Hayrat Yardım, dünya genelinde ihtiyaç sahiplerine ulaştırdığı bağış ve yardımlarla bir iyilik köprüsü kurar. Siz de bu hayra ortak olun.
Hayrat Yardım'a Bağış Yap
SAYFA 51
[اون برنجی لمعە ]
مِرْقَاتُ السُّنَّە و تِرْیَاقِ مَرَضُ الْبِدْعَە
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ
〚 لَقَدْ جَٓائَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزٖیزٌ عَلَیْهِ〛 الٓخرە.. شو آیتڭ برنجی مقامی (مِنْهَاجُ السُّنَّە)، ایكنجی مقامی، (مِرْقَاتُ السُّنَّە) در.
〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ〛〚 اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖی یُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ〛
بو ایكی آیت عظیمەنڭ یوزر نكتەسندن (اون بر نكتەسی) اجمالًا بیان ایدیلەجك.
[برنجی نكتە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖی عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتٖی فَلَهُٓ اَجْرُ مِائَةِ شَهٖیدٍ] یعنی "فساد امّتم زمانندە كیم بنم سنّتمە تمسّك ایدرسە، یوز شهیدڭ اجرینی و ثوابنی قزانابیلیر."
اوت، سنّت سنیّەیە اتّباع ایتمك، مطلقا غایت قیمتداردر. خصوصًا بدعەلرڭ استیلاسی زمانندە سنّت سنیّەیە اتّباع ایتمك، داها زیادە قیمتداردر. بالخاصّە فساد امّت زمانندە سنّت سنیّەنڭ كوچك بر آدابنە مراعات ایتمك، اهمّیتلی بر تقوایی و قوّتلی بر ایمانی احساس ایدییور. طوغریدن طوغری یە سنّت سنیّەیە اتّباع ایتمك، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی خاطرە كتیرییور. او اخطاردن، او خاطرە، بر حضور الٰهی خاطرەسنە انقلاب ایدر. حتّی اڭ كوچك بر معاملەدە.. حتّی ییمك، ایچمك و یاتمق آدابندە سنّت سنیّەیە مراعات ایتدیگی دقیقەدە، او عادی معاملە و او فطری عمل، ثوابلی بر عبادت و شرعی بر حركت اولویور. چونكە او عادی حركتیلە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامە اتّباعی دوشونور. و شریعتڭ بر ادبی اولدیغنی تصوّر ایدر. و شریعتڭ صاحبی، او اولدیغی خاطرینە كلیر. و اوندن شارع حقیقی اولان جناب حقّە قلبی متوجّه اولور، بر نوع حضور و عبادت قزانیر.
ایشتە بو سرّە بناءً، سنّت سنیّەیە اتّباعی كندینە عادت ایدن، عاداتنی عبادتە چویرر. بتون عمرینی ثمرەدار و ثوابدار یاپابیلیر.
[ایكنجی نكتە] امام ربّانی احمد فاروقیؓ دیمشكە: "بن سیر روحانیدە قطع مراتب ایدركن، طبقات اولیا ایچندە اڭ پارلاغنی و اڭ حشمتلیسنی و اڭ لطافتلیسنی و اڭ امنیّتلیسنی، سنّت سنیّەیە اتّباعی اساس طریقت اتّخاذ ایدنلری كوردم. حتّی او طبقەنڭ عامی اولیالری، سائر طبقاتڭ خاص ولیلرندن داها محتشم كورونویوردی!"
اوت، مُجَدِّدِ اَلْفِ ثَانیٖ امام ربّانیؓ حق سویلەیور. سنّت سنیّەیی اساس طوتان، حبیب اللّٰهڭ ظلّی آلتندە مقام محبوبیّتە مظهردر.
SAYFA 52
[اوچنجی نكتە] بو فقیر سعید، اسكی سعیددن چیقمەیە چالیشدیغم بر زماندە، رهبرسزلكدن و نفس امّارەنڭ غرورندن غایت مدهش و معنوی بر فیرطینە ایچریسندە عقل و قلبم حقائق ایچریسندە یووارلاندیلر. كاه ثُرَیَّادن ثَرَایە، كاه ثرادن ثریّایە قدر بر سقوط و صعود ایچریسندە چالقانییورلردی.
ایشتە او زمان مشاهدە ایتدمكە، سنّت سنیّەنڭ مسئلەلری، حتّی كوچك آدابلری، كمیلردە خطّ حركتی كوسترن قبلەنامەلی برر پوصولە كبی، حدسز ضررلی، ظلماتلی یوللر ایچندە برر دوگمە حكمندە كورییوردم. هم او سیاحت روحیّەدە چوق تضییقات آلتندە، غایت آغیر یوكلر یوكلنمش بر وضعیتدە كندیمی كوردیگم زماندە، سنّت سنیّەنڭ او وضعیتە تماس ایدن مسئلەلرینە اتّباع ایتدكجە، بنم بتون آغیرلقلریمی آلییور كبی بر خفّت بولویوردم. بر تسلیمیّتلە تردّدلردن و وسوسەلردن، "عجبا بویلە حركت حقمیدر، مصلحتمیدر؟" دییە اندیشەلردن قورتولویوردم.
نە وقت ألمی چكسە ایدم، باقییوردم، تضییقات چوق. نرەیە كیتدكلری آڭلاشیلمایان چوق یوللر وار. یوك آغیر، بن غایت عاجزم. نظرم دە قیصە، یول دە ظلماتلی. نە وقت سنّتە یاپیشسەم، یول آیدینلانییور، سلامتلی یول كورونویور، یوك خفیفلشییور، تضییقات قالقییور كبی بر حالت حسّ ایدییوردم. ایشتە او زمانلردە امام ربّانینڭ حكمنی بالمشاهدە تصدیق ایتدم.
[دردنجی نكتە] بر زمان رابطۀ موتدن و (اَلْمَوْتُ حَقٌّ) قضیّەسندەكی تصدیقدن و عالمڭ زوال و فناسندن كلن بر حالت روحیّەدە، كندیمی عجیب بر عالمدە كوردم. باقدمكە، بن بر جنازەیم. اوچ مهم بیوك جنازەنڭ باشندە طورویورم.
[بریسی] بنم حیاتملە علاقەدار، ماضی قبرینە كیرن ذی حیات مخلوقاتڭ هیئت مجموعەسنڭ جنازۀ معنویەسی باشندە بر مزار طاشی حكمندەیم.
