسَنَةُ الْوِصَالِ سِنَةٌ) یعنی.. "فراقڭ بر ثانیەسی بر سنە قدر اوزوندر و وصالڭ بر سنەسی بر ثانیە قدر قیصەدر." بن بو فقرەنڭ بتون بتون عكسنە دییورمكە: وصال، یعنی باقئ ذوالجلالڭ رضاسی دائرەسندە لوجە اللّٰە بر ثانیە وصال، دگل یالڭز بویلە بر سنە، بلكە دائمی بر پنچرۀ وصالدر. غفلت و ضلالت فراقی ایچندە، دگل بر سنە، بلكە بیڭ سنە، بر ثانیە حكمندەدر. او سوزدن داها مشهور شو سوز وار: (اَرْضُ الْفَلَاتِ مَعَ الْاَعْدَٓاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الْخِیَاطِ مَعَ الْاَحْبَابِ مَیْدَانٌ) سوزی، حكممزی تأیید ایدییور.

مشهور اوّلكی سوزڭ صحیح بر معناسی بودركە: فانی موجوداتڭ وصالی مادام فانیدر، نە قدر اوزون دە اولسە، یینە قیصە حكمندەدر. سنەسی، بر ثانیە كبی كچر.. حسرتلی بر خیال و اسفلی بر رؤیا اولور. بقایی ایستەین قلب انسانی بر سنە وصالدە، یالڭز بر ثانیەجكدە، آنجق ذرّە كبی بر ذوقنی آلابیلیر. فراقڭ ایسە، ثانیەسی بر سنە دگل، سنەلردر. چونكە فراقڭ میدانی كنیشدر. بقایی ایستەین بر قلبە فراق، چندان بر ثانیە دە اولسە، سنەلر قدر تخریبات یاپار. چونكە حدسز فراقلری اخطار ایدر. مادّی و سفلی محبّتلر ایچون بتون ماضی و مستقبل، فراقلە طولودر.

شو مسئلە مناسبتیلە دیرز: ای انسانلر! فانی، قیصە، فائدەسز عمریڭزی.. باقی، اوزون، فائدەلی، میوەدار یاپمق ایسترمیسڭز؟ مادام ایستەمك، انسانیتڭ اقتضاسیدر. باقئ حقیقینڭ یولنە صرف ایدیڭز! چونكە، باقی یە متوجّه اولان شی، بقانڭ جلوەسنە مظهر اولور.

مادام هر انسان غایت شدّتلی بر صورتدە اوزون بر عمر ایستر، بقایە عاشقدر و مادام بو فانی عمری، باقی عمرە تبدیل ایدن بر چارە وار و معنًا چوق اوزون بر عمر حكمنە كچیرمك ممكندر. البتە انسانیّتی سقوط ایتمەمش بر انسان، او چارەیی آرایاجق و او امكانی بالفعلە چویرمگە

چالیشاجق و توفیق حركت ایدەجك.

ایشتە او چارە بودر: اللّٰه ایچون ایشلەییڭز، اللّٰه ایچون كوروشیڭز، اللّٰه ایچون چالیشیڭز! (لِلّٰهِ لِوَجْهِ اللّٰهِ لِاَجْلِ اللّٰهِ) رضاسی دائرەسندە حركت ایدیڭز. او وقت سزڭ عمریڭزڭ دقیقەلری، سنەلر حكمنە كچر. بو حقیقتە اشارت ایدن لیلۀ قدر كبی بر تك كیجە، سكسان كسور سنەدن عبارت اولان بیڭ آی حكمندە اولدیغنی نصّ قرآن كوسترییور.

هم بو حقیقتە اشارت ایدن اهل ولایت و حقیقت بینندە بر دستور محقّق اولان بسط زمان سرّیلە، چوق سنەلر حكمندە اولان برقاچ دقیقەلق زمانِ معراج، بو حقیقتڭ وجودینی اثبات ایدر و بالفعل وقوعنی كوستریر. معراجڭ برقاچ ساعت مدّتنڭ بیڭلر سنەلر حكمندە وسعتی و احاطەسی و اوزونلغی واردر. چونكە او، معراج یولیلە بقا عالمنە كیردی. بقا عالمنڭ برقاچ دقیقەسی، شو دنیانڭ بیڭلر سنەسنی تضمّن ایتمشدر.

هم شو حقیقتە بنا ایدیلن، بین الاولیا كثرتلە وقوع بولمش اولان بسط زمان [حاشیە]حادثەلریدر. بعض اولیا بر دقیقەدە، بر كونلك ایشی كورمش. بعضیلری بر ساعتدە، بر سنەلك وظیفەسنی یاپمش. بعضیلری بر دقیقەدە، بر ختمۀ قرآنیەیی اوقومش اولدقلرینی روایت ایدوب اخبار ایدییورلر. بویلە اهل حق و صدق، بیلەرك كذبە البتە تنزّل ایتمزلر. هم او درجە حدسز و كثرتلی بر تواترلە بسط زمان حقیقتنی عینًا مشاهدە ایتمشلركە، اصلا مدار شبهە اولاماز.

