[اوتوزنجی لمعە]

اوتوز برنجی مكتوبڭ اوتوزنجی لمعەسی و اسكیشهر حپسخانەسنڭ بر میوەسی. (آلتی نكتە) در.

دڭزلی مدرسۀ یوسفیّەسنڭ بر درس اعظمی میوە رسالەسی اولدیغی.. و آفیون مدرسۀ یوسفیّەسنڭ قیمتدار بر درس اكملی اَلْحُجّةُ الزَّهْرَا اولمسی كبی، اسكیشهر مدرسۀ یوسفیّەسنڭ غایت قوّتلی بر درس اعظمی دە، اسم اعظمی طاشییان (آلتی اسمڭ) آلتی نكتەسنی بیان ایدن بو اوتوزنجی لمعەدر.

اسم اعظمدن حیّ قیّومە دائر پارچەدە پك درین و كنیش مسئلەلری، هركس بردن بیلەمز و ذوق ایتمز. فقط حصّەسز دە قالماز.

[برنجی نكتەسی]

اسم قدّوسڭ بر نكتەسنە دائردر. بو قدّوس نكتەسی، اوتوزنجی سوزڭ ذیلنڭ ذیلی اولمسی مناسبدر.

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ وَالْاَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ〛

آیتنڭ بر نكتەسی.. و بر اسم اعظم.. ویاخود اسم اعظمڭ آلتی نورندن بر نوری اولان (قدّوس) اسمنڭ بر جلوەسی، شعبان شریفڭ آخرندە، اسكیشهر حپسخانەسندە بڭا كوروندی. هم موجودیّت الٰهیّەیی كمال ظهور ایلە، هم وحدت ربّانیّەیی كمال وضوح ایلە كوستردی. شویلەكە:

كوردم: بو كائنات و بو كرۀ ارض، دائم ایشلر بر بیوك فابریقە.. و هر وقت طولار بوشانیر بر خان و بر مسافر خانەدر. حالبوكە بویلە ایشلك فابریقەلر، خانلر، مسافرخانەلر، مزخرفاتلرلە انقاضلرلە، سوپرونتولرلە چوق كیرلنییورلر، بولاشیق اولویورلر. عفونتلی مادّەلر هر طرفندە تراكم ایدییورلر. اگر پك چوق دقّتلە باقیلمازسە و تنظیف ایدیلمزسە و سوپورولوب تمیزلنمزسە، ایچندە طورولماز. انسان اوندە بوغولور.

حالبوكە بو فابریقۀ كائنات و مسافرخانۀ ارض او درجە پاك، تمیز و نظیفدر.. و او قدر كیرسز و بولاشیقسز و عفونتسزدركە، بر لزومسز شی و بر منفعتسز مادّە و تصادفی بر كیر بولونماز. ظاهری بولونسە دە، چابوق بر استحالە ماكینەسنە آتیلیر، تمیزلنیر.

دیمك بو فابریقەیە باقان ذات، چوق أیی باقییور. و بو فابریقەنڭ اویلە تنظیفجی بر صاحبی واركە، او قوجە فابریقەیی و او بیوك سرایی كوچك بر اوطە كبی سوپورتور، تمیزلر، تنظیم

و تنظیف ایدر. و او پك بیوك فابریقەنڭ بیوكلگی نسبتندە مزخرفاتلری و انقاضندن قالمە كیرلی مادّەلری و سوپرونتولری بولونمییور. بلكە بیوكلگی نسبتندە، تمیزلگنە و نظافتنە دقّت ایدیلییور.

بر انسان، بر آیدە ییقانمازسە و كوچك اوطەسنی سوپورمزسە چوق كیرلنیر، پیسلنیر. دیمك بو سرای عالمدەكی پاكلك، صافیلك و نورانیلك و تمیزلك، متمادیًا حكمتلی بر تنظیفدن و بر دقّتلی تطهیردن ایلری كلییور.

و اگر او دائمی تطهیر و سوپورمك و دقّتلە باقمق اولماسە ایدی، بر سنەدە بتون حیوانلرڭ یوز بیڭ ملّتلری، ارضڭ یوزندە بوغولاجقلردی. و سماواتڭ فضاسندە، تخریبە و موتە مظهر اولان كرەلرڭ و پیكلرڭ، بلكە ییلدیزلرڭ انقاضلری، باشلریمزی و دیگر حیواناتڭ باشلرینی، بلكە كرۀ ارضڭ باشنی، بلكە دنیامزڭ باشنی قیراجقلردی. طاغلر بیوكلگندە طاشلری باشلریمزە یاغاجقلردی. و بزی بو وطن دنیویمزدن قاچیراجقلردی. حالبوكە اسكیدنبری او یوقاری عالملردەكی تخریب و تعمیردن، یالڭز مدار عبرت اولارق برقاچ سماوی طاشلر دوشمشسە دە، هیچ بر كیمسەنڭ باشنی قیرمامش.

هم زمینڭ یوزندە هر سنە موت و حیاتڭ دگیشمەلری و دوگوشمەلری یوزندن، یوز بیڭلر حیوانات ملّتلرینڭ جنازەلری و ایكی یوز بیڭ نباتات طائفەلرینڭ انقاضلری، بَرّ و بحرڭ یوزلرینی اویلە فوق العادە بر صورتدە كیرلتەجكلردیكە: دگل ذی شعورلر او یوزلری سومك و او یوزلرە عاشق اولمق، بلكە چركینلكلرندن اویلە نفرت ایدەجكلر و موت و عدمە قاچاجقلردی.

بر قوش قولایجە قنادلرینی.. و بر كاتب راحتجە صحیفەلرینی تمیزلەدكلری كبی، بو طیّارۀ ارضڭ و بو طیور سماویّەنڭ قنادلری و بو كتاب كائناتڭ صحیفەلری دە اویلەجە تمیزلنییور و كوزللشییوركە، آخرتڭ حدسز كوزللگنی كورمەین و ایمان ایلە دوشونمەین انسانلر، دنیانڭ بو تمیزلگنە و بو كوزللگنە عاشق اولورلر، پرستش ایدرلر.

دیمك بو سرای عالم و بو فابریقۀ كائنات، اسم قدّوسڭ بر جلوۀ اعظمنە مظهردركە، او تنظیف قدسیدن كلن امرلری، دگل یالڭز بحرڭ آكل اللّحم تنظیفاتجیلری، بَرّ و قرەلرڭ قارتاللری، بلكە قورتلری و قارینجەلری كبی جنازەلری طوپلایان صحّیە مأمورلری دخی دیڭلەیورلر.

بلكە او قدسی اوامر تنظیفیّەیی، بدندە جریان ایدن قاندەكی كُرَیْوَاتِ بَیْضَا و حمرا دخی دیڭلەیوب، بدنڭ حجیراتندە تنظیفات یاپدقلری كبی.. نفس دخی او قانی تصفیە ایدر، تمیزلر.