[ایكنجیسی] كرۀ ارض مزارستانندە، نوع بشرڭ حیاتیلە علاقەدار انواع ذی حیاتڭ هیئت مجموعەسنڭ ماضی مزارینە دفن ایدیلن عظیم جنازەنڭ باشندە بولونان و مزار طاشی اولان بو عصرڭ یوزندە، چابوق سیلینەجك بر نقطە و چابوق ئولەجك بر قارینجەیم.
[اوچنجیسی] شو كائناتڭ قیامت وقتندە ئولمسی محقّق الوقوع اولدیغی ایچون، نظرمدە واقع حكمنە كچدی. او عظیم جنازەنڭ سكراتندن دهشت و وفاتندن بهت و حیرت ایچندە كندیمی كورمكلە برابر، استقبالدە دە محقّق الوقوع اولان وفاتم، او زمان وقوع بولویور كبی كوروندی. 〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا〛 الٰی آخرە سرّیلە، بتون موجودات، بتون محبوبات، بنم وفاتملە بڭا آرقەلرینی چویروب، بنی ترك ایتدیلر، بنی یالڭز بیراقدیلر. حدسز بر دڭز صورتنی آلان ابد طرفندەكی
SAYFA 53
استقبالە روحم سوق ایدیلییوردی. او دڭزە ایستر ایستەمز آتیلمق لازم كلییوردی.
ایشتە او پك عجیب و چوق حزین حالتدە ایكن، ایمان و قرآندن كلن بر مدد ایلە، 〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ〛 آیتی امدادیمە یتیشدی. و غایت امنیّتلی و سلامتلی بر كمی حكمنە كچدی. روحم، كمال امنیتلە و سرورلە او آیتڭ ایچنە كیردی. اوت، آڭلادمكە، آیتڭ معنای صریحندن باشقە بر معنای اشاریسی بنی تسلّی ایتدیكە، سكونت بولدم و سكینت ویردی.
اوت، ناصلكە آیتڭ معنای صریحی، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامە دیر: "اگر اهل ضلالت آرقە چویروب، سنڭ شریعت و سنّتڭدن اعراض ایدوب قرآنی دیڭلەمزلرسە، مراق ایتمە! و دیكە: جناب حق بڭا كافیدر. اوڭا توكّل ایدییورم. سزڭ یرلریڭزە اتّباع ایدەجكلری یتیشدیرر. تخت سلطنتی هر شیئی محیطدر. نە عاصیلر، حدودندن قاچابیلیرلر و نە دە استمداد ایدنلر مددسز قالیرلر!"
اویلە دە، معنای اشاریسیلە دیركە: "ای انسان و ای انسانلرڭ رئیسی و مرشدی! اگر بتون موجودات سنی بیراقوب فنا یولندە عدمە كیدرسە، اگر ذی حیاتلر سندن مفارقت ایدوب ئولوم یولندە قوشارسە، اگر انسانلر سنی ترك ایدوب مزارستانە كیررسە، اگر اهل غفلت و ضلالت سنی دیڭلەمەیوب ظلماتە دوشرسە، مراق ایتمە! دیكە: جناب حق بڭا كافیدر. مادام او وار، هر شی وار. او حالدە، او كیدنلر عدمە كیتمەدیلر. اونڭ باشقە مملكتنە كیدییورلر. و اونلرڭ بدلنە او عرش عظیم صاحبی، نهایتسز جنودندن و عسكرلرندن باشقەلرینی كوندریر. و مزارستانە كیرنلر، محو اولمدیلر، باشقە عالمە كیدییورلر. اونلرڭ بدلنە باشقە وظیفەدارلری كوندریر. و ضلالتە دوشنلرە بدل، طریق حقّی تعقیب ایدەجك مطیع قوللرینی كوندرەبیلیر. مادام اویلەدر، او هر شیئە بدلدر. بتون اشیا، بر تك توجّهنە بدل اولاماز!" دیر.
ایشتە شو معنای اشاری واسطەسیلە، بڭا دهشت ویرن اوچ مدهش جنازە، باشقە شكل آلدیلر. یعنی هم حكیم، هم رحیم، هم عادل، هم قدیر بر ذات ذوالجلالڭ تحت تدبیر و ربوبیّتندە.. و حكمت و رحمتی ایچندە حكمتنما بر سیران، عبرتنما بر جولان، وظیفەدارانە بر سیاحت صورتندە بر سیر و سفردر، بر ترخیص و توظیفدركە، بویلە كائنات چالقانییور، كلییورلر، كیدییورلر.
[بشنجی نكتە] 〚 قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖی یُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ〛 آیت عظیمەسی، اتّباع سنّت نە قدر مهم و لازم اولدیغنی پك قطعی بر صورتدە اعلان ایدییور.
اوت، شو آیت كریمە، قیاسات منطقیّە ایچندە، قیاس استثنائی قسمنڭ اڭ قوّتلی و قطعی بر قیاسیدر. شویلەكە: ناصل منطقجە قیاس استثنائی مثالی
SAYFA 54
اولارق دینیلییور: "اگر كونش چیقسە، كوندوز اولاجق." مثبت نتیجە ایچون دینیلیر: "كونش چیقدی، اویلە ایسە نتیجە ویرییوركە، شیمدی كوندوزدر." منفی نتیجە ایچون دینیلییور: "كوندوز دگل، اویلە ایسە نتیجە ویرییوركە، كونش چیقمامش." منطقجە، بو مثبت و منفی ایكی نتیجە قطعیدرلر.
عینًا اویلە دە، شو آیت كریمە دیركە:
"اگر اللّٰهە محبّتڭز وارسە، حبیب اللّٰهە اتّباع ایدیلەجك. اگر اتّباع ایدیلمزسە، نتیجە ویرییوركە اللّٰهە محبّتڭز یوقدر." اگر محبّت اللّٰه وارسە، نتیجە ویرركە، حبیب اللّٰهڭ سنّت سنیّەسنە اتّباعی انتاج ایدر.
اوت، جناب حقّە ایمان ایدن، البتە اوڭا اطاعت ایدەجك. و اطاعت یوللری ایچندە اڭ مقبولی و اڭ مستقیمی و اڭ قیصەسی، بلا شبهە حبیب اللّٰهڭ كوستردیگی و تعقیب ایتدیگی یولدر.
