[اجنبی فیلسوفلرڭ قرآن كریم حقّندەكی شهادتلری]

اجنبی فیلسوفلرڭ قرآنی تصدیق ایتدكلرینە دائر شهادتلرینی نشر ایدن سبیل الرّشادڭ یوز یتمش صاییلی نسخەسندن آلینمشدر.

[پرنس بِیسْمَارْقڭ بیاناتی]

بو بیاناتڭ بر خلاصەسی، تاریخچۀ حیاتدە و نور چشمەسندە و بر عینی رهبردە یازیلمشدر.

(سڭا معاصر بر وجود اولامدیغمدن متأثّرم، یا محمّدؐ!

مختلف دورلردە بشریتی ادارە ایتمك ایچون طرف لاهوتیدن كلدیگی ادّعا اولونان بتون مُنْزَلْ سماوی كتابلری تام و اطرافیلە تدقیق ایتدم. تحریف اولوندقلری ایچون، هیچ بریسندە آرادیغم حكمت و تام اصابتی كورەمدم. بو قانونلر، دگل بر جمعیتڭ، بر خانە خلقنڭ بیلە سعادتنی تأمین ایدەجك ماهیتدن پك اوزاقدرلر. لكن محمّدیلرڭؐ قرآنی، بو قیددن آزادەدر. بن قرآنی هر جهتدن تدقیق ایتدم. هر كلمەسندە بیوك حكمتلر كوردم. محمّدیلرڭؐ دوشمانلری، بو كتاب محمّدڭؐ زادۀ طبعی اولدیغنی ادّعا ایدییورلرسە دە، اڭ مكمّل، حتّی اڭ متكامل بر دماغدن بویلە خارقەنڭ ظهورینی ادّعا ایتمك، حقیقتلرە كوز قپایارق كین و غرضە آلت اولمق معناسنی افادە ایدركە، بو دە علم و حكمتلە قابل تألیف دگلدر. بن شونی ادّعا ایدییورمكە، محمّدؐ ممتاز بر قوّتدر. دستگاە قدرتڭ بویلە ایكنجی بر وجودی امكان ساحەسنە كتیرمسی احتمالدن اوزاقدر.

سڭا معاصر بر وجود اولامدیغمدن طولایی متأثّرم، یا محمّدؐ!

معلّمی و ناشری اولدیغڭ بو كتاب، سنڭ دگلدر. بو كتاب لاهوتیدر. بو كتابڭ لاهوتی اولدیغنی انكار ایتمك، موضوع علملرڭ بطلاننی ایلری سورمك قدر كولونچدر. بونڭ ایچون، بشریت سنڭ كبی ممتاز بر قدرتی بر دفعە كورمش، بوندن صوڭرە دە كورەمەیەجكدر. بن حضور مهابتڭدە كمال حرمتلە اگیلیرم.

پِرَنْسْ بِیسْمَارْقْ

[دوقتور مُورٖیسڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسندە و تاریخچۀ حیاتدە یازیلیدر.

(اڭ تمیز و اڭ طوغری دین، مسلمانلقدر)

مشهور محرّر، مُسْتَشْرِقْ و ادبیات عربیّە متخصّصی و قرآن كریمڭ مترجمی دوقتور مُوریس شویلە دییور:

بیزانس خریستیانلرینی، ایچنە دوشدكلری باطل اعتقادلر كِریوەسندن، آنجق عربستانڭ حِرا طاغندە یوكسلن سسی قورتارمشدر. الٰهی كلمەیی اڭ علوی مقامە یوكسلتن سس، بو سس ایدی. فقط روملر بو سسی دیڭلەیەمەمشلردی. بو سس، انسانلرە (اڭ تمیز و اڭ طوغری دینی تعلیم ایدییوردی.) او یوكسك دینیكە، اونڭ حقّندە (غُورْدْ فِرَیْ هَسٖینْ) كبی محقِّق بر فاضل، شو سوزلری پك حقلی اولارق سویلەیور:

(بو دیندە مقدّس صولر، شایان تبرّك اشیالر، اصنام و عزیزلر، یاخود اعمال صالحەدن مجرّد ایمانی مفید طانییان عقیدەلر، یاخود سكرات موت اثناسندە ندامتڭ بر فائدە ویرەجگنی افادە ایدن سوزلر، یاخود باشقەلری طرفندن وقوع بولاجق دعا و نیازلرڭ كناهكارلری قورتاراجغنە دائر افادەلری یوقدر. چونكە بو كبی عقیدەلر، اونلری قبول ایدنلری آلچالتمش و بو دورلی انسانلر، دینی رهبرلرڭ اسیری اولمشلردر.

[دوقتور مُورٖیسڭ ایكنجی بیاناتی]

خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە یازیلیدر.