و او امری كوز قپاقلری كوزلری تمیزلەمك ایچون و سینكلر قنادلرینی سوپورمك ایچون دیڭلەدكلری كبی، قوجە هوا و بلوط دخی دیڭلر. هوا، زمینڭ سطحنە و یوزینە قونان توز، طوپراق و سوپرونتولرە اوفلر، تنظیف ایدر. بلوط سونكری

زمین باغچەسنە صو سرپر. توز طوپراغی یاتیشدیرر. صوڭرە كوك یوزینی چوق زمان كیرلتمەمك ایچون، چابوق سوپرونتولرینی طوپلایوب كمال انتظاملە چكیلیر، كیزلنیر. كوگڭ كوزل یوزینی و كوزینی، سیلینمش و سوپرولمش، پاریل پاریل پارلار كوستریر.

و او اوامر تنظیفیّەیی ییلدیزلر، عنصرلر، معدنلر، نباتلر دیڭلەدكلری كبی، بتون ذرّەلر دخی دیڭلەیورلركە، حیرت انكیز تحوّلات فیرطینەلری ایچندە او ذرّەلر نظافتە فوق العادە دقّت ایدییورلر. بر یردە لزومسز طوپلانمییورلر. غلبەلق ایتمییورلر. ملوّث اولسەلر، چابوق تمیزلنییورلر. اڭ تمیز و اڭ نظیف و اڭ پارلاق و اڭ پاك وضعیتلری.. و اڭ كوزل و اڭ صاف و اڭ لطیف صورتلری آلمق ایچون بر دست حكمت طرفندن سوق اولونویورلر.

ایشتە، بو بر تك فعل و بر تك حقیقت اولان تنظیف، اسم قدّوس كبی بر اسم اعظمدن، كائناتڭ دائرۀ اعظمندە كورونن بر جلوۀ اعظمدركە، طوغریدن طوغری یە موجودیّت ربّانیّەیی و وحدانیت الٰهیەیی اسمای حسناسیلە برابر كونش كبی كنیش و دوربین كبی اولان كوزلرە كوستریر.

اوت، رسالۀ نورڭ چوق جزؤلرندە قطعی برهانلرلە اثبات ایدیلمشكە، اسم حكم و حكیمڭ بر جلوەسی اولان فعل تنظیم و نظام.. و اسم عدل و عادلڭ بر جلوەسی اولان فعل توزین و میزان.. و اسم جمیل و كریمڭ بر جلوەسی اولان فعل تزیین و احسان.. و اسم ربّ و رحیمڭ بر جلوەسی اولان فعل تربیە و انعام.. بو دائرۀ اعظم عالمدە، هر بری بر تك حقیقت و بر تك فعل اولدقلرندن، بر تك ذاتڭ وجوب وجودینی و وحدتنی كوسترییورلر. عینًا اویلە دە، اسم قدّوسڭ بر مظهری و بر جلوەسی اولان فعل تنظیف و تطهیر دخی، او ذات واجب الوجودڭ هم كونش كبی موجودیتنی، هم كوندوز كبی وحدانیتنی كوسترییورلر.

و مذكور تنظیم، توزین، تزیین، تنظیف مثللو او افعال حكیمانە، اعظمی دائرەدە وحدت نوعیەلری نقطەسندە بر تك صانع واحدی كوستردكلری كبی، اسمای حسنانڭ اكثریسنڭ، بلكە بیڭ بر اسمانڭ هر برینڭ بویلە برر جلوۀ اعظمی، بو دائرۀ اعظمدە واردر. و او جلوەدن كلن فعل بیوكلگی نسبتندە وضوح و قطعیتلە واحد احدی كوستریرلر.

اوت، هر شیئی قانون و نظامنە اطاعت ایتدیرن حكمت عامّە.. و هر شیئی سوسلندیروب یوزینی كولدیرن عنایت شاملە.. و هر شیئی سویندیروب ممنون ایدن رحمت واسعە.. و ذی حیات هر شیئی بسلندیروب لذّتلندیرن رزق عمومئ اعاشە.. و هر شیئی عموم اشیایە مناسبتدار و مستفید و بر درجە مالك ایدن حیات و احیا كبی، كائناتڭ یوزینی كولدیرن و ایشیقلاندیران بدیهی حقیقتلر و وحدانی فعللر، ضیا كونشی كوستردیگی كبی، بر تك ذات حكیم، كریم، رحیم، رزّاق، حیّ، محیی یی بالبداهە كوسترییورلر.

اگر هر بری، برر برهان باهر وحدانیّت اولان او یوزر كنیش فعللردن تك بریسی واحد احدە ویریلمزسە، یوزر وجهدە محاللر لازم كلیر.

مثلا اونلردن، دگل حكمت، عنایت، رحمت، اعاشە، احیا كبی بدیهی حقیقتلر و وحدانی دلیللر، بلكە یالڭز تنظیف فعلی كائنات خالقنە ویریلمزسە، او وقت اهل ضلالتڭ او مسلك كفریسندە لازم كلیركە، یا تنظیف ایلە علاقەدار ذرّەدن، سینكدن طوت، تا عنصرلرە و ییلدیزلرە قدر بتون مخلوقاتڭ هر بری قوجە كائناتڭ تزیین و توزیننی.. و تنظیم و تنظیفنی بیلەجك، دوشونەجك و اوڭا كورە طاوراناجق بر قابلیتدە اولاجق. ویاخود خالق عالمڭ صفات قدسیّەسی كندیلرندە بولوناجق. ویاخود كائناتڭ تزیینات و تنظیفاتنی.. و واردات و مصارفنڭ موازنەلرینی تنظیم ایتمك ایچون، كائنات بیوكلگندە بر مجلس مشورت بولوندیریلاجق. و حدسز ذرّەلر، سینكلر و ییلدیزلر او مجلسڭ اعضالری اولاجق و هكذا... بونلر كبی خرافەلی، سفسطەلی یوزر محاللر بولوناجق. تاكە هر طرفدە كورونن و مشاهدە اولونان عمومی و احاطەلی علوی تزیین و تطهیر و تنظیف وجود بولابیلسین. بو حال ایسە، بر محال دگل، بلكە یوز بیڭلر محاللر اورتەیە كیرر.

اوت، اگر كوندوزڭ ضیاسی و زمین یوزندەكی عموم پارلاق شیلردە تمثّل ایدن خیالی كونشجكلر كونشە ویریلمزسە و بر تك كونشڭ جلوۀ انعكاسیدر دینیلمزسە، او وقت زمین یوزندە پارلایان بتون جام پارچەلرندە و صو قطرەلرندە و قارڭ شیشەجكلرندە، بلكە هوانڭ ذرّەلرندە برر حقیقی كونش بولونمق لازم كلیر. تاكە او عمومی ضیا وجود بولابیلسین.

