[اون بشنجی لمعە]

بو رسالە، رسالۀ نورڭ عموم اجزالرینڭ موضوعلرینی جاذبەدار بر افادە ایلە كوسترن فهرست رسالەسنڭ سوزلر، مكتوبات و اون دردنجی لمعەیە قدر اولان برنجی قسمی اولوب، فهرستڭ متباقی قسمی اولان اوننجی شعاع ایلە برلكدە اولوب، مجموعە حالندە آیریجە نشر ایدیلدیگی ایچون، بورایە درج ایدیلمەمشدر.

[اون آلتنجی لمعە]

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

عزیز صدّیق قرداشلرم خواجە صبری، حافظ علی، مسعود، مصطفیلر، خسرو، رأفت، بكر بگ، رشدی، لطفیلر، حافظ احمد، شیخ مصطفی وسائرە. سزلرە مراقلی و مدار سؤآل اولمش (درت كوچك مسئلەیی) معلومات اولارق مختصر بر صورتدە بیان ایتمكلگە، قلبمدە بر خاطرە حسّ ایتدم.

[برنجیسی] قرداشلریمزدن چاپراز زادە عبد اللّٰه افندی كبی بعض آدملر، "اهل كشفدن روایتًا، بو كچن رمضاندە اهل سنّت والجماعت ایچون بر فَرَجْ و بر فتوحات اولاجغنی خبر ویردكلری حالدە، ظهور ایتمدی. بویلە اهل ولایت و اهل كشف، نەدن خلاف واقع خبر ویرییورلر؟" دییە بندن صوردیلر. بن دە بردن سنوحات قبیلندن اولارق ویردیگم جوابڭ مختصری شودر:

حدیث شریفدە وارد اولمشدركە: "بعضًا بلا نازل اولور. كلیركن قارشوسنە صدقە چیقار. كری چویرر." شو حدیثڭ سرّی كوسترییوركە، مقدّرات، بعض شرائط ایلە وقوعە كلیركن، كری قالیر. دیمك اهل كشفڭ مطّلع اولدیغی مقدّرات مطلق اولمدیغنی، بلكە بعض شرائط ایلە مقیّد بولوندیغنی.. و او شرائطڭ وقوع بولمامسیلە او حادثەنڭ دە وقوعە كلمەمسیدر. فقط او حادثە، اجل معلّق كبی لوح ازلینڭ بر نوع دفتری حكمندە اولان (لَوْحِ مَحْوُ و اِثْبَاتْ دە ) مقدّر اولارق یازیلمشدر. غایت نادر اولارق لوح ازلی یە قدر كشف چیقار. اكثریسی اورایە چیقامایور.

ایشتە بو سرّە بناءً، كچن رمضان شریفدە و بو قربان بایرامندە و داها باشقە وقتلردە، استخراجە بناءً ویا كشفیات نوعندن ویریلن خبرلر، معلّق اولدقلری شرائطی بولامدقلری ایچون، وقوعە كلمەمشلر. و خبر ویرنلری تكذیب ایتمییورلر. چونكە مقدّر ایمش. فقط شرطی كلمدیگی ایچون، او دە وقوعە كلمەمش.

اوت،

رمضان شریفدە بدعەلرڭ رفعنە اهل سنّت والجماعتڭ یاپدقلری اكثریتلە خالص دعالری، بر شرط و بر سبب مهم ایدی. مع التّأسّف جامعلرە رمضان شریفدە بدعەلر كیردیگندن، دعالرڭ قبولنە سد چكدی، فَرَجْ كلمدی. ناصلكە، سابق حدیثڭ سرّیلە، صدقە، بلایی رفع ایدر. اكثریتڭ خالص دعاسی دە، فرج عمومی یی جذب ایدر. قوّۀ جاذبە وجودە كلمدیگندن، فتوحات دە ویریلمدی.

[ایكنجی مراقلی سؤٓال] بو ایكی آی ظرفندە هیجانلی بر وضعیت سیاسیە قارشوسندە هم بڭا، هم علاقەدار اولدیغم چوق قرداشلریمە قوی بر احتمال ایلە فَرَجْ ویرەجك بر تشبّثی ایتمك لازم ایكن، او وضعیتە هیچ اهمّیت ویرمەیەرك، بالعكس بنی تضییق ایدن اهل دنیانڭ لهندە اولارق بر فكردە بولوندم. بعض ذاتلر، حیرت ایچندە حیرتدە قالدیلر. دیدیلركە: "سڭا اشكنجە ایدن بو مبتدع و قسمًا منافق، باشدەكی انسانلرڭ تعقیب ایتدكلری سیاستی ناصل كورییورسڭكە، ایلیشمەیورسڭ؟"

ویردیگم جوابڭ مختصری شودركە: بو زماندە اهل اسلامڭ اڭ مهم تهلكەسی، فن و فلسفەدن كلن بر ضلالتلە قلبلرڭ بوزولمەسی و ایمانڭ زدەلنمەسیدر. بونڭ چارۀ یگانەسی، نوردر. نور كوسترمكدركە: قلبلر اصلاح اولسون، ایمانلر قورتولسون. اگر سیاست طوپوزی ایلە حركت ایدیلسە، غلبە چالینسە، او كافرلر منافق درجەسنە اینرلر. منافق، كافردن داها فنا اولور. دیمك، طوپوز بویلە بر زماندە قلبی اصلاح ایتمز. او وقت كفر قلبە كیرر. صاقلانیر، نفاقە انقلاب ایدر. هم نور، هم طوپوز، ایكیسنی بو زماندە بنم كبی بر عاجز یاپاماز. اونڭ ایچون بتون قوّتملە نورە صاریلمغە مجبور اولدیغمدن، سیاست طوپوزی نە شكلدە اولورسە اولسون، باقمامق لازم كلییور.