شو بسط زمانڭ هركسجە مصدَّق اولان بر نوعی، رؤیادە كورونویور. بعضًا بر دقیقەدە انسانڭ كوردیگی رؤیایی، كچیردیگی احوالی، قونوشدیغی سوزلری، آلدیغی لذّتلری ویا چكدیگی ألملری كورمك ایچون، یقظە عالمندە بر كون، بلكە كونلر لازمدر.

[الحاصل] انسان چندان فانیدر. فقط بقا ایچون خلق ایدیلمشدر. و باقی بر ذاتڭ آیینەسی اولارق یارادیلمشدر. و باقی میوەلری ویرەجك ایشلری كورمكلە توظیف ایدیلمشدر. و باقی بر ذاتڭ، باقی اسماسنڭ جلوەلرینە و نقشلرینە مدار اولاجق بر صورت كندیسنە ویریلمشدر. اویلە ایسە، بویلە بر انسانڭ حقیقی وظیفەسی و سعادتی، بتون جهازاتیلە و بتون استعداداتیلە، او باقئ سرمدینڭ دائرۀ مرضیّاتندە اسماسنە یاپیشوب، ابد یولندە

او باقی یە متوجّه اولوب كیتمكدر. لسانی (یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی) دیدیگی كبی.. قلبی، روحی، عقلی و بتون لطائفی دە (هُوَ الْبَاقٖی، هُوَ الْاَزَلِیُّ الْاَبَدُ، هُوَ السَّرْمَدِیُّ، هُوَ الدَّٓائِمُ، هُوَ الْمَطْلُوبُ، هُوَ الْمَحْبُوبُ، هُوَ الْمَقْصُودُ، هُوَ الْمَعْبُودُ) دیملی.

〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛

〚 رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖینَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا〛

[دردنجی لمعە]

مِنْهَاجُ السُّنَّە

منهاج السّنە، بو لمعەیە لایق كورولمشدر.

مسئلۀ امامت، بر مسئلۀ فرعیە اولدیغی حالدە، زیادە اهمّیت ویریلدیگندن بر مسئلۀ ایمانیە صیرەسنە كیروب، علم كلامدە و اصول الدّیندە مدار نظر اولدیغی جهتلە، قرآنە و ایمانە عائد خدمت اساسیّەمزە مناسبتی بولوندیغندن جزئی اولارق بحث ایدیلدی.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزٖیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرٖیصٌ عَلَیْكُمْ بِالْمُؤْمِنٖینَ رَؤُفٌ رَحٖیمٌ〛

〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ〛

〚 قُلْ لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبٰی〛

شو آیت عظیمەلرڭ چوق حقائق عظیمەلرندن بر ایكی حقیقتنە (ایكی مقاملە) اشارت ایدەجگز.

[برنجی مقام] درت نكتە در.

[برنجی نكتە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ امّتنە قارشو كمال شفقت و مرحمتنی افادە ایدییور. اوت.. روایت صحیحەدە واردركە، محشرڭ دهشتندن هركس، حتّی انبیالر دخی نَفْسٖی نَفْسٖی دیدكلری زمان، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، اُمَّتٖی اُمَّتٖی دییە رأفت و شفقتنی كوسترەجگی كبی.. یڭی دنیایە كلدیگی زمان اهل كشفڭ تصدیقیلە، والدەسی اونڭ مناجاتندە اُمَّتٖی اُمَّتٖی دیدیگنی ایشیتمش. هم بتون تاریخ حیاتی و نشر ایتدیگی شفقتكارانە مكارم اخلاقی، كمال شفقت و رأفتنی كوستردیگی كبی.. امّتنڭ حدسز صلواتنە

حدسز احتیاج كوسترمكلە، امّتنڭ بتون سعادتلریلە كمال شفقتندن علاقەدار اولدیغنی كوسترمكلە، حدسز بر شفقتنی كوسترمش.

ایشتە بو درجە شفقتلی و مرحمتلی بر رهبرڭ سنّت سنیّەسنە مراعات ایتمەمك، نە درجە نانكورلك و وجدانسزلق اولدیغنی قیاس أیلە.