ایشتە حكمت دخی بر ضیادر. رحمت محیطە بر ضیادر. تزیین، توزین، تنظیم، و تنظیف محیط برر ضیادرلركە، او شمس ازلینڭ شعاعلریدرلر. ایشتە كل، باق. ضلالت و كفر ناصل هیچ چیقیلماز باتاقلغە كیرر. و ضلالتدەكی جهالت، نە درجە احمقانە اولدیغنی كور! (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰی دٖینِ الْاِسْلَامِ وَكَمَالِ الْاٖیمَانِ) دی!

اوت، كائنات سراینی تر تمیز طوتان بو علوی و عمومی تنظیف، البتە اسم قدّوسڭ جلوەسی و مقتضاسیدر. اوت، ناصلكە بتون مخلوقاتڭ تسبیحاتلری اسم قدّوسە باقار. اویلە دە بتون اونلرڭ نظافتلرینی دە، قدّوس اسمی ایستر. [حاشیە]نظافتڭ بو قدسی انتسابندندركە، [اَلنَّظَافَةُ مِنَ الْاٖیمَانِ] حدیثی، نظافتی ایمانڭ نورندن صایمش. و 〚 اِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ التَّوَّابٖینَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرٖینَ〛 آیتی دخی، طهارتی محبّت الٰهیّەنڭ بر مداری كوسترمشدر.

[اوتوزنجی لمعەنڭ ایكنجی نكتەسی]

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ〛

آیتنڭ بر نكتەسی و بر اسم اعظم ویاخود اسم اعظمڭ آلتی نورندن بر نوری اولان (عدل) اسمنڭ بر جلوەسی، برنجی نكتە كبی، اسكیشهر حپسخانەسندە اوزاقدن اوزاغە كوروندی. اونی یاقینلاشدیرمق ایچون یینە بر تمثیل یولیلە دیرز:

شو كائنات اویلە بر سرایدركە، او سرایدە متمادیًا تخریب و تعمیر ایچندە چالقانان بر شهر وار. و او شهردە هر وقت حرب و هجرت ایچندە قاینایان بر مملكت وار. و او مملكتدە هر زمان موت و حیات ایچندە یووارلانان بر عالَم وار.

حالبوكە او سرایدە، او شهردە، او مملكتدە، او عالمدە او درجە حیرت انكیز بر موازنە و بر میزان و بر توزین حكم ایدییور و بالبداهە اثبات ایدركە، بو حدسز موجوداتدە اولان تحوّلات و واردات و مصارفات، هر بر آندە عموم كائناتی كورور و نظر تفتیشندن كچیرر بر تك ذاتڭ میزانیلە اولچولور و طارتیلیر. یوقسە بالیقلردن بر بالیق یوز بیڭ یومورطەجق ایلە.. و نباتاتدن خشخاش كبی بر چیچك یگرمی بیڭ تخوم ایلە.. و سیل كبی آقان عنصرلرڭ و انقلابلرڭ هجومیلە شدّتلە موازنەیی بوزمەیە چالیشان و استیلا ایتمك ایستەین اسباب باشی بوش اولسەلردی.. ویاخود مقصدسز سرسری تصادفە و میزانسز كور قوّتە و شعورسز ظلمتلی طبیعتە حوالە ایدیلسە ایدی، او موازنۀ اشیا و موازنۀ كائنات اویلە بوزولاجقدیكە، بر سنەدە، بلكە بر كوندە هرج و مرج اولوردی. یعنی، دڭزلر قارمە قاریشیق شیلرلە طولاجقدی و تعفّن ایدەجكدی. هوا، غازات مضرّە ایلە زهرلنەجكدی. زمین ایسە بر مزبلەیە، بر مذبحەیە، بر باتاقلغە دونەجكدی. دنیا بوغولاجقدی.

ایشتە جسد حیوانینڭ حجیراتندن.. و قاندەكی كریوات حمرا و بیضادن.. و ذرّاتڭ تحوّلاتندن.. و جهازات بدنیّەنڭ تناسبندن طوت، تا دڭزلرڭ واردات و مصارفنە، تا زمین آلتندەكی چشمەلرڭ كلیر و صرفیّاتلرینە، تا حیوانات و نباتاتڭ تولّدات و وفیّاتلرینە، تا كوز و بهارڭ تخریبات و تعمیراتلرینە، تا عنصرلرڭ و ییلدیزلرڭ خدمات و حركاتلرینە، تا موت و حیاتڭ، ضیا و ظلمتڭ، حرارت و برودتڭ دگیشمەلرینە و دوگوشمەلرینە و چارپیشمەلرینە قدر، او درجە حسّاس بر میزان ایلە و او قدر اینجە بر أولچو ایلە تنظیم ایدیلیر و طارتیلیركە، عقلِ بشر هیچ بر یردە حقیقی اولارق هیچ بر اسراف، هیچ بر عبث كورمدیگی كبی، حكمت انسانیە دخی، هر شیدە اڭ مكمّل بر انتظام و اڭ كوزل بر موزونیت كورویور و كوسترییور. بلكە حكمت انسانیە، او انتظام و موزونیّتڭ بر تظاهریدر، بر ترجمانیدر.

ایشتە كل، كونش ایلە مختلف اون ایكی سیّارەنڭ موازنەلرینە باق. عجبا بو موازنە، كونش كبی، عدل و قدیر اولان ذات ذوالجلالی كوسترمییورمی؟ و بالخاصّە سیّاراتدن اولان كمیمز، یعنی كرۀ ارض، بر سنەدە یگرمی درت بیڭ سنەلك بر دائرەدە كزر، سیاحت ایدر. و او خارقە سرعتیلە برابر، زمینڭ یوزندە دیزیلمش و ایستیف ایدیلمش اولان اشیایی طاغیتمییور، صارصمییور، فضایە فیرلاتمییور. اگر سرعتی بر پارچە تزیید و تنقیص ایدیلسە ایدی، سكنەسنی هوایە فیرلاتوب فضادە طاغیداجقدی. و بر دقیقە، بلكە بر ثانیە موازنەسنی بوزسە ایدی، دنیامزی بوزاجقدی. بلكە باشقە بر جِرِمْلە چارپیشاجق، بر قیامتی قوپاراجقدی.

و بالخاصّە زمینڭ یوزندە نباتی و حیوانی درت یوز بیڭ طائفەنڭ تولّدات و وفیّاتجە، اعاشە و یاشاییشجە رحیمانە موازنەلری، ضیا كونشی كوستردیگی كبی، بر تك ذات عدل و رحیمی كوسترییور.