امّا مادّی جهادڭ مقتضاسی ایسە، او وظیفە شیمدیلك بزدە دگلدر. اوت، اهلنە كورە، كافرڭ ویا مرتدّڭ تجاوزاتنە سد چكمك ایچون طوپوز لازمدر. فقط ایكی ألمز وار. اگر یوز ألمز دە اولسە، آنجق نورە كافی كلیر. طوپوزی طوتاجق ألمز یوق.

[اوچنجی مراقلی سؤٓال] بو یاقیندە اینكیلیز و ایتالیان كبی اجنبیلرڭ بو حكومتە ایلیشمەلریلە، اسكیدنبری بو وطندەكی حكومتڭ حقیقی نقطۀ استنادی و قوّۀ معنویەسنڭ منبعی اولان حمیّت اسلامیّەیی تهییج ایتمكلە شعائر اسلامیەنڭ بر درجە احیاسنە و بدعەلرڭ بر درجە رفعنە مدار اولاجغی حالدە، نەدن شدّتلە حرب علیهندە چیقدڭ و بو مسئلەنڭ آسایش ایلە حل ایدیلمەسنی دعا ایتدڭ و شدّتلی بر صورتدە مبتدعلرڭ

حكومتلری لهندە طرفدار چیقدڭ؟ بو ایسە، طولاییسیلە بدعەلرە طرفكیرلكدر؟

[الجواب] بز، فَرَجْ و فرح و سرور و فتوحات ایستەیورز. فقط كافرلرڭ قیلیجیلە دگل. كافرلرڭ قیلیچلری باشلرینی ییسین! اونلرڭ قیلیجلرندن كلەجك فائدە، بزە لازم دگل. ذاتًا او متمرّد اجنبیلردركە، منافقلری اهل ایمانە مسلّط ایتدیلر و زندیقلری یتیشدیردیلر.

هم حرب بلاسی ایسە، خدمت قرآنیەمزە مهم بر ضرردر. بزم اڭ فداكار و اڭ قیمتدار قرداشلریمزڭ اكثریسی قرق بش یاشندن آشاغی اولدقلرندن، حرب واسطەسیلە وظیفۀ قدسیۀ قرآنیّەیی بیراقوب عسكرە كیتمگە مجبور اولاجقلردی. بنم پارەم اولسە، بو قیمتدار قرداشلریمڭ هر بریسنی عسكرلكدن قورتارمق ایچون، حسن رضاملە بدل نقدی بیڭ لیرە قدر دە اولسە ویرردم. بویلە یوزر قیمتدار قرداشلریمزڭ خدمت قرآنیۀ نورانیّەیی بیراقوب، مادّی جهاد طوپوزینە ال آتمقدە، یوز بیڭ لیرە كندی ضرریمزی حسّ ایدییورم. حتّی ذكائینڭ بو بر ایكی سنە عسكرلگی، بلكە بیڭ لیرە قدر معنوی فائدەسنی غائب ایتدیردی.

هر نە ایسە.. قادر كلّ شیء، بر دقیقەدە بلوطلرلە طولمش جوّ هوایی سوپوروب تمیزلەیەرك، سمانڭ برّاق یوزندە ضیادار كونشی كوستردیگی كبی، بو ظلماتلی و رحمتسز بلوطلری دە ازالە ایدوب حقائق شریعتی كونش كبی كوستریر. اوجوز و دغدغەسز ویرەبیلیر. اونڭ رحمتندن بكلرزكە، بزە بهالی صاتماسین. باشدەكیلرڭ باشلرینە عقل و قلبلرینە ایمان ویرسین، یتر. او وقت، كندی كندینە ایش دوزلیر.

[دردنجی مراقلی سؤٓال:؟ ] دییورلركە: "مادام سزڭ الڭزدەكی نوردر، طوپوز دگلدر. نورە قارشو معارضە ایدیلمز و نوردن قاچیلماز و نورڭ اظهارندن ضرر كلمز. نەدن آرقداشلریڭزە احتیاطی توصیە ایدییورسڭز؟ چوق نورلی رسالەلری خلقلرە كوسترمسنی منع ایدییورسڭز؟"

بو سؤٓالە قارشو جوابڭ مختصر مأٓلی شودركە: باشدەكی باشلرڭ چوغی سرخوشدر، اوقوماز. اوقوسە دە آڭلاماز، یاڭلیش معنا ویروب ایلیشیر. اونلرڭ ایلیشمەمەلری ایچون، عقللری باشلرینە كلنجەیە قدر كوسترمەمك لازمدر. هم چوق وجدانسز انسانلر واركە، غرض ویا طمع ویا خوف جهتیلە نوری انكار ایدییور ویا كوزینی قاپییور. اونڭ ایچون قرداشلریمە توصیە ایدییورمكە، احتیاط ایتسینلر. نا اهللرڭ اللرینە حقیقتلری ویرمەسینلر. هم اهل دنیانڭ اوهامنی تحریك ایدەجك ایشلردە دخی بولونماسینلر. [حاشیە]

[خاتمە]

بوكون رأفت بگڭ بر مكتوبنی آلدم. بر وقت سؤآللری ترك ایدەجك امیدندە ایكن، یینە بر سؤٓال صورویور. بن یازدیرمقدە صیقینتی چكییورم. هر نە ایسە.. لحیۀ شریفە حقّندە سؤآلی مناسبتیلە دییورمكە:

حدیثجە ثابتدركە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ لحیۀ سعادتندن دوشن صاچلرڭ دانەلری محدوددر. اوتوز قرق دانە ویا اللی آلتمش دانە كبی آز مقداردە ایكن، بیڭلر یردە لحیۀ سعادتڭ صاچلری بولونمسی، بنی بر زمان چوق دوشوندیردی. او وقت خاطریمە كلمشكە، لحیۀ سعادت، یالڭز لحیۀ شریفەنڭ صاچلرندن عبارت دگل، بلكە رأس مباركنڭ تراش اولدقجە، هیچ بر شیئنی غائب ایتمەین صحابەلر، او نورلی و مبارك و دائمی یاشایاجق صاچلرینی محافظە ایتمشلر. اونلر بیڭلردر. شیمدیكی موجودە مساوی كلەبیلیر.