[ایكنجی نكتە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، كلّی و عمومی وظیفۀ نبوّت ایچندە، بعض خصوصی، جزئی شخصلرە قارشو عظیم بر شفقت كوسترمشدر. ظاهر حالە كورە او عظیم شفقتی، او خصوصی و جزئی شخصلرە صرف ایتمسی، وظیفۀ نبوّتڭ فوق العادە اهمّیتنە اویغون كلمییور. فقط حقیقتدە او جزئی شخصلر، كلّی و عمومی بر وظیفۀ نبوّتڭ مداری اولابیلەجك بر سلسلەنڭ اوجی و ممثّلی اولدقلرندن، او سلسلۀ عظیمەنڭ حسابنە، اونلرڭ ممثّللرینە فوق العادە اهمّیت ویرمش.

مثلا.. رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ حضرت حسنؓ و حضرت حسینەؓ قارشو كوچكلكلرندە كوستردكلری شفقت و اهمیّت عظیمە، یالڭز جِبِلّٖی شفقتدن و حسّ قرابتدن كلن بر محبّت دگل، بلكە وظیفۀ نبوّتڭ بر خیط نورانیسنڭ بر اوجی و وراثت نبویّەنڭ و غایت اهمّیتلی بر جماعتڭ منشئی و ممثّلی و فهرستی اولمەلری جهتیلەدر.

اوت، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، حضرت حسنیؓ كمال شفقتندن قوجاغنە آلارق باشنی اوپمەسیلە، حضرت حسندنؓ تسلسل ایدن نورانی نسل مباركندن كلن غوث اعظم اولان شاە كیلانیؓ كبی چوق مهدی مثال ورثۀ نبوّت و حملۀ شریعت احمدیّەؐ اولان ذاتلرڭ حسابنە حضرت حسنڭؓ باشنی اوپمش و او ذاتلرڭ استقبالدە ایدەجكلری خدمت قدسیّەلرینی نظر نبوّتلە كوروب تقدیر و استحسان ایتمش. و تقدیر و تشویقە علامت اولارق حضرت حسنڭؓ باشنی اوپمش.

هم حضرت حسینەؓ قارشو كوستردكلری فوق العادە اهمّیت و شفقت، حضرت حسینڭؓ سلسلۀ نورانیّەسندن كلن زَیْنَ الْعَابِدٖینْؓ و جَعْفَرِ صَادِقْؓ كبی ائمّۀ عالیشان و حقیقی ورثۀ نبویّە كبی پك چوق مهدی مثال ذوات نورانیّەنڭ نامنە و دین اسلام و وظیفۀ رسالت حسابنە، حضرت حسینڭؓ بویننی اوپمش، كمال شفقت و اهمّیتنی كوسترمشدر.

اوت، ذات احمدیەنڭؐ غیب آشنا قلبیلە، دنیادە عصر سعادتدن ابد طرفندە اولان میدان حشری تماشا ایدن.. و یردن جنّتی كورن.. و زمیندن كوگدەكی ملائكەلری تماشا ایدن.. و زمان آدمدنبری ماضی ظلماتی ایچندە كیزلنمش حادثاتی كورن.. حتّی ذات ذوالجلالڭ رؤیتنە مظهر اولان نظر نورانیسی و چشم استقبال بٖینٖیسی، البتە حضرت حسنؓ و حضرت حسینڭؓ آرقەلرندە تسلسل ایدن اقطابلری و ائمّەلری و ورثەلری و مهدیلری كورمش

و اونلرڭ عمومی نامنە حضرت حسنؓ و حضرت حسینڭؓ باشلرینی اوپمش. اوت حضرت حسنڭؓ باشنی اوپمەسندە، شاە كیلانیؓ حضرتلرینڭ حصّۀ عظیمەسی وار.

[اوچنجی نكتە] 〚 اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبٰی〛 آیتنڭ بر قَوْلَە كورە معناسی: "رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، وظیفۀ رسالتڭ اجراسنە مقابل اجرت ایستەمز. یالڭز آل بیتە مَوَدَّتی یعنی محبّتی ایستر."

اگر دینیلسە: "بو معنایە كورە قرابت نسلیّە جهتندن كلن بر فائدە كوزتیلمش كورونویور؟ حالبوكە، 〚 اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰیكُمْ〛 سرّینە بناءً، قرابت نسلیّە دگل، بلكە قربیّت الٰهیّە نقطەسندە وظیفۀ رسالت جریان ایدییور؟"