(زمانلر كچدكجە، قرآنڭ علوی سرلری انكشاف ایدییور)

یینە دوقتور مُوریس، (لُو پَارْلَە فِرَانْسَزْ رومان) عنوانلی غزتەدە، قرآنڭ فرانسزجە مترجملرندن سَلْمَانْ رُونَاخڭ تنقیداتنە ویردیگی جوابدە دییوركە:

قرآن نەدر؟ قرآن، هر تنقیدڭ فوقندە بر فصاحت و بلاغت معجزەسیدر. قرآنڭ اوچ یوز اللی میلیون مسلمانڭ كوگسنی حقلی بر غرورلە قابارتان مزیّتی، اونڭ هر معنایی حسن افادە ایتمسی اعتباریلە، مُنْزَلْ كتابلرڭ اڭ مكمّلی اولمسیدر. خیر، داها ایلری كیدەبیلیرز:

قرآن، قدرت ازلیەنڭ، ازلی عنایتلە انسانە بخش ایتدیگی كتب سماویەنڭ اڭ كوزلیدر. بشریتڭ رفاهی نقطۀ نظرندن قرآنڭ بیاناتی، یونان فلسفەسنڭ افاداتندن پك زیادە علویدر.

قرآن، ارض و سمانڭ خالقنە حمد و شكرانلە طولودر. قرآنڭ هر كلمەسی، هر شیئی یارادان و هر شیئی حائز اولدیغی قابلیتە كورە سوق و ارشاد ایدن ذات كبریانڭ عظمتندە مندمجدر.

ادبیّات ایلە علاقەدار اولانلر ایچون قرآن، بر كتاب ادبدر. لسان متخصّصلری ایچون قرآن، بر الفاظ خزینەسیدر. شاعرلر ایچون قرآن، بر آهنك منبعیدر. بوندن باشقە بو كتاب، احكام فقه نامنە بر محیطِ معارفدر.

داودڭؑ زمانندن، ژَانْ طَالْمُوسڭ دورینە قدر كوندریلن كتابلرڭ هیچ بری، قرآنڭ آیتلریلە موفّقیتلی بر شكلدە رقابت ایدەمەمشدر.

بوندن طولاییدركە، مسلمانلرڭ یوكسك صنفلری، حیاتڭ حقیقتنی قاورامق نقطۀ نظرندن نە قدر تنوّر ایدرلرسە، او درجە قرآن ایلە علاقەدار اولویورلر. و اوڭا پك فضلە تعظیم و حرمت كوسترییورلر. مسلمانلرڭ قرآنە حرمتلری دائما تزاید ایتمكدەدر. اسلام محررلری، قرآن آیتلرندن اقتباس ایلە یازیلرینی سوسلرلر. و او یازیلر، او آیتلردن مُلْهَمْ اولورلر. مسلمانلر تحصیل و تربیە اعتباریلە یوكسلدكجە، فكرلرینی او نسبتدە قرآنە استناد ایتدیرییورلر.

مسلمانلر كتابلرینە عاشقدرلر. و اونی قلبلرینڭ بتون صمیمیتیلە مقدّس طانیرلر. حالبوكە كتب الٰهیّەیە نائل اولان دیگر ملّتلر، نە كتابلرینە اهمّیت ویررلر و نە دە حرمت كوستریرلر.

مسلمانلرڭ قرآنە حرمتلرینڭ سببی، قرآن پایدار اولدقجە، باشقە بر دینی رهبرە عرض احتیاج ایتمەیەجكلرینی آڭلامەلریدر. فی الحقیقە قرآنڭ فصاحت، بلاغت و نزاهت اعتباریلە ممتازیتی،

مسلمانلری باشقە بلاغت آرامقدن وارستە قیلمقدەدر. ادبی دهالرڭ، یوكسك شاعرلرڭ قرآنڭ حضورندە اگیلدكلری بر واقعەدر. قرآنڭ هر كون داها فضلە تجلّی ایتمكدە اولان كوزللكلری، هر كون داها فضلە آڭلاشیلان، فقط بیتمەین اسراری، شعر و نثردە استاد اولان مسلمانلری، اسلوبنڭ نزاهت و علویتی حضورندە دیز چوكمگە مجبور ایتمكدەدر.