اوت، بو كائناتی بو درجە انعامات ایلە طولدیران ذات كریم ذوالجمال، ذی شعورلردن او نعمتلرە قارشو شكر ایستەمسی، ضروری و بدیهیدر. هم بو كائناتی بو قدر معجزات صنعتیلە تزیین ایدن او ذات كریم ذوالجلال، البتە و بالبداهە، ذی شعورلر ایچندە اڭ ممتاز بریسنی كندینە مخاطب و ترجمان.. و عبادینە مبلّغ و امام یاپاجقدر. هم بو كائناتی حد و حسابە كلمز تجلّیات جمال و كمالاتنە مظهر ایدن او ذات جمیل ذوالكمال، البتە و بالبداهە، سودیگی و اظهارینی ایستەدیگی جمال و كمال و اسما و صنعتنڭ اڭ جامع و اڭ مكمّل مقیاس و مداری اولان بر ذاتە، هر حالدە اڭ اكمل بر وضعیت عبودیتی ویرەجك. و اونڭ وضعیتنی سائرلرینە نمونۀ امتثال ایدوب، هركسی اونڭ اتّباعنە سوق ایدەجك. تاكە او كوزل وضعیتی، باشقەلرندە دە كورونسون.
[الحاصل] محبّت اللّٰه، سنّت سنیّەنڭ اتّباعنی استلزام ایدوب، انتاج ایدر. نە موتلی او كیمسەیەكە، سنّت سنیّەیە اتّباعندن حصّەسی زیادە اولا! ویل او كیمسەیەكە، سنّت سنیّەیی تقدیر ایتمەیوب، بدعەلرە كیرمش اولا!
[آلتنجی نكتە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِی النَّارِ] یعنی 〚 اَلْیَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖینَكُمْ〛 آیتنڭ سرّیلە، قواعد شریعت غرّا.. و دساتیر سنت سنیّە، تمام و كمالنی بولدقدن صوڭرە، یڭی ایجادلرلە او دستورلری بگنمەمك.. ویاخود حاشا و كلّا ناقص كورمك حسّنی ویرن بدعەلری ایجاد ایتمك، ضلالتدر، آتشدر.
سنّت سنیّەنڭ مراتبی وار. بر قسمی واجبدر، ترك ایدیلمز. او قسم، شریعت غرّادە تفصیلاتیلە بیان ایدیلمش. اونلر محكماتدر. هیچ بر جهتدە تبدّل ایتمز.
SAYFA 55
بر قسمی دە، نوافل نوعندندر. نوافل قسمی دە، ایكی قسمدر. بر قسمی، عبادتە تابع اولان سنّت سنیّەلردر. اونلر دە شریعت كتابلرندە بیان ایدیلمشدر. اونلرڭ تغییری بدعتدر. دیگر قسمنە، » آداب« تعبیر ایدیلییوركە، سِیَرِ سنیّە كتابلرندە ذكر ایدیلمشدر. اونلرە مخالفتە، بدعە دینیلمز. فقط آداب نبویەیە بر نوع مخالفتدر و اونلرڭ نورندن و او حقیقی ادبدن استفادە ایتمەمكدر. بو قسم ایسە، عرف و عادات و معاملات فطریّەدە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ تواترلە معلوم اولان حركاتنە اتّباع ایتمكدر.
مثلا، سویلەمك آدابنی كوسترن و ییمك و ایچمك و یاتمق كبی حالاتڭ آدابنڭ دستورلرینی بیان ایدن.. و معاشرتە تعلّق ایدن چوق سنّت سنیّەلر واردر. بو نوع سنّتلرە، » آداب« تعبیر ایدیلیر. فقط او آدابە اتّباع ایدن، عاداتنی عبادتە چویرر. او ادبدن مهم بر فیض آلیر. اڭ كوچك بر آدابڭ مراعاتی، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی تخطّر ایتدیرییور، قلبە بر نور ویرییور.
سنّت سنیّەنڭ ایچندە اڭ مهم اولانلری، اسلامیت علامتلری اولان شعائرە تعلّق ایدن سنّتلردر. شعائر، عادتا حقوق عمومیّە نوعندن جمعیتە عائد بر عبودیتدر. بریسنڭ یاپمەسیلە، او جمعیّت عمومًا استفادە ایتدیگی كبی.. اونڭ تركیلە دە، عموم جماعت مسئول اولور. بو نوع شعائرە ریا كیرەمز و اعلان ایدیلیر. نافلە نوعندن دە اولسە، شخصی فرضلردن داها اهمّیتلیدر.
[یدنجی نكتە] سنّت سنیە، أدبدر. هیچ بر مسئلەسی یوقدركە، آلتندە بر نور، بر ادب بولونماسین. رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [اَدَّبَنٖی رَبّٖی فَاَحْسَنَ تَاْدٖیبٖی] "ربّم بڭا ادبی كوزل بر صورتدە احسان ایتمش، ادبلندیرمش."
اوت، سِیَرِ نبویەیە دقّت ایدن و سنّت سنیّەیی بیلن، قطعیًّا آڭلاركە، جناب حق ادبڭ انواعنی، حبیبندەؐ جمع ایتمشدر. اونڭ سنّت سنیەسنی ترك ایدن، ادبی ترك ایدر. (بٖی اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ) قاعدەسنە ماصدق اولور، خسارتلی بر ادبسزلگە دوشر.
[سؤٓال] هر شیئی بیلن و كورن، و هیچ بر شی اوندن كیزلنەمەین علّام الغیوبە قارشو ادب ناصل اولور؟ سبب خجالت اولان حالتلر، اوندن كیزلنەمز. چونكە ادبڭ بر نوعی، تستّردر. موجب استكراه حالاتی ستر ایتمكدر. علّام الغیوبە قارشو تستّر اولاماز.
[الجواب] (اوّلا)، صانع ذوالجلال ناصلكە صنعتنی، كمال اهمّیتلە كوزل كوسترمك ایستەیور. و مستكره شیلری پردەلر آلتنە آلییور. و نعمتلرینە، او نعمتلری سوسلندیرمك جهتیلە نظر دقّتی جلب ایدییور. اویلە دە،
SAYFA 56
مخلوقاتنی و عبادینی، سائر ذی شعورلرە كوزل كوسترمك ایستەیور. اونلرڭ چركین وضعیتلردە كورونمەلری، جمیل و مزیِّن و لطیف و حكیم كبی اسملرینە قارشو، بر نوع عصیان و خلاف ادب اولویور. ایشتە سنّت سنیّەدەكی ادب، او صانع ذوالجلالڭ اسمالرینڭ حدودلری ایچندە بر محض ادب وضعیتنی طاقینمقدر.