[الجواب] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، غیب آشنا نظریلە كورمشكە، آل بیتی، عالم اسلام ایچندە بر شجرۀ نورانیە حكمنە كچەجك و عالم اسلامڭ بتون طبقاتندە كمالات انسانیە درسندە رهبرلك و مرشدلك وظیفەسنی كورەجك ذاتلر، اكثریت مطلقە ایلە آل بیتدن چیقاجق. تشهّددەكی، امّتڭ "آل" حقّندەكی دعاسیكە، [اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَعَلٰٓی اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّیْتَ عَلٰٓی اِبْرَاهٖیمَ وَعَلٰٓی اٰلِ اِبْرَاهٖیمَ اِنَّكَ حَمٖیدٌ مَجٖیدٌ] در. بو دعانڭ مقبول اولاجغنی كشف ایتمش. یعنی ناصلكە، ملّت ابراهیمیەدە اكثریت مطلقە ایلە نورانی رهبرلر حضرت ابراهیمڭؑ آلندن و نسلندن اولان انبیا اولدیغی كبی.. امّت محمّدیەدەؐ دە وظائف عظیمۀ اسلامیّتدە و اكثر طرق و مسالكندە انبیای بنٓی اسرآئیل كبی، اقطاب آل بیت محمّدیّەییؐ كورمش. اونڭ ایچون 〚 قُلْ لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبٰی〛 دیمەسیلە امر اولونارق، آل بیتنە قارشو امّتڭ مودّتنی ایستەمش.

بو حقیقتی تأیید ایدن مكرّر روایتلردە فرمان ایتمشكە: [سزە ایكی شی بیراقییورم. اونلرە تمسّك ایتسەڭز، نجات بولورسڭز. بری كتاب اللّٰهدر، دیگری آل بیتمدر. ] چونكە، سنّت سنیّەنڭ منبعی و محافظی و هر جهتلە التزام ایتمكلە مكلّف اولانی، آل بیتدر. ایشتە بو سرّە بناءًدركە، كتاب و سنّتە اتّباع ایدیلمسی، بو حقیقت حدیثیّە ایلە بیلدیریلمشدر. دیمك آل بیتدن، وظیفۀ رسالتجە مرادی، سنّت سنیّەدر. سنّت سنیّەیە اتّباعی ترك ایدن، حقیقی آل بیتدن اولمدیغی كبی، آل بیتە دە حقیقی دوست اولاماز.

هم امّتنی آل بیتڭ اطرافندە طوپلامق آرزوسنڭ سرّی شودركە: زمان كچدكجە آل بیتڭ چوق تكثّر ایدەجگنی اذن الٰهی ایلە بیلمش و اسلامیت ضعفە دوشەجگنی آڭلامش. او حالدە، غایت قوّتلی و كثرتلی بر جماعت متساندە لازمكە، عالم اسلامڭ ترقّیات معنویەسندە مدار و مركز اولابیلسین.

اذن الٰهی ایلە دوشونمش و امّتنی آل بیتی اطرافندە طوپلامەسنی آرزو ایتمشدر.

اوت، آل بیتڭ افرادی ایسە، اعتقاد و ایمان خصوصندە سائرلردن چوق ایلری اولماسە دە، یینە تسلیم و التزام و طرفكیرلكدە چوق ایلریدەدرلر. چونكە اسلامیتە فطرتًا و نسلاً و جبلّیتًا طرفداردرلر. جِبِلّٖی طرفدارلق ضعیف دە اولسە، شانسز دە اولسە، حتّی حقسز دە اولسە، بیراقیلماز. نرەدە قالدیكە، غایت قوّتلی، غایت حقیقتلی، غایت شانلی، بتون سلسلۀ اجدادی باغلاندیغی و شرف قزاندیغی و جانلرینی فدا ایتدكلری بر حقیقتە طرفدارلق، نە قدر اساسلی و فطری اولدیغنی بالبداهە حسّ ایدن بر ذات، هیچ طرفدارلغی بیراقیرمی؟ اهل بیت، ایشتە بو شدّتلی التزام و فطری اسلامیت جهتیلە دین اسلام لهندە ادنا بر امارەیی، قوّتلی بر برهان كبی قبول ایدر. چونكە فطری طرفداردر. باشقەسی ایسە، قوّتلی بر برهاندن صوڭرە التزام ایدر.

[دردنجی نكتە] اوچنجی نكتە مناسبتیلە، شیعەلرلە اهل سنّت والجماعتڭ مدار نزاعی اولان، حتّی عقائد ایمانیە كتابلرینە و اساسات ایمانیە صیرەسنە كیرەجك درجەدە بویوتولمش اولان بر مسئلەیە قیصەجە بر اشارت ایدەجگز. مسئلە شودر: اهل سنّت والجماعت دیركە: "حضرت علیؓ، خلفای اربعەنڭ دردنجیسیدر. حضرت صدیقؓ، داها افضلدر و خلافتە داها مستحق ایدیكە، اڭ اوّل او كچدی."