مسلمانلر قرآنی، تا روز حشرە قدر پایدار قالاجق قیمت بیچیلمز بر خزینە عد أیلرلر. و اونڭلە پك حقلی اولارق افتخار ایدرلر. مسلمانلر قرآنی، اڭ فصیح سوزلرلە، اڭ رقیق معنالرلە جوشان بر نهرە بڭزتیرلر. شاید (موسیو رُونَاخْ) اسلام عالمیلە تماس ایتمك فرصتنی الدە ایدەجك اولورسە، منوّر و تربیەلی مسلمانلرڭ درایتلرینە قارشو اڭ یوكسك حرمتی پروردە ایتدكلرینی اونڭ اوامر اخلاقیەسنە فوق العادە رعایتكار اولدقلرینی و بونلرڭ خارجنە چیقمامغە غیرت ایتدكلرینی كوروردی. یڭی نسللر و عصری مكتبلرڭ مأذونلری دە، قرآنە و مسلمانلغە قارشو مستهزیانە بر جملەنڭ صرفنە تحمّل ایتمەمكدەدرلر. چونكە قرآن ایكی صفتلە بو اهلیّتی حائزدر.

بونلرڭ برنجیسی، بوكون اللردە تداول ایدن قرآنڭ حضرت محمّدەؐ وحی اولونان كتابڭ عینی اولمسیدر. حالبوكە انجیل ایلە تورات حقّندە بر چوق شبهەلر ایلری سورولمكدەدر.

ایكنجیسی، مسلمانلر قرآنی، عربجەنڭ اڭ قوّتلی محافظی و اساسات دینیەنڭ عملی بر ماهیت آلمەسنڭ اڭ قوّتلی منبعی تلقّی ایدرلر.

بناءً علیه، موسیو رُونَاخْ اثرینی تصحیح ایدەجك اولورسە، قرآنڭ ترجمەسیلە انسانلری تنویر ایتمك خصوصندە انسانلغە بیوك بر معاونتدە بولونور. و باطل اعتقادلرڭ حدودلرینی تار و مار ایتمەیە خادم اولور.

دوقتور مُوریس

[میستر ژُونْ دَوَنْپُورْتڭ بیاناتی]

نور چشمەسندە و رسالۀ نوردە یازیلان بو نوع فیلسوفلردن قرق آلتنجیسیدر.

(ذات كبریا حقّندەكی آیتلرڭ علویتی و باشدن باشە قرآنڭ قدسی نزاهتی)

میستر ژُونْ دَوَنْپُورْتْ، حضرت محمّدؐ و قرآن كریم عنوانلی اثرندە، قرآن كریمدن بحث ایدركن شو سوزلری سویلەیور:

قرآنڭ صاییسز خصوصیتلری ایچندە بالخاصّە ایكیسی فوق العادە مهمدر. بونلرڭ بریسی، ذات كبریایی افادە ایدن آیاتڭ آهنكندەكی علویتدر. قرآن كریم، بشری ضعفیتلردن هیچ بریسنی ذات كبریایە اسناددن منزّهدر.

ایكنجیسی، قرآن، باشندن صوڭنە قدر غیر بلیغ، غیر اخلاقی، یاخود تربیەیە مخالف فكرلردن، جملەلردن، حكایەلردن تمامًا منزّهدر. حالبوكە بتون بو نقیصەلر، خریستیانلرڭ اللرندەكی كتاب مقدسدە مبذولیتلە واردر.

ژُونْ دَوَنْپُورْتْ

[آمریقەلی مشهور قَارْلَایْلڭ بیاناتی]

بونڭ بر خلاصەسی، نور چشمەسندە و تاریخچۀ حیاتدە یازیلمشدر.

(قَارْلَایْلْ شویلە دییور:)

قرآنی بر كرّە دقّتلە اوقورسەڭز، اونڭ خصوصیّتلرینی اظهارە باشلادیغنی كورورسڭز. قرآنڭ كوزللگی، دیگر بتون ادبی اثرلرڭ كوزللكلرندن قابل تمییزدر. قرآنڭ باشلیجە خصوصیتلرندن بری، اونڭ اصلیّتیدر.

بنم فكر و قناعتمە كورە، قرآن، سراپا صمیمیت و حقّانیّتلە طولودر. حضرت محمّدڭؐ جهانە تبلیغ ایتدیگی دعوت، حق و حقیقتدر.

قَارْلَایْلْ

[اَدْوَارْدْ كیبُّونڭ بیاناتی]

بونڭ بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە واردر.

(مسلمانلق تجسّد و تثلیث عقیدەسنی رد ایدر )

اینكیلترەنڭ اڭ مشهور و اڭ بیوك مورّخلرندن اَدْوَارْدْ كیبُّونڭ، روما ایمپاراطورلغنڭ اِنْحِطَاطی و سقوطی آدلی اثرندە شویلە دییور:

غانْژ نهریلە بحر محیط آطلاسی آراسندەكی مملكتلر، قرآنی، بر قانون اساسی و تشریعی حیاتڭ روحی اولارق طانیمشلردر. قرآنڭ نظرندە سطوتلی بر حكمدارلە، زواللی بر فقیر آراسندە فرق یوقدر. قرآن، بو كبی اساسلر اوزرندە اویلە بر تشریع وجودە كتیرمشدركە، دنیادە بر نظیری یوقدر.