یینە او وقت خاطریمە كلدیكە: عجبا هر جامعدە بولونان، سند صحیحلە بو صاچ، حضرت رسالتڭ صاچی اولدیغی ثابتمیدركە، اوڭا قارشو زیارت مقبول اولابیلسین؟

بردن خاطرە كلدیكە: او صاچلرڭ زیارتی، وسیلەدر. رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامە قارشو صلوات كتیرمگە سببدر و بر حرمت و محبّتە مداردر. وسیلەلك جهتی، او شیئڭ ذاتنە باقماز، وسیلەلك جهتنە باقار. اونڭ ایچون بر صاچ، اگر حقیقی اولارق لحیۀ سعادتدن اولمازسە، مادام ظاهر حالە كورە اویلە تلقّی ایدیلمش و او وسیلەلك وظیفەسنی یاپییور. و حرمتە و توجّهە و صلواتە وسیلە اولویور. قطعی سند ایلە او صاچڭ ذاتنی تشخیص و تعیین لازم دگلدر. یالڭز، عكسنە قطعی دلیل اولماسین، یتر. چونكە تلقّیات عامّە و قبول امّت، بر نوع حجّت حكمنە كچر.

بعض اهل تقوا بویلە ایشلردە، یا تقوی ویا احتیاط ویا عزیمت نقطەسندە ایلیشسەلر دە، خصوصی ایلیشیرلر. بدعە دە دیسەلر، بدعۀ حسنە نوعندە داخلدر. چونكە وسیلۀ صلواتدر.

رأفت مكتوبندە دییور: "بو مسئلە اخوانلر بینندە مدار مناقشە اولمشدر." قرداشلریمە توصیە ایدییورمكە:، انشقاقە و افتراقە سببیت ویرن مناقشە ایتمەسینلر! یالڭز مداولۀ افكار صورتندە نزاعسز مباحثەیە آلیشسینلر.

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

عزیز، صدّیق سڭیركندلی قرداشلرم ابراهیم، حافظ حسین، حافظ رجب افندیلر! حافظ توفیق ایلە كوندردیگڭز (اوچ مسئلە) یە ملحدلر اسكیدنبری ایلیشییورلر.

[برنجیسی] 〚 حَتّٰٓی اِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فٖی عَیْنٍ حَمِئَةٍ〛 آیتنڭ افادە ایتدیگی ظاهر معناسنە كورە: (كونش، حرارتلی چامورلی بر چشمە صویندە غروب ایتدیگنی كورمش) دییور.

[ایكنجیسی] سدّ ذوالقرنین نرەدەدر.

[اوچنجیسی] آخر زماندە حضرت عیسی نڭؑ كلەجگنە و دجّالی ئولدیرەجگنە دائردر.

بو سؤآللرڭ جوابلری اوزوندر. یالڭز مختصر بر اشارتلە دیرزكە:

آیات قرآنیە، اسلوب عربیّە اوزرینە و ظاهر نظرە كورە و عمومڭ آڭلایاجغی بر طرزدە افادە ایتدیگی ایچون، چوق دفعە تشبیه و تمثیل صورتندە بیان ایدییور. ایشتە 〚 تَغْرُبُ فٖی عَیْنٍ حَمِئَةٍ〛 كونشڭ، حرارتلی، چامورلی بر چشمە كبی كورونن بحر محیط غربینڭ ساحلندە ویا وولقانلی، آلولی، دومانلی طاغڭ كوزندە غروب ایتدیگنی ذوالقرنین كورمش. یعنی ظاهر نظردە، بحر محیط غربینڭ سواحلندە، یازڭ شدّت حرارتیلە اطرافندەكی باتاقلق حرارتلنوب، تبخّر ایتدیگی بر زماندە، او بخار آرقەسندە بیوك بر چشمە حوضەسی صورتندە اوزاقدن ذوالقرنینە كورونن بحر محیطڭ بر قسمندە كونشڭ ظاهری غروبنی كورمش. ویا وولقانلی، طاشی و طوپراغی و معدن صولرینی قاریشدیرارق فیشقیران بر طاغڭ باشندەكی یڭی آچیلمش آتشلی كوزندە، سماواتڭ كوزی اولان كونشڭ كیزلندیگنی كورمش.

اوت، قرآن حكیمڭ معجزانە بلاغت افادەسی، بو جملە ایلە چوق مسائلی

درس ویرییور. اوّلا، ذوالقرنینڭ مغرب طرفنە سیاحتی، شدّت حرارت زماننە و باتاقلق طرفنە و كونشڭ غروب آواننە و وولقانلی بر طاغڭ فیشقیرمەسی وقتنە تصادف ایتدیگنی بیان ایتمكلە، آفریقەنڭ تمام استیلاسی كبی چوق عبرتلی مسئلەلرە اشارت ایدر.

معلومدركە، كورونن حركت شمس، ظاهریدر و كرۀ ارضڭ مخفی حركتنە دلیلدر. اونی خبر ویرییور. حقیقت غروب مراد دگلدر. هم چشمە، تشبیهدر. اوزاقدن بیوك بر دڭز، كوچك بر حوض كبی كورونور. حرارتدن چیقان سیس و بخارلر و باتاقلقلر آرقەسندە كورونن بر دڭزی، چامور ایچندە بر چشمەیە تشبیهی، عربجە هم چشمە، هم كونش، هم كوز معناسندە اولان 〚 عَیْنٍ〛 كلمەسی، اسرار بلاغتجە غایت معنیدار و مناسبدر. [حاشیە]ذوالقرنینڭ نظرندە اوزاقلق جهتیلە اویلە كوروندیگی كبی، عرش اعظمدن كلن و اجرام سماویەیە قوماندە ایدن سماوی خطاب قرآنینڭ، بر مسافرخانۀ رحمانیدە سراج وظیفەسنی كورن مسخّر كونشی، "بحر محیط غربی كبی بر چشمۀ ربّانیدە كیزلنییور" دیمەسی، عظمتنە و علویتنە یاقیشییور. و معجزانە اسلوبیلە دڭزی حرارتلی بر چشمە و دومانلی بر كوز كوسترییور. و سماوی كوزلرە اویلە كورونویور.