شیعەلر دیرلركە: "حق، حضرت علینڭؓ ایدی. اوڭا حقسزلق ایدیلدی. عمومندن اڭ افضل حضرت علیدرؓ." دعوالرینە كتیردكلری دلیللرڭ خلاصەسی: دیرلركە، "حضرت علیؓ حقّندە وارد اولان احادیث نبویّە و حضرت علینڭؓ شاە ولایت عنوانیلە، اكثریت مطلقە ایلە اولیانڭ و طریقلرڭ مرجعی اولمسی.. و علمدە و شجاعتدە و عبادتدە خارق العادە صفتلری.. و حضرت پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامڭ اوڭا و اوندن تسلسل ایدن آل بیتە قارشو شدّت علاقەسی كوسترییوركە، اڭ افضل اودر. دائما خلافت اونڭ حقّی ایدی، اوندن غصب ایدیلدی؟"

[الجواب] حضرت علینڭؓ مكرّرًا كندی اقراری.. و یگرمی سنەدن زیادە او خلفای ثلاثەیە اتّباع ایدرك اونلرڭ شیخ الاسلاملغی مقامندە بولونمسی، شیعەلرڭ بو دعوالرینی جرح ایدییور. هم خلفای ثلاثەنڭ زمان خلافتلرندە فتوحات اسلامیە و مجاهدۀ اعدا حادثەلری.. و حضرت علینڭؓ زمانندەكی واقعەلر، یینە خلافت اسلامیە نقطەسندە شیعەلرڭ دعوالرینی جرح ایدییور. دیمك اهل سنّت والجماعتڭ دعواسی، حقدر.

اگر دینیلسە: شیعە ایكی قسمدر. بری، شیعۀ ولایتدر. دیگری شیعۀ خلافتدر. هایدی بو ایكنجی قسم غرض و سیاست قاریشدیرمەسیلە

حقسز اولسون. فقط برنجی قسمدە غرض و سیاست یوق. حالبوكە شیعۀ ولایت، شیعۀ خلافتە التحاق ایتمش. یعنی، اهل طُرُقْدەكی اولیانڭ بر قسمی، حضرت علی ییؓ افضل كورویورلر. سیاست جهتندە اولان شیعۀ خلافتڭ دعوالرینی تصدیق ایدییورلر.

[الجواب] حضرت علی یەؓ ایكی جهتلە باقیلمق كركدر. برنجی جهتی: شخصی كمالاتی و مرتبەسی نقطەسندن.. ایكنجی جهتی: آل بیتڭ شخص معنویسنی تمثیل ایتدیگی نقطەسندن. آل بیتڭ شخص معنویسی ایسە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ بر نوع ماهیّتنی كوسترییور.

ایشتە برنجی نقطە اعتباریلە، حضرت علیؓ باشدە اولارق بتون اهل حقیقت، حضرت ابوبكرؓ و حضرت عمریؓ تقدیم ایدییورلر. خدمت اسلامیّتدە و قربیت الٰهیەدە مقاملرینی داها یوكسك كورمشلر. ایكنجی نقطە جهتندە، حضرت علیؓ، شخص معنوئ آل بیتڭ ممثّلی.. و شخص معنوئ آل بیت ایسە، بر حقیقت محمّدیّەییؐ تمثیل ایتدیگی جهتلە موازنەیە كلمز. ایشتە حضرت علیؓ حقّندە فوق العادە ثناكارانە احادیث نبویّە، بو ایكنجی نقطەیە باقییورلر.

بو حقیقتی تأیید ایدن بر روایت صحیحە واردركە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [هر نبینڭ نسلی كندندندر. بنم نسلم علینڭؓ نسلیدر.]

هم حضرت علینڭؓ شخصی حقّندە سائر خلفادن زیادە ثناكارانە احادیثڭ كثرتلە انتشارینڭ سرّی شودركە: امویلرلە خارجیلر، اوڭا حقسز هجوم و تنقیص ایتدكلرینە مقابل، اهل سنّت والجماعت اولان اهل حق، اونڭ حقّندەكی روایاتی چوق نشر ایتدیلر. سائر خلفای راشدین ایسە، اویلە تنقید و تنقیصە چوق معروض قالمدقلری ایچون، اونلر حقّندەكی احادیثڭ انتشارینە احتیاج كورولمدی.

هم رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، استقبالدە حضرت علینڭؓ الیم حادثاتە و داخلی فتنەلرە معروض قالاجغنی نظر نبوّتلە كورمش، حضرت علی ییؓ مأیوسیتدن و امّتنی اونڭ حقّندە سٓوء ظندن قورتارمق ایچون [مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ] كبی مهم حدیثلرلە حضرت علی ییؓ تسلّی و امّتنی ارشاد ایتمشدر.