مسلمانلغڭ اساساتی تثلیثیّتی و اللّٰهڭ تجسّدیّتنی و وحدت وجود عقیدەسنی رد ایتمكدەدر. بو متصوّفانە عقیدەلر، اوچ قوّتلی الوهیتڭ موجودیتنی و مسیحڭ اللّٰهڭ اوغلی اولدیغنی اوگرتمكدەدركە، بو عقیدەلر آنجق متعصّب خریستیانلری تطمین ایدەبیلیر. حالبوكە قرآن، بو كبی قاریشیقلقلردن و ابهاملردن آزادەدر.

قرآن، اللّٰهڭ برلگنە اڭ قوّتلی دلیلدر. فیلسوفانە بر دماغە مالك اولان بر موحّد، اسلامیتڭ نقطۀ نظرینی قبول ایتمكدە هیچ تردّد ایتمز. مسلمانلق، بلكە بوكونكی انكشافِ فكریمزڭ سویەسندن داها یوكسك بر دیندر.

اَدْوَارْدْ كِیبُّونْ

[مَارْمَادُوقڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسندە و تاریخچۀ حیاتدە یازیلمشدر.

(خالقڭ حقوقیلە مخلوقاتڭ حقوقنی اڭ مكمّل بر صورتدە، آنجق مسلمانلق تعریف ایتمشدر)

قرآنڭ تلقین و حضرت محمّدڭؐ تبلیغ ایتدیگی اساساتدن مكمّل بر اخلاق مجلّەسی وجود بولور. اساسات قرآنیەنڭ مختلف مملكتلردە انسانلغە ایتدیگی اییلگنی و صوڭرە دە اللّٰهە تقرّب ایتمك ایستەین انسانلری جناب حقّە ربط ایتدیگنی انكار ایتمك ممكن دگلدر.

خالقڭ حقوقیلە مخلوقاتڭ حقوقی، مكمّل بر صورتدە آنجق مسلمانلق طرفندن تعریف اولونمشدر. بونی یالڭز مسلمانلر دگل، خریستیانلر دە، موسویلر دە اعتراف ایدییورلر.

مَارْمَادُوقْ

[لُووَازُونڭ بیاناتی]

بونڭ بر خلاصەسی، نور چشمەسندە و تاریخچۀ حیاتدە واردر.

(قرآن ایلە قوانین طبیعیە آراسندە تام بر آهنك واردر)

یڭی كشفیاتڭ ویاخود علم و عرفانڭ یاردیمیلە حل اولونان ویاخود حلّنە اوغراشیلان مسائل آراسندە بر مسئلە یوقدركە، اسلامیتڭ اساساتیلە تعارض ایتسین. بزم، خریستیانلغی قوانین طبیعیە ایلە تألیف ایچون صرف ایتدیگمز مساعی یە مقابل، قرآن كریم و تعلیمیلە قوانین طبیعیە آراسندە تام بر آهنك كورولمكدەدر. قرآن، هر حرمتە شایان اولان اثردر.

لُووَازُونْ

[مستشرق سَدِیُونڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، تاریخچۀ حیاتدە و نور چشمەسندە یازیلیدر.

(قرآن، بتون اییلك و فضیلت اساسلرینی محتویدر. انسانی هر دورلی ضلالتلردن قورور)

قرآن، انسانلرە حقوق اللّٰهی طانیتمش، مخلوقاتڭ خالقدن نە بكلەیەجگنی، مخلوقاتڭ خالق ایلە مناسباتنی اڭ صریح شكلدە اوگرتمشدر. قرآن، اخلاق و فلسفەنڭ بتون اساساتنی جامعدر. فضیلت و رذیلت، خیر و شر و اشیانڭ ماهیت حقیقیەسی، خلاصە هر موضوع قرآندە افادە اولونمشدر.

حكمت و فلسفەنڭ اساسی اولان قاعدەلر، عدالت و مساواتی اوگرتن و باشقەلرینە اییلك ایتمەیی، فضیلتكار اولمەیی تعلیم ایدن اساسلر، بونلرڭ هپسی قرآندە واردر. قرآن، انسانی اقتصاد و اعتدالە سوق ایدر. ضلالتدن قورور. اخلاقی ضعفلرڭ قراڭلقلرندن چیقاریر. تعالئ اخلاق نورینە اولاشدیرر. انسانڭ قصورلرینی، خطالرینی كمالە قلب ایدوب انسانی اِعْتِلَا أیلر.