(ثانیًا) ناصلكە بر طبیب، دوقتورلق نقطەسندە بر نا محرمڭ اڭ نا محرم عضوینە باقار و ضرورت اولدیغی وقت اوڭا كوستریلیر. "خلاف ادب!" دینیلمز. بلكە، "ادب طب اویلە اقتضا ایدر" دینیلیر. فقط او طبیب، رجولیّت صفتیلە ویاخود واعظ اسمیلە یاخود خواجە عنوانیلە او نا محرملرە باقاماز. اوڭا كوسترمسنە ادب فتوا ویرەمز. او جهتدە اوڭا كوسترمك، حیاسزلقدر.
اویلە دە، صانع ذوالجلالڭ چوق اسماسی وار. هر بر اسمڭ آیری بر جلوەسی وار. مثلا، غفّار اسمی كناهلرڭ وجودینی و ستّار اسمی قصوراتڭ بولونمەسنی اقتضا ایتدكلری كبی، جمیل اسمی دە چركینلگی كورمك ایستەمز. [لطیف، كریم، حكیم، رحیم] كبی اسمای جمالیە و كمالیە، موجوداتی كوزل بر صورتدە.. و ممكن وضعیتلرڭ اڭ اییسندە بولونمەلرینی اقتضا ایدرلر. او اسمای جمالیە و كمالیە ایسە، ملائكە و روحانیاتڭ، جن و انسڭ نظرلرندە كوزللكلرینی، موجوداتڭ كوزل وضعیتلریلە و حسن ادبلریلە كورمك ایسترلر. ایشتە سنّت سنیّەدەكی آداب، بو علوی آدابڭ اشاراتیدر و دستورلریدر و نمونەلریدر.
[سكزنجی نكتە] 〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ〛 آیتندن اوّلكی اولان 〚 لَقَدْ جَٓائَكُمْ رَسُولٌ〛 الٰی آخرە آیتی، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ امّتنە قارشو اولان كمال شفقت و نهایت رأفتنی كوستردكدن صوڭرە، شو〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا〛 آیتیلە دیركە:
"ای انسانلر و ای مسلمانلر! بویلە حدسز بر شفقتیلە سزی ارشاد ایدن.. و سزڭ منفعتڭز ایچون بتون قوّتنی صرف ایدن.. و معنوی یارەلریڭزی كتیردیگی احكام و سنّت سنیّەسیلە و كمال شفقتیلە مرهم اوروب تداوی ایدن شفقتپرور بر ذاتڭ بدیهی شفقتنی انكار ایتمك.. و كوز ایلە كورونن رأفتنی اتهام ایدر درجەدە اونڭ سنّتندن و تبلیغ ایتدیگی احكامدن یوزلریڭزی چویرمك، نە قدر وجدانسزلق، نە قدر عقلسزلق اولدیغنی بیلیڭز!"
"و ای شفقتلی رسول و ای رأفتلی نبی! اگر سنڭ بو عظیم شفقتڭی و بیوك رأفتڭی طانیمایوب عقلسزلقلرندن سڭا آرقەلرینی چویروب سنی دیڭلەمزلرسە، مراق ایتمە! سماوات و ارضڭ جنودی، تحت امرندە اولان..
SAYFA 57
و عرش عظیم محیطڭ تحتندە سلطنت ربوبیّتی حكم ایدن ذات ذوالجلال، سڭا كافیدر! حقیقی مطیع طائفەلری، سنڭ اطرافڭە طوپلاتدیرر، سنی اونلرە دیڭلتدیرر. سنڭ احكامڭی اونلرە قبول ایتدیرر. "
اوت، شریعت محمّدیەدەؐ و سنّت احمدیّەدەؐ هیچ بر مسئلە یوقدركە، متعدّد حكمتلری بولونماسین. بو فقیر، بوتون قصور و عجزملە برابر بونی ادّعا ایدییورم. و بو دعوانڭ اثباتنە حاضرم. هم شیمدی یە قدر یازیلان یتمش سكسان رسالۀ نور اثرلری، سنّت احمدیّەنڭؐ و شریعت محمّدیەنڭؐ مسئلەلری، نە قدر حكمتلی و حقیقتلی اولدیغنە، یتمش سكسان شاهد صادق حكمنە كچمشدر. اگر بو موضوعە دائر اقتدار اولسە یازیلسە، یتمش دگل، بلكە یدی بیڭ رسالە او حكمتلری بیتیرەمەیەجكدر.
هم بن شخصمدە بالمشاهدە، هم ذوقًا، بلكە بیڭلر تجربەلرم واركە، مسائل شریعتلە سنّت سنیە دستورلری، امراض روحانیّەدە و عقلیّەدە و قلبیّەدە، خصوصًا امراض اجتماعیّەدە، غایت نافع برر دوادر بیلدیگمی.. و اونلرڭ یرلرینی باشقە فلسفی و حكمتی مسئلەلر طوتامدیغنی بالمشاهدە كندم حسّ ایتدیگمی.. و باشقەلرینە دە بر درجە رسالەلردە احساس ایتدیگمی اعلان ایدییورم. بو دعوامدە تردّد ایدنلر، رسالۀ نور اجزالرینە مراجعت ایدوب باقسینلر.
ایشتە بویلە بر ذاتڭ سنّت سنیّەسنە الدن كلدیگی قدر اتّباعە چالیشمق، نە قدر كارلی و حیات ابدیە ایچون نە قدر سعادتلی و حیات دنیویە ایچون نە قدر منفعتلی اولدیغی قیاس ایدیلسین.
[طوقوزنجی نكتە] سنّت سنیّەنڭ هر بر نوعنە تمامًا بالفعل اتّباع ایتمك، اخصّ خواصّە دخی آنجق میسّر اولور. اوڭا بالفعل اولماسە دە، بالنّیّە، بالقصد و طرفدارانە و التزامكارانە طالب اولمق، هركسڭ ألندن كلیر. فرض و واجب قسملرە، ذاتًا اتّباعە مجبوریت واردر. عبودیتدەكی مستحب اولان سنّت سنیّەنڭ تركندە كناه اولماسە دخی، بیوك ثوابڭ ضایعاتی وار. تغییرندە ایسە، بیوك خطا واردر. عادات و معاملاتدەكی سنّت سنیە ایسە، اتّباع ایتدكجە او عادات، عبادت اولور. اتّباع ایتمزسە، عتاب یوق. فقط حبیب اللّٰهڭ آداب حیاتیّەسنڭ نورندن استفادەسی آزالیر.