و بالخاصّە او حدسز ملّتلرڭ حدسز افرادندن بر تك فردڭ اعضاسی و جهازاتی و دویغولری، او درجە حسّاس بر میزانلە بربریلە مناسبتدار و موازنتدەدركە، او تناسب، او موازنە، بداهت درجەسندە بر صانع عدل حكیمی كوسترییور.

و بالخاصّە هر بر فرد حیوانینڭ بدنندەكی حجیراتڭ و قان مجرالرینڭ و قاندەكی كریواتڭ و او كریواتدەكی ذرّەلرڭ او درجە اینجە و حسّاس و خارقە موازنەلری وار. بالبداهە اثبات ایدركە، هر شیئڭ دیزكینی ألندە و هر شیئڭ آناختاری یانندە و بر شی بر شیئە مانع اولماز، عموم اشیایی بر تك شی كبی قولایجە ادارە ایدن بر تك خالق عدل حكیمڭ میزانیلە، قانونیلە، نظامیلە تربیە و ادارە اولویور.

حشرڭ محكمۀ كبراسندە میزان اعظم عدالتدە جن و انسڭ موازنۀ اعماللرینی استبعاد ایدوب اینانمایان، بو دنیادە كوزیلە كوردیگی بو موازنۀ اكبرە دقّت ایتسە، البتە استبعادی قالماز.

ای اسرافلی اقتصادسز! و ای ظلملی عدالتسز! و ای كیرلی، نظافتسز، بدبخت انسان! بتون كائناتڭ و بتون موجوداتڭ دستور حركتی اولان اقتصادی و نظافتی و عدالتی یاپمدیغڭدن، عموم موجوداتە مخالفتڭلە، معنًا اونلرڭ نفرتلرینە و حدّتلرینە مظهر اولویورسڭ. نەیە طایانییورسڭكە، عموم موجوداتی ظلمڭلە، میزانسزلغڭلە، اسرافڭلە، نظافتسزلگڭلە قیزدیرییورسڭ.

اوت، اسم حكیمڭ جلوۀ اعظمندن اولان حكمت عامۀ كائنات، اقتصاد و اسرافسزلق اوزرندە حركت ایدییور، اقتصادی امر ایدییور.

و اسم عدلڭ جلوۀ اعظمندن اولان كائناتدەكی عدالت تامّە، عموم اشیانڭ موازنەلرینی ادارە ایدییور. و بشرە دە عدالتی امر ایدییور. سورۀ رحمندە.. 〚 وَالسَّمَٓاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمٖیزَانَ ٭ اَلَّا تَطْغَوْا فِی الْمٖیزَانِ ٭ وَاَقٖیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ

وَلَا تُخْسِرُوا الْمٖیزَانَ〛 آیتندەكی درت مرتبەیە و درت نوع میزانە اشارت ایدن درت دفعە » میزان« ذكر ایتمسی، كائناتدە میزانڭ درجۀ عظمتنی و فوق العادە پك بیوك اهمّیتنی كوسترییور. اوت، هیچ بر شیدە اسراف اولمدیغی كبی، هیچ بر شیدە دە حقیقی ظلم و میزانسزلق یوقدر.

و اسم قدّوسڭ جلوۀ اعظمندن كلن تنظیف و نظافت، بتون كائناتڭ موجوداتنی تمیزلەیور، كوزللشدیرییور. بشرڭ بولاشیق ألی قاریشمامق شرطیلە، هیچ بر شیدە حقیقی نظافتسزلك و چركینلك كورونمییور.

ایشتە، حقائق قرآنیەدن و دساتیر اسلامیەدن اولان عدالت، اقتصاد، نظافت حیات بشریەدە نە درجە اساسلی برر دستور اولدقلرینی آڭلا. و احكام قرآنیە، نە درجە كائناتلە علاقەدار و كائنات ایچنە كوك صالمش و كائناتی صارمش بولوندیغنی و او حقائقی بوزمق، كائناتی بوزمق و صورتنی دگیشدیرمك كبی ممكن اولمدیغنی بیل!

ایشتە بو اوچ ضیای اعظم كبی، رحمت، عنایت، حفیظیت مثللو یوزر احاطەلی حقیقتلر حشری و آخرتی اقتضا و استلزام ایتدكلری حالدە، هیچ ممكنمیدركە، كائناتدە و عموم موجوداتدە حكم فرما اولان رحمت، عنایت، عدالت، حكمت، اقتصاد و نظافت كبی پك قوّتلی احاطەلی حقیقتلر.. حشرڭ عدمیلە و آخرتڭ كلمەمەسیلە مرحمتسزلگە، ظلمە، حكمتسزلگە، اسرافە، نظافتسزلگە، عبثیّتە انقلاب ایتسینلر؟ حاشا، یوز بیڭ دفعە حاشا!

بر سینگڭ حق حیاتنی رحیمانە محافظە ایدن بر رحمت و بر حكمت، عجبا حشری كتیرمەمكلە عموم ذی شعورلرڭ حدسز حقوق حیاتلرینی و نهایتسز موجوداتڭ نهایتسز حقوقلرینی ضایع ایدرمی؟ تعبیر جائز ایسە، رحمت و شفقتدە، عدالت و حكمتدە، حدسز حسّاسیت و دقّت كوسترن بر حشمت ربوبیت.. و كمالاتنی كوسترمك و كندینی طانیتدیرمق و سودیرمك ایچون بو كائناتی حدسز خارقە صنعتلریلە، نعمتلریلە سوسلندیرن بر سلطنت الوهیت، بویلە هم عموم كمالاتنی، هم بتون مخلوقاتنی هیچە ایندیرن و انكار ایتدیرن حشرسزلگە مساعدە ایدرمی؟ حاشا! بویلە بر جمال مطلق، بویلە بر قبح مطلقە اصلا مساعدە ایتمز.

اوت، آخرتی انكار ایتمك ایستەین آدم، اوّلجە بتون دنیایی بتون حقائقیلە انكار ایتملی. یوقسە دنیا، بتون حقائقیلە، یوز بیڭ لسان ایلە اونی تكذیب ایدەجك. و بو یالانندە یوز بیڭ درجە یالانجیلغنی اثبات ایدەجك. اوننجی سوز قطعی دلیللریلە اثبات ایتمشدركە، آخرتڭ وجودی، دنیانڭ وجودی قدر قطعی و شبهەسزدر.

[اسم اعظمڭ آلتی نورندن اوچنجی نورینە اشارت ایدن اوچنجی نكتە]

〚 اُدْعُ اِلٰی سَبٖیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ〛 آیتنڭ بر نكتەسی و بر اسم اعظم ویا اسم اعظمڭ آلتی نورندن بر نوری اولان (اسم حكمڭ ) بر جلوەسی، رمضان شریفدە اسكیشهر حپسخانەسندە كورولدی. اوڭا یالڭز بر اشارت اولارق (بش نقطە) دن عبارت اوچنجی نكتە عجلە یازیلدی. مسودّە حالندە قالدی.