مستشرق سَدِیُو

[دوقتور جَانْسِینڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسندە و تاریخچۀ حیاتدە واردر.

(قرآن، اویلە بر پیغمبرؐ سسیدركە، اونی بتون دنیا دیڭلەیەبیلیر. بو سسڭ عكسلری سرایلردە، چوللردە، شهرلردە، دولتلردە چینلار.)

قرآن شعرمیدر؟ خیر، قرآن شعر دگلدر. فقط اونڭ شعر اولوب اولمدیغنی تفریق ایتمك مشكلدر. قرآن، شعردن داها یوكسك بر اسلوبە مالكدر. بونڭلە برابر قرآن نە تاریخدر، نە ترجمۀ حالدر، نە دە عیسینڭؑ طاغدە ایراد ایتدیگی مَوْعِظە كبی بر مجموعۀ اشعاردر. حتّی قرآن، نە بُودَانڭ تلقیناتی كبی مَا بَعْدَ الطَّبٖیعە بر تلقیناتدر، نە منطق كتابیدر، نە دە افلاطونڭ هركسە ایراد ایتدیگی نصیحتلر كبیدر.

قرآن، آنجق بر پیغمبرڭؐ سسیدر. بو سس اویلە بر سسكە، اونی بتون دنیا دیڭلەیەبیلیر. بو سسڭ عكسلری سرایلردە، چوللردە، شهرلردە، دولتلردە چینلار. بو سسڭ تبلیغ ایتدیگی دین، اوّلا ناشرلرینی بولمش، صوڭرە تجدّدپرور، اعمار ایدیجی بر قوّت شكلندە تجلّی ایتمشدر. بو سایەدەدركە، یونانستان ایلە آسیەنڭ برلشن ایشیغی، آوروپەنڭ ظلمات آباد اولان قراڭلقلرینی یارمش و بو حادثە، خریستیانلغڭ اڭ قراڭلق دورلرینی یاشادیغی زمان وقوع بولمشدر.

دوقتور جَانْسِینْ

[دوقتور سِیتِی یَانْغِیسْتڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە واردر.

(قرآنڭ جهان شمول حقیقتی: قرآن، اللّٰهڭ برلگنە اینانمق حقیقت كبراسنی اعلان ایدر.)

اینكیلیزجە عربجە - و عربجە اینكیلیزجە - لغتلرڭ محرّری دوقتور سِیتِی یَانْغِیسْتْ، قرآن حقّندە شو سوزلری سویلەیور:

قرآن، انسانلرڭ ید استفادەسنە كچن اثرلرڭ اڭ بیوكلرندن بریدر. قرآندە بیوك بر انسانڭ خیال و سجیّەسی اڭ واضح شكلدە كورولمكدەدر. قَارْلَایْلْ قرآنڭ علویتی، اونڭ جهان شمول حقیقتندەدر، دیدیگی زمان، شبهەسز طوغری سویلەمشدی.

محمّدڭؐ طوغریلغی، فعّالیتی، حقیقتی تحرّیدە صمیمیّتی، صارصیلماز عزمی، ایمانی، كندیسنی دیڭلەمك ایستەمەینلرە ازلی حقیقتی دیڭلتمك یولندەكی ثباتی، بڭا قالیرسە اونڭ، او جسور و عزمكار پیغمبرڭؐ خاتم رسالت اولدیغنڭ اڭ قطعی و اڭ امین دلیللریدر.

قرآن، عقائد و اخلاقڭ و انسانلرە هدایت و حیاتدە موفّقیت تأمین ایدن اساساتڭ مكمّل مجلّەسیدر. بتون بو اساساتڭ اسّ الاساسی، عالمڭ بتون مقدّراتنی ید قدرتندە طوتان ذات كبریایە ایماندر.

اللّٰهڭ برلگنە ایمان ایتمك حقیقت كبراسنی اعلان ایدییوركن، قرآن، لسان بلاغتڭ اڭ یوكسگنە و نزاهتڭ شاهقەسنە واریر. صوڭرە قرآن، اللّٰهڭ ارادەسنە اطاعتی، اللّٰهە عصیانڭ نتیجەلرینی ایضاح ایدركن، انسانلرڭ مخیّلەسنی الكتریكلەین اڭ سیّال لسانی قوللانیر. رسول كبریایەؐ تسلّی ویرمك و اونی تشویق ایتمك، یاخود خلقی سائر پیغمبرلرڭ احوالیلە و ملّتلرینڭ عاقبتیلە قورقوتمق ایجاب ایتدیگی زمان، قرآنڭ لسانی اڭ قطعی جدّیتی آلمقدەدر.