الحاصل: بحر محیط غربی یی "چامورلی بر چشمە" تعبیری، ذوالقرنینە نسبتًا اوزاقلق نقطەسندە او بیوك دڭزی، بر چشمە كبی كورمش.

قرآنڭ نظری ایسە، هر شیئە یاقین اولدیغی جهتلە، ذوالقرنینڭ غلط حسّ نوعندەكی نظرینە كورە باقاماز. بلكە قرآن، سماواتە باقارق كلدیگندن، كرۀ ارضی كاه بر میدان، كاه بر سرای، بعضًا بر بشیك، بعضًا بر صحیفە كبی كوردیگندن، سیسلی، بخارلی، قوجە بحر محیط آطلاسئ غربی یی "بر چشمە" تعبیر ایتمسی، عظمت علویّتنی كوسترییور.

[ایكنجی سؤٓالڭز] سدّ ذوالقرنین نرەدەدر؟ یأجوج و مأجوج كیملردر؟

[الجواب] اسكیدن بو مسئلەیە دائر بر رسالە یازمشدم. او وقتڭ ملحدلری اونڭلە مُلزَم اولمشلردی. شیمدیلك هم او رسالە یانمدە یوقدر.

هم قوّۀ حافظەم تعطیل اَشغال ایتمش، یاردیم ایتمییور. هم یگرمی دردنجی سوزڭ اوچنجی دالندە بر نبذە بو مسئلەدن بحث ایدیلمش. اونڭ ایچون بو مسئلەنڭ یالڭز ایكی اوچ نكتەسنە مختصر بر اشارت ایدەجگز. شویلەكە:

اهل تحقیقڭ بیاننە كورە، هم ذوالقرنین عنواننڭ اشارتیلە، یمن پادشاهلرینڭ ذُو الْیَزَنْ كبی، [ذو] كلمەسیلە باشلایان اسملری بولوندیغندن، بو ذوالقرنین، اسكندر رومی دگلدر. بلكە یمن پادشاهلرندن بریسیدركە، حضرت ابراهیم علیە السّلامڭ زمانندە بولونمش و حضرت خضردنؑ درس آلمشدر. اسكندر رومی ایسە، میلاددن تقریبًا اوچ یوز سنە اوّل كلمش، آریسطودن درس آلمشدر.

تاریخ بشری، منتظم صورتدە اوچ بیڭ سنەیە قدر كیدییور. بو ناقص و قیصە تاریخ نظری، حضرت ابراهیم علیە السّلامڭ زمانندن اوّل طوغری اولارق حكم ایدەمییور. یا خرافەواری، یا منكرانە ویا غایت مختصر كیدییور.

بو یمنی ذوالقرنینڭ، تفسیرلردە "اسكندر" نامیلە اشتهارینڭ سببی، یا او ذوالقرنینڭ بر اسمی اسكندردركە: اسكندر كبیر و اسكی اسكندردر. ویاخود آیات قرآنیەنڭ ذكر ایتدیگی حادثات جزئیّەلر، كلّی حادثاتڭ اوچلری اولدیغی جهتلە، ذوالقرنین اولان اسكندر كبیرڭ نبوّتكارانە ارشاداتیلە اقوام ظالمە ایلە ملل مظلومە اورتەسندە حائل.. و غدّارلرڭ غاراتلرینە مانع اولاجق مشهور سدّ چینڭ بناسنی قوردیغی كبی.. اسكندر رومی مثللو متعدّد جهانكیرلر و قوّتلی پادشاهلر، مادّی جهتندە.. و معنوی عالم انسانیتڭ معنوی پادشاهلری اولان بر قسم انبیا، و بعض اقطابلر دخی معنوی و ارشادی جهتندە او ذوالقرنینڭ آرقەسندە كیدوب و اوڭا اقتدا ایدوب، مظلوملری ظالملردن قورتاراجق چارەلرڭ مهملرندن اولان، طاغلر اورتەلرندە سدلری، [حاشیە]صوڭرە طاغلر باشلرندە قلعەلری قورمشلر. یا بالذّات مادّی قوّتلریلە ویاخود ارشاد و تدبیرلریلە تأسیس ایتمشلر. صوڭرە شهرلرڭ اطرافندە سورلری.. و اورتەلرندە قلعەلری، تا صوڭ چارە اولان قرق ایكیلك طوپلری و قلعۀ سیارە كبی دِیرٖیتْنَاوْتْلری یاپمشلر.

حتّی روی زمینڭ اڭ مشهور سدّی و قاچ كونلك اوزون بر مسافە طوتان سدّ چینی، قرآن لسانیلە یأجوج و مأجوجڭ و تعبیر دیگرلە تاریخ لسانندە مانچور و موغول دینیلن و عالم بشریتی قاچ دفعە زیر و زبر ایدن و هیمالایە طاغلرینڭ آرقەسندن چیقان، شرقدن غربە قدر خراب ایدن اقوام وحشیّە و غاراتكار ملّتلرڭ هند و چیندەكی

اقوام مظلومەیە تجاوزلرینی طوردیرمق ایچون، او هیمالایە سلسلەلرینە یاقین و ایكی طاغ اورتەسندە اوزون بر سد یاپدیغنی.. و او اقوام وحشیّەنڭ كثرتلە هجوملرینە چوق زمان مانع اولدیغی كبی، قفقاس طاغلرندە، دَرْبَنْدْ جهتندە یینە چاپولجی، غاراتكیر اقوام تاتاریّەنڭ هجومنی طوردیرمق ایچون، ذوالقرنین مثال اسكی ایران پادشاهلرینڭ همّتیلە سدلر یاپیلمشدر. بو نوعدن چوق سدلر وار.