[برنجی نقطە] اوننجی سوزدە اشارت ایدیلدیگی كبی، اسم حكمڭ تجلّئ اعظمی، شو كائناتی اویلە بر كتاب حكمنە كتیرمشكە، هر صحیفەسندە یوزر كتاب یازیلمش. و هر سطرندە یوزر صحیفە درج ایدیلمش. و هر كلمەسندە یوزر سطر موجوددر. و هر حرفندە یوزر كلمە وار. و هر نقطەسندە كتابڭ مختصر بر فهرستجگی بولونور بر طرزە كتیرمشدر. او كتاب، صحیفەلرینە، سطرلرینە، تا نقطەلرینە قدر یوزر وجهلە نقّاشنی و كاتبنی، اویلە وضوح ایلە كوسترییوركە، او كتاب كائناتڭ مشاهدەسی، كندی وجودندن یوز درجە داها زیادە كاتبنڭ وجودینی و وحدتنی اثبات ایدر. چونكە بر حرف، كندی وجودینی بر حرف قدر افادە ایتدیگی حالدە، كاتبنی بر سطر قدر افادە ایدر.

اوت، شو كتاب كبیرڭ بر صحیفەسی، زمین یوزیدر. او صحیفەدە نباتات و حیوانات طائفەلری عددنجە كتابلر بربری ایچندە، برابر، بر وقتدە، یاڭلیشسز، غایت مكمّل بر صورتدە بهار موسمندە یازیلدیغی كوزلە كورولویور.

بو صحیفەنڭ بر سطری، بر باغچەدر. او باغچەدە بولونان چیچكلر، آغاچلر، نباتلر عددنجە منظوم قصیدەلر برابر، بربری ایچندە، یاڭلیشسز یازیلدیغنی كوزیمزلە كورویورز.

او سطرڭ بر كلمەسی، چیچك آچمش، میوە ویرمك اوزرە یاپراغنی ویرمش بر آغاچدر. ایشتە بو كلمە، منتظم، موزون، سوسلی یاپراق، چیچك و میوەلری عددنجە حكیم ذوالجلالڭ مدح و ثناسنە دائر معنیدار فقرەلردر. كویا چیچك آچمش هر بر آغاچ كبی، او آغاچ دخی نقّاشنڭ مدیحەلرینی تغنّی ایدن منظوم بر قصیدەدر. هم كویا او آغاچ، حكیم ذوالجلالڭ زمینڭ مشهرندە تشهیر ایتدیگی آنتیقە و عجیب اثرلرینە بیڭلر كوزلە باقمق ایستەیور. هم كویا او سلطان ازلینڭ او آغاجە ویردیگی مرصّع هدیەلرینی و نشانلرینی و فورمەلرینی، خصوصی بایرامی و رسم كشادی اولان بهار موسمندە، پادشاهنڭ نظرینە عرض ایتمك ایچون اویلە مزیَّن، موزون، منتظم، معنیدار بر شكل آلمشكە و اوڭا اویلە حكمتلی بر شكل ویریلمشكە، هر بر چیچگندە، هر بر میوەسندە بربری ایچندە چوق وجهلرلە و دلیللرلە نقّاشنڭ وجودینە و اسماسنە شهادت ایدر.

مثلا هر بر چیچكدە، هر بر میوەدە بر میزان وار. و او میزان بر انتظام ایچندە.. و او انتظام تازەلنن بر تنظیم و توزین ایچندە.. و او توزین و تنظیم

بر زینت و صنعت ایچندە.. و او زینت و صنعت معنیدار قوقولر و حكمتلی طاتلر ایچندە بولوندیغندن، هر بر چیچك، او آغاجڭ چیچكلری عددنجە حكیم ذوالجلالە اشارتلر ایدییور. و بو بر كلمە اولان بو آغاچدە و بر حرف حكمندە اولان بر میوەدە بولونان بر چكردك نقطەسی، بتون او آغاجڭ فهرستنی و پروغرامنی طاشییان كوچك بر صندوقچەدر و هكذا... بوڭا قیاسًا، كائنات كتابنڭ بتون سطرلری و صحیفەلری، بویلە اسم حكم و حكیمڭ جلوەسیلە، یالڭز هر بر صحیفەسی دگل، بلكە هر بر سطری و هر بر كلمەسی و هر بر حرفی و هر بر نقطەسی برر معجزە حكمنە كتیریلمشدركە، بتون اسباب طوپلانسەلر، بر نقطەسنڭ نظیرینی كتیرەمزلر. معارضە ایدەمزلر.

اوت، بو قرآن عظیم كائناتڭ هر بر آیت تكوینیەسی، او آیتڭ نقطەلری و حروفی عددنجە معجزەلر كوستردكلرندن، البتە سرسری تصادف، كور قوّت، غایەسز، میزانسز، شعورسز صاغیر طبیعت، هیچ بر جهتلە او حكیمانە، بصیرانە اولان خاص میزانە و غایت اینجە انتظامە قاریشامازلر. اگر قاریشسە ایدیلر، البتە بر طرفدە قاریشیق اثری كورونەجكدی. حالبوكە هیچ بر جهتدە انتظامسزلق مشاهدە اولونمییور.

[اوچنجی نكتەنڭ ایكنجی نقطەسی] (ایكی مسئلەدر.) [برنجی مسئلە] اوننجی سوزدە بیان ایدیلدیگی كبی، نهایت كمالدە بر جمال و نهایت جمالدە بر كمال، البتە كندینی كورمك و كوسترمك و تشهیر ایتمك ایستەمسی، اڭ اساسلی بر قاعدەدر. ایشتە بو اساسلی دستور عمومی یە بناءًدركە، بو كتاب كبیر كائناتڭ نقّاش ازلیسی، بو كائناتلە و بو كائناتڭ هر بر صحیفەسیلە و هر بر سطریلە، حتّی حرفلری و نقطەلریلە كندینی طانیتدیرمق و كمالاتنی بیلدیرمك و جمالنی كوسترمك و كندیسنی سودیرمك ایچون، اڭ جزئیدن اڭ كلّی یە قدر هر بر موجودڭ متعدّد لسانلریلە جمال كمالنی و كمال جمالنی طانیتدیرییور و سودیرییور.

ایشتە ای غافل انسان! بو حاكم حَكَمِ حكیم ذوالجلال والجمال، سڭا قارشو كندیسنی هر بر مخلوقیلە بویلە حدسز و پارلاق طرزلردە طانیتدیرمق و سودیرمك ایستەدیگی حالدە، سن اونڭ طانیتدیرمەسنە قارشو ایمانلە طانیمازسەڭ.. و اونڭ سودیرمسنە مقابل عبودیتڭلە كندیڭی اوڭا سودیرمزسەڭ، نە درجە حدسز مضاعف بر جهالت و بر خسارت اولدیغنی بیل و آییل.