مادامكە قرآنڭ، بربرینە دوشمان قبیلەلری و یك دیگریلە مجادلە ایدن عنصرلری طوپلی بر ملّت حالنە كتیردیگنی و اونلری اسكی فكرلرندن داها ایلری بر سویەیە یوكسلتدیگنی كورویورز. او حالدە بلاغت قرآنیەنڭ مكمّلیّتنە حكم ایتملی ییز. چونكە قرآنڭ بو بلاغتی، وحشی قبیلەلری مدنی بر ملّت حالنە كتیرمش، دنیانڭ اسكی تاریخنە یڭی بر قوّت علاوە ایتمشدر.

زمان و مكان اعتباریلە بربرندن چوق اوزاق اولدقلری كبی، فكری انكشاف اعتباریلە دە بربرندن چوق فرقلی انسانلرە خارق العادە بر حسّاسیت الهام ایدن و مخالفتی حیرتە و استحسانە قلب ایدن قرآن، اڭ شایان حیرت اثر طانینمغە لایقدر.

قرآن، بشرڭ مقدّراتیلە مشغول عالملر ایچون، تتبّعە شایان اڭ فائدەلی موضوع صاییلیر.

دوقتور سِیتِی یَانْغِیسْتْ

[قُورْسَلڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە یازیلیدر.

(قرآنڭ لسانی، نزاهت و بلاغت اعتباریلە نظیرسزدر. قرآن، بذاتە محتشم بر معجزەدر.)

قرآنڭ متعصّب منقّدی و مترجمی قُورْسَلْ دییوركە: قرآن، شبهەسز عربجەنڭ اڭ مكمّل و پك موثوق بر اثریدر. مسلمانلرڭ اعتقادی وجهلە، بر انسان قلمی بو اعجازكار اثری وجودە كتیرەمز. قرآن، بذاتە دائمی بر معجزەدر. هم اویلە بر معجزەكە، ئولولری دیریلتمكدن داها یوكسكدر. بو مقدّس كتابڭ تا كندیسی، منشئنڭ سماوی اولدیغنی اثباتە كافیدر. محمّدؐ، بو معجزەیە استنادًا، بر پیغمبرؐ اولارق طانینمەسنی ایستەمشدر. عربستانڭ چیپلاق و قیصیر چوللرینی آیدینلاتان شاعرلرە و خطیبلرە میدان اوقویان قرآن، بر آیتنە بر نظیرە ایستەمش، بر كیمسە بو تحدّی یە قارشو كلەمەمشدی. بورادە یالڭز بر مثال ایراد ایدرك، بتون بیوك آدملرڭ قرآنڭ بلاغتنە باش اگدكلرینی كوسترمك ایسترم.

حضرت محمّدڭؐ زمانندە، عربستان شاعرلرینڭ شهریاری، شاعر لَبٖیدْ ایدی. لبید، معلَّقاتدن برینڭ ناظمیدر. او زمان پوتپرست اولان لبید، قرآنڭ بلاغتی قارشوسندە لال قالمش، بو بلاغتی اڭ كوزل سوزلرلە افادە ایتمشدی. قرآنڭ بلاغتی قارشوسندە حیران قالان لبید، مسلمانلغی قبول ایتمش،

قرآنڭ آنجق بر پیغمبر لسانندن دویولاجغنی سویلەمشدر. قرآنڭ لسانی ایسە، غایت بلیغ و خارق العادە سیّالدر. جناب حقّڭ شان و جلالتنی، عظمت صفتلرینی افادە ایدن آیتلرڭ اكثریسی، مستثنا بر كوزللگی حائزدر. قرآنی بی طرفانە ترجمەیە غیرت ایتدم ایسە دە، قارئلرم قرآنڭ متنندە صداقتكارانە بر افادەیە موفّق اولامدیغمی كورەجكلردر. و بو قصوریمە رغمًا، قارئلرم ترجمەمدە بحث موضوعی ایتدیگم محتشم آیتلرڭ بر چوقلرینی اوقویاجقلردر.

قُورْسَلْ

[رُودْوَلڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە نشر ایدیلمشدر.

(قرآن، بشریتە الٰهی بر لطفدر. قرآن، مظفّر جمهوریّتلر میدانە كتیرمشدر.)

قرآنڭ آیتلرینی نزول تاریخنە كورە ترتیب و ترجمە ایدن، اینكیلترەنڭ اڭ متعصّب پاپاسلرندن رُودْوَلْ، شو حقیقتلری اعتراف ایدییور:

قرآن، عربستانڭ بسیط بدویلرینی اویلە بر استحالەیە اوغراتمشدركە، بونلرڭ عادتا مسحور اولدقلرینی ظن ایدرسڭز. خریستیانلرڭ تلقّیسنە كورە قرآنڭ نازل اولمش بر كتاب اولدیغنی سویلەیەجك اولسەق بیلە،

قرآن، پوتپرستلگی امحا.. اللّٰهڭ وحدانیت عقیدەسنی تأسیس.. جنلرە، پریلرە، طاشلرە عبادتی الغا.. چوجقلری دیری دیری كوممك كبی وحشی عادتلری ازالە.. بتون خرافەلری استیصال.. تعدّد زوجاتی تحدید ایلە، بتون عربلر ایچون الٰهی لطف و نعمت اولمشدر.