احكام عبودیّتدە یڭی ایجادلر، بدعتدر. بدعتلر ایسە، 〚 اَلْیَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖینَكُمْ〛 سرّینە منافی اولدیغی ایچون، مردوددر. فقط، طریقتدەكی اوراد و اذكار و مشربلر نوعندن اولسە.. و اصللری كتاب و سنّتدن اَخْذْ ایدیلمك شرطیلە، آیری آیری طرزدە، آیری آیری صورتدە اولمقلە برابر، مقرّر اولان اصول و اساسات سنّت سنیّەیە مخالفت ایتمەمك.. و تغییر ایتمەمك شرطیلە، بدعە دگللردر. لكن بر قسم اهل علم، بونلردن
SAYFA 58
بر قسمنی بدعەیە داخل ایتمشلر، فقط "بدعۀ حسنە" نامنی ویرمشلر.
امام ربّانی مجدّد الفِ ثانیؓ دییوركە: "بن سَیر و سلوك روحانیدە كورییوردمكە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامدن مروی اولان كلمات نورلیدر. سنّت سنیە شعاعیلە پارلایور. اوندن مروی اولمایان پارلاق و قوّتلی وردلری و حاللری كوردیگم وقت، اوستلرندە او نور یوقدی. بو قسمڭ اڭ پارلاغی، اوّلكینڭ اڭ آزینە مقابل كلمییوردی. بوندن آڭلادمكە، سنّت سنیّەنڭ شعاعی بر اكسیردر. هم او سنّت، نور ایستەینلرە كافیدر. خارجندە نور آرامەیە احتیاج یوقدر!"
ایشتە بویلە حقیقت و شریعتڭ بر قهرمانی اولان بر ذاتڭ بو حكمی كوسترییوركە، سنّت سنیە، سعادت دارینڭ تمل طاشیدر و كمالاتڭ معدنی و منبعیدر.
(اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا اتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِیَّةِ اٰمٖینَ)〚 رَبَّنَٓا اٰمَنَّا بِمَٓا اَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدٖینَ〛
[اوننجی نكتە] 〚 قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖی یُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ〛 آیتندە، اعجازلی بر ایجاز واردر. چونكە چوق جملەلر، بو اوچ جملەنڭ ایچندە درج ایدیلمشدر. شویلەكە:
شو آیت دییوركە: "اللّٰهە ایمانڭز وارسە، البتە اللّٰهی سوەجكسڭز. مادام اللّٰهی سورسڭز، اویلە ایسە اللّٰهڭ سودیگی طرزی یاپاجقسڭز. و او سودیگی طرز ایسە، اللّٰهڭ سودیگی ذاتە بڭزەیەجكسڭز. اوڭا بڭزەمك ایسە، اوڭا اتّباع ایتمكدر. نە وقت اوڭا اتّباع ایتسەڭز، الله دە سزی سوەجك. ذاتًا سز اللّٰهی سورسڭز، تاكە الله دە سزی سوسین."
ایشتە بتون بو جملەلر، شو آیتڭ یالڭز مجمل و قیصە بر مأٓلیدر. دیمك اولویوركە، انسان ایچون اڭ مهم عالی مقصد، جناب حقّڭ محبّتنە مظهر اولمقدر. بو آیتڭ نصّی كوسترییوركە، او مطلَب اعلانڭ یولی، حبیب اللّٰهە اتّباعدر و سنّت سنیّەسنە اقتدادر. بو مقامدە (اوچ نقطە) اثبات ایدیلسە، مذكور حقیقت تمامیلە تظاهر ایدر.
[برنجی نقطە] بشر فطرتًا، شو كائناتڭ خالقنە قارشو حدسز بر محبّت اوزرینە یارادیلمشدر. چونكە فطرت بشریەدە جمالە قارشو بر محبّت و كمالە قارشو پرستش ایتمك و احسانە قارشو سومك واردر. جمال و كمال و احسانڭ درجاتنە كورە، او محبّت تزاید ایدر. و عشقڭ اڭ منتها درجەسنە قدر كیدر.
هم بو كوچوجك انسانڭ كوچك قلبندە كائنات قدر بر عشق یرلشیر. اوت، قلبڭ مرجمك قدر بر صندوقجەسی اولان قوّۀ حافظەدە، بر كتبخانە حكمندە بیڭلر كتاب قدر یازی ایچندە یازیلمەسی كوسترییوركە، او كوچك قلب، كائناتی ایچنە آلابیلیر. و او قدر محبّت طاشییابیلیر.
مادام فطرت بشریەدە احسان و جمال و كمالە قارشو بویلە حدسز بر استعداد محبّت واردر.
SAYFA 59
مادام بو كائناتڭ خالقنڭ، كائناتدە تظاهر ایدن آثاریلە بالبداهە تحقّقی ثابت اولان حدسز جمال مقدّسی.. و بو موجوداتدە تظاهر ایدن نقوش صنعتیلە بالضّرورە ثبوتی تحقّق ایدن حدسز كمال قدسیسی.. و بتون ذی حیاتلردە تظاهر ایدن حدسز انواع احسانات و انعاماتیلە بالیقین و بلكە بالمشاهدە وجودی تحقّق ایدن حدسز احساناتی واردر. البتە ذی شعورلرڭ اڭ جامعی و اڭ محتاجی و اڭ متفكّری و اڭ مشتاقی اولان بشردە، حدسز بر محبّتی اقتضا ایدییور.
اوت.. هر بر انسان، او خالق ذوالجلالە قارشو حدسز بر محبّتە مستعد اولدیغی كبی.. او خالق دخی هركسدن زیادە جمال و كمال و احساننە قارشو، حدسز بر محبوبیتە مستحقدر. حتّی انسان مؤمندەكی، حیاتنە و بقاسنە و وجودینە و دنیاسنە و نفسنە و موجوداتە قارشو دورلی دورلی محبّتلری و شدید علاقەلری، او استعداد محبّت الٰهیەنڭ ترشّحاتیدر. حتّی انسانڭ متنوّع حسّیات شدیدەسی، او استعداد محبّتڭ استحالەلریدر و باشقە شكللرە كیرمش رشحەلریدر.