قرآن حكیم عموم نوع بشرلە قونوشدیغی ایچون، ظاهرًا بر حادثۀ جزئیەیی ذكر ایدر، عموم او حادثەیە بڭزر حادثاتی اخطار ایدرك قونوشور. ایشتە بو نقطۀ نظردندركە، سدّە و یأجوج و مأجوجە دائر روایتلر و اقوال مفسّرین آیری آیری كیدییور. هم قرآن حكیم، مناسبات كلامیّە جهتندە بر حادثەدن اوزاق بر حادثەیە انتقال ایدر. بو مناسبتی دوشونمەین ظن ایدركە ایكی حادثەنڭ زمانلری بربرینە یاقیندر.

ایشتە سدّڭ خرابیّتنی و قیامتڭ قوپمەسنی قرآنڭ خبر ویرمسی، قربیّت زمان جهتی ایلە دگلدر، بلكە مناسبات كلامیّە جهتندە ایكی نكتە ایچوندر. یعنی بو سد ناصل خراب اولاجق، اویلە دە دنیا خراب اولاجقدر. هم ناصلكە، فطری و الٰهی سدلر اولان طاغلر متیندر، آنجق قیامتڭ قوپمەسیلە خراب اولورلر. اویلە دە بو سد دخی، طاغ كبی متیندر، آنجق دنیانڭ خراب اولمەسیلە خاك ایلە یكسان اولور. انقلابات زمان تخریبات یاپسە دە، چوغی صاغلام قالیر، دیمكدر. اوت، سدّ ذوالقرنینڭ كلّیتندن بر فردی اولان سدّ چینی، بیڭلر سنە یاشادیغی حالدە داها میداندە طورویور. انسان ألیلە زمین صحیفەسندە یازیلان، مجسّم، متحجّر، معنیدار تاریخ قدیمدن اوزون بر سطر اولارق اوقونویور.

[اوچنجی سؤٓالڭز؟] حضرت عیسی علیە السّلامڭ دجّالی ئولدیرمسی، هم برنجی مكتوبدە، هم اون بشنجی مكتوبدە غایت مختصر و سزە كافی بر جواب واردر.

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ ]

〚 وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ〛

[اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ]

عزیز، صدّیق، فداكار، وفادار قرداشلرم خواجە صبری و حافظ علی،

سزلرڭ (مغیّبات خمسەیە ) دائر، سورۀ لقمانڭ آخرندەكی آیتڭ حقّندە مهم سؤٓالڭز، غایت مهم بر جواب ایستركن، مع التّأسّف شیمدیكی حالت روحیەم و احوال مادّیەم او جوابی یازمغە مساعد دگلدر. یالڭز سؤٓالڭزڭ تماس ایتدیگی بر ایكی نقطەیە غایت مجمل اشارت ایدەجگز.

بو سؤٓالڭزڭ مأٓلی كوسترییوركە:

اهل الحاد طرفندن تنقید صورتندە مغیّبات خمسەدن یاغمورڭ كلمەسی وقتنە و رحم مادردەكی جَنٖینڭ كیفیتنە اعتراض ایدیلمش. دیمشلركە: "رصدخانەلردە بر آلتلە یاغمورڭ وقت نزولی كشف ایدیلییور. اونی، اللّٰهدن باشقەسی دە بیلییور. هم رونتكن شعاعیلە رحم مادردەكی جَنٖینڭ مذكّر، مؤنّث اولدیغی آڭلاشیلییور. دیمك، مغیّبات خمسەیە اطّلاع قابلدر."

[الجواب] یاغمورڭ وقت نزولی بر قاعدەیە مربوط اولمدیغی ایچون، طوغریدن طوغری یە مشیئت خاصّۀ الٰهیە ایلە باغلی و خزینۀ رحمتدە خصوصی ارادەیە تابع اولدیغنڭ بر سرّ حكمتی شودركە: كائناتدە اڭ مهم حقیقت.. و اڭ قیمتدار ماهیت، وجود و حیات و نور و رحمتدر. بو درت شی، پردەسز، واسطەسز، طوغریدن طوغری یە قدرت الٰهیەیە و مشیئت خاصّۀ الٰهیەیە باقار. سائر مصنوعاتدە، ظاهری اسباب قدرتڭ تصرّفنە پردە اولویورلر. و مطّرد قانونلر و قاعدەلر، بر درجە ارادە و مشیئتە حجاب اولویورلر. فقط وجود و حیات و نور و رحمتدە، او پردەلر قونولمامش. چونكە پردەلرڭ سرّ حكمتی، او دردندە جریان ایتمییور.

مادام وجوددە اڭ مهم حقیقت، حیات و رحمتدر. یاغمور، حیاتە منشأ و مدار رحمت، بلكە عین رحمتدر. البتە وسائط پردە اولمایاجق. قاعدە و یكنسقلق دخی، مشیئت خاصّۀ الٰهیەیی ستر ایتمەیەجك. تاكە: هر وقت، هركس، هر شیدە شكر و عبودیتە و سؤٓال و دعایە مجبور اولسون. اگر بر قاعدە داخلندە اولسە ایدی، او قاعدەیە كوونیلەجك، شكر و رجا قاپوسی قپاناجقدی.

كونشڭ طلوعندە نە قدر منفعتلر اولدیغی معلومدر. حالبوكە مطّرد بر قاعدەیە تابع اولدیغندن، كونشڭ چیقمەسی ایچون دعا ایدیلمەیور و چیقدیغنە دائر شكر یاپیلمایور. و علم بشری، او قاعدەنڭ یولیلە یارین كونشڭ چیقاجغنی بیلدیگی ایچون، غائبدن صاییلمییور. فقط

یاغمورڭ جزئیّاتی بر قاعدەیە تابع اولمدیغی ایچون، هر وقت انسانلر رجا و دعا ایلە درگاە الٰهی یە التجایە مجبور اولویورلر. و علم بشری، وقت نزولنی تعیین ایدەمدیگی ایچون، صرف خزینۀ رحمتدن بر نعمت خاصّە تلقّی ایدوب، حقیقی شكر ایدییورلر. ایشتە بو آیت، بو نقطۀ نظردن یاغمورڭ وقت نزولنی، مغیّبات خمسەیە ادخال ایدییور.