[ایكنجی نقطەنڭ ایكنجی مسئلەسی] بو كائناتڭ صانع قدیر و حكیمنڭ ملكندە اشتراك یری یوقدر. چونكە هر شیدە نهایت درجەدە انتظام بولوندیغندن، شركی قبول ایتمز. چونكە متعدّد اللر بر ایشە قاریشیرسە، او ایش قاریشیر. بر مملكتدە ایكی پادشاه، بر شهردە ایكی والی، بر كویدە ایكی مدیر بولونسە، او مملكت، او شهر، او كویڭ هر ایشندە بر قاریشیقلق باشلایاجغی كبی.. اڭ ادنا بر وظیفەدار آدم، وظیفەسنە باشقەسنڭ مداخلەسنی قبول ایتمەمسی كوسترییوركە، حاكمیتڭ اڭ اساسلی خاصّەسی، استقلالیت و انفراددر. دیمك انتظام، وحدتی.. و حاكمیت، انفرادی

اقتضا ایدرلر. مادام حاكمیتڭ بر موقّت كولكەسی، معاونتە محتاج و عاجز انسانلردە بویلە مداخلەیی رد ایدرسە، البتە درجۀ ربوبیتدە حقیقی بر حاكمیت مطلقەدە و بر قدیر مطلقدە بتون شدّتیلە او مداخلەیی رد ایتمك كركدر. اگر ذرّە قدر مداخلە اولسە ایدی، انتظام بوزولاجقدی.

حالبوكە بو كائنات اویلە بر طرزدە یارادیلمشكە، بر چكردگی خلق ایتمك ایچون، بر آغاجی خلق ایدەبیلیر بر قدرت لازمدر. و بر آغاجی خلق ایتمك ایچون، كائناتی خلق ایدەبیلیر بر قدرت كركدر. و كائنات ایچندە پارماق قاریشدیران بر شریك بولونسە، اڭ كوچك بر چكردكدە دە حصّەدار اولمق ایجاب ایدر. چونكە او چكردك، كائناتڭ نمونەسیدر. او حالدە، قوجە كائناتدە یرلشمەین ایكی ربوبیّت، بر چكردكدە، بلكە بر ذرّەدە یرلشمك لازم كلیر. بو ایسە، محالاتڭ و باطل خیالاتڭ اڭ معناسز و اوزاق بر محالیدر. قوجە كائناتڭ عموم احوال و كیفیاتنی میزان عدلندە و نظام حكمتندە طوتان بر قدیر مطلقڭ عجزینی -حتّی بر چكردكدە دخی- اقتضا ایدن شرك و كفر، نە قدر حدسز درجەدە مضاعف بر خلاف و بر خطا و بر یالان اولدیغنی.. و توحید نە درجە حدسز مضاعف بر مرتبەدە حق و حقیقت و طوغری اولدیغنی بیل، (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَی الْاٖیمَانِ) دی!

[اوچنجی نقطە] صانع قدیر، اسم حكم و حكیمیلە، بو عالَم ایچندە بیڭلر منتظم عالملری درج ایتمشدر. او عالملر ایچندە اڭ زیادە كائناتدەكی حكمتلرە مدار و مظهر اولان انسانی، بر مركز و بر مدار حكمندە یاراتمش. و او كائنات دائرەسنڭ اڭ مهم حكمتلری و فائدەلری انسانە باقییور. و انسان دائرەسی ایچندە دە رزقی بر مركز حكمنە كتیرمش. عالم انسانیدە اكثر حكمتلر و مصلحتلر، او رزقە باقار. و اونڭلە تظاهر ایدر. و انساندە، شعور و رزقدە ذوق واسطەسیلە اسم حكیمڭ جلوەسی پارلاق بر صورتدە كورونویور. و شعور انسانی واسطەسیلە كشف اولونان یوزر فنلردن هر بر فن، حكیم اسمنڭ، بر نوعدە بر جلوەسنی تعریف ایدییور.

مثلا، طب فنّندن سؤٓال ایدیلسە: "بو كائنات نەدر؟" البتە دییەجككە: "غایت منتظم و مكمّل بر اجزاخانۀ كبرادر. ایچندە هر علاج كوزلجە احضار و ایستیف ایدیلمشدر."

فنّ كیمیادن صورولسە: "بو كرۀ ارض نەدر؟" دییەجك: "غایت منتظم و مكمّل بر كیمیاخانەدر."

فنّ ماكینە دییەجك: "هیچ بر قصوری اولمایان غایت مكمّل بر فابریقەدر."

فنّ زراعت دییەجك: "نهایت درجەدە محصولدار و هر نوع حبوبی وقتندە یتیشدیرن منتظم بر تارلەدر و مكمّل بر باغچەدر."

فنّ تجارت دییەجك: "غایت منتظم بر سركی و چوق انتظاملی بر پازار و ماللری صنعتلی بر دكّاندر."

فنّ اعاشە دییەجك: "غایت منتظم، بتون ارزاقڭ انواعنی جامع بر آنباردر."

فنّ رزق

دییەجك: "یوز بیڭلر لذیذ طعاملر كمال انتظام ایلە ایچندە برابر پیشیریلن بر مطبخ ربّانی و بر قازان رحمانیدر."

فنّ عسكریّە دییەجك: "ارض، بر اوردوگاهدر. هر بهار موسمندە یڭی تحت سلاحە آلینمش و زمین یوزندە چادیرلری قورولمش درت یوز بیڭ مختلف ملّتلر او اوردودە بولوندیغی حالدە.. ارزاقلری آیری آیری، لباسلری و سلاحلری آیری آیری، تعلیماتلری و ترخیصاتلری آیری آیری، كمال انتظاملە، هیچ برینی اونوتمایارق و شاشیرمایارق، بر تك قوماندان اعظمڭ امریلە، قوّتیلە، مرحمتیلە، خزینەسندە غایت منتظم یاپیلوب، ادارە ایدیلیر."