معلومدركە، انسان كندی سعادتیلە متلذّذ اولدیغی كبی، علاقەدار اولدیغی ذاتلرڭ سعادتلریلە دخی متلذّذ اولور. و كندینی بلالردن قورتارانی سودیگی كبی، سودكلرینی دە بلالردن قورتارانی اویلە سَور. ایشتە بو حالت روحیەیە بناءً، انسان، اگر هر انسانە عائد انواع احسانات الٰهیەدن یالڭز بونی دوشونسەكە: "بنم خالقم، بنی ظلمات ابدیە اولان عدمدن قورتاروب، بو دنیادە بر كوزل دنیایی بڭا ویردیگی كبی.. اجلم كلدیگی زمان، بنی اعدام ابدی اولان عدمدن و محودن یینە قورتاروب، باقی بر عالمدە ابدی و چوق شعشعەلی بر عالمی بڭا احسان.. و او عالمڭ عموم انواع لذائذ و محاسنندن استفادە ایدەجك.. و او عالمدە جولان ایدوب تنزّه ایدەجك دویغولری و ظاهری و باطنی حاسّەلری بڭا انعام ایتدیگی كبی.. چوق سودیگم و چوق علاقەدار اولدیغم بتون اقارب و احبابمی و ابنای جنسمی دخی اویلە حدسز احسانلرە مظهر ایدییور و او احسانلر بر جهتدە بڭا عائد اولویور. زیرا اونلرڭ سعادتلریلە مسعود و متلذّذ اولویورم.
مادام (اَلْاِنْسَانُ عَبٖیدُ الْاِحْسَانِ) سرّیلە، هركسدە احسانە قارشو پرستش وار. البتە بویلە ابدی حدسز احسانە قارشو، كائنات قدر بر قلبم اولسە، او احسانە قارشو محبّتلە طولمق اقتضا ایدر و طولدیرمق ایسترم. بن بالفعل او محبّتی ایدەمەسەم دە، بالاستعداد و بالایمان و بالنّیت و بالقبول و بالتّقدیر و بالاشتیاق و بالالتزام و بالارادە صورتندە ایدییورم "دییەجك.
SAYFA 60
و هكذا، جمال و كمالە قارشو انسانڭ كوستردیگی محبّت ایسە، اجمالًا اشارت ایتدیگمز احسانە قارشو محبّتە قیاس ایدیلسین.
كافر ایسە، كفر جهتیلە حدسز بر عداوت ایدر. حتّی كائناتە و موجوداتە قارشو ظالمانە و تحقیركارانە بر عداوت طاشیر.
[ایكنجی نقطە] محبّت اللّٰه، اتّباعِ سنّت محمّدیەییؐ استلزام ایدر. چونكە اللّٰهی سومك، اونڭ مرضیّاتنی یاپمقدر. مرضیّاتی ایسە، اڭ مكمّل بر صورتدە ذات محمّدیّەدەؐ تظاهر ایدییور. ذات احمدیّەیەؐ حركات و افعالدە بڭزەمك (ایكی جهتلە) در:.
[برنجیسی] جناب حقّی سومك جهتی.. امرینە اطاعت و مرضیّاتی دائرەسندە حركت ایتمك، او اتّباعی اقتضا ایدییور. چونكە بو ایشتە اڭ مكمّل امام، ذات محمّدیّەدرؐ.
[ایكنجیسی] مادام ذات احمدیەؐ، انسانلرە اولان حدسز احسانات الٰهیەنڭ اڭ مهم بر وسیلەسیدر. البتە جناب حق حسابنە حدسز بر محبّتە لایقدر. انسان، سودیگی ذاتە اگر بڭزەمك قابل ایسە، فطرتًا بڭزەمك ایستر. ایشتە حبیب اللّٰهی سَونلرڭ، سنّت سنیّەسنە اتّباع ایلە اوڭا بڭزەمەیە چالیشمەلری، قطعیًّا اقتضا ایدر.
[اوچنجی نقطە] جناب حقّڭ حدسز مرحمتی اولدیغی كبی، حدسز بر محبّتی دە واردر. بتون كائناتدەكی مصنوعاتڭ محاسنی ایلە و او مصنوعاتی سوسلندیرمسیلە كندینی حدسز بر صورتدە سودیردیگی كبی.. مصنوعاتنی سَون، خصوصًا او مصنوعاتنی سودیرمسنە سومك ایلە مقابلە ایدن ذی شعور مخلوقاتنی سَور. جنّتڭ بتون لطائف و محاسنی و لذائذی و نعماتی، بر جلوۀ رحمتی اولان بر ذاتڭ نظر محبّتنی كندینە جلبە چالیشمق، نە قدر مهم و عالی بر مقصد اولدیغی بالبداهە آڭلاشیلیر. مادام نصّ كلامیلە، اونڭ محبّتنە، یالڭز اتّباع سنّت احمدیەؐ ایلە مظهر اولونور. البتە اتّباع سنّت احمدیەؐ، اڭ بیوك بر مقصد انسانی و اڭ مهم بر وظیفۀ بشریّە اولدیغی تحقّق ایدر.
[اون برنجی نكتە] (اوچ مسئلە) در.
[برنجی مسئلە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ سنّت سنیەسنڭ منبعی اوچدر.. اقوالی، افعالی، احوالیدر. بو اوچ قسم دخی، اوچ قسمدر: فرائض، نوافل، عادات حسنەسیدر. فرض و واجب قسمندە اتّباعە مجبوریت وار. تركندە عذاب و عقاب واردر. هركس اوڭا اتّباعە مكلّفدر.
SAYFA 61
نوافل قسمندە امر استحبابی ایلە یینە اهل ایمان مكلّفدر. فقط تركندە عذاب و عقاب یوقدر. فعلندە، یعنی یاپیلمەسندە و اتّباعندە عظیم ثوابلر واردر. تغییر و تبدیلی، بدعە و ضلالتدر و بیوك خطادر.
عادات سنیّەسی و حركت مستحسنەسی ایسە، حكمتًا و مصلحتًا، حیات شخصیە و نوعیە و اجتماعیّە اعتباریلە اونی تقلید و اوڭا اتّباع ایتمك، غایت مستحسندر. چونكە هر بر حركت عادیەسندە چوق منفعت حیاتیّە بولوندیغی كبی، متابعت ایتمكلە، او آداب و عادتلر عبادت حكمنە كچر.