هم حضرت علی یەؓ قارشو شیعۀ ولایتڭ افراطكارانە محبّتلری و طریقت جهتندن كلن تفضیللری، كندیلرینی شیعۀ خلافت درجەسندە مسئول ایتمز. چونكە اهل ولایت، مسلك اعتباریلە یالڭز محبّتلە مرشدلرینە باقارلر. محبّتڭ شأنی افراطدر. محبوبنی مقامندن فضلە كورمك آرزو ایدر و اویلە دە كورویور. محبّتڭ طاشقینلقلرندە

اهل حال، معذور اولابیلیرلر. فقط اونلرڭ محبّتدن كلن تفضیللری، خلفای راشدینڭ ذمّنە و عداوتنە كیتمەمك شرطیلە و اصول اسلامیّەنڭ خارجنە چیقمامق قیدیلە معذور اولابیلیرلر.

شیعۀ خلافت ایسە، اَغْرَاضِ سیاست ایچنە كیردیگی ایچون، غرضدن و تجاوزدن قورتولامییورلر، اعتذار حقّنی غائب ایدییورلر. (لَا لِحُبِّ عَلِیٍّ بَلْ لِبُغْضِ عُمَرَ) جملەسنە ماصدق اولارق، حضرت عمرڭؓ ألیلە ایران ملّتی جریحە آلدیغی ایچون، انتقاملرینی » حب علی « صورتندە كوستردكلری كبی، عَمْرُ و ابْنِ الْعَاصڭ حضرت علی یەؓ قارشو خروجی.. و عمر اِبْنِ سَعْدِڭ حضرت حسینەؓ قارشو فجیع محاربەسی، » عمر« اسمنە قارشو شدّتلی بر غیظی و عداوتی شیعەلرە ویرمش.

اهل سنّت والجماعتە قارشو، شیعۀ ولایتڭ حقّی یوقدركە، اهل سنّتی تنقید ایتسین. چونكە اهل سنّت، حضرت علی ییؓ تنقیص ایتمدكلری كبی، جدّی سورلر. فقط حدیثجە تهلكەلی صاییلان افراط محبّتدن چكینییورلر. حدیثجە حضرت علینڭؓ شیعەسی حقّندەكی ثنای نبوی، اهل سنّتە عائددر. چونكە استقامتلی محبّتلە حضرت علینڭؓ شیعەلری، اهل حق اولان اهل سنّت والجماعتدر. حضرت عیسی علیە السّلام حقّندەكی افراط محبّت نصاری ایچون تهلكەلی اولدیغی كبی، حضرت علیؓ حقّندە دە او طرزدە افراط محبّت، حدیث صحیحدە تهلكەلی اولدیغی تصریح ایدیلمشدر.

شیعۀ ولایت اگر دیسەكە: "حضرت علینڭؓ كمالات فوق العادەسی قبول اولوندقدن صوڭرە حضرت صدیقیؓ اوڭا ترجیح ایتمك قابل اولمایور؟"

[الجواب] حضرت صدیق اكبرڭؓ و فاروق اعظمڭؓ شخصی كمالاتلریلە، وراثت نبوّت وظیفەسیلە زمان خلافتلرندەكی كمالاتلری برابر بر میزانڭ بر كفەسنە بیراقیلسە.. و حضرت علینڭؓ شخصی كمالات خارقەسیلە، خلافتی زمانندەكی بالمجبوریە كیردیگی داخلی الیم واقعەلردن كلن و سٓوء ظنلرە معروض اولان خلافت مجاهدەلری برابر عین میزانڭ دیگر كفەسنە بیراقیلسە، البتە حضرت صدیقڭؓ ویاخود فاروقڭؓ ویاخود ذی النّورینڭؓ كفەلری آغیر كلدیگنی اهل سنّت كورمش، ترجیح ایتمش.

هم اون ایكنجی و یگرمی دردنجی سوزلردە اثبات ایدیلدیگی كبی، نبوّتڭ، ولایتە نسبتًا درجەسی او قدر یوكسكدركە، نبوّتڭ بر درهم قدر جلوەسی، بر بطمان قدر ولایتڭ جلوەسنە مرجّحدر. بو نقطۀ نظردن حضرت صدیق اكبرڭؓ و فاروق اعظمڭؓ وراثت نبوّت و تأسیسِ احكامِ رسالت نقطەسندە حصّەلری طرف الٰهیدن زیادە ویریلدیگنە، خلافتلری زمانلرندەكی موفّقیتلری اهل سنّت والجماعتجە دلیل اولمش. حضرت علینڭؓ كمالات شخصیەسی، او وراثت نبوّتدن كلن او زیادە حصّەیی

حكمدن اسقاط ایدەمدیگی ایچون، حضرت علیؓ شَیْخَیْنِ مكرمینڭ زمان خلافتلرندە اونلرە شیخ الاسلام اولمش و اونلرە حرمت ایتمش. عجبا حضرت علی ییؓ سَون و حرمت ایدن اهل حق و اهل سنّت، حضرت علینڭؓ سودیگی و جدّی حرمت ایتدیگی شیخَیْنی ناصل سومەسین و حرمت ایتمەسین؟