رصدخانەلردەكی آلتلە یاغمورڭ مقدّماتنی حسّ ایدوب وقتنی تعیین ایتمك، غیبی بیلمك دگلدر. بلكە غیبدن چیقوب عالم شهادتە تقرّبی وقتندە بعض مقدّماتنە اطّلاع صورتندە بیلمكدر. ناصل اڭ خفی امور غیبیە وقوعە كلدكدە.. ویاخود وقوعە یاقین اولدقدن صوڭرە، حسّ قبل الوقوعڭ بر نوعی ایلە بیلینیر. او، غیبی بیلمك دگلدر. بلكە او، موجودی ویا مقرَّب الوجودی بیلمكدر. حتّی بن كندی اعصابمدە بر حسّاسیت جهتیلە یگرمی درت ساعت اوّل، كلەجك یاغموری بعضًا حسّ ایدییورم.

دیمك یاغمورڭ مقدّماتی و مبادیلری وار. او مبادیلر، رطوبت نوعندن كندینی كوسترییور، آرقەسندن یاغمورڭ كلدیگنی بیلدیرییور. بو حال، عینًا قاعدە كبی، علم بشرڭ غیبدن چیقوب داها شهادتە كیرمەین امورە وصولنە بر وسیلە اولویور. فقط داها عالم شهادتە آیاق باصمایان و مشیئت خاصّە ایلە رحمت خاصّەدن چیقمایان یاغمورڭ وقت نزولنی بیلمك علمی، علّام الغیوبە مخصوصدر.

[قالدی ایكنجی مسئلە] رونتكن شعاعیلە رحم مادردەكی چوجغڭ اركك و دیشی اولدیغنی بیلمك، 〚 وَیَعْلَمُ مَا فِی الْاَرْحَامِ〛 آیتنڭ مأٓل غیبیسنە منافی اولاماز. چونكە آیت، یالڭز ذكورت و انوثت كیفیتنە دگل، بلكە او چوجغڭ عجیب استعداد خصوصیسی و استقبالدە كسب ایدەجگی وضعیتنە مدار اولان مقدّرات حیاتیەسنڭ مبادیلری، حتّی سیماسندەكی غایت عجیب اولان سكّۀ صمدیتی مراددركە، چوجغڭ او طرزدە بیلینمسی، علم علّام الغیوبە مخصوصدر. یوز بیڭ رونتكن مثال فكر بشری برلشسە، یینە او چوجغڭ عموم افراد بشریەیە قارشو برر علامت فارقەسی بولونان، یالڭز حقیقی سیمای وجهیسنی كشف ایدەمز. نرەدە قالدیكە، سیمای وجهی سكّەسندن یوز دفعە داها خارقە اولان، استعدادندەكی سیمای معنوی یی كشف ایدەبیلسین.

باشدە دیدككە: حیات و رحمت، بو كائناتدە اڭ مهم حقیقتلردر و اڭ مهم مقام اونلرڭدر. ایشتە اونڭ ایچون او جامع حقیقت حیاتیەنڭ، بتون اینجەلكلریلە و دقائقیلە، ارادۀ خاصّەیە و رحمت خاصّەیە و مشیئت خاصّەیە باقمەلرینڭ بر سرّی شودركە: حیات، بتون جهازاتیلە و بتون جهاتیلە شكر و عبودیت و تسبیحڭ منشأ و مداری

اولدیغندندركە، ارادۀ خاصّەیە حجاب اولان یكنسقلق و قاعدەلك.. و رحمت خاصّەیە پردە اولان وسائط ظاهریە قونولمامشدر.

جناب حقّڭ، رحم مادردەكی چوجقلرڭ سیمای مادّی و معنویلرندە (ایكی جلوەسی) وار:

[بریسی] وحدتنی و احدیّتنی و صمدیتنی كوستریركە، او چوجق اعضای اساسیەدە و جهازات انسانیّەنڭ انواعندە سائر انسانلرلە موافق و مطابق اولدیغی جهتلە، خالق و صانعنڭ وحدتنە شهادت ایدییور. او جنین، بو لسانیلە باغیرییوركە: "بڭا بو سیما و اعضایی ویرن كیم ایسە، بتون اساسات اعضادە بڭا بڭزەین بتون انسانلرڭ صانعی دخی اودر. و هم بتون ذی حیاتڭ صانعی اودر."

ایشتە رحم مادردەكی جَنٖینڭ بو لسانی، غیبی دگلدر. قاعدەیە و اطّرادە و نوعیّتە تابع اولدیغی ایچون معلومدر، بیلینەبیلیر. عالم شهادتدن عالم غیبە كیرمش بر دالدر. بر دیلدر.

[ایكنجی جهت] سیمای استعدادئ خصوصیسی و او سیمای وجهئ شخصیسی لسانیلە، صانعنڭ اختیارینی و ارادەسنی و مشیئتنی و رحمت خاصّەسنی و هیچ بر قید آلتندە اولمدیغنی، باغیروب كوسترییور. فقط بو لسان، غیب الغیبدن كلییور. علم ازلیدن باشقەسی، قبل الوجود بونی كورەمییور و احاطە ایدەمییور. رحم مادردە ایكن، بو سیمانڭ بیڭدە بر جهازاتی كورونمكلە، بیلینمییور.