اوت، مادام دوست و دوشمانڭ اتّفاقیلە، ذات احمدیە علیە الصّلاة والسّلام محاسن اخلاقڭ اڭ یوكسك مرتبەلرینە مظهردر. و مادام بالاتّفاق نوع بشر ایچندە اڭ مشهور و اڭ ممتاز بر شخصیتدر. و مادام بیڭلر معجزاتنڭ دلالتیلە و تشكیل ایتدیگی عالم اسلامیتڭ كمالاتنڭ شهاداتیلە و مبلّغ و ترجمان اولدیغی قرآن حكیمڭ حقائقنڭ تصدیقیلە، اڭ مكمّل بر انسان كامل و بر مرشد اكملدر. و مادام ثمرۀ اَتْبَاعیلە میلیونلر اهل كمال، مراتب كمالاتدە ترقّی ایدوب سعادت دارینە مظهر اولمشلردر. البتە او ذاتڭؐ سنّتی و حركاتی، اقتدا ایدیلەجك اڭ كوزل نمونەلردر. و تعقیب ایدیلەجك اڭ صاغلام رهبرلردر. و دستور اتّخاذ ایدیلەجك اڭ محكم قانونلردر. بختیار اودركە، بو اتّباعِ سنّتدە حصّەسی زیادە اولا. سنّتە اتّباع ایتمەین، تنبللك ایدرسە خسارت عظیمە.. اهمّیتسز كورورسە جنایت عظیمە.. تكذیبی اشمام ایدن تنقید ایسە ضلالت عظیمەدر.
[ایكنجی مسئلە] جناب حق قرآن حكیمدە: 〚 وَاِنَّكَ لَعَلٰی خُلُقٍ عَظٖیمٍ〛 فرمان ایدر. روایت صحیحە ایلە حضرت عائشۀ صدّیقەؓ كبی صحابۀ كزین، حضرت پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامی تعریف ایتدكلری زمان [خُلُقُهُ الْقُرْاٰنُ] دییە تعریف ایدییورلردی. یعنی، قرآنڭ بیان ایتدیگی محاسن اخلاقڭ مثالی، محمّد علیە الصّلاة والسّلامدر. و او محاسنی اڭ اوّل امتثال ایدن و فطرتًا او محاسن اوزرندە یارادیلان اودر.
ایشتە بویلە بر ذاتڭؐ افعال، احوال، اقوال و حركاتنڭ هر بریسی نوع بشرە برر مودل حكمنە كچمگە لایق ایكن، اوڭا ایمان ایدن و امّتندن اولان غافللرڭ، سنّتنە اهمّیت ویرمەینلرینڭ ویاخود تغییر ایتمك ایستەینلرینڭ نە قدر بدبخت اولدقلرینی دیوانەلر دە آڭلار.
[اوچنجی مسئلە] رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام خلقتًا اڭ معتدل بر وضعیتدە و اڭ مكمّل بر صورتدە خلق ایدیلدیگندن، حركات و سكناتی اعتدال و استقامت اوزرینە كیتمشدر. سِیَر سنیّەسی قطعی بر صورتدە كوستریركە،
SAYFA 62
هر حركتندە استقامت و اعتدال اوزرە كیتمش، افراط و تفریطدن اجتناب ایتمشدر.
اوت، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام 〚 فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ〛 امرینی تمامیلە امتثال ایتدیگی ایچون، بتون افعال و اقوال و احوالندە استقامت، قطعی بر صورتدە كورونویور. مثلا.. قوّۀ عقلیەنڭ فساد و ظلمتی حكمندەكی افراط و تفریطی اولان غباوتدن و جربزەدن مبرّا اولارق، حدّ وسط و مدار استقامت اولان حكمت نقطەسندە قوّۀ عقلیّەسی دائما حركت ایتدیگی كبی.. قوّۀ غضبیّەنڭ فسادی و افراط و تفریطی اولان قورقاقلق و تهوّردن منزّه اولارق، قوّۀ غضبیّەنڭ مدار استقامتی و حدّ وسطی اولان شجاعت قدسیّە ایلە قوّۀ غضبیّەسی حركت ایتمكلە برابر.. قوّۀ شهویّەنڭ فسادی و افراط و تفریطی اولان خُمُودْ و فُجُورْدن مصفّا اولارق، او قوّەنڭ مدار استقامتی اولان عفّتدە، قوّۀ شهویّەسی دائما عفّت اعظمی، معصومیّت درجەسندە رهبر اتّخاذ ایتمشدر.
و هكذا، بتون سنّت سنیّەسندە و احوال فطریّەسندە و احكام شرعیەسندە حدّ استقامتی اختیار ایتمشدر. و ظلم و ظلمات اولان افراط و تفریطدن، اسراف و تبذیردن اجتناب ایتمشدر. حتّی تكلّمندە و اكل و شربندە اقتصادی رهبر ایدوب، اسرافدن قطعیًّا اجتناب ایتمشدر. بو حقیقتڭ تفصیلاتنە دائر بیڭلر جلد كتاب تألیف ایدیلمشدر. (اَلْعَارِفُ تَكْفٖیهِ الْاِشَارَةُ) سرّنجە، بو دڭزدن بر قطرە ایلە اكتفا ایدوب، قیصە كسییورز.
(اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی جَامِعِ مَكَارِمِ الْاَخْلَاقِ وَمَظْهَرِ سِرِّ〚 وَاِنَّكَ لَعَلٰی خُلُقٍ عَظٖیمٍ〛 اَلَّذٖی قَالَ [مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖی عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتٖی فَلَهُٓ اَجْرُ مِائَةِ شَهٖیدٍ])
〚 وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖی هَدٰینَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لَٓا اَنْ هَدٰینَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ〛
〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛
SAYFA 63
[اون ایكنجی لمعە]
رأفت بگڭ ایكی جزئی سؤٓالنڭ مناسبتیلە، ایكی نكتۀ قرآنیّەنڭ بیاننە دائردر.
بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ
〚 وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ〛
اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَعَلٰٓی اِخْوَانِكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ
عزیز، صدّیق قرداشم رأفت بگ!
سنڭ بو مساعدەسز زمانمدە سؤآللرڭ، بنی مشكل بر موقعدە بولوندیرییور. بو دفعەكی ایكی سؤٓالڭ، چندان جزئیدر، فقط ایكی نكتۀ قرآنیە ایلە مناسبتدار اولدقلرندن، هم كرۀ ارضە دائر سؤٓالڭز، جغرافیە و قوزموغرافیەنڭ یدی قات زمین و یدی طبقە سماواتی تنقیدلرینە تماس ایتدیگندن، بڭا اهمّیتلی كلدی. اونڭ ایچون سؤٓالڭ جزئیتنە باقمایارق، علمی و كلّی بر صورتدە، ایكی آیت كریمەیە دائر ایكی نكتە اجمالًا بیان ایدیلەجك. سن دە جزئی سؤٓالڭە قارشو اوندن حصّە آلیرسڭ.