و فنّ الكتریكدن صورولسە، البتە دییەجك: "بو محتشم سرای كائناتڭ طامی، غایت انتظاملی و میزانلی حدسز الكتریك لامبەلریلە تزیین ایدیلمشدر. فقط او قدر خارقە بر انتظام و میزان ایلەدركە، باشدە كونش اولارق، كرۀ ارضدن بیڭ دفعە بیوك او سماوی لامبەلر، متمادیًا یاندقلری حالدە، موازنەلرینی بوزمییورلر. پاتلاق ویرمییورلر. یانغین [حاشیە] چیقارمییورلر. صرفیّاتلری حدسز اولدیغی حالدە، وارداتلری و غاز یاغلری و مادّۀ اشتعالیەلری نرەدن كلییور؟ نەدن توكنمییور؟ نەدن یانمق موازنەسی بوزولمییور؟ كوچك بر لامبە دخی منتظم باقیلمازسە، سونر. قوزموغرافیەجە، كرۀ ارضدن بر میلیوندن زیادە بیوك و بر میلیون سنەدن زیادە یاشایان كونشی اودونسز، كومورسز، یاغسز یاندیران، سوندیرمەین حكیم ذوالجلالڭ حكمتنە، قدرتنە باق. سبحان اللّٰه دی! كونشڭ مدّت عمرندە كچن دقیقەلرینڭ عاشراتی عددنجە: (مَا شَٓاءَ اللّٰهُ، بَارَكَ اللّٰهُ، لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ) دی!"

دیمك، بو سماوی لامبەلردە غایت خارقە بر انتظام وار و اونلرە چوق دقّتلە باقیلییور. كویا او پك بیوك و پك چوق كتلۀ ناریەلرڭ و غایت چوق قنادیل نوریەلرڭ بخار قازانی ایسە، حرارتی توكنمز بر جهنّمدركە، اونلرە نورسز حرارت ویرییور. و او الكتریك لامبەلرینڭ ماكینەسی و مركزی و فابریقەسی، دائمی بر جنّتدركە، اونلرە نور و ایشیق ویرییور. اسم حكم و حكیمڭ جلوۀ اعظمیلە، انتظاملە یانمەلری دوام ایدییور و هكذا...

بونلرە قیاسًا یوزر فنّڭ هر بریسنڭ قطعی شهادتیلە، نقصانسز بر انتظام اكمل ایچندە حدسز حكمتلر و مصلحتلرلە بو كائنات تزیین ایدیلمشدر. و او خارقە

و احاطەلی حكمت ایلە مجموع كائناتە ویردیگی انتظام و حكمتلری، اڭ كوچك بر ذی حیاتدە و بر چكردكدە كوچك بر مقیاسدە درج ایتمشدر. معلوم و بدیهیدركە: انتظام ایلە غایەلری و حكمتلری و فائدەلری تعقیب ایتمك، اختیار ایلە، ارادە ایلە، قصد ایلە، مشیئت ایلە اولابیلیر. باشقە اولاماز. اختیارسز، ارادەسز، قصدسز، شعورسز اسباب و طبیعتڭ ایشی اولمدیغی كبی، مداخلەلری دخی اولاماز.

دیمك، بو كائناتڭ بتون موجوداتندەكی حدسز انتظامات و حكمتلرڭ اقتضا ایتدكلری و كوستردكلری بر فاعل مختاری و بر صانع حكیمی بیلمەمك ویا انكار ایتمك، نە قدر عجیب بر جهالت و دیوانەلك اولدیغی تعریف ایدیلمز. اوت، دنیادە اڭ زیادە حیرت ایدیلەجك بر شی وارسە، او دە بو انكاردر.

چونكە كائناتڭ موجوداتندە، حدسز انتظامات و حكمتلریلە وجود و وحدتنە نامتناهی شاهدلر بولوندیغی حالدە اونی كورمەمك و بیلمەمك، نە درجە كورلك و جهالت اولدیغنی، اڭ كور و اڭ جاهل دە آڭلار. حتّی دییەبیلیرمكە، اهل كفرڭ ایچندە، كائناتڭ وجودینی انكار ایتدكلرندن احمق ظن ایدیلن سوفسطائیلر، اڭ عقللیلریدرلر. چونكە كائناتڭ وجودینی قبول ایتمك، اللّٰهە و خالقنە اینانمامق قابل و ممكن اولمدیغندن، كائناتی انكارە باشلادیلر. كندیلرینی دە انكار ایتدیلر. "هیچ بر شی یوق" دییەرك عقلدن استعفا ایدوب، عقل پردەسی آلتندە سائر منكرلرڭ حدسز عقلسزلقلرندن قورتولدیلر. بر درجە عقلە یاناشدیلر.

[دردنجی نقطە] اوننجی سوزدە اشارت ایدیلدیگی كبی، بر صانع حكیم و غایت حكمتلی ماهر بر اوستە، بر سرایڭ هر بر طاشندە یوزلر حكمتی حسّاسیتلە تعقیب ایتسە، صوڭرە او سرایە طام یاپمایوب بوش بوشنە خراب اولمەسیلە تعقیب ایتدیگی حدسز حكمتلری ضایع ایتمەسنی، هیچ بر ذی شعور قبول ایتمدیگی حالدە.. و بر حكیم مطلق، كمال حكمتندن بر درهم قدر بر چكردكدن، یوزلر بطمان فائدەلری و غایەلری و حكمتلری دقّتلە تعقیب ایتدیگی حالدە، طاغ كبی قوجە آغاجە بر درهم قدر بر تك فائدە و بر تك كوچك غایە و بر تك میوە ویرمك ایچون او قوجە آغاجڭ پك چوق مصارفنی یاپمقلە، كندی حكمتنە بتون بتون ضد و مخالف اولارق مسرفانە بر سفاهت ارتكاب ایتمسی، هیچ بر جهتلە امكانی اولمدیغی كبی.. عینًا اویلە دە، بو كائنات سراینڭ هر بر موجوداتنە یوزر حكمت طاقان و یوزر وظیفە ایلە تجهیز ایدن، حتّی هر بر آغاجە میوەلری عددنجە حكمتلر و چیچكلری عددنجە وظیفەلر ویرن بر صانع حكیم، قیامتی كتیرمەمكلە و حشری یاپمامقلە، حد و حسابە كلمەین بتون حكمتلری و نهایتسز وظیفەلری معناسز، عبث، بوش، فائدەسز ضایع ایتمسی، او قدیر مطلقڭ كمال قدرتنە عجز مطلق ویردیگی كبی، او حكیم مطلقڭ كمال

حكمتنە حدسز عبثیّت و فائدەسزلگی.. و او رحیم مطلقڭ جمال رحمتنە نهایتسز چركینلگی.. و او عادل مطلقڭ كمال عدالتنە نهایتسز ظلمی ویرمك دیمكدر. عادتا كائناتدە هركسە كورونن حكمتی، رحمتی، عدالتی انكار ایتمكدر. بو ایسە، اڭ عجیب بر محالدركە، حدسز باطل شیلر، ایچندە بولونور.

اهل ضلالت كلسین، باقسین. كیرەجگی و دوشوندیگی كندی قبری كبی، كندی ضلالتی دە نە درجە دهشتلی بر ظلمت، بر قراڭلق و ییلانلرڭ و عقربلرڭ یووەسی بر قویو اولدیغنی كورسون. و آخرتە ایمان ایسە، جنّت كبی كوزل و نورانی بر یول اولدیغنی بیلسین. ایمانە كیرسین.