الحاصل: جَنٖینڭ سیمای استعدادیسندە و سیمای وجهیسندە هم دلیل وحدانیت وار، هم اختیار و ارادۀ الٰهیّەنڭ حجّتی واردر. اگر جناب حق موفّق ایتسە، مغیّبات خمسەیە دائر بعض نكتەلر یازیلاجقدر. شیمدیلك بوندن فضلە حالم و وقتم مساعدە ایتمدی. خاتمە ویرییورم.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

عزیز، صدّیق، مراقلی قرداشم رأفت بگ،

مكتوبڭدە لطائف عشرەیی سؤٓال ایدییورسڭ. شیمدی طریقتی درس ویرمك زمانی اولمدیغندن، طریق نقشی محقّقلرینڭ لطائف عشرەیە دائر اثرلری وار. شیمدیلك وظیفەمز، استخراج و اسرار قرآنیەدر. موجود مسائلی نقل دگلدر.

كوجنمە، تفصیلات ویرەمییورم. یالڭز بو قدر دیرمكە: لطائف عشرەیی، امام ربّانی قلب، روح، سرّ، خفی، اخفا و انساندە عناصر أربعەنڭ هر بر عنصرندن، او عنصرە مناسب بر لطیفۀ انسانیە تعبیر ایدرك، سیر و سلوكدە هر مرتبەدە بر لطیفەنڭ ترقّیات و احوالندن اجمالًا بحث ایتمش.

بن كندمجە كورویورمكە: انسانڭ ماهیّت جامعەسندە و استعداد حیاتیسندە چوق لطائف وار. اونلردن اون دانەسی اشتهار ایتمش. حتّی حكما و علمای ظاهریون دخی، او لطائف عشرەنڭ پنجرەلری ویا نمونەلری اولان حواسّ خمسۀ ظاهرە و حواسّ خمسۀ باطنە ایلە او لطائف عشرەیی، باشقە بر صورتدە حكمتلرینە اساس طوتمشلر. حتّی عوام و خواص بینندە تعارف ایتمش اولان انسانڭ لطائف عشرەسی، اهل طریقتڭ لطائف عشرەسیلە مناسبتداردر. مثلا وجدان، اعصاب، حسّ، عقل، هوا، قوّۀ شهویّە، قوّۀ غضبیّە كبی لطائف.. قلب، روح، سرّە علاوە ایدیلسە، لطائف عشرەیی باشقە بر صورتدە كوستریر. داها بو لطائفدن باشقە، سائقە و شائقە و حسّ قبل الوقوع كبی چوق لطائف وار. بو مسئلەیە دائر حقیقت یازیلسە، چوق اوزون اولور. وقتم دە قیصە اولدیغندن كسمگە مجبور اولدم.

سنڭ ایكنجی سؤٓالڭ اولان، معنای اسمی ایلە معنای حرفینڭ بحثی، علم نحوڭ عموم كتابلرینڭ باشلرندە او مسئلە ایضاح ایدیلدیگی كبی، علم حقیقتڭ سوزلر و مكتوبلر نامندەكی رسالەلرندە تمثیلاتلە كافی بیانات وار. سنڭ كبی ذكی، مدقّق بر ذاتە قارشو فضلە ایضاحات فضلە اولور.

سن آیینەیە باقسەڭ، اگر آیینەیە شیشە ایچون باقارسەڭ، شیشەیی قصدًا كورورسڭ. ایچندە رأفت تبعی، طولاییسیلە نظرە ایلیشیر. اگر مقصد، مبارك سیماڭزە باقمق ایچون آیینەیە باقسەڭ، سویملی رأفتی كورورسڭ. 〚 فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَحْسَنُ الْخَالِقٖینَ〛 دیرسڭ. آیینە شیشەسی تبعی، طولاییسیلە نظرە ایلیشیر.

ایشتە برنجی صورتدە آیینە شیشەسی معنای اسمیدر، رأفت معنای حرفی اولویور. ایكنجی صورتدە آیینە شیشەسی معنای حرفیدر، یعنی كندی ایچون اوڭا باقیلمایور. باشقە معنا ایچون باقیلیركە: ایچندە اولان عكسدر. عكس ایسە معنای اسمیدر. یعنی (دَلَّ عَلٰی مَعْنًا فٖی نَفْسِهٖ) اولان تعریف اسمدە بر جهتدە داخلدر. و آیینە ایسە، (دَلَّ عَلٰی مَعْنًا فٖی غَیْرِهٖ) اولان حرف تعریفنە ماصدق اولور. نظر قرآنی ایلە كائناتڭ بتون موجوداتی حروفدر، معنای حرفی ایلە باشقەسنڭ معناسنی افادە ایدییور. یعنی كائنات خالقنڭ اسماسنی و صفاتنی بیلدیرییورلر. روحسز فلسفە ایسە، اكثریا معنای اسمیلە باقییور. طبیعت باتاقلغنە صاپلانییور.

هر نە ایسە، شیمدی چوق قونوشمەیە وقتم یوقدر. حتّی فهرستڭ اڭ مهم، اڭ قولای، اڭ آخر پارچەسنی دخی یازامییورم.

سعید النّورسی

[اون یدنجی لمعە]

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ〛 زَهرەدن كلمش (اون یدی نوطە) دن عبارتدر.

[مقدِّمە] بر زمان عنایت ربّانیە ایلە معرفت الٰهیەدە بر حركت فكریە و بر سیاحت قلبیە و بر انكشافات روحیەدە تظاهر ایدن بعض لمعات توحیدیّەیی، عربی اولارق نوطەلر صورتندە (زهرە، شعلە، حبّە، شمّە، ذرّە، قطرە) كبی رسالەلردە قید ایتمشدم. بو رسالەلر اوزون بر حقیقتڭ یالڭز بر اوجنی كوسترمك و پارلاق بر نورڭ یالڭز بر شعاعنی ارائە ایتمك طرزندە یازیلمشدی. یالڭز كندیمە برر خاطرە و برر اخطار شكلندە ایدی. باشقەلرڭ استفادەلری محدود قالمشدی. خصوصًا اڭ ممتاز و اڭ خاص قرداشلریمڭ قسم اعظمی عربی اوقومامشلر. بونلرڭ اصرارلری و الحاحلری اوزرینە، او نوطەلرڭ و او لمعەلرڭ قسمًا ایضاحلی و قسمًا قیصە مأٓلنی توركجە اولارق یازمغە مجبور اولدم.