[برنجی نكتە] (ایكی نقطە) در. [برنجی نقطە]〚 وَكَاَیِّنْ مِنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَٓا ق اَللّٰهُ یَرْزُقُهَا وَاِیَّاكُمْ〛 و〚 اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتٖینُ〛 آیتلرینڭ سرّنجە، رزق طوغریدن طوغری یە قدیر ذوالجلالڭ الندەدر و خزینۀ رحمتندن چیقار. هر بر ذی حیاتڭ رزقی تعهّد ربّانیسی آلتندە اولدیغندن، آچلقدن ئولونمەمسی لازم كلیر. حالبوكە ظاهرًا آچلقدن و رزقسزلقدن ئولنلر پك چوق كورونویور. شو حقیقتڭ و شو سرّڭ حلّی شودركە:
تعهّد ربّانی حقیقتدر. رزقسزلق یوزندن ئولنلر یوقدر. چونكە او حكیم ذوالجلال، ذی حیاتڭ بدننە كوندردیگی رزقڭ بر قسمنی احتیاط ایچون شحم و ایچ یاغی صورتندە ذی حیاتڭ بدنندە ادّخار ایدر. حتّی بدنڭ هر حجیرەسنە كوندردیگی رزقڭ بر قسمنی، یینە او حجیرەنڭ بر كوشەسندە ادّخار ایدر. استقبالدە، خارجدن رزق كلمدیگی زمان صرف ایدیلمك اوزرە، بر احتیاط ذخیرەسی حكمندە بولوندیرر. ایشتە بو ادّخار ایدیلمش اولان احتیاط رزق بیتمدن اوّل ئولویورلر. دیمك او ئولوم، رزقسزلقدن دگلدر. بلكە سٓوء اختیاردن تولّد ایدن بر عادت و او سٓوء اعتیاددن و او عادتڭ تركندن نشئت ایدن بر مرض ایلە ئولویورلر.
اوت، ذی حیاتڭ بدنندە شحم صورتندە ادّخار ایدیلن رزق فطری، حدّ وسط اولارق قرق كون مكمّلاً دوام ایدر. حتّی بر مرضڭ ویا بر استغراق روحانی نتیجەسندە ایكی قرقی كچر. حتّی بر آدم، شدید بر عناد یوزندن لوندرە حپسخانەسندە یتمش كون هیچ بر شی ییمەدن صحّت و سلامتلە حیاتی دوام ایتدیگنی، اون اوچ سنە اوّل غزتەلر
SAYFA 64
یازمشلردی.
مادام قرق كوندن، تا یتمش، سكسان كونە قدر رزق فطری دوام ایدییور. و مادام رزّاق اسمنڭ غایت كنیش بر صورتدە روی زمیندە جلوەسی كورونویور. و مادام هیچ امید ایدیلمدیگی بر طرزدە ممەلردن و اودونلردن رزقلر آقییور، باش كوسترییور. اگر پر شر بشر، سٓوء اختیاریلە مداخلە ایدوب قاریشمازسە، هر حالدە رزق فطری بیتمدن اوّل، او ذی حیاتڭ امدادینە او اسم یتیشەجك. آچلقلە ئولومە یول ویرمەیەجك. اویلە ایسە، آچلقدن ئولنلر اگر قرق كوندن اوّل ئولسەلر، اویلەلرڭ ئولوملری قطعیًّا رزقسزلقدن دگلدر. بلكە (تَرْكُ الْعَادَاتِ مِنَ الْمُهْلِكَاتِ) سرّیلە، سٓوء اختیاردن كلن بر عادتدن و ترك عادتدن نشئت ایدن بر علّتدن و بر مرضدن ایلری كلمشدر. اویلە ایسە، آچلقدن ئولمك اولماز، دینیلەبیلیر.
اوت، بالمشاهدە كورونویوركە، رزق، اقتدار و اختیار ایلە معكوسًا متناسبدر. مثلا، داها دنیایە كلمدن اوّل بر یاورو، رحم مادردە اقتدار و اختیاردن بتون بتون محروم اولدیغی بر زماندە، آغزینی قیمیلداتاجق قدر محتاج اولمایاجق بر صورتدە رزقی ویریلییور.
صوڭرە دنیایە كلدیگی وقت، اقتداری و اختیاری یوق، فقط بر درجە استعدادی و بالقوّە بر حسّی اولدیغندن، یالڭز آغزینی یاپیشدیراجق قدر بر حركتە احتیاج ایلە اڭ مكمّل و اڭ مغدّی و هضمی اڭ قولای و اڭ لطیف بر صورتدە و اڭ عجیب بر فطرتدە ممەلر موصلغندن آغزینە ویریلییور.
صوڭرە، اقتدار و اختیارە بر درجە علاقە پیدا ایتدكجە، او قولای و كوزل رزق، بر درجە چوجغە قارشو نازلانمغە باشلار. او ممە چشمەلری كسیلیر، باشقە یرلردن رزقی كوندریلیر. فقط اقتدار و اختیاری رزقی تعقیب ایتمەیە مساعد اولمدیغی ایچون، رزّاق كریم، پدر و والدەسنڭ شفقت و مرحمتلرینی، اقتدار و اختیارینە یاردیمجی كوندریر.
هر نە وقت اقتدار و اختیاری تكمّل ایدر، او وقت رزقی اوڭا قوشماز و قوشدیریلماز. رزق یرندە طورور. دیر: "كل، بنی آرا، بول، آل!"
دیمك رزق، اقتدار و اختیار ایلە معكوسًا متناسبدر. حتّی چوق رسالەلردە بیان ایتمشزكە، اڭ اختیارسز و اقتدارسز حیوانلر داها أیی یاشایورلر و داها أیی بسلنییورلر.
[ایكنجی نقطە] امكانڭ انواعی وار. امكان عقلی و امكان عرفی و امكان عادی كبی قسملری واردر. بر حادثە، اگر امكان عقلی دائرەسندە اولمازسە، رد ایدیلیر. فقط امكان عرفی دائرەسندە اولمازسە، معجزە اولور. فقط قولایجە كرامت اولاماز. اگر او حادثەنڭ عرفًا و قاعدةً نظیری بولونمازسە، شهود درجەسندە