قرآن، بتون كائناتی یاراتان، كیزلی و آشكار هر شیئی بیلن قادر مطلق صفتیلە ذات كبریایی تقدیس و تبجیل ایتدیگندن، هر ستایشە شایاندر. قرآنڭ واحد احد اولان اللّٰهە ایمانی لا یتزلزلدر. قرآنڭ افادەسی وجیز و مجمل اولمقلە برابر، قرآن، افادەسنی اڭ درین حقیقتی و اڭ قوّتلی و مُلْهَمْ حكمتی تقریر ایدن الفاظ ایلە سویلەمشدر.

قرآن، دواملی مملكتلر دگلسە دە، مظفّر جمهوریّتلر وجودە كتیرمگە خادم اولاجق اساسلری محتوی اولدیغنی اثبات ایتمشدر.

قرآنڭ اساسلریلەدركە، فقر و سفالتلری، آنجق جهالتلریلە قابل قیاس اولان، صوسز و چیپلاق بر یاریم آطەنڭ سكنەسی، یڭی بر دینڭ حرارتلی و صمیمی سالكلری اولمشلر، دولتلر قورمشلر، شهرلر انشا ایتمشلردر.

فی الحقیقە مسلمانلرڭ هیبتیدركە، فُسْطَاطْ، بغداد، قُرْطُبَە، دَلْهٖی، بتون خریستیان آوروپەیی تیترتن بر عظمت و حشمت احراز ایتمشلردر.

رُودْوَلْ

[غَاسْطُونْ قَارڭ بیاناتی]

تاریخچۀ حیات ایلە نور چشمەسندە بر خلاصەسی نشر ایدیلمشدر.

(مسلمانلق، دنیانڭ قوامی اولان بر دیندر. مدنیّت جهاننڭ استناد ایتدیگی تمللری محتویدر.)

فرانسەنڭ اڭ معروف مستشرقلرندن غَاسْطُونْ قَارْ، ١٩١٣ سنەسندە فٖیغَارُو غزتەسندە، یر یوزندە مسلمانلق قالقاجق اولورسە، مسالمتڭ محافظەسنە امكان اولوب اولمدیغی حقّندە مقالەلر سلسلەسی یازمش و او زمان بو مقالەلر، شرق غزتەلری طرفندن ترجمە اولونمشدی. فرانسز مستشرقی دییوركە:

یوز میلیونلرلە انسانڭ دینی اولان مسلمانلق، بتون سالكلرینە نظرًا، دنیانڭ قوامی اولان بر دیندر. بو عقلی دینڭ منبعی و دستوری اولان قرآن، مدنیّت جهاننڭ استناد ایتدیگی تمللری محتویدر. او قدركە، بو مدنیتڭ، اسلامیت طرفندن نشر اولونان اساسلرڭ امتزاجندن وجود بولدیغنی سویلەیەبیلیرز.

فی الحقیقە بو عالی دین، آوروپەیە، دنیانڭ اعماركارانە انكشافی ایچون لازم اولان اڭ اساسلی قایناقلری تأمین ایتمشدر. اسلامیتڭ بو فائقیّتنی تسلیم ایدرك، اوڭا مدیون اولدیغمز شكرانی طانیمایورسەق دە، حقیقتڭ بو مركزدە اولدیغندە شك و شبهە یوقدر.

فرانسز محرّری، داها صوڭرە، قرآنڭ عمومی مسالمتی محافظە خصوصندەكی خدمتنی بحث موضوعی ایدرك دییوركە:

اسلامیت یر یوزندن قالقاجق و بو صورتلە هیچ بر مسلمان قالمایاجق اولورسە، باریشی دوام ایتدیرمەیە امكان قالیرمی؟ خیر، بوڭا امكان یوقدر.

غَاسْطُونْ قَارْ

[آلمان عالملرندن مُسْتَشْرِقْ یُوچَاهِیمْ دو رَالْفڭ بیاناتی]

بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە یازیلمشدر.