بو حقیقتی بر مثال ایلە ایضاح ایدەلم: مثلا.. زنكین بر ذاتڭ ارثیّتندن اولادلرینڭ برینە، یگرمی بطمان كوموش ایلە درت بطمان آلتون ویریلییور. دیگرینە، بش بطمان كوموش ایلە بش بطمان آلتون ویریلییور. اوبرینە دە، اوچ بطمان كوموش، بش بطمان آلتون ویریلسە.. البتە آخردەكی ایكیسی چندان كمیتًا آز آلییورلر، فقط كیفیتًا زیادە آلییورلر. ایشتە بو مثال كبی، شَیْخَیْنڭ وراثت نبوّت و تأسیس احكام رسالتدە تجلّی ایدن حقیقت اقربیت الٰهیّە آلتونندن حصّەلرینڭ آز بر فضلەلغی، كمالات شخصیە و ولایت جوهرندن نشئت ایدن قربیّت الٰهیّەنڭ آز بر زیادەسی، كمالات و ولایتڭ و قربیّتڭ چوغنە غالب كلیر. موازنەدە بو نقطەلری نظرە آلمق كركدر. یوقسە شخصی شجاعتی و علمی و ولایتی نقطەسندە بربریلە موازنە ایدیلسە، حقیقتڭ صورتی دگیشیر.

هم حضرت علینڭؓ ذاتندە تمثّل ایدن شخص معنوئ آل بیت و او شخصیت معنویەدە وراثت مطلقە جهتیلە تجلّی ایدن حقیقت محمّدیەؐ نقطەسندە موازنە ایدیلمز. چونكە اورادە پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامڭ سرّ عظیمی وار.

امّا شیعۀ خلافت ایسە، اهل سنّت والجماعتە قارشو محجوبیّتدن باشقە هیچ بر حقلری یوقدر. چونكە بونلر، حضرت علی ییؓ فوق العادە سومك دعواسندە اولدقلری حالدە تنقیص ایدییورلر و سٓوء اخلاقدە بولوندیغنی، اونلرڭ مذهبلری اقتضا ایدییور. چونكە دییورلركە: "حضرت صدیقؓ ایلە حضرت عمرؓ حقسز اولدقلری حالدە حضرت علیؓ اونلرە مماشات ایتمش." شیعە اصطلاحاتنجە (تَقِیَّە) ایتمش. یعنی اونلردن قورقمش، ریاكارلق ایتمش. عجبا بویلە قهرمان اسلام و » اسد اللّٰه « عنواننی قزانان و صدّیقلرڭ قوماندانی و رهبری اولان بر ذاتی، قورقاقلق ایلە و سومدیگی ذاتلرە تصنّعكارانە محبّت كوسترمكلە.. یگرمی سنەدن زیادە خوف آلتندە مماشات ایتمكلە.. حقسزلرە تبعیّتی قبول ایتمكلە متّصف كورمك، اوڭا محبّت دگلدر. او چشید محبّتدن حضرت علیؓ تبرّی ایدر.

ایشتە اهل حقّڭ مذهبی، هیچ بر جهتلە حضرت علی ییؓ تنقیص ایتمز، سٓوء اخلاق ایلە اتهام ایتمز. اویلە خارقە بر شجاعتە قورقاقلق اسناد ایتمز و دیرلركە: "حضرت علیؓ، خلفای راشدینی حق كورمەسە ایدی، بر دقیقە طانیماز و اطاعت ایتمزدی. دیمككە اونلری حقلی و راجح كوردیگی ایچون، غیرت و شجاعتنی حقپرستلك یولنە تسلیم ایتمش."

[الحاصل] هر شیئڭ افراط و تفریطی أیی دگلدر. استقامت ایسە حدّ وسطدركە، اهل سنّت والجماعت، آنی اختیار ایتمش. فقط مع التّأسّف اهل سنّت والجماعت پردەسی آلتنە وهّابیلك و خارجیلك فكری قسمًا كیردیگی كبی، سیاست مفتونلری و بر قسم ملحدلر، حضرت علی ییؓ تنقید ایدییورلر. حاشا، "سیاستی بیلمدیگندن خلافتە تام لیاقت كوسترەمەمش، ادارە ایدەمەمش" دییورلر. ایشتە بونلرڭ بو حقسز اتهاملرندن، علویلر اهل سنّتە قارشو كوسمك وضعیتنی آلییورلر.