[بشنجی نقطە] (ایكی مسئلەدر). [برنجی مسئلە] صانع ذوالجلال اسم حكیمڭ مقتضاسیلە، هر شیدە اڭ خفیف صورتی، اڭ قیصە یولی، اڭ قولای طرزی و اڭ فائدەلی شكلی تعقیب ایتدیگی كوسترییوركە، اسراف، عبث، فائدەسزلك، فطرتدە یوقدر. اسراف ایسە، اسم حكیمڭ ضدّی اولدیغی كبی.. اقتصاد، اونڭ لازمیدر و دستور اساسیسیدر.

ای اقتصادسز، اسرافلی انسان! بتون كائناتڭ اڭ اساسلی دستوری اولان اقتصادی یاپمدیغڭدن، نە قدر خلاف حقیقت حركت ایتدیگڭی بیل! 〚 كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا〛 آیتی نە قدر اساسلی، كنیش بر دستوری درس ویردیگنی آڭلا!

[ایكنجی مسئلە] اسم حكم و حكیم، بداهت درجەسندە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ رسالتنە دلالت و استلزام ایدییور، دینیلەبیلیر.

اوت، مادام غایت معنیدار بر كتاب موجود، اونی درس ویرەجك بر معلّم ایستر. و غایت كوزل بر جمال، كندینی كورەجك و كوسترەجك بر آیینە اقتضا ایدر. و غایت كمالدە بر صنعت، تشهیر ایدیجی بر دلّال ایستر. البتە هر بر حرفندە یوزر معنالر و حكمتلر بولونان بو كتاب كبیر كائناتڭ مخاطبی اولان نوع انسان ایچندە، البتە بر رهبر اكمل و بر معلّم اكبر بولوناجق. تاكە، او كتابدە بولونان قدسی و حقیقی حكمتلری درس ویرەجك. بلكە كائناتدەكی حكمتلرڭ وجودینی بیلدیرەجك. بلكە كائناتڭ خلقتندەكی مقاصد ربّانیەنڭ ظهورینە، بلكە حصولنە وسیلە اولاجق. و عموم كائناتدە خالق طرفندن غایت اهمّیتلە اظهارینی ارادە ایتدیگی كمال صنعتنی و جمال اسماسنی بیلدیرەجك، آیینەدارلق ایدەجك. و او خالق، بتون موجوداتلە كندینی سودیرمك ایستەدیگندن، و ذی شعور مخلوقلرندن مقابلە ایستەدیگندن او ذی شعورلرڭ نامنە بریسی، او كنیش تظاهرات ربوبیتە قارشو كنیش بر عبودیتلە مقابلە ایدوب.. بَرّ و بحری جذبەیە كتیرەجك، سماوات و ارضی چینلاتاجق بر وَلْوَلَۀِ تَشْهٖیرْ و تقدیس ایلە او ذی شعورلرڭ نظرینی

او صنعتلرڭ صانعنە چویرەجك. و قدسی درسلر و تعلیماتلرلە بتون اهل عقلڭ قولاقلرینی كندینە چویرەجك، و بر قرآن عظیم الشّانلە، او صانع حكم حكیمڭ مقاصد الٰهیەسنی اڭ كوزل بر صورتدە كوسترەجك. و بتون حكمتلرینڭ تظاهرینە و تظاهرات جمالیە و جلالیەسنە قارشو، اڭ اكمل بر صورتدە مقابلە ایدەجك بر ذات، كونشڭ وجودی كبی بو كائناتە لازمدر و ضروریدر. و اویلە یاپان و اڭ اكمل بر صورتدە او وظیفەلری یرینە كتیرن، بالمشاهدە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامدر. اویلە ایسە كونش ضیایی، ضیا كوندوزی استلزام ایتدیگی قطعیتندە.. كائناتدەكی حكمتلر، رسالت احمدیەییؐ استلزام ایدرلر.

اوت، ناصلكە اسم حكم و حكیمڭ، جلوۀ اعظمی ایلە، اعظمی درجەدە رسالت احمدیەییؐ اقتضا ایدییور. اویلە دە، اسمای حسنادن اللّٰه، رحمان، رحیم، ودود، منعم، كریم، جمیل، رب كبی چوق اسملرڭ هر بری، كائناتدە كورونن بر جلوۀ اعظملە، اعظمی درجەدە و مرتبۀ قطعیتدە رسالت احمدیەییؐ استلزام ایدرلر.

مثلا، اسم رحیمڭ جلوەسی اولان رحمت واسعە، او رحمةً للعالمین ایلە تظاهر ایدر. و اسم ودودڭ جلوەسی اولان تحبّب الٰهی و تعرّف ربّانی، او حبیب ربُّ العالمین ایلە نتیجە ویرر، مقابلە كورور. و اسم جمیلڭ بر جلوەسی اولان بتون جماللر، یعنی جمال ذات، جمال اسما، جمال صنعت و جمال مصنوعات دخی، او آیینۀ احمدیە علیە الصّلاة والسّلامدە كورولور و كوستریلیر. و حشمت ربوبیتڭ و سلطنت الوهیتڭ جلوەلری دخی، او دلّال سلطنت ربوبیت اولان ذات احمدیە علیە الصّلاة والسّلامڭ رسالتیلە بیلینیر، كورونور، آڭلاشیلیر، تصدیق ایدیلیر و هكذا... بو مثاللر كبی، اكثر اسمای حسنانڭ هر بری دخی، رسالت احمدیّە علیە الصّلاة والسّلامە برر پارلاق برهاندرلر.

[الحاصل] مادام كائنات موجوددر و انكار ایدیلمەیور. البتە كائناتڭ رنكلری، زینتلری، ایشیقلری، ضیالری، صنعتلری، حیاتلری، رابطەلری حكمندە اولان حكمت، عنایت، رحمت، جمال، نظام، میزان، زینت كبی مشهود حقیقتلر، هیچ بر جهتلە انكار ایدیلمزلر. مادام بو صفتلرڭ و فعللرڭ انكاری ممكن دگلدر. البتە او صفتلرڭ موصوفی و او فعللرڭ فاعلی و او ضیالرڭ كونشی اولان ذات واجب الوجود، حكیم، كریم، رحیم، جمیل، حكم، عدل دخی، هیچ بر جهتلە انكار ایدیلمزلر. و انكارلری قابل اولماز. و البتە او صفتلرڭ و او فعللرڭ مدار ظهورلری، بلكە مدار كماللری، بلكە مدار تحقّقلری اولان رهبر اكبر، معلّم اكمل، دلّال اعظم و طلسم كائناتڭ كشّافی و آیینۀ صمدانی و حبیب رحمانی اولان ذات محمّدیّە علیە الصّلاة والسّلامڭ رسالتی،