(قرآن، بتون دینی كتابلرە فائقدر)

آلمان عالملرندن و مستشرقلرندن یُوچَاهِیمْ دُو رَالْفْ، قرآنڭ صحّتە ویردیگی اهمّیتدن بحث ایدركن شو سوزلری سویلەیور:

اسلامیتڭ شیمدی یە قدر آوروپە محررلرندن هیچ برینڭ نظر دقّتنی جلب ایتمەین بر صفحەسنی بحث موضوعی ایتمك ایستەیورم. اسلامیتڭ بو صفحەسی، اونڭ صحّتی محافظە ایچون وقوع بولان امرلریدر. اوّلا شونی اعتراف ایتمك لازمدر: قرآن، بو نقطۀ نظردن بتون دینی كتابلرە فائقدر.

قرآنڭ تعریف ایتدیگی بسیط، فقط مكمّل صحّی قاعدەلری نظر دقّتە آلیرسەق، بو مقدّس كتاب سایەسندە، بتون دنیانڭ بعض قسملرینڭ و حشرات محشری اولان آسیەنڭ نە مدهش بر تهلكە اولمقدن قورتولدیغنی كورورز. مسلمانلق نظافتی، تمیزلگی، نزاهتی بتون سالكلرینە فرض ایتمكلە، بر چوق تخریبكار میكروبلری امحا ایتمشدر.

یُوچَاهِیمْ دُو رَالْفْ

[سَمْبِیرَسْ آنْسِیكْلُوپَدْیَا نامیلە انتشار ایدن اینكیلیزجە (محیط معارف دە ) مسلمانلقدن شو صورتلە بحث اولونمقدەدر.]

بونڭ دە بر خلاصەسی، نور چشمەسی و تاریخچۀ حیاتدە انتشار ایتمشدر.

(قرآن آیتلری، اسلامیتڭ محتشم بنیەسندە آلتون بر قوردون كبی ایشلنمشدر)

اسلام پیغمبرینڭؐ سجیّەسنی آیدینلاتان قرآن آیتلری، صوڭ درجە مكمّل، صوڭ درجە مؤثّردر. بو قسم، مسلمانلغڭ اخلاقی قاعدەلرینی افادە ایدر. فقط بو قاعدەلر، بر ایكی سورەیە منحصر دگلدر. بو آیتلر، اسلامیتڭ محتشم بنیەسندە آلتون بر قوردون كبی ایشلنمشدر.

انصافسزلق، یالانجیلق، حرص، اسراف، فحش، خیانت، غیبت، بونلرڭ هپسی قرآن طرفندن اڭ شدّتلی صورتدە تقبیح اولونمش و بونلر رذیلتڭ تا كندیلری طانینمشلردر.

دیگر طرفدن، (حسن نیّت صاحبی اولمق، باشقەلرینە اییلك ایتمك، عفّت، حیا، مسامحە، صبر، تحمّل، اقتصاد، طوغریلق، استقامت، صلح پرورلك، حقپرستلك، هر شیدن فضلە جناب حقّە اعتماد و توكّل، اللّٰهە اطاعت) مسلمانلق نظرندە، حقیقی ایمان اساسلری و حقیقی بر مؤمنڭ باشلیجە صفتلری اولارق كوستریلمشدر.

[پروفسور اَدْوَارْدْ مُونْتَەنڭ بیاناتی]

رسالۀ نوردە و نور چشمەسندە یازیلان بو نوع فیلسوفلرڭ قرق یدنجیسیدر.

(رسول اكرمؐ، ادراك و شعور تمثالیدر)

پروفسور اَدْوَارْدْ مُونْتَە، (خریستیانلغڭ انتشاری و خصمی اولان مسلمانلر) عنوانلی اثرینڭ ١٧/١٨ نجی صحیفەلرندە دییوركە:

راسیونالیزمڭ، یعنی عقلیە كلمەسنڭ مُفادینی و تاریخی اهمّیتنی توسیع ایدەبیلیرسەك، مسلمانلغڭ عقلی بر دین اولدیغنی سویلەیەبیلیرز. عقل و منطق مِصداقیلە عقائد دینیەیی محاكمە ایدن مكتب، راسیونالیزم كلمەسنڭ اسلامیتە تمامیلە مطابق اولدیغنی تسلیم ایتمكدە تردّد ایتمز.

رسول اكرمڭؐ شعور و ادراك تمثالی اولدیغی، دماغنڭ ایمان ایشیقلریلە و كامل بر یقین ایلە پرنور اولدیغی محقّقدر.

رسول اسلامؐ، معاصرلرینی عین هیجانلە آلولەمش، بو صفتلرلە تجهیز ایتمشدی. حضرت محمّدؐ، باشارمق ایستەدیگی اصلاحاتی، الٰهی بر وحی اولارق تقدیم ایتمشدر. بو الٰهی وحیدر. حضرت محمّدڭؐ دینی، عقل قاعدەلرینڭ الهاملرینە تمامیلە موافقدر.