حالبوكە، اهل سنّتڭ دستورلری و اساس مذهبلری، بو فكرلری اقتضا ایتمییور، بلكە عكسنی اثبات ایدییور. خارجیلرڭ و ملحدلرڭ طرفندن كلن بویلە فكرلر ایلە اهل سنّت محكوم اولاماز. بلكە اهل سنّت، علویلردن زیادە حضرت علینڭؓ طرفداریدرلر. بتون خطبەلرندە و دعالرندە حضرت علی ییؓ لایق اولدیغی ثنا ایلە ذكر ایدییورلر. خصوصًا اكثریت مطلقە ایلە اهل سنّت والجماعت مذهبندە اولان اولیالر و اصفیالر، اونی مرشد و شاە ولایت بیلییورلر.

علویلر، هم علویلرڭ، هم اهل سنّتڭ عداوتنە استحقاق كسب ایدن خارجیلری و ملحدلری بیراقوب، اهل حقّە قارشو جبهە آلماملیدرلر. حتّی بر قسم علویلر، اهل سنّتە عنادًا سنّتی ترك ایدییورلر.

هر نە ایسە، بو مسئلەدە فضلە سویلەدك. چونكە علمانڭ بینندە زیادە مدار بحث اولمشدر.

ای اهل حق اولان اهل سنّت والجماعت! و ای آل بیتڭ محبّتنی مسلك اتّخاذ ایدن علویلر! چابوق بو معناسز و حقیقتسز و حقسز و ضررلی اولان نزاعی آراڭزدن قالدیریڭز. یوقسە، شیمدیكی قوّتلی بر صورتدە حكم ایدن زندقە جریانی، بریڭزی دیگریڭز علیهندە آلت ایدوب، أزمەسندە استعمال ایدەجك. بریڭزی مغلوب ایتدكدن صوڭرە، آلت اولانڭزی دە قیراجق. سزلر اهل توحید اولدیغڭزدن، اخوّتی و اتّحادی امر ایدن یوزر اساسلی رابطۀ قدسیّە مابینڭزدە واركن، افتراقی اقتضا ایدن جزئی مسئلەلری بیراقمق كركدر.

[ایكنجی مقام] 〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ〛 آیتنڭ ایكنجی حقیقتنە دائر اولاجق. [حاشیە]

[بشنجی لمعە]

〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 آیتنڭ [حاشیە]غایت مهم بر حقیقتنی اون بش مرتبە ایلە بیان ایدەجك بر رسالە اولاجقدی. فقط حقیقت و علمدن زیادە، ذكر و فكر ایلە مناسبتدار اولدیغندن، شیمدیلك تأخیر ایدیلدی. چندان اون برنجی لمعە اولان (مِرْقَاتُ السُّنَّةِ و تِرْیَاقِ مَرَضُ الْبِدْعَةِ) نامندەكی غایت مهم بر رسالە، بشنجی لمعە نامیلە بدایتًا یازیلمشدی. فقط او رسالە، اون بر نكتۀ مهمّەیە انقسام ایتدیگندن، اون برنجی لمعەیە كیردی. بشنجی لمعە آچیقدە قالدی. یازیلمدی.

[آلتنجی لمعە]

[لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِیِّ الْعَظٖیمِ] جملەسنڭ افادە ایتدیگی چوق آیاتڭ مهم حقیقتنی، یینە اون بش یگرمی مرتبۀ فكریّە ایلە بیان ایدەجك بر رسالە اولاجقدی. بو لمعەدە، بشنجی لمعە كبی، نفسمدە حسّ ایتدیگم و حركات روحیّەمدە ذكر و فكرلە مشاهدە ایتدیگم مرتبەلر اولدیغندن، علم و حقیقتدن زیادە، ذوق و حالە مدار اولمق جهتیلە، حقیقت لمعەلری ایچندە دگل، بلكە آخرلرندە یازیلمەسی مناسب كورولدی. فقط صوڭرە دە یازیلمدی.

[یدنجی لمعە]

سورۀ فتحڭ آخرندەكی آیتڭ یدی نوع اَخبار غیبیەسنە دائردر.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ٭ لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّءْیَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ اِنْ شَٓاءَ اللّٰهُ اٰمِنٖینَ مُحَلِّقٖینَ رُؤُسَكُمْ وَمُقَصِّرٖینَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَرٖیبًا٭ هُوَ الَّذٖٓی اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰی وَدٖینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّٖینِ كُلِّهٖ وَكَفٰی بِاللّٰهِ شَهٖیدًا٭ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذٖینَ مَعَهُ اَشِدَّٓاءُ عَلَی الْكُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰیهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللّٰهِ وَرِضْوَانًا سٖیمَاهُمْ فٖی وُجُوهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰیةِ وَمَثَلُهُمْ فِی الْاِنْجٖیلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰی عَلٰی سُوقِهٖ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغٖیظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذٖینَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَاَجْرًا عَظٖیمًا〛