شو نوطەلر و عربی رسالەلر، یڭی سعیدڭ اڭ اوّل حقیقت علمندن، بر درجە شهود صورتندە كوردیگی حقیقتلر اولوب، تغییر ایدیلمدن مأٓللری یازیلدی. اونڭ ایچون بعض جملەلری سائر سوزلردە ذكر ایدیلمكلە برابر بورادە دە ذكر ایدیلییور. بر قسمی دە، غایت مجمل اولمقلە برابر ایضاح ایدیلمەیور. تا لطافت اصلیّەسنی غائب ایتمەسین.

[زهرەنڭ نوطەلرندن برنجی نوطە] كندی نفسمە خطابًا دیمشدم: ای غافل سعید! بیلكە، شو عالمڭ فناسندن صوڭرە سڭا رفاقت ایتمەین و دنیانڭ خرابیلە سندن مفارقت ایدن بر شیئە قلبڭی باغلامق، سڭا لایق دگلدر. خصوصًا سنڭ عصریڭڭ انقراضیلە سنی ترك ایدوب آرقە چویرن، باخصوص برزخ سفرندە سڭا آرقداشلق ایتمەین و خصوصًا سنی قبر قاپوسنە قدر تشییع ایتمەین، خصوصًا بر ایكی سنە ظرفندە ابدی بر فراقلە سندن آیریلوب كناهلرینی سنڭ بوینڭە طاقان، خصوصًا سنڭ رغمڭە اولارق، حصولی آنندە سنی ترك ایدن فانی شیلرلە قلبڭی باغلامق، سنڭ ایچون كار عقل دگلدر.

اگر عقلڭ وارسە، اخروی انقلاباتدە، برزخٖی اطوارندە و دنیوی انقلاباتڭ مصادماتی آلتندە أزیلوب بوزولان و ابدی سفردە سڭا آرقداشلغە مقتدر اولمایان ایشلری بیراق، اهمّیت ویرمە! اونلرڭ زوالندن

كدرلنمە. سن كندی ماهیّتڭە باقكە، سنڭ لطیفەلرڭ ایچندە اویلە بر لطیفە واركە، ابددن و ابدی ذاتدن باشقەسنە راضی اولاماز. اوندن باشقەسنە توجّه ایدەمز. ماسواسنە تنزّل ایتمز. بتون دنیایی اوڭا ویرسەڭ، او فطری احتیاجی تطمین ایدەمز. او شی ایسە، سنڭ دویغولریڭڭ و لطیفەلریڭڭ سلطانیدر. فاطر حكیمڭ امرینە مطیع اولان او سلطانڭە اطاعت ایت، قورتول!

[ایكنجی نوطە] حقیقتدار بر رؤیادە كوردمكە، انسانلرە دییوردم: ای انسان! قرآنڭ دساتیرندندركە، جناب حقّڭ ماسواسندن هیچ بر شیئی اوڭا تعبّد ایدەجك درجەدە كندڭدن بیوك ظن ایتمە. هم سن كندیڭی، هیچ بر شیدن تكبّر ایدەجك درجەدە بیوك طوتما. چونكە مخلوقات، معبودیّتدن اوزاقلق نقطەسندە مساوی اولدقلری كبی، مخلوقیت نسبتندە دە بردرلر.

[اوچنجی نوطە] ای غافل سعید! بیلكە، غلط حسّ نوعندن، غایت موقّت دنیایی، لایموت و دائمی كورییورسڭ. اطرافڭە و دنیایە باقدیغڭ زمان بر درجە ثابت و مستمر كوردیگڭدن، فانی نفسڭی دە او نظرلە ثابت تلقّی ایتدیگڭدن، یالڭز قیامتڭ قوپاجغندن دهشت آلییورسڭ. كویا قیامتڭ قوپمەسنە قدر یاشایاجقسڭ كبی، یالڭز قیامتڭ قوپمەسندن قورقویورسڭ.

عقلڭی باشڭە آل. سن دە و سنڭ خصوصی دنیاڭ دە، دائمی زوال و فنا ضربەسنە معروضسڭز. سنڭ بو غلط حسّڭ و مغلطەڭ، شو مثالە بڭزركە: بر آدم، ألندە اولان آیینەسنی بر خانەیە ویا بر شهرە ویا بر باغچەیە قارشو طوتسە، مثالی بر خانە، بر شهر، بر باغچە او آیینەدە كورونور. ادنا بر حركت و كوچك بر تغیّر آیینەنڭ باشنە كلسە، او مثالی خانەدە و باغچەدە، هرج و مرج و قاریشیقلق دوشر. خارجدەكی حقیقی خانەنڭ ویا شهرڭ ویا باغچەنڭ دوام بقاسی سڭا فائدە ویرمز.

چونكە سنڭ الڭدەكی آیینەدەكی خانە و سڭا عائد شهر و باغچە، یالڭز آیینەنڭ سڭا ویردیگی مقیاس و میزان ایلەدر. سنڭ حیاتڭ و عمرڭ، بر آیینەدر. سنڭ دنیاڭڭ دیرگی و آیینەسی و مركزی، سنڭ عمرڭ و حیاتڭدر. هر دقیقەدە او خانەڭ و باغچەڭ و شهرڭ ئولمسی ممكن و خراب اولمسی محتمل اولدیغندن، هر دقیقە سنڭ باشڭە ییقیلاجق و سنڭ قیامتڭ قوپاجق بر وضعیتدەدر. مادام اویلەدر، سن بو حیاتڭە و دنیاڭە، چكەمدكلری و قالدیرامدقلری یوكلری یوكلتمە!